¶ De imaginibus simplicium dictionuetꝚ: penes gradus entium Elementatiuum/ Sensitiuum/ et Intellectiuum.
Capitulum quartumdecimum.
Q
Uamplurimum conducit vt Rauennas docuit noti tiam hrar̄e entium: Itaque accn̄tium imagines ad alium relegamus locum: atquesubstantiarum abstractarumquidq̄sensu mi nime percipiunt̉: in tribus gradibus entium alphabeta comstituere: eaque in pronptu hrar̄e diuina mehercle in hac arte res est: Que non modo pronptitudinem (que vsu et exerci tio aggeneratur maxima quadam locandi celeritateverumet vniuersalem rerum noticiam nobis vendicat: vt inter ph̓os non postremum locum merito sortiamur. Quid sio dem praep̄clarius qͣetꝚ totam primi gradus naͣm in quodam al phabeti ordine penes nos seruare? Vt quotiens sermo de Elementatiua que qͣttuor simplicia corpora et oina ex illis conposita: vita etsensu carentia conplectitur incidat: ex ordine alphabeti recemsere possimus: quidq̄cunque in illis perfe cta sunt: cuiusmodi sent argentum aurumet id genus reliqͣ: et que imperfecta veluti plunbumet hmoni. Et qm̄ inhuiusmodi qͣttuor elementis seruant̉ quidq̄dam in terra veluti lapides et metalla: lapideetꝚquiꝗdem etpraep̄ciosi et nonpraep̄ciosi metalla aunt: Aurum argentum aes auriculum cuprum electrum stan
num plumbum: quidq̄dam in aqua: quidq̄dam vero in aere: vt inpressiones celestes de quiꝗbus Aristoteles in libris metheororumet Albertus ibidem diffusius de niuibus/ grandinibus/ ro re/ pruina/ nebula/ cometis et id genus alijs. Oina pro inde lapidum praep̄ciosorum noina in vnum alphabeti ordinem redigere: et corum naͣm inquiꝗrere laudatissimum erit: InsupersepteetꝚ generum metalli etquidq̄cunque ad illuetꝚ gradum spectant vt in partitione entis diffusius notabimus: His siquiꝗdem tali ter nobis cognitis de elementorum gradibus quiꝗsunt simplicitas/ compositio/ mixtio et digestio: insuper de eorundem actione/ passione/ quiete et motu: ac alijs si que sunt acci dentia disserere poterimus. Fac itaque tibi vnuetꝚ alphabe tum de noinbus margaritarumet lapiduetꝚpraep̄ciosorum: de noinbus aquarum fluuiorum mariuetꝚ: Insuper de noinbus ventorum. Et de his que in regione aeris generant̉ suprema: vt assub apparens: Assub ascendens/ candela accemsa/ candela accendens. candelam/ Colunna pyramidalis/ cometas/ draco volans/ lacea: Stella cadens: vel velut stella accemsa velut stuppa accemsa/ velut scintille de fornace: Item in regione media cuiusmodi sunt coruscationes fulgura/ granula fulmina/ tonitrua. Sil̓r iminfima vt nubes/ pluuia/ pruina/ ros/ nebula/ nymbus nix / et huiusmodi. Et horuetꝚ imagines hrar̄e conducet. Secundus aunt gradus est eorum que ainam vegetatiuam duntaxat sorrita sunt: cuiusmodi gramina herbe/ flores/ segetes/ lucus arbusta arbores/ et eorum fructus sunt. Que si speciatim in alphabetum collegeris cognita eorum natura: non erit difficile in ph̓ia naͣli imagines habe re: et cum oporteat de ipsis nonnihil in medium afferre: qͣetꝚqͣetꝚ enimuero non vt alter Salomon possis exactissime disputare de Cedro libani vsque ad ysopum parietis: vt sibi sacra scriptura. 4. Regum. z. attestat̉: poteris tn̄ et nosse et dicere. Quoniam hec arbor est abies illa alnus ista Cedrus et Cipressus. Ita quoque herbarum plurimas recitabis. vt qualis queque herbarumsit non ignorare videaris. Horum enimuero exemplar ex subiuncta monstrabit̉ forma vt ex ea aliud excogites.
Absintheum
Acorus
Affodillus
Agnuscastus
Altea
Ambrosiana sive ameos
Anetum
Apium
arthemesia
assarabaccha
Baselicon
Bethonica
Borago
Buglossa
Bleta
Brionia
Calamentum
Centaurea
Cinglossa
Coriandrum
Cuscute
Daucoreticum
Diptamus
Ebulus
Edera
Eleborus
Enula campana
Epatica
Esula minor
Eucupatorium
Feniculus
Fragaria
Fumusterre
Galletucum
Gentiana
Granumsolis
Hermodatulo
Ireos
Isopu
Iusqanus
Lactuca
Leuisticum
Lilium
Lupulus
Malua
Menta
Millefolium
Morabacci
Nasturcium
Nenufer
Nigella
Origano
Paritaria
Petrosilinum
Pionia
Portulaca
Raffanus
Ribes
Rosemarinus
Rubea tintura
Satrione
Scabiosa
Scalopendria
Serpentaria
Sinapum
Spinachia
Squinanto
Ualeriana
Uiola
Urtica
Insuper quenam planta sit fecunda quidq̄ue sterilis: Et an hec domestica sit an siluestris. Ita quoque que citius excrescat que tardius: et pariformiter de Formula:QuaetꝚpluribus alijs eorum naturis. Vtpote que res hoinum vsui conueniat/ aut quidq̄ noxia sit: vt si arti nrar̄e confinia recitemus que abijcienda sint veluti contraria que abhorrenda nobis suadentur: cu iusmodi sunt stipticorum. Absinthium acetum/ aqua rosacea/ auellana/ faba/ cappares/ castanee/ caules/ coriandrum/ crocus/ lentes/ supini/ oleum siluestrium oliuaruetꝚ/ oliue inmature/ perfica sicca inmatura/ pira oina domestica. etsiluestria/ porri: portulace/ pruna agrestia crudaoni que alij collegerunt. SiReubarbarum/ rita/ saluia: militer ex ordine colligere poterimus augentia intellectum ingenium ronnem etsensus: hoc alphabeto Aloes/ am bra anachardus anacardinum: Berillus lapis/ canphora/ cciperi / confectio anacardina/ confectio achabas/ confectio ph̓orum confectio sel se/ confectio hedera/ diaromaticum dyam bra. Electuarium baiadari emblici kebuli conditi Mitrida tum mirabulani Nasturtium Oleum romsarum olibanuetꝚ Peucondanum pillule stomatiche Raphanus/ Salgenma/ sambuci/ sinapis Tiriaca/ turtur/ UinuetꝚ/ Xiloalomens/ hyera hypocratis. Similiter comsortantium caput et cerebrumsi al phabetum congerere velis. Non deerunt forsam qui pene infinita offerent cuiusmodi sunt Ambra amigdale appollonia/ ferisiaca/ confectio aromaticum/ rosaceum bucor marim/ camedreos/ camomilla/ cardamomum/ cassia/ lignea/ cepe/ cinamomum/ confectio anacardina/ cubebe/ com fectio/ dyambre/ electuarium/ latorum emblici/ flores amigdalarum/ Galanga/ gallia/ alefangine/ gariophyles hermodactyli/ lignum aloens/ macis/ maiorana/ myrrha/ muscus/ narciscus/ nux/ muscata/ oleum/ myrtinum/ oleum/ ro faceum/ pillule stomatiche/ pomorum odor/ pliris/ rose/ ro smarinus/ sene/ sinapis/ sticardos tyriaca hysopus: et horum similia. Verum vbi substantie gradus penes esse vi uere et intelligere partiremur: tres solum essent gradus primus de quo prius iam diximus: etsecundus subdiuidendus veniret prout vita in vegeratiuamsensitiuam motiuam ẜm locum/ et intellecriuaetꝚ diuidit̉: Itaque in hoc scd̓o gradu non modo vegetatiua forent collocanda: verunetiamsensitiua: siue solumsensum habeant vt imperfecta concheostree et id genus: siue etiam imaginationem qualia sunt ainalia perfecta. Et sic terrium gradum facerent: conpotes rom nis: vtpote homo: Anima et angelos: Sed qꝛ hic dumta xat de tribus gradibus substantie sensibilis que nec sensum excedit mentionem facimus: igitur hmoni distinctio nem in alium locuetꝚ reseruantes: loquimur de sola mencitatem habentibus primi gradus: et vitam duntaxat vege tatiuam esse secundi gradus: Et in tertio ordine collocamus sensu vigentia et imaginatione. TertiuetꝚ itaque gra dus est sensitiuuetꝚ quo intelligo animalia tam perfecta qͣetꝚ imperfecta vt nihil intersit: an sensuetꝚ tantunmodo habeat an imaginatiua sint praep̄dita: vt in hoc ordine collocemus/ vermes/ talpas in terra: super terram et in aere muscas in super volucres celi boues et hoines: in aqua piscium diuersa genera. Adeo vt olum ainalium noina tam in terra qͣetꝚ extra terramsiue in aqua/ aere vel igne huc im ordine alpha betico forent ridigenda: que sunt hoinum memorie vim praep̄stantia. In terrestribus vnicum huc placuit afferre exem plar adinstar cuius que tibi placent in ordineetꝚ redigas: Aper asinus/ aries/ bos/ camelus/ canis/ capra/ catus/ ceruus/ draco/ dromedarius / elephas/ equus/ gemetarius hircus/ iumentuetꝚ/ leo/ leopardus/ lupus/ mulus/ mulaonager/ porcus/ renoceron/ simea/ tassus/ cigris vnicornis / vulpes. In volucribus facile venaberis nisi ignores/ aquilam ardeas anseres/ aucas bufones et coruos/ cignos et id genus volatilia. In igne paucos conperies nisi forsan salmandrametsi que similia. Piscator: alosas anguillas/ balenas/ cancros/ carpones delphines et his simi les cognoscit pisces/ Gradientium atqueserpentinumsuper fa ciem terre tantus est numerus: non habeas de paucitate conqueri. Tam magne aunt quantitatis imagines esse vo lumus vt non modo corpus conturbent atque molestent cu iusmodi sunt culices et pulices: sed et magis mentem excitent vt supra meminemus Ceterumsi hoinum alphabetuetꝚ huc constituere libuerit id penes eorum officia faciundumsuaserim: siue terrestrium quales sunt Agricole metellarij: si ue aquaticorum videlicet nautarumet piscatoruetꝚ: pariformiter de cuiusque hoins officio facile consideretur. Qd̓ si oina officia dignitates hoinum etstatus in vnum aliquem ordinem redigerimus videlicet ecclesiasticam fabricantes hyerarchiam: A summo pontifice per patriarchas cardinales archiepiscopos et ceteros ad infinium vsque descendentes. Et ita in seculari ab imperatore regna principatus et ducatos ac alios recemsentes in militari ordine. Et oens mechanicos architectores agricolas/ fabros/ lanifices/ me dicos/ nautas/ in suo ordine facile corpori inseruientes enumerabis/ Aliptas alipilos argularios balnearios/ ciuiflones/ coronarios/ comsmetas designatores/ funerarios/ libidinarios/ mangones/ mediastinos pellicrepospraep̄ficas/ propoles/ pigmentarias/ consores. Ita quoque conperies victui imseruientes boberarios/ caupones/ cetarios/ condimentarios/ cupedinarios/ crustularios dardarios/ si citores hamiotas herbarios hospites holitores/ lactarios/ macellarios/ medicamentarios obsonatores/ piscatores/ pistinarios pistores/ popinarios salsamentarios/ saginarios sitones/ seplasiarios/ stabularios/ tabernarios vinarios: et id genus plures. Sic quoquesi lanificium respicies non erit difficile inuenire artifices. Cuiusmodi sunt Braccarij/ caligarij/ carminatores / cerdones/ flanmea rij funiculari/ infectores interpolatores/ lanipendie/ libura rij/ litones/ manilarij / molochinarij netrices/ palliones panicularij/ phrygiones/ plumarij polimitarij/ reticula rij/ sagarij/ sarcinatores/ semiconarij/ sericarij / rextores. Sic im arte fabrili inuenimus aerarios athenarios argenta rios aurifices: bractearios/ caldeatores / calcarios/ carpem tarios/ carbonarios/ cementarios/ cultrarios: ferrarios for nacarios/ figulos / sibularios/ genmarios inbricarios/ inaura tores/ lapicidas/ laternarios/ lapidarios/ loricarios/ mam rios monetales/ musiuarios/ peregiarios/ serrarios/ sulphu rarios tectores tignarios thomatores vascularios ve bicularios vitrearios. Noina propͥa tn̄ vbi quidq̄fieri non deerunt Alanus/ alexander/ antonius/ agatha/ agnes/ bernardus/ boetius/ bonifacius/ cornelius/ conradus/ dermarus/ degenhardus/ dominicus/ eberardus/ eua/ fredericus/ georgius/ godophredus/ gilbertus/ gerardus/ harmandus/ hermanus hinricus / honorius humbertus/ huper tus / iacobus / heremias/ iosephus/ ioannes iudocus/ kerolus/ katherina/ lanbertus/ leonardus/ ludouicus/ martinus/ mamertus/ natanael neysa/ otto/ odilia/ paulus/ petrus/ quirinus/ retgerus seuerinus/ suederus/ suiber tus/ tilmannus/ vlrincus vilhelmus xpraep̄oferuetꝚ isaias/ ęa charias. Ceterumsi quiꝗs frequens fuerit vocabulariorum cornu copie calapini genme genmarum. Insuper vocabularij rerunt di ctionarij libri de partibus edium: et reliquorum huius gn̓is lector infinita pene hoinum officia conperiet: quidq̄ non hunc afferenda cemsuimus: quatenus non tam memorandi normas edocere videamur: qͣetꝚ terminos congerere. Quid nanque hunc latebit qui rerum noticias hetꝚ: vbi siquiꝗdem quiꝗspiam apud me scripture nomem attulerit: mox repetam/ Bibliopolas/ calculatores/ carthularios/ capsarios/ conmentarien ses: Exceptores librarios/ notarios/ pragmaticos/ scribas/ scrinarios/ et hmoni. Sique igitur huius gn̓is alpha beta congregares non tibi difficile foret de quouis clemento rum gn̓e imagines facere: et de Petris silicibus margaritis: ac quiꝗbuscunque lapidibus praep̄ciosis: Insuper herbarum plantarumet arborum: atque ainalium vermium .s. serpentium gradientium volantium: et quoruncunque talium memoriam facere: et in hoinum officijs pronptissimus erit: Celorum aunt vtpote oinuetꝚspherarum lune/ mercurij/ veneris/ solis/ martis/ iouis/ saturni: insuper firmamenti: celi aquari: et primi mobilis nonproprium constituimus alphabetum: sed illorum imagines fa bricamus. Similitudine lrar̄arum: syllabarunue componne: vel inscriptione/ fictione/ notatione/ etymologia/ transumptione: et qunolibet aliter vt ifra patebit. Sic quoque ad angelos ad angelos beatos transcendentes notabimus ternas eo rum hyerarchias: et cuiuslibet hyerarchie ternos choros: eo ordine queꝙ ab infima incipientes enunmeremus angelos archangelos virtutes ln̄ime hyerarchier medie ant potestates pͥncipatus et dominationes: Supͥme vero thronos/ seraphin / et cherubin: quorum noinum imagines per hanc dictionem: ductaspa memoranda docemus cap. 13. in principio. Posset nihilominus aliter fieri. Indiuiduorum etiam vtpote Gabrielis raphaelis etsimilium imagines infra docentur. Et perinde in elementatiuis sensitiuis et hominum officijs alphabeta esse nobis meditatissima diuinam habet vim in hac arte.
Capitulum 13