De revolutionibus orbium coelestium/06

E Wikisource
Salire ad: navigationem, quaerere

Fairytale left blue.png Liber Primus Liber Tertius Fairytale right blue.png


NICOLAI COPERNICI REVOLUTIONUM
LIBER SECUNDUS.

Cum in praecedenti libro tres in summa telluris motus exposuerimus, quibus polliciti sumus apparentia syderum omnia demonstrare, id deinceps per partes examinando singula et inquirendo pro posse nostro faciemus. Incipiemus autem a notissima omnium diurni nocturnique temporis revolutione, quam a Graecis νυχθήμερον diximus appellari, quamque globo terrestri maxime ас sine medio appropriatam suscepimus, quoniam ab ipsa menses, anni et alia tempora multis nominibus exurgunt, tanquam ab unitate numerus. De dierum igitur et noctium inaequalitate, de ortu et occasu Solis, partium zodiaci et signorum, et id genus ipsam revolutionem consequentibus, pauca quaedam dicemus: eo praesertim, quod multi de his abunde satis scripserint, quae tamen nostris astipulantur et consentiunt. Nihilque refert, si quod illi per quietam terram, et mundi vertiginem demonstrant, hoc nos ex opposito suscipientes ad eandem concurramus metam: quoniam in his quae ad invicem sunt, ita contingit, ut vicissim sibiipsis consentiant. Nihil tamen eorum quae necessaria erunt praetermittemus. Nemo vero miretur si adhuc ortum et occasum Solis et stellarum, atque his similia simpliciter nominaverimus, sed noverit nos consueto sermone loqui, qui possit recipi ab omnibus, semper tamen in mente tenentes, quod

Qui terra vehimur, nobis Sol Lunaque transit,
Stellarumque vices redeunt, iterumque recedunt.


De circulis et eorum nominibus. Cap. I.

Circulum aequinoctialem diximus maximum parallelorum globi terreni circa polos revolutionis suae cotidianae descriptorum. Zodiacum vero per medium
signorum
signorum circulum, sub quo centrum ipsius terre annua reuolutione circuit. At quoniam Zodiacus aequinoctiali obliquus exsistit: pro modo inclinationis axis terrae ad illam, per cotidianam terrae revolutionem binos orbes utrobiczz se contingentes describit, tanquam extremos limites: obliquitatis fuere, quos vocant Tropicos. Sol enim in his tropas, hoc est conversiones facere videtur hyemalem videlicet et aestivam. Unde et eam qui Boreas est sol sticicialem tropicum, Brumalem alterum qui ad Austrum, appellare consueverunt - prout in summaria terrestrium revolutionum enarratione superius est expositum, Deinde sequitur dictus Horizon, quem finientem vocant Latini: definit enim nobis apparentem mundi partem, ab ea quae occultatur, ad quem oriri videntur omnia quae occidunt, centrum habentem in superficie terrae, polum ad verticem nostrum. At quoniam terra ad caeli immensitatem incomparabile existit, praesertim quod etiam totum hoc, quod inter Solem et Lunam existit,iuxta hypothesim nostram, ad magnitudinem caeli concerni nequit: videtur horizon circulus caelum bifariam secare tanquam per mundi centrum, ut a principio demonstravimus. Quatenus autem obliquus fuerit ad aequinoctialem horizon, contingit et ipse geminos hinc inde parallelos circulos, Boreum quidem semper apparentium Austrimum vero semper occultorum: ac illum Arcticum , hunc Antarcticum nominatos a Proclo et Graecis fere, qui pro modo obliquitatis horizontis sive elevationis poli aequinoctialis maiores monoresve fiunt. Superest meridianus, qui per polos horizontis, etiam per aequinoctialis circuli polos incedit, et idcirco erectus ad utrumque circulum, quem cum attigerit Sol meridiem mediamque noctem ostendit. At hi duo circuli centrum in superficie terrae habentes , Finitorem dico et Meridianum, sequuntur omnino motum terrae et utcumque visus nostros. Nam oculus ubique centrum sphaerae omnium circumquaque visibilium sibi assumit. Proinde omnes etiam circuli in terra sumpti, suas in caelo similesque circulorum imagines referunt, ut in Cosmographia et circa terrae dimensiones apertius demonstratur. Et hi quidem sunt circuli propria nomina habentes, cum aliter possint infinitis modis et nominibus designari.


Nicolai Copernici


De obliquitate signiferi, et distantia tropicorum, et quomodo capiantur. Cap. II


Signifer ergo circulus, cum inter tropicum et aequinoctialem obliquus incedat: necessarium iam exitimo, ut ipsorum tropicorum distantiam, ac perinde angulum sectionis aequinoctialis et signiferi circulorum, quantus ipse fit experiamur: Id enim sensu percipere necessarium, & artificio intrumentorum, quibus hoc potissimum habetur, ut praeparetur quadrum ligneum, vel magis ex alia solidiori materia, lapide vel metallo: ne forte aeris alteratione inconstans lignum fallere posset operantem. Sit autem una eius superficies exactissime complanata, habeatque latitudinem, quae sectionibus admittendis sufficiat, ut si esset cubitoruum trium vel quatuor. Nam in uno angulorum sumpto centro, quadrans circuli pro illius capacitate designatur atque distinguitur in partes XC aequales quae itidem subdividuntur in scrupula LX vel quae possint accipere. Deinde ad centrum gnomon affigitur Kylindroides optime tornatus, &erectus ad illam superficiem parumper emineat, quantum forsan digiti latitudine, vel minus. Hoc instrumento sic praeparato lineam meridianam explicare convenit in pavimento strato ad planiciem horizontis; & quam diligenter exaequato per Hydroscopium vel Chorobaten, ne in aliquam partem dependeat.
observandae per indicem illum sive Kylindrium e centro cadentes, adhibita re quapia circa subiectam quadrantis circumferentiam: ut locus umbrae certius teneatur, & adnotabimus quam accuratissime in partibus & scrupulis. Nam si hoc fecerimus, circumferentia quae inter duas umbras signata, Sol Sticialem & Brumalem inventa fuerit, tropicorum distantiam, ac totam signiferi obliquitatem nobis ostendet, cuius accepto dimidio, habebimus, quantum ipsi tropici ab aequinoctiali distant, & quantus sit angulus inclinationis aequinoctialis ad eum, qui per medium signorum est circulum, fiet manifestum. Ptolemaeus igitur intervallum hoc, quod inter iam dictos limites est Boreum & Austrinum depraehendit partium. num caelum mediare dicimus, qui utrunque etiam XXIIII. horarum spacio signiferum cum aequinoctiali transmittit, dirimitque, secando eorum a sectione verna vvel autumnali circumferentias, dirimiturque vicissim ab illis intercepta circumferentia. Cumque sint omnes maximi, constituunt trangulum spaericum orthogonium. rectus quippe angulus est, quo meridianus aequinoctalem per polos, ut definitum est, secat. Vocant autem circumferentiam meridiani, sive cuiuslibet per polos circuli sic interceptam declinationem zodiaci segmenti. Eam vero quae ex circulo aequinoctiali consentit, ascentionem rectam, simul exeuntem cum compari sibi zodiaci circumferentia. Quae omnia in triangulo convexo facile demonstrantur. Sit enim ABCD circulus transiens per polos aequinoctialis simul et zodiaci, quem plerique Colurum solstitiorum appellant: medietas signiferi ABC, medietas aequinoctialis BED, sectio Verna in E signo, Solsticiu in A, Bruma in C. Assumatur autem F polus cotidianae revolutionis, et ex signifero EG circumferentia partium, verbi gratia, XXX. cui super inducatur quadrans circuli FGH. Tunc manifestum est, quod in trangulo EGH, datur latus EG partium XXX. cum angulo GEH, cum fuerit minimus partium XXIII. scrup. XXVIII. secundum maximam declinationem AB< quibus CCCLX sunt quatuor recti, et angulus GHB rectus est. Igitur per quartum sphaericorum sipsum BHG triangulum datorum erit angulorum et laterum. Nempe domonstratum est, quorum substensa duplicis EG ad subtansam duplicis GH, est sicut subtendentis duplam AGE, sive dimetientis sphaerae ad subtensam duplicis AB, et semisses earum similiter, quoniam dupli AGE semissis est ex centro partium 100000. et quae sub AB earundem partium 39822. at EG partium 50000. et quoniam si quatuor numeri proportionales fuerint, quod sub mediis continetur, aequale est ei quod sub extremis, habebimus simissem subtendentis duplam GH circumferentiam partium 19911. et Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/73 totius circuli quadrantibus consentient. Quoniam exemplum Canonica descriptione subiciemus, in primo quidem ordine ponetur partes signiferi, sequenti loco declinationes partibus illis respondentes, tertio loco scrupula quibus differunt & excedunt has, quae fiunt sub maxima signiferi obliquitate particulares declinationes, quarum summa est scrupulorum. 24. Simili modo in ascensionum & angulorum tabella faciemus. Necesse est enim ad mutationem obliquitatis signiferi omnia mutari quae ipsam sequuntur. Porro in ascensione recta, per quam modica reperitur ipsa differentia, utpote quae decima unius temporis partem non excedat quaeque in horario spacio centesimam solummodo & quinquagesimam efficit. Tempora siquidem vocant prisci, circuli aequinoctialis partes, quae signiferi partibus cooriuntur, quarum utrarumque circulus est, ut saepe diximus. CCCLX. Sed pro earundem discretione , signiferi partes gradus, aequinoctialis vero tempora plerique nominaverunt, quod & nos de caetero imitabimur. Cum igitur tantula sit haec differentia, quae merito possit contemni, non piguit & hanc apponere. E quibus tum etiam in quavis alia signiferi obliquatione eadem patebunt, si pro ratione excessus a minima ad maximam obliquitatem signiferi similes partes singulis concernantur. Ut exempli gratia in obliquitate partium 23. scrup. 52. At iam ponitur esse partium 23. scrup. 34. maior inquam 6. scrupulis quam sit minima, quae sunt quarta pars ex 24. scrup. quibus maxima excedit obliquitas. Eiusdem autem rationis partes e scrup. 11. sunt fere 3. quae cum adiecero partibus 11. scrup. 19. habebo part. 11 scrup. 32, quibus tunc declinabunt gradus 30 signiferi, ab aequinoctio sumpti. Eodem modo & in angulis & ascensionibus rectis licebit facere, nisi quod his auferre semper oportet, illis semper addere, ut omnia pro tempore prodeant examinatoria.

                                                     Canon   

Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/75 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/76 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/77 Quomodo etiam cuiuslibet syderis extra circulum, qui permedium signorum est prositi, cuius tam latitudo longitudine costiterit, declinatio & ascensio recta pateat, & cum quo gradu signiferi cælum mediat. Cap. IIII.

Hæc de signifero æquinoctiali & meridiano circulo, ac eorum mutuis sectionibus exposita sunt. Verum ad cotidianam revolutionem non solum interest scire, quæ per ipsum signiferum apparent, quibus Solaris tantummodo apparentiæ, aperiuntur causæ, sed etiam ut eorum quæ extra ipsum sunt, stellarum fixarum errantiumque, quarum tamen longitudo & latitudo datæ fuerint, declinatio ab æquinoctiali circulo, & ascensio recta similiter demonstrentur. Describatur ergo circulus, per polos æquinoctialis & signiferi ABCD, hemicyclus æquinoctialis sit AEC, super polu F, & signife ri BED, super polu G, sectio æquinoctialis in E signo. A polo aute G per stellam deducatur circumferentia GHKL, sitque stellæ locus datus in H signo, per quam a polo diurni motus descendat circuli quadras FHMN. Tunema nifestum est quod stela quæ in H existit meridianum incidit cum duobus M & N signis, & ipsa HMN circumferentia est declinatio stellæ ab æquinoctiali circulo, & BN ascensio in sphæra recta, quæ quærimus. Quoniam igitur in triangulo KEL, latus KE datur, & angulus KEL, et EKL rectus, dantur ergo per quartum sphæricorum latera KL & EL, cum reliquo angulo qui sub KLB, tota ergo HKL datur circumferentia. Et propterea in triangulo HLN duo anguli dati sunt HLN, & LHN rectus, cum latere HL: dantur ergo per idem quartu sphæricoru reliqua latera HL declinatio stelle, & LN, quæque superest NE ascesio recta, qua ab æquinoctio sphæra ad stellam permutatur. Vel alio modo. Si expræcedentibus KE circumferentia signiferi assumas tanquam ascensionem rectam ipsius LE, dabitur ipsa LE, viceveria ex Canone ascensionum rectarum, & LK ut declinatio cogruens ipsi LE, Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/79 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/80 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/81 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/82 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/83 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/84 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/85 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/86 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/87 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/88 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/89 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/90 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/91 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/92 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/93 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/94 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/95 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/96 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/97 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/98 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/99 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/100 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/101 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/102 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/103 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/104 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/105 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/106 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/107 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/108 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/109 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/110 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/111 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/112 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/113 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/114 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/115 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/116 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/117 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/118 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/119 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/120 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/121 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/122 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/123 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/124 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/125 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/126 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/127 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/128 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/129 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/130 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/131 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/132 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/133 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/134 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/135 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/136 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/137 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/138

Fairytale left blue.png Liber Primus Liber Tertius Fairytale right blue.png