De revolutionibus orbium coelestium/07

E Wikisource
Salire ad: navigationem, quaerere

Fairytale left blue.png Liber Secundus Liber Quartus Fairytale right blue.png


NICOLAI COPERNICI REVOLUTIONUM

LIBER TERTIUS.

De aequinoctiorum solstitiorumque anticipatione. Cap. I.

Stellarum fixarum facie depicta, ad ea quae annuae revolutionis sunt, transeundum nobis est, et eam ob causam de mutatione aequinoctiorum, propter quam stellae quoque fixae moveri creduntur, primo tractabimus. Invenimus autem priscos Mathematicos annum vertentem sive naturalem, qui ab aequinoctio vel solsticio est, non distinxisse ab eо, qui ab aliqua stellarum fixarum sumitur. Hinc est quod annos Olympiacos, quos ab exortu Caniculae auspicabantur, eosdem esse putarent, qui sunt a solstitio, nondum cognita differentia alterius ab altero. Hipparchus autem Rhodius vir mirae sagacitatis, primus animadvertit haec invicem distare, qui dum anni magnitudinem attentius observaret: maiorem invenit eum ad stellas fixas comparatum quam ad aequinoctia sive solstitia. Unde existimavit stellis quoque fixis aliquem inesse motum in consequentia, sed lentulum adeo nec statim perceptibilem. At iam tractu temporis factus est evidentissimus, quo longe iam alium ortum et occasum signorum et stellarum cernimus ab antiquorum praescripto. Ac dodecatemoria signorum circuli a stellarum haerentium signis magno satis intervallo a se invicem recesserunt, quae primitus nominibus simul ас positione congruebant. Ipse praeterea motus inaequalis reperitur, cuius diversitatis causam reddere vollentes, diversas attulerunt sententias. Alii libramentum esse quoddam mundi pendentis, qualem et in planetis motum invenimus circa latitudines eorum, atque hinc inde a certis limitibus quantum processerit, rediturum aliquando censuerunt, et esse expatiationem eius utrobique a medio suo non maiorem VIII. gradibus. Sed haec opinio iam antiquata residere non potuit, eo maxime quod
iam
iam satis liquidum sit, ultra quam ter octo gradibus dissidere caput Arietis stellati ab aequinoctio verno, et aliae stellae similiter, nullo interim tot seculis regressionis vestigio percepto. Alii progredi quidem stellarum fixarum sphaeram opinati sunt, sed passibus inaequalibus, nullum tamen certum modum definierunt. Accessit insuper aliud naturae miraculum: Quod obliquitas signiferi non tanta nobis appareat, quanta Ptolemaeo, ut diximus: Quorum causa alii nonam sphaeram, alii decimam excogitaverunt, quibus illa sic fieri arbitrati sunt, nec tamen poterant praestare, quod pollicebantur. Iam quoque undecima sphaera in lucem prodire coeperat, quem circulorum numerum uti superfluum facile refutabimus in motu terrae. Nam ut in primo libro iam partim est a nobis expositum, binae revolutiones, annuae declinationis, inquam, et centri telluris, non omnino pares existunt, dum videlicet restitutio declinationis in modico praeoccupat centri periodum. Unde sequi necesse est, quod aequinoctia et conversiones videantur anticipare, non quod stellarum fixarum sphaera in consequentia feratur, sed magis circulus aequinoctialis in praecedentia, obliquus existens plano signiferi, iuxta modum deflectionis axis globi terrestris. Magis enim ad rem esset, aequinoctialem circulum obliquum dici signifero, quam signiferum aequinoctiali, minoris ad maiorem comparatione. Multo enim maior est signifer, qui Solis et terrae distantia describitur annuo circuito, quam aequinoctialis, qui cotidiano, ut dictum est, motu circa axem terrae designatur. Et per hunc modum aequinoctiales illae sectiones, cum tota signiferi obliquitate, successu temporis praevenire cernuntur: stellae vero postponi. Huius autem motus mensura et ratio diversitatis ideo latuit priores, quod revolutio eius, quanta sit adhuc, ignoretur, ob inexpectabilem eius tarditatem, utpote quae à tot seculis, quibus primum innotuit mortalibus, vix quintamdecimam partem circuli peregerit. Nihilominus tamen quantum in nobis est, per ea quae ex historiarum observatione ad nostram usque memoriam de his accepimus, efficiemus certiora.
Historia

Historia observationum comprobantium inaequalem aequinoctiorum conversionumque praecessionem. Cap. II.

PRima igitur LXXVI annorum Calippum periodo, anno ejus 36, qui erat ab excessu Alexandri Magni annus 30, Timochares Alexandrinus, cui primo fixarum loca stellarum curae fuerunt, Spicam quam tenet Virgo prodidit a solstitiali puncto elongatam partibus 82 et triente, cum latitudine Austrina duarum partium: & eam quae in fronte Scorpii è tribus maxime Boream, atque primam in ordine formationis ipsius signi, habuisse latitudinem partis unius & trientis: longitudinem vero 32 partes, ab autumni aequinoctio. Ac rursus eiusdem periodi anno 48, Spicam Virginis longitudine 82 sem. partium, ab aestiva conversione repperit, manente eadem latitudine. Hipparchus autem anno 50 tertiae Callippi periodi, Alexandri vero anno 196, eam quae in Leonis pectore Regulus vocatur, invenit ab aestiva conversione sequentem partibus 29 sem. et triente unius partis. Deinde Menelaus Geometra Romanus anno primo Traiani principis, qui fuit à nativitate Christi 99 a morte Alexandri 422, Spicam Virginis 86 partibus, & quadrante partis a solstitio distantem longitudine prodidit. Illam vero quae in fronte Scorpii part. 36 minus uncia unius ab aequinoctio Autumni. Hos secutus Ptolemaeus secundo, ut dictum est, anno Antonini Pii, qui fuit a morte Alexandri annus 462, Regulum Leonis 32 sem. partes a solstitio, Spicam part. 86 sem. dictam vero in fronte Scorpii, ab aequinoctio Autumni 36 cum triente longitudinis partes obtinuisse cognovit, latitudine nullatenus mutata, quemadmodum supra in expositione Canonica est expressum: Et haec sicuti ab illis prodita sunt, recensuimus. Post multum vero temporis, nempe anno Alexandrini occubitus 1202, Machometi Aracensis observatio successit, cui potissimum fidem licet adhibere, quo anno Regulus sive Basiliscus Leonis, ad 44 gradus et 5 scrupul. a solstitio: atque illa in fronte Scorpii ad 47 partes et 50 scrup.
ab Au-tumni
ab Autumni æquinoctio visa sunt pervenisse, in quibus omnibus latitudo cuiusque sua semper mansit eadem, ut non amplius in hac parte habeant aliquid dubitationis. Quapropter nos etiam Anno Christi M.D.XXV. primo post intercalarem secundum, qui ab Alexandri morte, Ægyptiorum annorum est M.DCCC.XLIX observavimus saepe nominatam Spicam in Frueburgio Prussiae, & videbatur maxima eius altitudo in circulo meridiano partium proxime XXVII. Latitudinem vero Frueburgi invenimus esse partium LIIII. scrup. primorum XIX.s. Quapropter constabit eius declinatio ab aequinoctiali partium VIII. scrup. XL. Unde patefactus est locus eius, ut sequitur. Descripsimus enim meridianum circulum per polos utriusque signiferi &

Coppernicus40.png

aequinoctials A B C D, in quibus sectiones communes atque dimetientes fuerint AEC aequinoctialis, & zodiaci B E D, cuius polus Boreus sit F axis F E G. Sitque Capricorni, D Cancri principium: assumatur autem B H circumferentia, quae sit aequalis Austrinae latitudini stellae duarum partium, & ab H signo ad ED parallelus agatur H L, que secet axem zodiaci in I, aequinoctialem in K. Capiatur etiam secundum

declinationem stellae Austrinam circumferentia partium VIII. scrup. XL. M A, & à signo M, agatur M N parallelus ad AC que secabit parallelum Zodiaci H I L : secet ergo in O signo, & O P recta linea ad angulos rectos, aequalis erit semissi subtendentis duplam ipsius A M declinationis. At vero circuli quorum sunt dimetientes F G, H L, & M N recti sunt ad planum A B C D, & communes eorum sectiones per XIX. undecimi elemento Euclidis, ad angulos rectos eidem plano in O I signis : ipsae per sextam eiusdem sunt inuicem paralleli. Et quoniam I est centrum, cuius dimetiens est H L. Erit igitur ipsa O I aequalis dimidiae subtendentis duplam circumferentiam in circulo dimetientis H L, eique similem qua stella distat à principio Librae, secundum longitudinem quam quaerimus. Invenitur aut hoc modo: Nam anguli qui sub O K P, & A F B sunt aequales, exterior interiori & opposito, & O P K rectus. Quo circa eiusdem sunt rationis O P ad O K, dimidia subtensae dupli A E, ad E E:& dimidia subtensæ dupli A H ad H I K, compræhendunt enim triangulos similes ipsi O P K. Sed A B partium est XXIII. scrup. XXVIII.s.& eius semissis subtendentis duplam est partium 39832. quarum B E est 100000. & A B H partium XXV. scrup. XXVIII.s. cuius semissis subtensæ dupli partium 43010. ac M A est semissis subtendentis duplam declinationis partium 15069. sequitur ex his tota H J K partium 107978. & O K partium 37831. & reliqua H O, 70147. Sed dupla H O I subtendit segmentum circuli H G L partium CLXXVI. erit ipsa H O I partium 99939.quarum B E erant 100000.& reliqua igitur O I partium 29892. quatenus autem H O I est dimidia diametri partium 100000.erit O I partium 29810. cui competit circumferentia partium XVII.scrup. XXI. proxime qua distabat Spica Virginis à principio Libræ, & hic erat ipsius stellæ locus. Ante decennium quoque, anno videlicet M.D.XV, invenimus ipsam declinari partibus VIII. scrup. XXXVI. & locum eius in part. XVII. scrup. XIIII. Libræ. Hanc autem Ptolemæus prodidit declinatam semisse duntaxat unius partis; fuisset ergo locus eius in XXVI. partibus, XL. scrup. Virginis: quod verius esse videtur praecedentium observationum comparatione. Hinc satis liquidum esse videtur, quòd toto fere tempore à Timochare ad Ptolemæum in annis CCCCXXXII permutata fuerint aequinoctia & conversiones præcedendo in centenis plerumque annis per gradum unum, habita semper ratione temporis ad longitudinem transitus illorum, quæ tota erat partium IIII cum triente unius. Nam & aestivam tropen ad Basiliscum Leonis concernendo, ab Hipparcho ad Ptolemaeum in annis CCLXVI. transierunt gradus II cum duabus tertiis, ut hic quoque comparatione temporis in centenis annis unum gradum anticipasse reperiatur. Porrò quae in prima fronte Scorpii ipsius Albategnii ad eam, quae Menelai in mediis annis DCCLXXXII. cum praeterierint grad. XI. scrup. LV. neutiquam uni gradui centum anni, sed LXVI. videbuntur attribuendi. A Ptolemaeo autem in annis DCCXLI uni gradui LXV solummodo anni. Si denique reliquum annorum spacium DCXLV. ad differentiam graduum IX scrup.XI. observationis nostrae conferatur, obtinebit annos LXXI. gradus unus. E quibus patet, tardiorem fuisse prae-cessi-onem Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/144 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/145 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/146 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/147 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/148 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/149 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/150 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/151 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/152 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/154 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/155 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/156 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/157 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/158 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/159 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/160 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/161 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/162 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/163 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/164 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/165 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/166 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/167 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/168 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/169 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/170 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/171 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/172 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/173 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/174 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/175 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/176 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/177 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/178 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/179 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/180 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/181 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/182 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/183 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/184 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/185 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/186 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/187 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/188 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/189 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/190 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/191 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/192 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/193 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/194 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/195 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/196 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/197 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/198 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/199 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/200 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/201 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/202 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/203 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/204 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/205 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/206 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/207 Pagina:Nicolai Copernici torinensis De revolutionibus orbium coelestium.djvu/208

Fairytale left blue.png Liber Secundus Liber Quartus Fairytale right blue.png