(e Selectis Frederici Schiller carminibus)
VIVOS VOCO. MORTUOS PLANGO. FULGURA FRANGO.
Solo firme stat intrusa
Forma limo solida.
Aera hodie infusa
Dent campanam liquida.
Quisquis ferveat,
Sudet, tepeat,
Ut sit opus laude dignum;
Coelum faxit hoc benignum!
Fas, grave coeptum, quo versamur,
Nos pensitare graviter.
Salubria dum meditamur,
Procedit labor suaviter.
Quid vires possint, perpendamus,
Vel modicae perficere;
Nam dignus est, quem contemnamus,
Qui quid molitur temere.
Hinc summus homini ornatus,
Mens quippe dia contigit,
Ut intus sentiat cordatus,
Quae dextra solers exigit.
Piceam adferte pinum.
Ligna bene arida,
Unde flamma mox caminum
Penetret sat valida.
Cuprum coquite,
Stannum promite,
Ut liquescat igne lassa
Tenax aeris duri massa.
In scrobe quae parat figmenta
Hic dextra ignis socia,
Haec nostri quondam documenta
In turri dent aëriâ.
Haec aera dum pulsata clangent,
Nepotes seri audient,
Haec moesta jam cum moestis plangent,
Piosque coetûs concient.
Terrigenae quascunque hora
Dispescat sortes varia,
Has aera referent sonora,
Et aequa cient studia.
Bullas candidas videmus,
Aera en liquescere!
Quae liquanda maturemus
Sale mox e cinere.
Massam coquite,
Spumas tollite,
Aere rite defaecato
Vox tum limpida sonato.
Festivo quippe sono blandam
Salutat prolem tinniens,
Coelesti latice lavandam,
Dum intrat aedem dormiens.
Quam sortes asperas et laetas
Arcana usque celat aetas,
Cui, vitae prima lux secura
Ut fluat, matris cavet cura.—
At volat aevum fugiens. —
En ferox puer et elatus
Puellam linquit sociam,
Domumque, terras pervagatus,
Ignotus visit patriam.
Juventae flore hic vigentem,
Coelestem ceu propaginem,
Pudore roseo decentem
Adultam videt virginem.
Tum novo percitus ardore
Secessûs lustrat avios,
Ignoto genas tinctus rore,
Feros exosus socios,
Amatam solam sequi gestit,
Vel nutû laetus blandulae,
Qui flos paterna rura vestit,
Hunc herae legit bellulae.
O laetas primi spes amoris
O dies vere aureos!
Quum succos Superûm in oris
Os ductitat nectareos!
O utinam perennent flores,
Queis teneri beant amores!
Bullas viden' jam livere!
Hanc inmitto perticam,
Quae docebit, tincta aere,
Massam satis lubricam.
Virgam vertite,
Ac adtendite,
Mollibus num sint severa
Prospere conjuncta aera.
Nam facili si coit lentum,
Si mite forti; tum concentum
Haec dulcem dant conjugia.
Mens concors hinc legatur toris,
Ne fluxa perbrevis amoris
Aeternum luas gaudia.
Sertum cingit en decorum
Nuptae crines nitidos,
Hymenaeos aes sonorum
Dum indicit marcidos.
Dulce ver haec fugat hora
Vitae ah! dulcissima,
Spesque vittâ cum decorâ
Labitur pulcerrima.
Oestrus abiit,
Amorque mitescit;
Dum flos periit,
Tum germen frugescit.
Vir adgreditur.
Atrocia rite
Certamina vitae,
Haec callidus aptat,
Haec strenuus raptat,
Nil arduum cavet,
Fortunas dum avet.
Hos Numina nisûs benigna foecundant,
Hinc horrea messibus largis abundant,
Cum re domus amplior tenditur.
Quam hera pudica
Solerter gubernat;
Sollicita mater,
Familiam prudens
Regit, omnibus studens,
Exercens puellas,
Coercens puellos,
Manûs sedulas movens,
Pie singulos fovens,
Opes amplificans,
Lucra conduplicans,
Nunc scrinia mercibus gnava inplere,
Nunc fila de stridulo fuso torquere,
Nunc cistâ recondere nitidâ
Et linum et vellera candida,
Et utilia specie lepidâ colens
Fugit otia volens.
Laetus at paterfamilias
Alto e fastigio tecti
Partas metitur divitias;
Arduos hîc videt postes rigere,
Horrea messe opimâ turgere,
Dum videt opes ubique abundas,
Motas et spiceae segetis undas;
Jactat ferociter:
«Stat mihi firmiter,
Fors ut sit invida,
Stat domus splendida». —
Cum Fortunâ vero pactum
Foedus raro stat intactum;
Mala cito ingruunt.
Fas est, formae infundamus
Aes liquatum. Obices
At priusquam revellamus,
Vota ferte supplices!
Deo fidite!
Seram tollite!
Aeris undae fumo fuscae
Formae irruunt coruscae.
Servata caute flammae vis
Mortali est perutilis;
Humanos nisûs coelica
Haec juvat vis benefica.
Dum vincla rumpit coelica
Haec vis, tum est terrifica,
Dum debacchatur libera
Naturae proles effera.
Vae! si flamma concitatur
Subito indomita,
Inpetûque pervagatur
Ampla urbis conpita;
Lubens enim populatur
A Terrenis condita.
Nube rorant
Frugibus foeti
Imbres laeti;
Nube vibrant numina
Fulmina.
Aes turre concit querulum
Populum!
Sanguinea
Aethra squallet.
Non haec Eos rosea!
Turba pallet
Turbida!
Fumida
Flamma sursum nunc levatur,
Viis late nunc grassatur,
Ventis ocyor palatur.
Aura saevo calet igni,
Postes cadunt, ruunt tigni,
Fragor passim, mater proles
Inter fractas quaerit moles,
Boant lenta
Et armenta.
Omnes moestâ cursant curâ,
Diem refert nox obscura,
Adstant turbae catervatim,
Et certatim
Hamas vibrant; sinuatus
Pluit latex, igni datus.
Turbo adest furiatus,
Flammam petit volitans,
Quae nunc fruges crepitans,
Horrea nunc pernix ambit,
Aridos nunc tignos lambit;
Ignis, ac si fremebundus
Vel per auras temere
Terram velit verrere,
En in coelum furibundus
Emicat.
Conspicat
Hic mortalis sua tecta
Dextrâ Superûm disjecta
Deses, exspes, mirabundus.
Squallida
Stat ustrina,
Ventis resona ruina.
Tetris vastas tenet rimas
Horror minis,
Nimbi et parietinis
Inminent.
Oculum
Vertit moestum
In funestum
Vir fortunae tumulum;
Demigrat tum, et mittit questum.
Quae flammae vis rapuerit;
Est grande misero solamen:
Dum lustrat prolium examen,
En caput nullum deperit.
Massâ scrobes plena turget
Deliquatâ strenue.
Artis num campana surget
Specimen adsiduae?
Nonne perperam
Frustrat operam?
Forsan, laeta dum speramus,
Coeci mala ignoramus.
Telluri gnavâ parta curâ
Haec credimus molimina,
Colonus credit semina,
Quae sperat sibi productura
In messes laetas Numina.
At sanctiora demandamus
Lugentes humo semina,
Quae tumulo, nam sic speramus,
Ad coeli surgent limina.
Turre moestus
Sonitus
Moestos ciet
Gemitûs,
Sono clangens lugubri mortalem
Aes deducit locum ad feralem.
Cara, vaeh! hîc jacet uxor,
Pia, vaeh! hîc jacet mater,
Erebi quam rex crudelis
Toro conjugis fidelis,
Quam in ipsis osculis
Natis aufert parvulis,
Quos materno ubere
Laeta vidit crescere.
Vincla teneri amoris
Saeva rupit dextera;
Tetris Orci degit oris.
Mater domûs tenera.
Non jam piae matris cura
Natos fovet anxia;
Saeva heus! privignis jura
Dat noverca inpia.
Aera dum frigescunt dura,
Labor cesset arduus.
Quisquis, avis ut secura,...
Se beato vacuus!
Stellae emicant,
Laeto indicant
Vesperem tironi serum;
Quies nulla beat herum.
Citum fert viator pedem
Densas per sylvarum umbras,
Repetens avitam sedem.
Oves redeunt balantes;
Boum pingues,
Dum ad septum tendunt greges
Ad munitum,
Cient alacrem mugitum.
Frugibus
Oneratum
Nutat plaustrum.
Strui flores
Dant lepores
Spiceae;
Dum messores se adcingunt
Choreae.
Forum, vici jam silescunt,
Hospitamque ad candelam
Confluunt familiares.
Porta stridens obseratur;
Nox obscura
Terras velat;
Nullâ tamen cives curâ
Territat
Nox, ut pravos excitura,
Lex nam vindex illos domitat.
Lex, o alma coeli proles!
Nodo facili quae soles
Pares sibi sociare,
Urbes docta tu fundare,
Barbaros consociasti,
Casas hominum intrasti,
Vitiorum nunc expultrix,
Nunc virtutum sancta cultrix,
Summum menti das decorem,
Pulcrum patriae amorem!
Mille dextrae junctis curant
Se juvare viribus,
Sic molimina maturant
Studiis concordibus.
Herus, tiro unâ tendunt
Libertate praeside,
Et feroces vilipendunt
Mentis fastum invidae.
Civem seduli labores
Largo beant munere;
Sui regem ut honores
Nos sic decent operae.
O pax alma!
O amoris
Sancta jura
Hoc beate oppidum!
Dies nunquam inlucescat,
Quâ feroces Martis turmae
Hacce debacchentur valle,
Quâve coelum,
Blando vesperis rubore
Nitidum,
Tristi urbium ardore
Vae! rubescat horridum!
Formam jam diverberate
Suo functam munere,
Operis conspectum date
Absoluti prospere!
Pulso tudite
Tegmen rumpite!
Ut campanam protrahamus,
Fas est formam elidamus.
Magister horâ formam statâ
Elidat manû providâ.
Vae! si, ceu torrens, furiata
Prorumpunt aera fervida.
Tum rauco tonitrûs fragore
Compage ruptâ proruunt,
Tum diri velut Orci ore
Voraces flammae diffluunt.
Quod temere vis coeca audet,
Hoc vix auctorem opus laudet;
Non saevis plebs tumultibus
Salutem parat civibus.
Vae! fomite si coeco plena
Urbs clam tumultûs agitat,
Si plebes, legum rumpens frena,
Se ad vindictam concitat.
Rebelli ausû aes pulsatum
Clangorem edit tetricum,
Nam, sanctis ritibus dicatum,
Nunc caedi canit classicum.
«Libertas! Aequa cunctis jura!»
Haec turba jactat concita,
Et caede cuncta vastatura
Cruore foedat conpita.
Tum matres ceu hyaenae tractant
Ut jocos dira scelera;
Invisos furibundae mactant,
Et corda vellunt lacera.
Tum Fas et sanctus Pudor tacent,
Nihil non furor temerat,
Scelestus regnat, probi jacent,
Libido vecors imperat.
Leones ausum est horrendum
Vel tigridas lacessere;
At monstrum non est tam horrendum,
Quam furens homo scelere.
Vae his, qui facem dant coelestem
Aeternum coecis temere!
Non almam lucem, diram pestem
Tantum potentem spargere.
Aurea jam velut stella
Auspicante Numine
En campana prodit bella
Fisso e tegumine!
Tholo nitida,
Tota splendida,
Et in orbe passim lato
Nitet opere coelato.
Ingreditor
Tironum quisquis, et in omen
Secundum det campanae nomen.
«Concordia» ergo dicitor,
Et civium concordes coetus
Ejus cieto sonus laetus!
Hunc finem faber arduo
Labore partae statuo:
Udae submota terrae glauco
Pendeto celsa aethere,
Tonitrui vicina rauco,
Multoque septa sidere.
Hinc praeco praedicet superna,
Ut ignes illi coelites,
Qui Deum laude sempiternâ
Extollunt, anni comites.
Aheneo divina ore
Et magna tantum praedicet,
Mortalibus pernicem horae
Labentis fugam indicet.
Severo nuncia sit fato,
Ut conlugere nescia,
Clangore vitae comitato
Fugacis fata varia.
Vox, rauco quae nunc aere stridit,
At mox mutescit dubia,
Doceto, queis mortalis fidit,
Quam vana sint et brevia.
Funes ansae jam aptate,
Et campanam foveâ
Evolutam elevate
Tecta in aetherea.
Jam jam emicat,
Urbi auspicat
Fausta quaeque et opima,
Pacem sonet voce primâ!
Sacra Eleusinia