¶ De formatione imaginum penes earum diuisionem in vocales/ reales et mixtas.
Capitulum decimunnonum.
Q
Uoniam etproprio et metaphorico modis/ Limagines fieri lrar̄arumsyllabarumet dictionunhactenus edocuimus: hic adijciendum erat qua via effingamus gn̓aliter vocales reales atque conpositas imagines: postmodum parricularius ad Vocalis imago quomodo fiat.pertes subiectiuas modum applicantes: Vocales aunt imagines diximus notas quasdamet cognitarumet ignotarum (siue ex greco hebraico aut bar baro idiomate) lrar̄arum/ syllabarum / dictionuetꝚ ve orationum/ qunolibet facere potentes: siue signifi catiue sint: siue absquesignificato prorsus. Nomsi gnificatiuarum imagines inscriptione/ fictioneaut comparatione/ fieri poterunt. Quantumant ad conem oinum formationem de qua hic intendi mus spectat: ea similitudo vocis que est imagi nis ad inmaginatumsi oinmoda sit nil patit̉ difficultatis: vt pro Ioanne memorando aliaetꝚ eiusdi Additio. noins collocabimus/ Sed dum talis non sit concordantia. Aut quidq̄dam vnica dumtaxat lrar̄a symba/ lizent vt Ioannes et Iacob vel Iudocus: et tunc additione alterius dictionis supplebit̉: vt si pro Ioam̓ne posuero Iacobum qui oua porrigat gallo vrticas ore tenenti: nihil siquiꝗdem interest an syllabis latinis an ve alterius idiomatis expleaetꝚquod defuit. Cum v̓o res et imago eius: in pͥma coin cidant syllaba vt Ioannes et Iob itidem. (sed queꝙ dem facilius) supplebit̉ adiectione: vt si Ioh alicui cui nomem Hannes (vt pene oinbus Sueuis. sit colloquentem posuerimus. Ita pro Dauid: dacum vel Danielem vel Damascenum in manu vitem gestantem aunt quiꝗcqͣetꝚ agentem Et ita euenit vt qͣetꝚ facillime conperiant̉ imagines. Si rei memoram de pͥma syllaba cum imagine coincidat: et reliquum quod deest adiectione alterius imaginis quidq̄sua pͥma sylla consonet conpleat̉: Per inscriptio Subtractio. nem quoqueet alios modos huiusmodi adiectiones faciernus. Accidit plerunque imaginem quiꝗdem cum re in syllabis quiꝗbusdam conuenire: sed alique nihilominus superabundant: In qua re subtractione opus est vt vel sola nostra saltem cogitatione superfluum dirimat̉: vt si memi nisse velim huius dictionis Iud (que Iudeus in vulgari exposita est) pono Iudocum quenpiaetꝚ mihi notum admittendo in phantasia mea hanc syllabam ab ea dictione sublatam remanebitque Iud dutaxat: Uel si re notare velimus eamsubtractionem imaginabimur Iudocum a pedibus ad nates pene denudatum. queꝙsi ab humeris illucusque vestibus spoliatum comspexerimus: non quiꝗdem Iud sed ocus protinus incidet: eo siquiꝗdem intelligeremus pͥncipium allatum. Po teris nihilominus adijcere quiꝗppiaetꝚ quo huiusmodi ablatio notificaret̉: vt si IudocuetꝚ in sac co stare videris exinferioris partis obductione: facile recordaberis huic dictioni vltimam ptem detractam: Qd̓ si caput in sacco habuerit nonquiꝗdem: Iud: sed ocus leges: Simile alij inter se ctione fienduetꝚstatuere: ut si ense Iudocum ima gineris partitum. In qua re pars legenda/ foret pͥncipio loci applicanda: Nam lecturus Iud applicabit caput cum reliqͣ corporis perte superiore in loci pͥncipio: si v̓o ocus pedes et crura. Sic qͦque pro castus a um/ sufficiet arborem castaneam incisam imaginari: sublatis enimuero tribus ultimis litteris remanebit casta ut aliquiꝗs ait: Arbor inest siluis que scribit̉ octo figuris: siue tribus denptis uix unam in mille uidebis. Cui astipulatur poeta dicens. Casta est quaetꝚ nemo rogauit: Castanee siquiꝗdem sunt praep̄durus cibus non nisi corpus macerantibussapidus. Et in hac consideratione nonnulli maͣm fluxibilem (qͣles sunt liquores aquei) subtractioni subdunt in eius receptaculis: vt si de dictione vinum: Syllabam vi: hrar̄e velis imaginato cantrum vini inferius cooper tum: queꝙsi syllabam: non occulta superiorem pertem: vel cantru pertire vt de Iudoco diximus. Et id quoque in minutissimis rebus que seipsis non affe runt imaginem idoneam obseruet̉: vt pro pulice lo dix pulicibus plena ad instar dictorum exenploruetꝚ collocata vel pu vel lis praep̄tendit. Poterit. et nrar̄a cogitatio plerunque ad placituetꝚ excogitare vel lrar̄as vel syllabas tramspositas vt si hec dictio ve niat ponenda. Auę/ ponat̉ mulier Eua noine et/ epro/ a/ tramsponit̉ in lrar̄is: Syllabis quoque pariformiter vt pro herspe pehers id est pistorem ponem do: Sit quidam ait neterdebla quas syllabas si verteris dicet Albedreten: cui saxo quispiam respondit: hoc Epulum comede: que verba si mutaueris habebis ed/ mecom / vlupe. Ad qͥ respondit quidam ex alimania superiori Rimse teg osla: que verba si vertas habebis Also getes mir. Similiter littera in litteram: et in syllabam syllaba potest imaginari transmutata: vt pro corpus ponendo coruus vbi v/ in per versa reddit corpus. Et id quidem vt vna lrar̄a in vnam vel plures in plures. Similiter de syllabis vt pro frater factor. Sed hec bene exercita tis relinquenda sunt: qui facillima quadam notula memoriam iuuant. Possunt quoq vocum imagines libera cogitatione fieri non Representatio quidem consonantia quadam sed representa/ Reales imagines. tione quam voluntas ex proprietate aliqua in ipsis constituit: vt dum tympanum pro certami ne ponat̉: eo queꝙ milites ipso ad pugnam excitam tur: gladius pro iustitia qꝛ eius exercende instrumentumsit. Et in his natura plurimumsuffra gatur: repraep̄sentatione canm pro effectu et rursus effectum pro causa sumens: vt de quolibet cau sarum genere superius dictum est et exempli causa de efficiente. ArchitectuetꝚ pro domo: et effectum pro causa vt glatieetꝚ pro frigore ponamus. Itemsartorem pro tunica et tunicam pro sartore. Sed he norme sunt faciendarum realium imaginum: com mixtim quiꝗppe eadem ronne dictionumsignificati uarum: et rerum per eas significatarum imagines sunt Uoces etenimsunt signa rerum: qͣre si rerum imagines henmus illa qͦquesint vocum opetꝚ: alioquiꝗn conceptam rem per imaginenque in sede sua collocatam exprime non possemus. Si nanque imaginem domus posuero nihil interest an pro dictione quidq̄ est domus: an pro re existente ex lapidibuset lignis sumpsero: secusquiꝗdem in non significatiuis etsincathegorematibus dictionibussecundarum intentionum que alias imagines expetunt. Sed ad reales nunc ex superioribus aditus patet que nanquesola re conueniunt imagines cum imaginato ex transumptione: corporis gestu loquela et alijs que supra recemsuimus modis: vel proprijs vel metaphoricis fiunt: vt ent infra specialius in applicatione re pętemus. Et qm̄ practica et exemplia varijs in hac arte perficitur opuer vn̄ si translaticie turtu rem dro muliere pudica: et vulpem pro viro astuto locauerimus: licet in noine nihil conicent imago et res per eam repraep̄sentata: nihilominus memoriam excirabit: excirabit: considerando queꝙ veluti in turture est ca stitas ita et in muliere: etqueꝙ dolus vulpis in viro conperiat̉. Et ob id vna eadenque res plurium post esse imago: propter diuersas proprietates eiuetꝚ diuersis diuisim attributas: vt si leonem hic pro forte imaginer illic pro crudeli. In qua re tn̄ equocationis fallatia est vitanda Gestus corpo ris supra exenpla possumus sitquesuper additum ac canis motu caude applausuetꝚ indicet. et manuum gesticulatio diuersa diuersas res signisi cet vtpote in celum erectio orantis auxiliunque petentis: ainum: digiti extensione rem indicatam ac cipimus: et ita diuersa menbrorum opera solis signis cognoscimus vt digiti ad labia admotio silen tium: poeta inquit digito conpesce labellum: ocu lorum nutus suas. quoque habent significationes. Plura id genus que sua patria queque et gens seruat. Si quoque aliquiꝗd a quoppiaetꝚ audire frequenter soliti sumus pro eo dicentem ponimus: vt pro hac propositione: deo grar̄aetꝚ/ sat mihi est meminisse cuiusdam Ioannis qui hoc verbo semper scd̓o vtebat̉. Insuper noui quendam licentiatum theologie qui semper inquiꝗt ecce ecce quempro hac dictione pono: Et quiꝗdam doctor semper ait ita est ita intelligaris sic ita: vtque pene tot ita habeat in ore quot secana pisces: et ob id nihil com modius pro itaque: qͣetꝚ ipsum pono/ Pariformi ter si quiꝗd egregium rarum nouuetꝚ vel qunolibet ab aliquo audierimus suum authorem pro dicto locasse licebit veluri. Quidam medicus ad egro tantem aduocatus et is de remedio solicitus inquirebat dn̄e doctor quam medelam adhibebitis qui ait: Suppositorium vel clistere: cui Una res plura representat.eger: nunquid illud a poſterioribus applicatur: cui me
dicus: vtiqꝫ: ⁊ infirmus addit: dn̄e medice (vt ego tamē
cum honeſtate loquar) in natibus non patior infirmi¬
tate: ſed hic hic hic digito caput tāgens: quatenus capi
tis dolorem indicaret: ꝗd pulchrius qͣꝫ huius patientis
pro hoc dicto meminiſſe: Inſuper vt ſupra edocuimus
ſi cōmode imagines deſint res depingere poterimus ꝗ¬
bus pro dictionibus vtamur: vt hoc dictum O ſuperbe:
cur ſuperbis: nam ſupernus ſpernit ſuperbos: facile ex
talibus lr̄is realibus aut grecis nr̄a imaginatione iux¬
tam inſcriptionē de qua ſuperius mentionem fecimus
ſcriptis in pariete ſiue loco nr̄o tali forma.
O
cur
nam
sperni.
B
bis
nus
bos
Et item pro ista vive lete viuamus vt diu vivas: sufficit scripsse sis.
E
E
a
a
as
as
E
lete
a
mus vt diu
as
E
E
a
a
as
as
Sicque comperi pro isto dicto: Amice laua comede bibe solaciare/ solve vade/ scriptum:
A
ce
comede bibe
cia
ue
de
Ex his quoque perspicuum est/ quam facile imagines que partim cum re voce consona conueniant: partim re ipsa fabricare possimus sive complexe sint/ sive simplices: vt si pro asino posuero Antonium qui etsi moribus asini difformis sit attFormula:Ne voce prime syllabe symbolicant: et nihilominus saltem aliqua proprietate: Complexorum est exemplum: vt pro hac oratione Ioannes scribit: summatur aliquiꝗs scribens cui hoc nomen sit: et conuenientia erit noins et gestus corporis ab actu sumpta. Et plu res propositiones ab vna persona diuersos simul exercente actus summere poterimus: vt de illo dicitur qui etsimul potum cibumque iugessit et egessit manu phelem propellens/ ore ridens/ oculis conniuens pedibus ambulans: omnes siquidem iste propositiones: Ioannes comedit: Ioam. bibit: Ioan. mingit: Ioam. (salua honestate) merdat: Ioam. catum percutit: Ioan. ridet. Ioam. oculis annuit et Ioam. ambulat: vnica ima gine representant̉: Ioco accipias hanc imaginem: sicuti etsimul missam audientis cunas in fantis mouentis/ debitum matrimonij persoluentis: famulunque excitantis: hec hactenus. Ex pluribus actibus vna imago plures representare proposi tiones nobis vsitatissimum sit quatenus superfluitas vitet̉. Si qn̄ mi Ioannes seria locis permisceamus non insimules huiuscemodi meam de decere professionem: cum omnia munda mundis: Et harpiarum colluuies non cuiusque defe dent memsam. Ad alia stilum extendimus.
Capitulum 18
