 Capitulum XV |
Capitulum XVII  |
INitium itaque mihi sumens ab ijs, quae inter iam dicta primum locum sunt fortita, non negarim fore optimum, vt princeps habeatur liberalis: nihilominus ita liberalitate vti vt metuaris, sanè obest. Nam si ex virtute, vtque par esset benignè quis cui gratificatur, id obscurum íacebit, nec contrarij vitij infamia, ab eo decidet. Quapropter, vt apud homines beneficentiae nomen quis retineat, necessarium erit, vt nullius generis luxum omittat, adeò vt qui sic fuerit comparatus princeps, nunquam non opes suas, et fortunas sit profusurus, adigeturque tandem (si beneficentiae nomen sibi conferuatum velit) vt mírum in modum in suos populos grauem, ac molestum se exhibeat, nec non exactorem agat: tum demum omnia moliatur, quibus pecunias sibi congerere possit.Inde initium ducitur, vt suis, qui suo parent imperio, maximè sit insensus, atque ad inopiam redactus, in minore apud quoscunque habeatur existimatione, sic, vt compluribus hac sua liberalitate laesis, paucis contra beneficio affectis, ad primum quodque incommodum permoueatur, atque vbi primum discriminis quid sese offert, statim pereat: id quod cum ipse intelligat, et ab incepto desistere cum velit, in id confestim auaritiae crimen incurrit, vt habeatur restrictus, et tenax. Proinde princeps si hac beneficentiae virtute (sic vt omnibus perspicua fiat) sine detrimento vti non potest, si sapiet, parsimoniae notam non reformidabit. Nam progressu temporis, cum perspectum fuerit ex eius parsimonia abunde sibi vectigalium suppetere, eum posserem suam ab ijs, qui bellum essent illaturi, tueri, non grauata multitudine res aggredi insignes, tunc, ínquam, munificentior habebitur, adeò vt in omnes illos beneficus censeatur (qui penè infiniti sunt) à quibus nihil ademerit: in reliquos autem, qui pauci sunt, dicetur fuisse parcus, quòd in eos nihil contulerit. Aetate noftra nihil laude dignum vidimus esse factum, nisi ab ijs, qui perparci sunt habiti, reliquos autem extinctos esse, Iulius II, Pont. Max. postquàm liberalitatis nomine ad pontificatum aucupandum satis superque cognosceret se fuisse perfunctum, illius conseruationis postea securus abijt Galliarum Regi bellum illaturus, totque bellis gestis, nihil aut tributi, aut vectigalis extra ordinem quod esset, est vnquam imperatum: nam immoderatis sumptibus subministrauit eius diutina parsimonia. Hispaniarum qui nunc regnum obtinet, si magnificentiae nomine commendari voluisset, nunquam tot res gerere, victorijsque potiri potuisset. Proinde princeps ne suos dispoliet, vtque sese tueri, ac suftinere possit, ad pauperiem item, suique contemptum, aut ad rapacitatem ne adigatur, auaritiae crimen parui faciendum ducet. Nam vitiorum id est vnum, quo minimè impeditur dominandi ratio.
At fi quis C. Caesarem diceret sua liberalitate ad imperium peruenisse, aliosque complures, quòd et essent, et haberentur liberales, ad altissimos honorum gradus fuisse euectos, dicerem te, aut esse iam principem, aut ad eum dignitatis gradum iter esse ingressum. In priore ratione haec tua liberalitas tibi foret fraudi, in altera necessarium sanè eft, vt liberalis habearis. Caesar autem ex ijs erat, qui ad Romanum imperium aspirabat:verum eo occupato, si superstes fuisset, nec sumptibus fuisset temperatum, totum illud imperium profudisset. Atque iterum si quis diceret multos extitisse principes, qui suis exercitibus res magnas gesserunt, qui tamen illa beneficentia excelluerunt: dicendum est principem, vel de suis, vel de aliorum bonis sumptus facere. Si primum, parcus esse debet: si secundum, necesse est vt nullam partem liberalitatis praetermittat. Atqui principi in expeditionem exercitus educenti (qui exercitus praeda, direptionibus, tributis sint alendi) alienaque tractanti, necessaria est haec liberalitas; alioquin milites illum non sequerentur. Quod autem non est tuum nec tui populi, id liberalius conferri potest: vti à Cyro, Caesare, et Alexandro factum constat. Non enim id, quod de alienis bonis insumis, tibi existimationem adimit, imò cumulatiorem reddit: sed à proprijs opibus absumptis tibi detrimentum venit. Atque nihil est quod magis se ipsum conficiat, quàm liberalitas, qua inter vtendum facultatem vtendi amittis, atque ad egestatem redigeris, aut ad tui contemptum: vel si pauperiem iudicas vitandam, tunc ad rapinas te conuertis, atque ad odium tibi conciliandum. Iam verò quod omnium maximè principi est vitandum, illud est, ne aut neglectui, aut odio habeatur, ad quorum vtrunque beneficentia illum facilè impellit. Quare sapientius est nomen perparci sustinere (quod infamiam absque odio parit) quam vt beneficus dicaris, velle raptoris nomine notari, quod quidem infamiam summo cum odio coniunctam contrahit.
| Capitulum XV |
Capitulum XVII |