ODE I. Virtutum acies sub Sigismundi signis pugnat.
[recensere]
Diva, subjectas domina coronas
Quae manu spargis, soliisque gaudes,
Aut adoratis populo minori
Ludere sceptris;
Diva, quam rebus trepidis paventes
Ambiunt reges, et emace voto
Ducit in partes facilem moveri
Miles iniquus.
Quae simul curru volitans secundo
Castra lustrasti, placidasque visa
Ire per turmas, vel amica dextra
Tollere signa:
Ilicet campo fugiunt, latentes
Grandibus tecti clypeis Timores,
Et Metus vani generosa circum
Signa volantes.
Ilicet vires redeunt amorque
Martis insani; cupidusque laurum
Morte venalem rapuisse gliscit
Mentibus ardor.
Perge bellaces animare turmas,
Unde Mars ortus: neque jam Polonis
Hospes in castris, ubi te sodalem
Horrida virtus,
Et triumphatos celebrare Tureas
Laeta ventoso vaga Fama curru,
Et coronali sequitur superbus
Fronte Triumphus.
Dum Sigismundo violentus armat
Omnibus ripis Tanais cohortes,
Et Dahae Thracum maculosa tergent
Alma cruore.
Regium stipant latus, irrepexo
Crine formosus labor, et futuri
Mens sagax auspex, et adulta bello
Consilii vis.
Quem fatigatum modo Sol diurna
Ipse jam fessus simili labore
Vidit, hunc cernunt vigiles moventem
Sidera curas.
Lucis in partem miserata longos
Fratris errores venit, Indicoque
Dum latet ponto, vacuum pererrat
Cynthia coelum.
At Sigismundus vigil obstinato
Torquet insomnes animos tumultu,
Nec vices mutans jubet imperatos
Vincere somnos.
Larga devoti Pietas cruoris,
Et Fides nullo violata fuco
Et tenax aequi scelerumque vindex
Castra sequuntur.
Tanta virtutum tibi dum Polonis
Militat castris acies, propinquae
Terror Europae tibi cessit uni
Thracius hostis.
Nec minax ultra pharetra insolenti
Tartarus, laxo famulatur arcu,
Aut pigras inter meditatur alta
Otia silvas.
Ibat hibernae similis procellae
Arctici victrix acies tyranni,
Et cruentandus Scythicis fremebat
Bosphorus armis.
Qualis in rupes fremit, et minaci
Ister undarum cumulo, minorum
Fluminum dives spoliis, Apriles
Colligit iras.
Ni Sigismundi generosus ardor
Intumescentes prope funerandae
Littus Europae tenuisset alto
Objice fluctus.
Empta virtuti modico cruore
Vilior laus est: meliorque magnam
Impedit frontem graviore laurus
Empta periclo.
Quo tuum, princeps, reditum triumpho
Moesiae valles, Hypanisque tuto
Alveo liber celebrent, et aurea
Phasidis ora?
Dum tuos, victor, Getica revisis
Caede formosus, spoliisque Thracum
Altior, laeto populos frementes
Aspicis ore.
Quas tibi moles Pario labore
Ponat Arctoae monumenta cladis
Fama, seu mavis Scythico triumphos
Marmore signet?
Illa per fastos memores sacrabit
Nomen aeternis titulis, tuamque
Inde virtutem nova posterorum
Mittet in ora.
Hoc habe pulchri pretium laboris,
Frigido vivas cineri superstes,
Grata quem pubes populusque longo
Eximet aevo.
Nec Ladislaus pavidos in hostes
Fulminat magno levior parente,
Dum patri sese probat, et paternas
Exserit artes.
Quantus armato metuendus astro
Surgit Orion, timidamque plebem
Siderum terret, rutilusque stricto
Fulgurat auro.
Festa bellorum tibi tradit ultro
Regna felici moderanda sceptro,
Et pharetratas animosa mittit
Moschua turmas.
Hoc tuae, princeps, satis est juventae
His rudimentis populos regendi
Patrias artes, et avita disce
Sceptra movere.
ODE II. Victoria Sigismundum coronat.
[recensere]
Ad arma, ad arma, milites, ad arma!
Pavidis seges horreat aerea campis:
Cassis amoeno horrore, jubaque
Fluctuet ancipiti;
Et facilis colludere vento,
Nutu minetur hostibus.
Terribili sonitu litui fragor
Aere canoro cieat Martem,
Bellique minas acuat cantu.
Ad arma, ad arma, ad arma!
Inauspicatos excitat impetus,
Et Concanorum plus vice simplici
Osmannus expertas cohortes
Fraudibus Odrysiis lacessit.
Patriae vindex pietas decoras
Urget in caedes, animasque magnae
Prodigas vitae rapit, impiisque
Objicit armis.
Ad arma, ad arma, milites, ad arma!
Aerea terribili tuba murmure
Cieat Martem bellique minas:
Ad anna, ad arma, ad arma!
Nocturna signis turpibus insidet
Fraus, imbecillo cui comites gradu
Junguntur ignavi Timores,
Et trepidas acies oberrant.
Pugna probrosas latet inter umbras
Nec diem testem patitur; sed alta
Conscios tendunt oculos cruenta
Sidera nocte.
Ad arma, ad arma, milites, ad arma!
Aerea terribili tuba murmure
Cieat Martem bellique minas:
Ad arma, ad arma, ad arma!
Sed jam recedunt agmina Bistonum,
Aut arva mordent immiserabiles,
Frustraque fortunam priorem
Aemathiis lacrimantur armis.
Jam Ladislaus vacuus pericli,
Barbaro laetus potitur triumpho ;
Jamque victrices Aquilas Polona hastilia tollunt.
Fugite, fugite, fugite pede praecipiti;
Fugite, fugite celeres equitum cunei.
Aedones, Bistones, Moschui, Tartari, barbari:
Fugite, fugite Tartari, fugite barbari!
Instat citati fulminis impetu,
Et nube missis ignibus acrior
Miles Polonus, et morarum
Impatiens furit ante pugnam.
Qualis Eleo sonipes in arvo
Laetus absentem cavat ungue campum:
Sic eques strictis violentus armis
Ardet in hostem.
Fugite, fugite, fugite pede praecipiti,
Fugite, fugite celeres equitum cunei,
Aedones, Bistones, Moschui, Tartari, barb ari:
Fugite, fugite Tartari, fugite barbari!
Vos caprearum turba fugacium
Fractis Leones cornibus aggredi
Audetis, imbellique fronte
Ore avido peritura turba?
Quo furor mentes agit, insolensque
Martis insani rabies? quis ardor
Signa convellens, Rhodopen sinistro
Numine tentat?
Fugite, fugite, fugite pede praecipiti,
Fugite, fugite celeres equitum cunei,
Aedones, Bistones, Moschui, Tartari, barbari:
Fugite, fugite Tartari, fugite barbari!
Jam nec latebris, nec locus est fugae
Ignava Tureae pectora: nil juvat
Hostem experiri fraudulentis
Consiliis tacitaque nocte.
Jam recedentes ubi sol tenebras
Eximet coelo, dominata campis
Thressa languebit, dubiosque cedet
Cynthia cornu.
Fugite, fugite, fugite pede praecipiti,
Fugite, fugite celeres equitum cunei,
Aedones, Bistones, Moschui, Tartari, barbari:
Fugite, fugite Tartari, fugite barbari!
Io triumphe!
Dicite io, bis io, ter io triumphe,
Vos animae fortes, vos nati ad bella Poloni!
Carpit Idumaeas felix Victoria palmas,
Fortiaque Aemonia circumdat tempora lauro:
Dicite io, bis io, ter io triumphe!
Odrysias acies debellatosque Gelonos
Et conjuratas Europam adjungere victis
Olim Asiae Libyesque plagis jam dicite fractas,
Threiciam, Aemathiamque et formidabile regnis
Osmanni nomen, et Thressae cornua Lunae.
Dicite io, bis io, ter io triumphe!
Dum Phasim veterem et famosam vellere Colchon
Ismaraque et Rhodopen, et quidquid Vistula lae-
Amplexatur aquis, aut Vilia flexibus ambit, [tis
Fama Sigismundi doceat celebrare triumphos.
Dicite io, bis io, ter io triumphe!
Fama Ladislao ter io cane; tuque parenti
Fama Sigismundo ter io cane; vosque Poloni
Dicite io, bis io, ter io triumphe!
ODE III. Pietas Sigismundo triumphum adornat.
[recensere] Et messes Arabum focis,
Et nimbos Cilicum, et divitis Indiae
Fruges adde Polonia.
Et promissa diu solve faventibus
Divis vota memor; neque
Fraudentur meritis templa vaporibus.
Non jam milite Tartaro
Desolata gement arva Valachiae,
Nec pulsata equitem exterum
Tellus barbarica sentiet ungula;
Nec victus toties Scytha
Viset sanguineae rura Podoliae;
Et campos memores fugae,
Lassis urget equis dum stimulos Pavor
Thressum post equitem sedens:
Ignavique Metus terga fugacium
Obverso clypeo tegunt.
Tunc, Osmanne, tibi dura necessitas
Hanc vocem et pudor extudit.
Imbellis volucrum turba fugacium
Pugnaces aquilas, (nefas!)
Ultro prosequimur, vanaque proelia
Uncis ludimus unguibus.
Signis ante quidem semiviri Phryges
Cesserunt Othomanicis:
Et quondam ingeniis Graecia nobilis,
Et mitis Paros, et manu
Imbelles Tyrii, quique Corinthio
Undarum arbiter insolens
Isthmus bina jugo dividit aequora;
Lunatesque vehens rates
Foecundus subita Nilus adorea
Captivo fluit alveo;
Et quidquid Libyco clauditur aequore,
Arctoo premitur jugo.
At non et simili Marte Polonia
Tentanda, et juga Carpathi,
Et devota neci pectora liberae,
Audacesque mori Aedones:
Aut duris Rhodopes cautibus editus
Miles sidere Martio.
Non jam Sarmaticas exuvias meis
Delubris voveo, neque
Currus sanguineos caede Polonica,
Capta mergere Vistula.
Quod si fata sinant, et bona fortibus
Coelo numina consulant,
Victrici galea jam meus hauriat
Rhenum miles, et Albula
Captivo Geticas sentiat alveo
Naves sanguine decolor,
Et quae belligerae cunque Poloniae
Gens ultra Tanaim jacet.
Bello sola mora est, sola Polonia.
Sed quid spem modo transfugam
Frustra sollicito? fataque Sarmatis
Conjurata cohortibus?
Ultra sola fuga est, si miseris fugam
Fortuna et pudor annuat.
Haec inter lituos dum lacrimabili
Thrax deflet querimonia:
Felices Aquilas, et toties Scythae
Notas Sarmata promovet.
Tunc virtus Zephyris vecta jugalibus
Instructas acies a d it;
Et magnas patriis viribus aggerat
Mentes, atque capacia
Non ignobilium pectora vulnerum
Implet sanguine Martio.
Et dura patriae mulcet Amor manu,
Formosoque periculo
Contemptorem animum funeris asperat.
Ut currus super et rotas
Plaudens laeta jubis colla comantibus,
Exhortatur equos Pavor,
Aut lucem gladiis addit aheneam,
Aut pinnas radiantibus
Componit galeis, duraque mobili
Ludens arma quatit manu.
Sic pugnes Superis in profugos Scythas,
Ladislae, faventibus,
Sic vincas Superis, o patriae decus,
Ladislae, volentibus.
Post victas acies, atque Othomanico
Tinctum sanguine Bosphorum;
Currus cum dominos utraque senserit
Servi ripa Boristhenis:
Per strages medias, armaque fortibus
Erepta arduus ambula:
Et partam meritis sume superbiam;
Dum conus galeae minax
Victum Thraca jubis altior increpat.
Aut lassum vacuo caput
Deponas clypeo; et quae prius hostium
Tinxsti gramina sanguine,
Somno jam placidus pacifico premas.
Dum pulchrum revehens diem
Ficta grata quies Martis imagine
Jam secura pericula,
Et vanos strepitus misceat insolens
Et currus et equos sopor.
Mox per frugiferae rura Podoliae,
Fatalesque Getis agros,
Qua nunc Odrysio sanguine pinguior
Campus caedibus horruit,
Qua nunc caede nova luxuriat seges;
Mavortis spoliis Ceres
Gaudens, Bistoniis demetet ensibus
Maturam segetem, et Scythes
Flaventes calamos discet acinacis
Sicco scindere vulnere.
Et scuta oviparas excipient aves:
Aut acris litui immemor
Carmen pacificum garrula ab hospite
Cassis discet hirundine:
Quae caesi capitis plena Podolicis
Campis volvitur, et minor
Cristis mobilibus moeret inutilis.
Sic, sic regia sanguine
Crescet fertilius barbarico seges:
Atque insignia principis
Frugis sanguineae purpura vestiet;
Foecundisque novalibus
Maturam segetem gloria demetet.
Et mandata fidelibus
Sulcis flava Ceres foenoris annui
Usuram agricolae dabit
Respondere tuis fida laboribus.
Hac sementis adorea
Armato agricolae sceptra virentia
Surgent, et diademata,
Sigismunde, tuis apta nepotibus.
ODE IV. Religio Sigismundo aras promittit.
[recensere]Quem bellicosi prodiga sanguinis
Bellona Marti cunque probaverit,
Et patriam objectu cruenti
Pectoris eripuisse fortem,
Periculosam cum movet aleam
Fortuna rerum mobilis arbitra,
Signarit, et frontem superbis
Vulneribus memorem duelli:
Hic longa fiet fabula posteris;
Hunc invidendum fama nepotibus,
Proponet exemplum, memorque
Perpetuo celebrabit aevo.
Prius senectam marmora sentient
Mentita vultus oraque fortium:
Aut aera, quae spirant, parentum
Laurigeras imitata frontes.
Hac arte vincet livida saecula;
Fugamque longi temporis, Arctico
Clarus Sigismundus triumpho,
Et patriae pater atque tutor.
Cui fraudulentis artibus Aedones,
Tandemque fido milite Concanus
Et Tartarus velox pudenda
Versa fuga exhibuere terga.
Te, rex, sed olim patria, post quater
Emensa magni saecula Nestoris,
Inter Polonorum sacratis
Indigetes numerabit aris.
Vivet superbae fama Poloniae,
Vivet Poloni gloria nominis,
Vivet Jagellonum vetustus
Sanguinis, et imperio paterno
Fatale nomen. Quem modo Bosphori
Videre ripae, Thracaque flebilis
Phalangas hostiles prementem;
Dum patriae populique vindex
Virtus, honesto laeta periculo
Densos in hostes tela per et minas
Immittit audentem, fugatque
Dura super vacuos timores.
Dum castra densis oblita caedibus
Furor cruenta nube supervolans,
Et prae Ladislao minaci
Bistonias acies fatigat.
Qualis cometes sanguineum jubar
Spargens, minaci lumine fulgurat,
Abominati Martis ardens
Nuntius, horribilisque pugnae
Exterret urbes. Heu! quibus horrido
Cruentus igni nuntiat hostium
Turmas? quibus regnis, quibus ve
Bella famemque minatur arvis?
Talem Ladislaum agmina Thracia
Videre, quando fulmine saevior
Ibat per obstantes catervas
Aemonio inviolatus arcu.
Non tutiorem praestet aheneo
Lorica textu, aut unguibus horrida;
Non arte Vulcani gementes
Passa chalybs Steropas, vel Aetnae
Recocta flammas quae tulit: altior
Quam quem tuetur numine prospero
Virtus, et immissi volantes
Auxilio Superum manipli.
Devota ferro pectora Thracio,
Hostemque juratum exitiabili
Frustra sacramento paternis
Auspiciis animosus urge.
Urge Scytharum terga fugacium,
Et moesta Lunae cornua Thraciae
Jungi veta; quae jam maligna,
Luce micat, tenuique cornu
Sublustris, antiqui imperii decus,
Et spes caducas deserit occidens,
Septemque jam solvit Triones
Cassa metu Geticosque montes.
Post haec Orontes, aut gelido Ladon
Lavet fluento Bistonia rotas
E strage fumantes, et arma
Odrysia maculata caede.
Tureis nec ultra serviet altera
Formidolosi ripa Boristhenis:
. Sed barbaris velox Lycormas
Limes erit trepidusque Cydnus.
ODE V. Fama Sigismundo aeternitatem pollicetur.
[recensere] Age praepeti volatu,
Age, Fama, scinde nubes:
Famulantibusque nimbis
Zephyros citatiores
Meliore linque cursu,
Aquilonibus protervus
Ocior, et pigro surgentes aere ventos.
Age, diva, scinde nubes:
Et utramque vise partem,
Orientis et cadentis:
Via qua citata Solis
Celeres rotas fatigat,
Geminumque Phoebus axem
Circuit, aeternisque laboribus aethera lustrat.
Age, Fama, tende pennas,
Zephyros praei volantes.
Age, Fama, solve linguas.
Age, et ora pande centum
Merita loquacitate:
Tibi si patent tot ora,
Quot vigiles oculi, quot sunt in corpore plumae.
Age, Thracios furores,
Age, regios honores
Prohibe tubis silere;
Neque victa laus senecta,
Et inerte nube tecta
Scythici indices triumphi
Odrysias olim doleat marcescere lauros.
Age, garrulae canenda
Ita semper, et stupenda
Nova suppetant: nec unquam
Taciturnitas molesta
Tibi claudat ora moesta;
Oculosque curiosos
Sarmaticae semper virtutis imagine pascas.
Age, Bosphorum rubentem,
Age, Vistulam calentem
Scythico cruore narra.
Cane Tartaros fugaces,
Cane Sarmatas sequaces;
Celeresque dic Polonos
Crescentem Odrysio Lunam minuisse tyranno.
Notae
[recensere]- ↑ Hae quinque odae, (ut scribit P. Brown Niesieckium secutus) compositae sunt Romae, et anno 1629. oblatae regi Sigismundo a Nicolao Smogulecki, qui postquam se Praefectura Nakelensi abdicavit, Societatem Jesu ingressus est, et postmodum in Sinas tamquam missonarius se contulit. Videntur tamen hae odae auctorem habere Sarbievium, sic opinante P. Francisco Boliomolec S. J., qui eas cum aliis nostri poetae carminibus posthumis imprimendas curavit. Nam praeterea, quod Nicolaus, cum Romae juvenis admodum philosophiae operam daret, familiaritate poetae nostri usus est: quicunque Lyrica Sarbievii diligentius pervolvit, et stylum et entheum illius in his carminibus facile deprehendet.