Congestorium Artificiosae Memoriae/Tractatus Quartus/Capitulum 3

Capitulum 2	Capitulum 4

¶ De subiectis principijs et fine omnium scientiarum.

Capitulum tertium

Q UamqͣetꝚ diuersi authores ph̓iam diuersimode par Ltiant̉: vt apud linconiensem in libro de ortu scien tiarum. Et copiose Angelus Politianus in tractatu cui pane pistemon nomen indidit eam insequantur Hugo in didascalon et alij in alijs locis. Insuper in Periarchon scientiarum. Et circa ph̓ie atque logices exordia quisque pro suo arbitratu ph̓ie partes sumat. Multique

de diuisione scientiarum tractatulos compilauerint in presentiarum attamen vnam em multis accipere libuit quaet exenpligratia quomodo memoriter retineri queat huc attulimus. Tota siquidem philosophiam biphariam scinditur. Aut eni Theorica est siue speculatiua: Aut practica speculatiuam autem dicimus rerum contemplatricem. Et hec quidem vel entis rationis est vel de reali trac. Rationalem autem in grammaticam logicemˡ et rhetoricam secant: que de sermone congruo vero et peri polito existentes: in vnum tendunt finem aperte videlicet loquutionis: vnde et Triuij nomen sibi asciscunt: quanobrem eas triangulo complexi sumius: in cuius centro. T. eas theoricas esse notificat: inscriptionibus auteet co starum subiecta significamus quatenus congrua loquu rio: grammatices. Ens rationis logice: et eloquentia rhe torice sit. Pars autem ph̓ie realis rursus in mathematicam phisicam et metaphisicam partitur mathematica quoque quadruuium integrat: quare eas quadrangulo memorandas voluimus. Et quoniam partim speculati ue sunt partim autem ad opus tendunt: obid. T. et. P. quadrangulo inscripsimus pro earuet qualitatis memoria: Arithmetice subiectum nemo abnuit numerum esse simpliciter sumptum / musice autem si sonorus sit. Cere ruet magnitudo absoluta geometrie. Et circularis astro nomine subiectum esse littere costis inscripte monstrant. Phisica quoque siue naturalis sub quo medicina theori ca continetur ab Aristotele in diuersis libris traditur vtpote de phisico auditu/ de celo et mundo de generatio ne et corruptione: in libris metheororum mineralium/ et de elementis. Item de anima/ de animalibus et plantis: Sensu et sensato memoria et reminiscentia/ Sonno et vigilia: Iuuentute et senectute. Insuper de respiratio ne et inspiratione. Et in libro de nutrimento et nutribi li/ de sanitate et egritudine: de motu cordis/ de morte et vita. Et si forsan alij sint qui nondum ad nos peruenerunt. Quoniam autem hmioni scientia de natura comsiderat eam per figuram. N. recordandam voluinius: cuius. T. medium speculationis nota est Ens autem mobile subiectum. Et medicine corpus sanabile: vt littere. N. inscri pte significant/ metaphisica qꝛ de substantijs abstractis est: que perfectiores sunt atque simpliciores ea propter abO figura circulari simplicissima siue omnium perfectis sima recordamur: si quidem diuinitus inspiratam acci piamus in veteri atque nouo traditam testamentis quam theologiam vocant deum pro subiecto habet quod Det T/ significatur/ Ea autem quam humana industria no bis conquisiuit ab Aristotele et Auicenna prima ph̓ia sepius nuncupata Ens vt ens est pro obiecto habeti: et hoc ipsuet/ E et in/ demonstrant: Et quoniam ambe spe culatiue sunt qualitatem earum. T. significamius: Pra ctica quoque pars philosophie vel actiua est vel factiua: Actiuam Aristoteles in Ethica politica et economica tradidit: ab ipso autem monasticam non habemus quam obrem ceteras partes per. M. memorari voluimus. Cu ius vna pars ethice subiectum esse summum bonum in dicat: Altera rempublicam ciuilem economice/ et tertia politice renpublicam conitatis regnorum et prouinciarum. Et quoniam partim speculatiue sunt ẜm nonnullos et partim practice eas. T. et. P. significasse placuit Sub his autem Canones et leges comprehenduntur qua re scedulis appendimus. Factiuam partem ex septem artibus mechanicis que sunt lanificium/ armatura/ na uigatio/ agricultura venatio/ medicina/ et theatrica conplemus in septem arboris folijs vt in subiecta pater figura.

Huiusmodi ph̓ie partes qͣetpluribus alijs modis memo rari poteris: vtpote loca totis particularia fingendo in quibus eas iuxta praescriptas regulas colloces: vel proprijs mo dis vel metaphoricis. Expediret actn̄ pro theologia ca meram vnam: pro metaphisica aliam. Et in his tot particu lares locos sumere: vt in illis imagines notas collocemus: que vel per actus vel per inscriptionem notationem aut qunolibet aliter repraesentet: Pro qͣlibet nihilominus par ticulari scina arborem ad instar buius vniuersalis effingere oportunuet forsan esset: vt in radice sb̓ctum: in ramis pͥncipia et finem in fructibus collocemus: Qd̓ quo facilius fiat subiecta/ pͥncipia/ et finem/ cuiusque scientie qͣtenus in pͥ sentiarum occurrit subnectemus. Vnde pro clariori exenplificatione notatu dignum est quanlibet sciam eem habitum in tellectualem: et proinde in rerum natura extra intellectum nullam propriam hre imaginem. Sed veluti superius praelibauimus ad instar aliorum accn̄tium vel penes modos metaphoricos collocabimus. Cum itaque sint quin̄que duntaxat habitus si fidem opinionem et errorem secludamus videlet/ sapientia/ intellectus/ scientia/ prudentia et ars/ vnica per dictionan di artem ponemus imagine videlicet Sispa. imaginari itaque possis hispanum conmutata/ h in s vt supra diximus vel Simonem manu panem portare: vel Simonem paulo colloquere autue aliter sese exercitantem. Insuper sumendus foret aliquis habitu quopiam notabili amictus cui inscribantur hec dictiones sapientia/ infimbria/ intellectus in dextra scientia in mitra capitis/ prudentia in sinistraet arte in altera perte fimbrie: Item aliter depingas hoinem aliquem metaphisicum et is tibi pro sapientia sit: eo potissi mum que vulgatissimum sit metaphisicam esse habitum sapientialem. Et ipsi digito frontem tangens sese rei cuiuspiam intellectum hrae momstrabit: et ore auream teneat massam/ que scien tie imago erit: insuper in sinistra fingas serpentem et ille pru dentiam notificabit: eius enim proprietas est: deinde ars/ pul chrelocabis si Antonium fingas causa serpentem velle subtrahere. Postmodum si cuiuslibet horum habituum: perticulalare. Arteet diuidere in scientialem et mechanicam et cuiusli bet pertes locare itidem facies his similibusque modis: Aut imagine Antonium aliquem siue artistam tibi aliqͣ insignia nota familiariter cognituet: qui het penes se tabula ad dex tram in qͣ sint pro agricultura vomer pro venatione rhete/ pro nauigatione remes pro lanificio lana pro fabrili maleus et tenella pro medicina instraa chyrurchici pro architectura quo significet̉. Insuper possint hec instraa ordinari in dextro latere hoins illius vel ent vt ordo seruet̉ vomerem in terra et desuper rhete super quod remes et deinde lanam ac reliquam penes superponnem imaginabit̉: pro artibus ant libera libus pariformiter ab alio latere tabellam alphabeti siue donatum pro granmatica/ pro logica eius librum pro rhetorica titulum pro arithmetica proiectiles siue tabulam calculatoriam pro musica cantiones pro geometria circinum pro astronomia ant: Astrolabium siue spheram maͣlem. Possent nihilominus hac arte colligantie siue per cathenam authoribus siue specialibus artium hmoni sectatoribus poni: vn̄ si intellectum aut scientiam diuerso in intellectum granmaticum logicum rhetoricum arithmeticum musicum geometricum astronomicum Ethicum economicum politicum physicum medicum metaphysi cum et theologicum/ siue in scientiam granmaticam et ceteras eis dem modis locabimus. Qd̓ si deinde quenlibet habitum par ticularium per se comsideremus. Et colligamus singulum vel artificialem esse vel naͣlem aut vsualem vt si hanc granma tice pertitionem/ collocare velim sufficiet mihi praeter modo iam recensitos ponere gratianum vel mulierem granmatice doctam que in dextra/ A / vel artam aut Circinum vel scalam vel aucaet aut aliquod aliorum teneat que supra lrais de putauimus. Et hoc ipso artificiale denotabit̉ in capite. N/ aut illius littere signa habeat et in sinistra/ U Insuper arte dictionandi fingas. Anu̓ .i. mulierem antiquam et eius littere videlet/ A n/ et v idem repraesentabunt. Qd̓ si postmodum descendas ad granmaticam siue logicaet aut aliquam aliarum: et conperias eam quadrupliciter accipi huius modique diuisionis menbra locare velis: imaginare tm̄. 4. imagines quattuor principalium dictionum .s. cognitio deductio iudicatio et loquutio: Et his imaginibus visis mox incidet granmatica artificialis pͥmo modo est habitus euidenter cognoscendi conclusiones granmatica les per principia granmaticalia/ deinde que scd̓o modo acce pta est habitus deducendi conclusiones ex pͥncipijs granmaticalibus/ et post hoc que tertio modo est habitus de vniuscuiusque congrue loquutionis recritudine: Et postremo que qͣr to mom accipit̉ pro habitu pronpte et artificiose loquendi ẜ veras regulas granmaticales: pro quibus oinbus sufficiet vnam feminam gramatice doctam aut ent praeceptorem aliqueet huius artis qui in dextra cornu aunt Babatuet vel aliud pro/ c littere teneat. In humero vero dextro siue eriam in vlna illius bracchij caput thauri vel scaphiuet vel littere / d/ figuras: Pariformiter in alio humero piscem turrim vel columnam portet. Insuper in sinistra manu ligonem siue securim. Et ex his quattuor litteris videlicet/ c d i et li per tales imagines in corpore grammatice efficris cognitionis deductionis iudicationis et lo quutionis facile recordaberis: ex quibus deinceps mox in distinctionis membra deduceris. Si tamen ex syllabis co/ de iu et lo hanc memorationeet censueris statuem dam eodem ferme modo ab ipsis litteris conpones. Insuper totas illas dictiones ipsis inscribere posses. Itidem varijs alijs modis. Et ad instar huius exenpli logice rethori ce. Et cuiuslibet disciplinarum mathematicarum ac cuiuslibet partis ph̓ie tam moralis qͣet naͣlis insuper etiam theo logie simul cum prima ph̓ie acceptiones varie per analo giam memorari poteris. Quelibet enim earum his quattuor modis accipitur: vt alibi disseruimus. Insuper qm̄ oins ars et vt gnͣalius loquar oins habitus intellectualis/ vel est actualis vel habitualis. Item simplex vel composi tus. Et conpositus subpartitus in totalem pro quorum me moria operemur pariformiter ad typuet deducti hactenus exempli: vvt si grammaticam recordari velim esse actualem / habitualem/ simplicem actualem/ vel simpli cem habitualem Item compositam actualem vel compositam habitualem/ vel quoque compositam actualem partialem siue totalem: Siue tandeet compositam habi cualem partialem vel totalem pro omnibus his menbris sufficiet saltem meminisse hec nomina actus habitus/ simplex conpositum/ conpositum partiale totale / que suis imaginibus in hoins alicuius granmaticam/ logicam/ rethorica/ arithmeticam/ geometriam/ astronomiaet: aut qͣetlibet aliam ph̓ie parte representantis pro nraa intentione inscri bantur: iuxta proportionem memorationis. Si denique de vnitate alicuius habitus intellectualis sermo inciderit: vtpote percunctat̉ quispiam num granmatica sit scientia vna. Et nlox pro conmoda responsione vnitatis acceptiones afferre velis: sufficiet imaginem vnitatis vtpotę Ralmickersck in loco deposuisse: et ei iungere harum dictionum. Sim pliciter/ simplicitatis quod quid est/ et continuitatis iungere imagines ab vno latere in altero aunt harum. Non simpl̓r/ pͥncipans/ locus/ artificium/ subiectuet inhesionis/ et attributionis item genus/ spens/ et suppositum: que formande sunt/ lrais/ syllabis/ alijsue modis supra recensitis. Et in pronptu habebit̉ tota vnius partitio. Si denique quidsitum fuerit de aliqͣ scientia vtrum conis sit aut specialis. Et pro respomsione/ conitatis modos: memorari velis sat erit pone re hos terminos/ praedicatio/ applicatio/ continentia. Et quenlibet eorum subdiuidere: vt in tali formula.

Conis	prep̄dicatio	noin	Continentia	Specialis
		rei
	Applicatio	Nomine	prep̄dicatio
		Re subiecte
	Continentia		Applicatio

Et huius formule imagines poteris alijs lrar̄is realibus conponere in loco deputato. Qd̓ si aliquam scientiarum specificare velis videletꝚ exenpli causa. Vtrum granmatica com munis aut specialis ars siue scientia sit eius questionis plenum responsionem hac denotabis formula.

Granmatica Conis	non est	praep̄dicatione	est	Granmatica Specialis
		Applicatione
		Continentia
	est	praep̄dicatione	non est
		Applicatione

noins praep̄dicatione rei noins non est noins sb̓c̓ti Applicatione sijepadoetꝚ Continentia noine vvsius. S Conis re sb̓cti praep̄dicatione rei uou est Applicatione rei sb̓cte

Quod si hanc formulam penes artem nostram memorie velis conmendare: imaginaberis mulierem aliquam granma ticaetꝚ/ cuius dextrum latus negationem significet et sinistrum affirmatiuam ponas: itaque dextris eius praep̄dicationis applicationis et continentie imagines: vtpote in genibus pro praep̄dicatione picaetꝚ que in ore teneat/ N/ et/ R/ siue in vna ale/ n/ in altera / ¶/ In brachio aunt aquilam que in vna ala .n. in altera/ n/ et ¶ In humero vero Cont. imago inscribatur lrar̄is nostris. Ex his itaque denotabitur granma tica nullo istorum modorum esse conis. Et qꝛ vt edocuimus vnum oppositorum notificat̉ per alterum: et si vnum non inest alterum inest igit̉: quolibet istorum est specialis ars siue sciem tia granmatica. In sinistro quoque/ predicatio et applicatio ponant̉ vt in hac figura monstratur.

Et quod de granmatica tanquam prima oinum disciplinarum dicimus de reliquis quibuslibet per annalogiaet intelligendum erit: vt tu si qͣs huius gn̓is consideres pertitiones memorie. queas conmendare: Pariformiter cuiusque habitus pͥncipia media et fines eem diuersos non sunt qui ambigant vt granmatice pͥncipia vel inconplexa et sunt aut intelligibilia propinqua siue intel lectus granmatici obiecta propinqua aut remota cuiusmodi sunt granmaticalium pͥncipiorum termini aut remetissina res ipraeis terminis signate vel conplexa et sunt proponnes quibus proprie passiones sb̓ctis im esse demomstrant̉ que pͥncipia pri ma illius habitus scientifici dicunt̉ siue media probande concl̓ionis. Fines ant cognitio est sb̓cti illius scie. Et sunt propinqͣ obiecta .s. remora et remotissima propinqua quidem concl̓iones obiecta siue considerata propinqͣ remota horum termini. Remotissima res per hmoni terminos sign̄are. Set qm̄ hec alte rius speculationis sunt sat erit pro hmoni memoria posuisse hos terminos conclusio terminus res vt pro intelligibili gram maticali propinquo remoto et remotissimo granmaticaet quid portet aureum pomum in dextra quo caput tangat et in capi te habeat picem qua maculet hmoni pomum sinistra aunt forcibus tondat capillos. Ita pro Scibili granmaticali ponas in eius artubus. Conclusio terminus et res itidem de logica re thorica et reliquis mathematicis disciplinis et qͦlibet ph̓ie parte intelligimus. Sil̓r vbi sb̓ctum attributionis posuisse libeat poteris imaginare hoinem qui hmoni: scinam representet et sub pedibus eius sb̓ctum in capite finem at per corporis menbra pͥncipia illius scie vt pro theologia consumatum egregiunque aliquem theologum qui dei figuram pedibus conculcet hi capite ant cognitionis amationis et fruitionis imagines gestiat penes praedicta fabricata. In menbris aunt essen ria diuina vita attributa actus forma relatio articuli praecepta et sacramenta atque alia hmoni de quibus inteologia: et itidem in reliquis disciplinis vt subiuncte figure momstrant. Essentia diuina vita attributa actus forma deus Relatio articul precepta Sacramenta Substantia Ens partes Accider passio vinum multa Sunmum Ethica politica bonum: Economica Deum diligere honestate viuere F Iustitia vnicuique ius suum tribuere Quorti cognitio amatio fruitio lauda Aristoteles bonum humanum virtus vitium. voluntarium inuoluntarium forma materia ius generale Conuenire speciale naturale pax positiuum canonicum ciuile consuetudinale Theoricum practicun militare comparatiuum antiquum non alimenta complexiones Etas humores Nanles color membra figura masculus virtus distantia inter operatio fruineum species cibus aer potus somnus Sanitas Res non naͣles vigilia exercitum actio repletio operatio corpo inanitio (ris sensati accn̄tia aine morbus Contra naͣm causa accidens sphera circulus maior minor virtutum codiacus cogitatio arcus motuum quant itas continua signum mobilis gradus minutum secundum tertium qua ꝯtinua

immmobilis numerus abſolu. ſpecies numeri punctus linea angul figma longi quant itas centrū cognitio lati corpoꝝ capacitas proſu longitudo latitudo profunditas planum ſolidum articulus vnitas digitus numerus par compoſitus impar numeratio addditio ſubſtractio mediatio duplicatio Sūmare multiplicati¬ vnitates diuiſio quadrato progreſſio ctio tubica¬ radicum extra altitudo apothone infinitas diesis mediocritas thonus longitudo dithonus breuitas diat esseron grossitudo diapenthe delectatio im cantum melodia gracilitas diapason per vocum concordiam subtilitas epitritus proportio vocalium emiolius acce̓t us consonantium duplaris triplaris quadruplaris epogdous inuentio pulchritudo forma dispositio verborum materia locutio motio voluntatis ad sͣ finis memoria (finem pronunciatio Terminus cathegorema sincathegorica discretio veEne ratio oratio (ritatis. propositio littera syllaba dictio nomem pronomen recto recta loquuoratio (locutio tio. constructio

Capitulum 2	Capitulum 4