 Liber I: Caput Tertium |
Liber I: Caput Quintum  |
Memoria. MEmoria est potentia reseruatiua specierum siue intentionum non solum a sensu communi receptarum, quae excolendo sicut omnia alia augetur; lex "Inter artifices", in glossa ad verbum "ingenii", titulo De solutionibus et liberationibus in Digestis. Haec aiunt se habet ad aestimatiuam sicut imaginatiua ad sensum communem. Auicenna cerebrum esse principium sentiendi et mouendi asserit: temperatumque causam memoriae afferre. Nam ex cerebro crasso prouenit obliuio, debilitaturque memoria. Vnde fit, vt Philosophi monumenta perhibent, iuuenes et senes esse malae memoriae propter nimium in ipsis augmenti et decrementi motum. Sicut enim recordatio motus faciles exigit: sic memoria quietem expostulat, et quiescendo fit sciens. Magni siquidem refert quali in corpore animi locati sint, hoc proueniente ex qualitatum disproportione et nimia frigiditate et humiditate, vnde calidi et humidi facile comprehendunt: sed non diutius seruant. Rursus aiunt sicci et frigidi tardius concipiunt: sed firmiore complectuntur memoria. Multa enim sunt quae mentem facilitant multaque quid obtenebrant et confundunt. Nam membrorum conpagibus velut organis ad operationes exercendas mens vtitur: vnde fit vt corpore male sano animus hebescat et obtundatur. Ingenia nempe aeris qualitatem sequuntur. Refert enim Cicero Thebanos ingenio fuisse pinguioreet: sed robustiores corpore. Athenienses vero perspicatiores et acutiores extitisse. Ideo quia crassus aer Thebis: rarior autem et subtilis Athenis erat. Istud scite probatur in capitulo Quia diversitatem corporum diversitas saepe sequitur animorum, quem Glossa alius exponat: de concessione prebendarum in antiquo. Promptior contra, vegetior, acutior redditur cuius corpus bene compactum est: quamobrem Thraces ob crassum regionis acrem quem incolunt, obliuiosi, desident, tardi, obtorpescentes nulliusque memoriae censentur esse. Satiricus patriam Veruecum appellat cum infit. Veruecum in patria crassoque sub aere nasci. Quid tamen discriminis habet a reminiscentia, quia memoria est continua conseruatioReminiscentia illius quod semel apprehensum fuit: reminiscentia vero est eius quod postquam apprehensum est oblitum fuit et iterum rememoratum. Quis tamen paulo sagacius considerans, rimari posset, quare est quidam homines facilius adiscunt, quam recordantur, et econuerso. Ad quorum intelligentiam ex Auicenne doctrina thesauro fidelis memorie sequentia imprimas que illi qui sunt sicce complexionis fortes sunt in retinendo:Sicca conplexio apta retentioni. et debiles recordando ratio naturalis istud non insubide manifestat: nam siccitas est conueniens et idonea dispositio ad impressionum retentionem. Inhabilis autem ad motum. Ideo infero vnum correlarium siccam complexionem memorie, et non recordationi conuenire: hi enim sunt qui magis percipiunt nutus: nutus autem operantur et causant sensibilium motum: et qui erit perceptiorHumida complexio discipline propicia. nutuum erit citius recordans: illi vero qui sunt conplexionis humide facilis sunt discipline, ratio naturalis istud quam graphice edocet: nam humiditas est dispositio conueniens susceptioni impressionum, que conuenit facili discipline et est contraria dispositio forti memorie: ideo infero vnum correllarium.s.Memoriam propiciam et idoneam exigere materiam: a qua difficulter deletur quod impressum est in illa. Nota tamen que bene memores contrarie sunt dispositionis bene adiscentibus illi bene memores sunt: quorum anime non habent facilem motum neque disperguntur cogitationes eorum: illa enim anima quae habet multos motus: et multiplices cogitatus fideli et bone recordationi aduersatur. Ex hijs infero eos memoria pollere qui sunt sicce conplexionis: ideo est contraria dispositio facili disciplinae bona igitur memoria appellitanda venit ex siccitate complexionisFerro conparatur nam ferrum si exerceas conteritur in si numquam exerceas rubigi ne fedatur. vel exercitio circa vnum vel pauca: (Exercitio enim consummatur quicquid natura arteque percipitur: nam vbi abest exercitatio, ibi aut naturalis aut artificialis peritia cesset necessum est: cum tota (si Philosophus creditur) virtutis laus ipsa actione consistat: huic sententie applaudet iurisconsultus in lege Munerum, paragrapho Mixta, de muneribus et honoribus, Digestorum.) inde est que pueri quamuis sint humidi: firmiter tamen retinent anime enim eorum non occupantur circa multa sicut aine eorum qui maturam ac prouectam etatem attigere: iuuenum autem propter calorem etIuuenes propter vehementiam memorie.propter motus suos agiles debilior est memoria quamuis sint complexionis sicce. Senibus vero accidit propter humorem qui in eis dominatur non memorari ea que vident: ex hijs veridice inferendum puto, sed̓m diuersas personarum circumstantias, virtutem diuersimode operari: et hoc sed ex diuersitates inclinationum ortarum ex diuersa mixtione quatuor primarum qulitatum; totam corporis compaginem regentium: ex quibus quatuor humorum diuerse proportiones scaturiunt.Humanum corpus a quatuor primis qualitatibus regitur. Et ex his varia ipsorum spirituum tam vitalium et naturalium quam animalium diuersitas conditiones et inclinationes mortalium varians et immutans oritur: vnde oculorum periculo compertum est, inductu quodam nature.
¶Nobilis san guinei complexio. Sanguineum letum vultu hylarem; et amatiuum; risu facilem; liberalem; benignum; pium; delicata cibaria; primeque bonitatis vinum elementa per omnia indagantem: ad libidinem pronum: vnde Alexander magnus imbecillitatem humanam se sentire aiebat duabus potissimum ex causis sonno vsque et coitu.
¶Collerici complexio. Collericus autem est in suis agendis impetuosus, elati animi vanos (quam par sit) appetens honores: bonorumque myrmecias: in iram faciliter prorumpit: eademque pacificatur: prodigus: et vltra mensuram comedens: fidelibus deditus vigilijs lucrum assidue venatur: et domesticarum rerum satagit.
¶Flegmatici complexio. Flegmaticus vero naturaliter somnolentus in agendis suis tardus: verbis lapsantibus: et humidis non defluens: bonorum contentor: aureque popularis rumusculos pro nihilo habens: ac sputifaciens: parue memorie: et modice commestionis: ideo pauci aut nulli meritis eorum ad honores aspirant. Messalecor uini debilis memoria.Ideo Messalam coruinum sui nominis immemorem flegmaticum extitisse dijudico. Ciuilis tamen romanus huic sententie aduersari videtur nam nemo est adeo supinus vt nomen suum ignoret. l. cum in libris Vlpiani: de here. insti. C. Numerosam exemplorum siluam conticeo quam visendam te remitto ad plinij notata iu capite quarto et vigesimo libri. septimi memori.
¶Melencolici complexio. Sed melencolicus naturaliter tristem gerit vultum sinistre semper suspicatur: alienisque vulpina quadam sanctitate delictis illa tractat: mundanarum rerum nephando amore irretitur: implacabilis et in propria opinione pertinax, pluria humano corpori conferentia literis commendare non grauater: nisi industria et consilio probati medici indigere cognoscerem. Equitas nature.Ex supradictis oculorum periculo compertum est, naturam in vno sanguineum grauasse. et in alio restaurasse. Idem dic in colerico; flegmatico; et melencolico. Cui sententie ciuilis iureconsul ti ratio applaudet. In lege Eum qui de iureiurando', in Digestis (ff.) et nota istud quod a scriptoribus fere nostris intentatum non comperies.
| Liber I: Caput Tertium |
Liber I: Caput Quintum |