 Capitulum 4 |
Capitulum 6  |
C Opia Rerum et verborum: acconmodata loConmendatio. corum multitudini per figurarum multifor mitatem praebet quandam vt sepius reperamus facillimam recitandi vehementiam: dummodo recto ordine situant̉ loca atque distantia debita: et eam nanciscant̉ amplitudinem/ altitudinem/ luciditatem et reliquas conditiones sibi congruas. Id igit̉ in primis precipimus: vt in debita orPrima regula Cicero dinataque dispositione tibi loca vendices. Est quippe memorantis (veluti Cicero astruit) vt lo cos qua facilitate a fronte incipiens recensere poterit: eadem naͣli adiutus industria a calce reperens valeat ordine praepostero enumerare. Francisc. Petrarcha. Et hoc sicut Franciscus docet ne qn̄ perturbatio ne ordinis inpediamur. Et quanque ordiri pote rimus dextrando sinistrando/ ascendendo: aut ve descendendo et quotolibuerit ordine: a sinistra tamen sumendus est: vt proximo enodabimus capite. tract. secundo capitulo. 6. de qualitate Capitulum Quintum. fabricationis. Et Rauennatis preceptione qui. Petrus in ediculis nr̄is templis delubris et ecclesijs ex rauennas ordine locos iuxta situm structuraruꝫ: et in bis rerum compertarum serie quadam sumendos suadet. Cuius profecto ea est vtilitas vt veluti in codicibus materia in paginis continua relegit̉ ex ordine: pariformiter Artista ex locis depositum repetat. Ordinis conmodum Francis. Petr. Nam vt inquit Franciscus si in or dine stantes notos qͣꝫ plurimos viderimus ni hil nostra intersit vtrum a summo vel medio nomina eorum dicere velimus: Ita et in locis ex ordine collocatis ꝯuenit vt in quanlibet partem quoto quoque loco imaginibusque libebit conmo niti dicere poterimus id qd̓ locis mandauerimus. Et itidem experimento quibusdam nonExperimentuꝫ. nunqͣꝫ patefeci: eandem materiam audientibus recensens nunc illinc intentans exordium: nunc hinc nunc ex medio finem repetens: nunc quideꝫ caput et frontem: facile quippe est ex locis ordine collocatis materiam imaginatam ordinate et sa pienter pronunciare: certitudinaliter de vno in alterum procedendo ordine recto et reflexo atque praepostero. Sicque igitur cones locos habeas segre/ gatim qͣꝫplures pro vna attamen maͣ vtpote Contiguitas locorum sit imaginatione. hic monasterium: illic Theatrum: alibi vero de lubrum siue tenplum ac huiusmodi reliqua vt do nium lanificis: edem pistoris/ aut barbitonso ris vel alterius et quod in his ars fabrilis non effecit aut natura: cogitatione nostra saltem incontiguitatis ordinem redigamus. Et itidem in proprijs obseruetur: quatenus si meminisse velim. Hoc est praeceptum meum vt diligatis in uicem sicut dilexi vos. Et hanc propositioneꝫ: Maiorem charitatem nemo habet vt animaꝫ suam ponat quis pro amicis suis: non in primo loco qui forsan prope ianuam est prior ponatur propositio: et altera in quinto aut sexto sed potius in secundo qui mox primum sequitur alioquin confusio ordinis mihi obtigerit. Secunde regula Cicero
¶ Congrua quoque locorum expetitur distan tia vt inter locum et locum quincupedalis in. ter capedo sit: interualla autem voluit Cicero esse mediocria vt paulo plus vel minus pedum tricenum. Sed quinque vel sex pedibus Petrus rauennas distare iubet Rauennas: quod opportunissi mum experti sumus. Si nanque nimis procul remoueantur: cogitatio minus valebit: nimia si quidem distantia efficitur nimis vaga: quenadmodum visus recolligendo nimis seiuncta magis dispergitur qͣꝫ obiecta aggreget̉: Nimia quoque vicinitas imagines commixtione confunderet ne discrete cernantur: quemadmodum littere in charta / vel tabella vel cera nimium proximantes cum difficultate leguntur discretim. Attamen cum Angulus loca secat aliudue insigne: duobus saltem pedibus loca distare sat esse experimento noui. Id quo que semper curandum statui: aliquid inter locum et locum mediet: aut ipsummer in ordine notatu dignum locus fiat. Tertia regula
¶ Ea quoque continua erit locorum quantitas ne sit nimis arcta vel alta: imagines siquidem latitudinis super ficiei et longitudinis proportionem exigunt: quemadmodum namque pictor pro effingendis simulachris captat parietis spatium: quod suf ficit ita et artista faciat oportet. Hinc Fran Francisc. Petr. ciscus (quem plerique imitantur magnitudi/ nem non modicum sed mediocrem locos ha bere necessum ait. Nam preter modum magna ampliuagas imagines reddunt: et nimis angusta sepe videntur imaginum non posse collocationem capere. In parua quippe fenestra: mens Camelum non concedet. Sic denique si in spacioso loco res per exigua consistat: citationem sensus non defiget determinatione loci: vnde neque facilis erit inuentu. Quod Locus dispertiendus. similiter itideꝫ memorie accidet vbi in nimis amplo loco fingatur idolum. Magnus itaque locus imaginario quoppiam in duo scindatur: vt inter binas columnas: aut duas fenestras improportionabiliter distantes fingas in pariete: promptuarium/ Aram/ altare et id ge Mensura loci conperena nus simile: vt ad debitam locus restinguatur mensuram: vt si competentis stature virum expansis lacertis superficiei applicueris recte longitudinem scilicet sursum: et latitudinem dextrorsum atque sinistrorsum metieris. Non enim altior erit locus qͣꝫ in pauimento sistens manu contingere valeat: neque amplior erit statura mediocris viri: hecce nihilo minus experientia moderabitur: hec atta men
figura quantitatem loci edocet.
Quarta regula Luciditas nocet.
¶ Ea denique locis interit qͣlitas ne vel nimis obscura sint vel lucida nimis: aut figura vel forma ꝯsimili vel ent spherica: Excellens quippe obiectum corrunpit sensum: et hinc non proportio natum minus a potentia suscipit̉. Nom enim no ctua lumem ꝯtuetur solare: et exuperantia cando ris ꝯturbat visum ne obiecta discernat: ita et in nimia claritate locorum ꝯcepta: reuerberatio nem patitur phantasia vt quodanmodo imagina tio ꝯturbet̉. Accedit insuper que mens in perpul chro (cuiusmodi est claritas) oblectata minus aduertat non tanto decore perspicuum: Un̄ non vi ridia prata: et Amenos canpos seu iucunda flu mina vel nemora delectabilia vbi varius est Francis. Petr. auium ꝯtentus pro studij locis selegenda Petrar cha voluit ne cogitatio his affecta ab itentione auocet̉. Vbi autem loca minis opaca obscura et tenebrosa fuerint imagines non quantum sat est relucescent. Veluti optima queque idola in parietibus efficta: visui in caliginosa non patent nocre. Nr̄a etiam imaginatio et phantasia sequit̉ plurimum appraehensione exteriorum sensuum: qd̓ et aliorum doctrina ex de Sensu et sensato: ex scd̓o de aina: ex lib. de memoria ac reminiscentia teneo: et experientia quoque didici.
¶ Propterea aunt locos dissimili figure conparandos statuere ferme oens qͣtenus distinctus interluceant. Sit itaque et loco Locoruꝫ sil̓itudo inpedit. Experimem ti exemin plum. rum inter se et imaginum ab ipsis disparitas. Sil̓ tudo locorum pre oinbus maxime vitet̉ ipss siquide est ex paritate mentis turbatiua. Cum enim quis multa intercolunnia sumat similitudine locorum ꝯturbabit̉. Quenadmodum mihi obtigit dum ordi nem librorum biblie et materiarum eius gn̓aliuꝫ: Cenobio quodam reposui: non hn̄te cellarum dormitorij quante sufficiebant dr̄ias. Id aunt mihi euenit qm̄ nullo praeceptore artem didici: sed ex solis scripturis qͣs ad plenum non intellexeram: qͦtenus latentia eruereꝫ integumenta misteriorum artis non vndequaque explicita vt postmodum exercitatior pro modulo ingenij conpertum habui. Sunt nanque plurima sepenumero secreta lr̄is propter indignos non conmittenda: sed verbatim quibus ea fauemus conicanda: nec propterea etiaꝫ mireris si huc non oina retulimus q̄ verbo tenus Quibu medijs sil̓itudo vitetur. accipis hec nanque pro introductione: et quantum alij conicandum voluere sufficiant: tu aut penetralia et pectoris arcana coram (non ex chartis) itueberis vt cepisti: Nam amicorum sunt conia q̄ non (vt adagium est) an̄ porcos spargende sunt magarite: ceteri laborent et hac nr̄a manuductione sibi per experientiam latitantia vendicabunt de obstrusis rerum latibulis. Qn̄ nanque ipse prouectior fuerim in arte multa conperi qͥ pͥus alienissima videbant̉. Vn̄ et didici qm̄ locoruꝫ diuersitas alia alterius rei prebebit accessum: vt determinate noscatur in quo loco res queli bet deposita fuerit. Sed eam locorum ꝯfusionem quam in cellarum assimulatione passus: sum: aliquis in sua collectura prohibens inquit loca non fiant in cellis fratrum. Ast dum itidem cuida auditorum meorum praeceperim is ꝯstanter obiecit. Nihil sibi ianuarum similitudinem officere: qn̄quidem hunc fratrem in hac habitare cum officio suo ꝯsideret et illum in ista: et sic deinceps Quorum quoniam diuersa sunt officicia oportet aliter aliterque ꝯsiderentur: pe nes instrumenta potissimum quibus operam suam exercent: vt hic curam sacrarij gerens: vtat̉ instrumentis ad hanc ꝯducentibus. Et is publice legens: versare codices sue lectionis ꝯsideret̉ et ita reliquorum. Et eo quidem libentius hac ꝯuincebar argumentatione quo et discipuluꝫ proficere didici: qn̄ hec consideratio sibi conferat: et noui non penitus inanem meam eruditionem. Quoniam nostra praeceptio est colorum varietate aut rerum ma terialium illic fictarum dissimiles reddantur loci multiplicitate. Vnde in singula cuiusque celle ianua siue foribus eius quippiaꝫ effingendum erat: sum periurio. contaminatus odio. Per iniquum mendacium. fefelli sepe proximum. Ire et auaricie seruiui ac luxu rie. In corpore et anina conmisi multa scelera. Naꝫ corpus qd̓ non potuit. mens perpetrare voluit. Tu causam meam suscipe. me dignum penis eripe Exora tuum filium vt det mihi reme dium. Ex tua carne genitus. fauebit tuis precibus Et matri que ipraem genuit. nihil negare potuit. Per eius nataliciuꝫ. et per eius ieiunium. Per asperas iniurias. flagella sputa. ala pas. quas sponte sua pertulit. qui pro nobis se obtulit. Per vestem coccineam et per coronam spineam. Per clauos. per patibuluꝫ. per cicatrices vul nerum. Per aperturam lateris. per rinum sacri sanguinis. Per sanctam eucharistiam. et per baptismi graciam/ Per sacramenta fidei. que corde cre fortalitiuꝫ. Negligentis quoque esset scriptoris tunc primum comparare chartas cum mox in pre cincto scribere oporteat. Confut atio opino nis. Septina regula. Qtio loca sint firmanda Exhor. tatio. Loca sepius repętenda sunt. Erunt tibi itaque semper loca ad manu ꝯstituta et ea quidem meditatissima: quibus in non perspecto tpere occurrentia inscri bantur. Quod aunt plerisque in solitarijs ediculis: et in sitibus terre non frequentatis visum est loca esse ꝯstituenda: nos ipsa experientia refel limus: post Rauennatis auctoritatem: qua sufficit ea edificia in quibus sumpturi sumus locos vel semel vacua ab hominum frequentia vidisse.
¶ Est quoque nonnullorum praeceptio que locos: quomanu propria ꝯstituimus in ediculis nr̄is fixos esse volunt: propter firmam imaginum impressioneꝫ et promptam recitationis facilitatem in reipsa copiosa et multimoda: hinc in ratibus et nauibus ve tant quidam ꝯstitutionem localem: aut fingere esse fixas. Sufficit aunt mihi eam vidisse nauem quam ibidem permansuram imaginor: que si tn̄ con tigerit illuc redire vbi comstituta erat: et modo abesse perpendero: nonnihil conturbabit: nisi non aliud cogitemus: qͣꝫ si in nr̄a imaginatione perseuerauerit fixa. Itidem de quouis fluxibili lo cor quos aliqui clauis affigendos suaserunt: quod interpretor sola imaginatione fixos ꝯcedere ne cessum esse.
¶ Qua in re summopere elaboran dum est vt perfecte/ firmiter et fixe/ ac ordinate loca nobis perpetuo hereant: ideo quidem ne vnus aliquis praeterfluat: alioquin eius maͣm amitterenius: quem siquidem non tetigerimus reminiscentia is minime depositum redderet: et qui penitus fuerit abolitus a memoria totaliter ab intentione frustrabit. Quamobrem expedit ea fre quenter per phantasiam transcurrere etiam va cua: quatenus cum oporteat vti sint nobis me ditatissima. Si nanque forent loca querenda quando eis inscribere voluerimus: haud minus fastidiosum erit qͣꝫ chartam facere dum scribere debemus. Terque quaterque proinde mensiliter loca repetas. Meditationes enim vero (vt ph̓s inquit) memoriam saluant: quod supratrac. pͥmo cap. 7. de vtilitate locorum in fine expo suimus: per hoc memoriam augeri: que frequen ter intuimur species locorum et imaginum in phantasia repostas.
| Capitulum 4 |
Capitulum 6 |