De Indissolubili Coniunctione Operis et Biographiae. Causa Baudelaire
De Indissolubili Coniunctione Operis et Biographiae. Causa Baudelaire
[recensere]1. Causa Baudelaire
Nuper in manus meas incidit libellus qui me ad cogitandum impulit. Titulus eius est Un été avec Baudelaire (2015), apud nos editus anno 2016. Auctor huius libelli elegantis, agilis et perspicui — qui vitam, cogitationes intimas et opera magni poetae breviter sed acute exhibet — est Antoine Compagnon.
Libellus constat ex capitulis brevibus (plerisque 3–4 paginarum huius editionis tascariae) quae varias res maximi momenti in vita Baudelaire tractant.
Caput I: Domina Aupick — ubi breviter et clare exponitur poetae relatio cum matre.
Caput II: Realista — ubi Compagnon ostendit quibus indiciis et factis damnata sit Baudelairei liber Les Fleurs du mal, damnatio quae plus testatur de spiritu temporis quam de ipso poeta (nam tempus aliquis provocare debuit ut naturam suam ostenderet).
Caput III: Classicista — breviter demonstrat quomodo et quando Baudelaire in circulis officialibus litterarum Francogallicarum receptus sit et rehabilitatus. Ad hanc receptionem contulerunt scripta critica Marcelli Proust et Anatole France. Proust anno 1905 scribit: “Dixistis eum esse decadentem? Penitus falsum est. Baudelaire ne romanticus quidem est. Scribit sicut Racine. Vobis viginti exempla dare possum.”
Compagnon scribit: “Baudelaire diu habitus est ut decadens, opinione orta ex praefatione Theophili Gautier ad editionem postumam Fleurum mali (1868), quae confirmata est post publicationem fragmentorum autobiographicorum Fusées et Mon cœur mis à nu anno 1887. Sed epistulae ad matrem, editae anno 1918, imaginem poetae demystificaverunt et tragiorem reddiderunt.”
De relatione cum matre Compagnon ait: “Corrispondentia inter Baudelaire et matrem eius est commovens et, postquam edita est ineunte saeculo XX, famam poetae mutavit. Relatio eorum plena erat perpetuarum accusationum, deinde excusationum, defensionum et sensus culpae. Baudelaire et mater numquam se vere intellexerunt.”
Id testantur etiam versus carminis Benedictio, quod ipse poeta in fronte libri posuit, ne forte matri effugeret:
Lorsque, par un décret des puissances suprêmes,
Le Poëte apparaît en ce monde ennuyé,
Sa mère épouvantée et pleine de blasphèmes
Crispe ses poings vers Dieu, qui la prend en pitié :
« Ah ! que n’ai-je mis bas tout un nœud de vipères,
Plutôt que de nourrir cette dérision !
Maudite soit la nuit aux plaisirs éphémères
Où mon ventre a conçu mon expiation ! »
Charles Baudelaire — Bénédiction
Versio Latina:
Cum, decreto potestatum supremarum,
Poëta in hunc mundum taedio plenum advenit,
Mater, perterrita et blasphemiis fervens,
Ad Deum manus stringit, qui tamen eam miseratur:
“Heu! cur non peperi nodum serpentium,
Potius quam hoc ludibrium alui?
Sit nocti brevis voluptatis maledictio,
Qua uterus meus poenam meam concepit!”
2. De indissolubili nexu operis et biographiae
Haec omnia unum demonstrant: in perceptione moderna, iam inde a saeculo XIX, opus et auctor inseparabilia sunt. Historia artis modernae in mente nostra non est tantum historia operum artisticorum, sed fabula et imago artificis ita cum opere coniuncta est ut facta sint quasi synonyma quae se mutuo determinant.
Id ex eo nascitur quod impossibile est opus recte intellegere sine cognitione condicionum vitae artificis. Artifex non fit artifex propter opus suum — ut quidam volunt — sed primum propter se ipsum (propter naturam, inclinationes, ingenium) et propter ambitum in quo positus est. Per opera tantum eum recognoscimus. Sed, ut ostendit causa Baudelaire, intellectus et aestimatio operis coniunguntur cum intellectu vitae artificis.
In conscientia hodierna, persona et opus unum sunt. Autonomia operis ut rei separatae est illusio. Cum legimus The Old Man and the Sea, legimus Hemingwayum. Si autem desunt notitiae biographicae authenticae, imaginem psychologicam auctoris ex proprietatibus operis ipsius fingimus.
Id est genus ratiocinii simile illi quo, vestigia in nive intuentes, conamur conicere quae bestia nuper transierit. Quis scit quam longe a veritate aberremus?