I. Phyllis
[recensere]Lycidas. Mycon
Lycidas. Mirabar, vicina, Mycon, per litora nuper
Dum vagor exspectoque leves ad pabula thynnos,
Quid tantum insuetus streperet mihi corvus et udae
Per scopulos passim fulicae perque antra repostae
5Tristia flebilibus complerent saxa querelis,
Cum iam nec curvus resiliret ab aequore delphin
Nec solitos de more choros induceret undis.
Ecce dies aderat caram qua Phyllida terrae
Condidimus tumuloque pias deflevimus umbras,
10Ah miseri; et posthac nec tristes linquimus auras
Nec dubitat saevus solatia terre Pylemon.
Mycon. Scilicet id fuerat tota quod nocte vaganti
Huc illuc, dum Pausilypi latus omne pererro
Piscosamque lego celeri Nesida phaselo,
15Nescio quid queruli gemerent lacrimabile mergi.
Phyllis ad inferias. Phyllis (si credimus) illos
Ad gemitum, o Lycida, tumulique ad sacra vocabat.
Lycidas. Eheu, care Mycon, qualis spectacula pompae
(Nunc recolo) quas ipse manus quaeve ora notavi
20His oculis; his, inquam, oculis quae funera vidi
Infelix; nec me tandem dolor improbus egit
In scopulos, in saxa, rogove absumpsit eodem
Ignea vis, vel saltem aliquis deus aequore mersit.
Mycon. O Lycida, Lycida, nonne hoc felicius illi
25Evenisse putas quam si fumosa Lycotae
Antra vel hirsuti tegetem subiisset Amyntae,
Et nunc heu viles hamo sibi quaereret escas
Aut tenui laceras sarciret vimine nassas?
Sed tu, si quid habes veteres quod lugeat ignes,
30Quod manes cineresque diu testetur amatos,
Incipe, quandoquidem molles tibi litus harenas
Sternit et insani posuerunt murmura fluctus.
Lycidas. Immo haec quae cineri nuper properata parabam
Carmina, ab extremo cum iam cava litora portu
35Prospicerem et nivei venerarer saxa sepulcri,
Incipiam; tu coniferas ad busta cupressus
Sparge manu et viridi tumulum super intege myrto.
Mycon. En tibi caerulei muscum aequoris, en tibi conchas
Purpureas, nec non toto quaesita profundo
40Et vix ex imis evulsa corallia saxis
Afferimus; tu sollemnes nunc incipe cantus.
Incipe, dum ad solem Baianus retia Milcon
Explicat et madidos componit in orbe rudentes.
Lycidas. Quos mihi nunc, Divae, scopulos, quae panditis antra,
45Nereides? quas tu secreti litoris herbas,
Glauce pater, quae monstriferis mihi gramina succis
Ostendes nunc, Glauce, quibus tellure relicta.
Ah miser, et liquidi factus novus incola ponti
Te sequar in medios mutato corpore fluctus
50Et feriam bifida spumantia marmora cauda?
Nam quid ego heu solis vitam sine Phyllide terris
Exoptem miser? aut quidnam rapta mihi luce
Dulce putem? quidve hic sperem? quid iam morer ultra
Infelix? an ut hac vili proiectus in alga
55Arentes tantum frutices desertaque cernam
Litora et ingrato iactem mea verba sepulcro?
Scilicet hos thalamos, hos felices hymenaeos
Concelebrem? sic speratae mihi gaudia taedae
Dat Venus? ambiguos sic dat Lucina timores?
60Quis mihi, quis tete rapuit, dulcissima Phylli,
Phylli meae quondam requies spesque unica vitae,
Nunc dolor aeternusque imo sub pectore luctus?
Non licuit tecum optatos coniungere somnos
Dulcia nec primae decerpere dona iuventae
65Aut simul extremos vitam producere in annos.
Nunc te (quis credat?) lapis hic habet et mihi nusquam es;
Nusquam terrarum Phyllis, sed fabula et umbrae
Frustrantur miseras per dira insomnia noctes.
Me miserum, qua te tandem regione requiram?
70Quave sequar? Per te quondam mihi terra placebat
Et populi laetaeque suis cum moenibus urbes;
Nunc iuvat immensi fines lustrare profundi
Perque procellosas errare licentius undas
Tritonum immistum turbis scopulosaque cete
75Inter et informes horrenti corpore phocas,
Quo numquam terras videam. Iam iam illa tot annis
Culta mihi tellus, populique urbesque valete,
Litora cara valete, vale simul optima Phylli.
Nos tibi, nos liquidis septem pro fluctibus aras
80Ponemus septemque tibi de more quotannis
Monstra maris magni vitulos mactabimus hirtos,
Et tibi septenis pendebunt ostrea sertis,
Ostrea muricibus variata albisque lapillis.
Hic tibi Nisaee et flavos resoluta capillos
85Cymodoce mitisque pia cum matre Palaemon
Et Panope et Siculi custos Galatea profundi
Sollemnes nectent choreas et carmina dicent
Quae Proteus quondam divino pectore vates
Edocuit, magni cum funera fleret Achillis
90Et Thetidis luctus consolaretur amaros.
At tu, sive altum felix colis aethera, seu iam
Elysios inter manes coetusque verendos
Lethaeos sequeris per stagna liquentia pisces,
Seu legis aeternos formoso pollice flores,
95Narcissumque crocumque et vivaces amaranthos,
Et violis teneras misces pallentibus algas,
Aspice nos mitisque veni; tu numen aquarum
Semper eris, semper laetum piscantibus omen.
Vt Nymphis Nereoque, ut flavicomae Amphitritae,
100Sic tibi victrices fundent libamina cymbae.
Interea tumulo supremum hoc accipe carmen,
Carmen quod, tenui dum nectit arundine linum,
Piscator legat et scopulo suspiret ab alto:
IN. GREMIO. PHYLLIS. RECVBAT. SIRENIS. AMATAE
105CONSVRGIS. GEMINO. FELIX. SEBETHE. SEPVLCRO
Mycon. Dulce sonant, Lycida, tua carmina, nec mihi malim
Alcyonum lamenta aut udo in gramine ripae
Propter aquam dulces cycnorum audire querelas.
Sed tu (sic faciles vicina Megaria semper
110Sufficiat conchas, sic proxima Mergilline
Ostrea saxosaeque ferat tibi rupis echinos)
Quandoquidem nox obscuras iam distulit umbras
Necdum permensus caelum Sol, incipe rursus
Atque itera mihi carmen; habent iterata leporem.
115Lycidas. Ne miserum, ne coge, Mycon; sat lumina, sat iam
Exhaustae maduere genae; dolor (aspice) siccas
Obduxit fauces quatit et singultibus imum
Pectus, anhelantemque animam vox aegra relinquit.
Et tamen haec alias tibi nos et plura canemus.
120Fortasse et meliora, aderit si Musa canenti.
Quin et veliferis olim haec spectanda carinis,
Seu Prochytae, seu Miseni sub rupe patenti.
Inscribam grandesque notas ferrugine ducam
Praeteriens quas nauta mari percurrat ab alto
125Et dicat: "Lycidas, Lycidas haec carmina fecit".
Sed quoniam socii passim per litus ovantes
Exspectant poscuntque tuas ad retia vires,
Eia age iam surgamus. Ego haec ad busta sedebo;
Tu socios invise, escas nam quaerere tempus
130Et tibi nunc vacuae fluitant sine pondere nassae.
II. Galatea
[recensere]Forte Lycon vacuo fessus consederat antro
Piscator qua se scopuli de vertice lato
Ostentat pelago pulcherrima Mergilline.
Dumque alii notosque sinus piscosaque circum
5Aequora collustrant flammis aut linea longe
Retia captivosque trahunt ad litora pisces,
Ipse per obscuram meditatur carmina noctem:
Immitis Galatea, nihil te munera tandem,
Nil nostrae movere preces? verba irrita ventis
10Fudimus et vanas scopulis impegimus undas.
Aspice, cuncta silent, orcas et maxima cete
Somnus habet, tacitae recubant per litora phocae,
Non Zephyri strepit aura, sopor suus umida mulcet
Aequora, sopito connivent sidera caelo;
15Solus ego (ei misero) dum tristi pectore questus
Nocte itero, somnum tota de mente fugavi,
Nec tamen ulla meae tangit te cura salutis.
At non Praxinoe me quondam, non Polybotae
Filia despexit, non divitis uxor Amyntae,
20Quamvis culta sinu, quamvis foret alba papillis.
Quin etiam Aenaria (si quicquam credis) ab alta
Saepe vocor; solet ipsa meas laudare Camenas
In primis formosa Hyale cui sanguis Iberis
Clarus avis, cui tot terrae, tot litora parent
25Quaeque vel in mediis Neptunum torreat undis.
Sed mihi quid prosunt haec omnia, si tibi tantum
(Quis credat, Galatea?) tibi si denique tantum
Displiceo? si tu nostram crudelis avenam
Sola fugis, sola et nostros contemnis amores?
30Ostrea Miseni pendentibus eruta saxis
Mille tibi misi, totidem sub gurgite vasto
Pausilypus, totidem vitreis Euploea sub undis
Servat adhuc; plures Nesis mihi servat echinos
Quos nec vere novo foliis lentiscus amaris
35Inficit aut vacuae tenuant dispendia Lunae.
Praeterea mihi sub pelago manus apta legendis
Muricibus; didici Tyrios cognoscere succos
Quoque modo plena durent conchylia testa.
Quid refugis? Tingenda tibi iam lana paratur
40Qua niteas superesque alias, Galatea, puellas,
Lana maris spumis quae mollior. Hanc mihi pastor
Ipse olim dedit, hanc pastor Melisaeus, ab alta
Cum me forte senex audisset rupe canentem,
Et dixit, "Puer, ista tuae sint praemia Musae,
45Quandoquidem nostra cecinisti primus in acta".
Ex illo in calathis servavi, ut mittere possem.
Sed tu (ne qua miti superet spes, ne qua futuri
Condicio, Galatea) manum mihi dura negasti.
Hoc est, hoc, miserum quod perdidit. Ite Camenae,
50Ite procul; sprevit nostras Galatea querelas.
Scilicet (exiguae videor quod navita cymbae.
Quodque leves hamos nodosaque retia tracto)
Despicis. An patrio non hoc quoque litore Glaucus
Fecerat, aequoreae Glaucus scrutator harenae?
55Et nunc ille quidem tumidarum numen aquarum.
Sed nec (quae nimium vel me sic falsa fatigat)
Fabula te moveat Lydae, licet illa puellis
Iactet nescio quas mihi se misisse corollas;
Non me Lyda tamen, non impulit, aequora testor
60Nereidasque omnes. Si fallo, naufragus illas
Experiar salsosque bibam sub gurgite fluctus.
Heu quid agam? Externas trans pontum quaerere terras
Iam pridem est animus, quo numquam navita, numquam
Piscator veniat: fors illic nostra licebit
65Fata queri. Boreae extremo damnata sub axe
Stagna petam et rigidis numquam non cana pruinis
An Libyae rapidas Austrique tepentis harenas.
Et videam nigros populos Solemque propinquum?
Quid loquor infelix? an non per saxa, per ignes,
70Quo me cumque pedes ducent, mens aegra sequetur?
Vitantur venti, pluviae vitantur et aestus,
Non vitatur amor; mecum tumuletur oportet.
Iam saxo meme ex illo demittere in undas
Praecipitem iubet ipse furor. Vos o mihi Nymphae,
75Vos maris undisoni Nymphae, praestate cadenti
Non duros obitus saevasque exstinguite flammas.
Scilicet haec olim, veniens seu litore curvo
Caietae, seu Cumarum navalibus altis,
Dum loca transibit, raucus de puppe magister
80Hortatus socios "Dextrum deflectite" dicet
"In latus, o socii, dextras deflectite in undas;
Vitemus scopulos infames morte Lyconis".
Talia nequiquam surdas iactabat ad auras
Infelix piscator et irrita vota fovebat,
85Cum tandem extremo veniens effulsit ab ortu
Lucifer et roseo perfudit lumine pontum.
III. Mopsus
[recensere]Celadon. Mopsus. Chromis. Iolas
Celadon. Dic mihi (nam Baulis, verum si rettulit Aegon,
Bis senos vos, Mopse, dies tenuere procellae)
Quid tu, quid Chromis interea, quid vester Iolas,
Dum Notus insultat pelago, duro murmurat unda;
5Ecquid desertis vacui lusistis in antris?
Mopsus. Quid nostrae facerent ingrata per otia Musae,
O Celadon? Neque tum conchas impune licebat
Per scopulos, non octipedes tentare paguros;
Iam fragilem in sicco munibant saxa phaselum
10Raraque per longos pendebant retia remos;
Ante pedes cistaeque leves hamique iacebant
Et calami nassaeque et viminei labyrinthi.
Tum Chromis Inarimen spectans, "His", inquit, "ab oris
(Ah dirum exsilium) nostrae solvere carinae,
15Curo regem post bella suum comitata iuventus
Ignotis pelagi vitam committeret undis.
Quae tamen (ut fama est) Ligurum per saxa, per altas
Stoechadas emicuit Rhodanique invecta per amnem
(Nam bene si memini, Rhodanum referebat Amilcon)
20Oceani madidas vidit refluentis harenas
Et quae caeruleos procul aspicit ora Britannos,
Qua (nisi vana ferunt) quoties maris unda recedit,
Indigenae captant nudos per litora pisces".
"Ne, Chromi, ne luctus renova", respondit Iolas,
25"Sat tuus haec nobis Lucrini nuper ad undam
Narravit Lycabas: Solem se scilicet illic
Trans fluctus trans et nubes vidisse cadentem
Haud aliter quam si nostris e montibus illum
Caietae aspiceret longe post litora ferri,
30Nec strepitum sensisse ruentis ab aethere currus.
Praeterea mores populorum urbesque locosque
Exposuit quernasque domos et lignea tecta.
Addidit et varias (heu barbara nomina) gentes,
Bellovacos Morinosque et (quos quis dicere possit?)
35Tarbellos; latis errare et flumina campis,
Nescio quem Ligerim tectis se innasse carinis.
Sed mea nunc aliae poscunt sibi pectora curae.
Tu modo, si quid habes (et te quoque Chloridis ardor
Excruciat) scopulo hoc mecum meditare vicissim.
40Audiet et gracilem percurret Mopsus avenam".
Sic illi; ast ego nil contra, sed quae mihi collo
Garrula pendebat manibus tunc sumpta cicuta est.
Scilicet alternos conabar arundine versus
Excipere, alternis nam dicere uterque parabat.
45Nec mora; iam Chromis hos, hos et referebat Iolas.
Chromis. Nereides, pelagi sacrum genus, aut mihi vestris
Munera ferte vadis duram queis Chlorida placem,
Aut, si muneribus flecti nequit, aequore toto
Quaerite quae nostrum sanet medicina furorem.
50Iolas. Sirenes, mea cura, audite haec ultima vota.
Aut revocet iam Nisa suum nec spernat Iolam,
Aut videat morientem; haec saxa impulsa marinis
Fluctibus, haec misero vilis dabit alga sepulcrum.
Chromis. Qualis tranquillo quae labitur aequore cymba,
55Curo Zephyris summae crispantur leniter undae.
Tuta volat luditque hilaris per transtra iuventus,
Talis vita mihi, mea dum me Chloris amabat.
Iolas. Aspicis iratae feriant ut saxa procellae,
Vt validis imae Coris turbentur harenae?
60Iam scopulis furit unda, tremit iam terra tumultu;
Fallor, an haec ipsa est Nisae indignantis imago?
Chromis. O Proteu, pastor liquidi maris, o pater, o rex,
(Quandoquidem insanos odistis, numina, fastus)
Quaere Pithecusas tu, cui licet, atque superbae
65Dic Hyalae salsum te pascere monstra per aequor.
Iolas. Ille habet, ille meos scopulus mihi servat amore
Qui propior terrae est; illum pete, Glauce, natatu,
Neve manus duri contemnat Nisa mariti,
Dic te squamigeras traxisse ad litora praedas.
70Chromis. Est Veneri Cypros gratissima, Creta Tonanti
Iunonique Samos, Vulcano maxima Lemnos;
Aenariae portus Hyale dum pulchra tenebit,
Nec Samos Aenariam vincet nec maxima Lemnos.
Iolas. Gradivus Rhodopen et Mercurius Cyllenen,
75Ortygiam Phoebe, Tritonia iactat Hymetton;
Nisa colit Prochyten; Prochytes si commoda norint,
Ortygiam Phoebe, Tritonia linquat Hymetton.
Chromis. Hic specus, hic rupes texendisque optima nassis
Vimina sunt, iunci densaeque per avia myrtus;
80Si mihi nunc Pholoe vel tantum Chloris adesset,
Quam bene pugnaces possem contemnere ventos.
Iolas. Nulla mihi sine te rident loca, displicet aequor,
Sordet terra, leves odi cum retibus hamos;
At si aderis tu, Nisa, placebunt omnia, laetus
85Tunc ego vel Libycis degam piscator harenis.
Chromis. Dat rhombos Sinuessa, Dicarchi litora pagros,
Herculae mullum rupes, synodontas Amalphis;
Parthenope teneris scatet ambitiosa puellis;
Quis mihi nunc alias scrutari suadet algas?
90Iolas. In fluviis mugil versatur, sargus in herbis,
Polypus in scopulis, mediis melanurus in undis;
Ante tuas, mea Nisa, fores ego semper oberro;
Quae mihi det tales iucundior insula portus?
Mopsus. Hactenus, o Celadon, resonis sub rupibus illos
95Inter se vario memini contendere cantu
Horrida ventosi ridentes murmura ponti.
Qui tamen et laudes et munera digna tulere
Carminibus, sed quae nequeat contemnere Triton:
Hic, quam Circeio nudus sub gurgite cepi
100Nativis concham maculis et murice pictam,
Ille, recurvato nodosa corallia trunco.
IV. Proteus
[recensere]Ferdinando Frederici regis Aragonio, Calabriae duci
[recensere]Nunc primum notas velis maioribus undas
Currimus, o Nymphae Craterides, ordine quando
Suadet amor carae primos telluris honores
Dicere; caeruleae magni Crateris alumnae,
5Telluris primos carae dicamus honores,
Dum radiis fervens medium Sol excoquit aequor.
Tu vero, patriae iuvenis decus, edite caelo,
Spes generis tanti, seu te nimbosa Pyrene
Pro dulci Latio, pro nostris detinet arvis,
10Seu vagus obiecto munimine claudit Iberus,
Rumpe moras, nec te latis Hispania regnis
Alliciat stirpisve tuae primordia et ille
Gentis honos, licet effuso Tagus impleat auro
Et pater Oceanus spumanti perluat unda.
15Nam mihi, nam tempus veniet cum reddita sceptra
Parthenopae fractosque tua sub cuspide reges
Ipse canam; nunc litoream ne despice Musam
Quam tibi post silvas, post horrida lustra Lycaei
(Si quid id est) salsas deduxi primus ad undas
20Ausus inexperta tentare pericula cymba.
Quae vada non norunt, quis nescit Protea portus?
Illum olim veteris pascentem ad saxa Minervae
Mulcentemque suas divino carmine phocas
E puppi sensere Melanthius et Phrasidamus,
25Vt forte a Capreis obscura nocte redibant.
Sensere et vario delphinas ludere cursu
Tritonumque choris longe freta pulsa sonare.
Ipse autem haudquaquam mortali digna referri
Verba sono vacuas laetus cantabat ad auras;
30Terrigena ut quondam matris de ventre Typhoeus
Exsiliens infanda deos ad bella vocasset;
Vt fratrum primus furiis et hiantibus hydris
Instructus densas ductaverit ipse catervas;
Vt nisu ingenti partes de monte revulsas
35Aenariam Prochytenque altis immiserit astris
Ac totum subito caelum tremefecerit ictu;
Tum Pater haud segni molitus fulmina dextra
Immanes acies deiecerit atque trophaeum
Iusserit ardentes testari sulphure Baias,
40Quod gens victa illis lavisset vulnera lymphis.
Hinc magni Alcidae tauros stratumque profundum
Aggeribus memorat ductamque per oppida pompam.
His veteres addit Cumas, loca cognita Phoebo,
Vatis et horrendae lucos Triviaeque recessus
45Cimmeriumque domos et opaca in vallibus antra.
Te quoque formosae captum Nesidos amore,
Pausilype, irato compellat ab aequore questu.
Ah miser, ah male caute, tuae quid fata puellae
Acceleras? Cupit in medios evadere fluctus
50Infelix, cupit insuetum finire dolorem.
At tibi nec curae est quod eam Neptunia monstra
Circumstent, mare nec rapido quod sorbeat aestu.
Ah miser, ah male caute, ultra quid brachia tendis?
Siste gradum; riget illa iugis assueta nivosis
55Venatrix, quam mille ferae timuere sequentem
Per saltus. Vos hanc, Panope, vos, candida Drymo
Cymothoeque Rhoeque Pherusaque Dinameneque,
Accipite et vestris sociam lustrate choreis.
Tum canit antiquas sedes opulentaque regna
60Auricomae Sirenis et altum in monte sepulcrum,
Sacraque Chalcidicosque deos magnisque per aequor
Auspiciis vectas haec ipsa ad litora classes.
Tum liquidos fontes subter cava moenia ducit
Attollitque arces et culmina montibus aequat
65Tectorum, vastas protendit in aequora moles
Euploeamque procul trepidis dat cernere nautis
Atque Pharon; iungit scopulos praeruptaque saxa
Teleboum Sarnique amnes et pinguia culta.
Tum canit ut Corydona sacro Melisaeus in antro
70Viderit et calamos labris admoverit audax
Formosum quibus ille olim cantarat Alexin,
Dixerat et musam Damonis et Alphesiboei,
Queis fretus, dictante Dea, tot sidera nobis
Prodiderit, tantas caeli patefecerit oras.
75Quid referam aut Stabias aut quae tenuisse canoris
Virginibus fama est abeuntes saxa carinas,
Aut ut terrifici sonitus ignemque Vesevi
Et desolatas passim defleverit urbes?
Postremo reges regumque ex ordine pugnas
80Enumerat, bellique artes et praemia narrat.
Addit tristia fata, et te quem luget ademptum
Italia infelix (sive id gravis ira deorum,
Seu fors dura tulit) trans altas evehit Alpes,
Mox agit Oceani prope litora, denique sistit
85Spumantem ad Ligerim parvaque includit in urna.
Heu sortem miserandam, heu pectora caeca futuri!
Haecine te fessum tellus extrema manebat
Hospitiis post tot terraeque marisque labores?
Pone tamen gemitus, nec te monumenta parentum
90Aut moveant sperata tuis tibi funera regnis.
Grata quies patriae, sed et omnis terra sepulcrum.
Haec ille et quae vix audita prioribus annis
Heroum longaeva queat meminisse vetustas
Commemorat (socio respondent aequora plausu)
95Luna suam donec paulatim fundere lucem
Coepit et ad vitreas redierunt numina sedes.
V. Herpylis pharmaceutria
[recensere]Cassandrae marchesiae, mulieri praestantissimae
[recensere]Sed iam vulgatos et nos referamus amores
Quos pariter grata scopuli pendentis in umbra
Hinc Dorylas, hinc Teleboi maris accola Thelgon.
Certantes docuere, quibus cava litora et ipse
5Aequoreus Platamon sacrumque Serapidis antrum
Cum fonte et Nymphis assultavere marinis.
Tu mihi, seu doctas percurris Palladis artes
Maeoniaeque aurum et subtegmina vincis Arachnes,
Seu Dryadum choreis coetuque immista Dianae
10Haud minor incedis pictaque accincta pharetra
Venatu Prochyten maternaque regna fatigas,
Sive Dicarcheis qua molibus assilit aequor
Ludentes spectas Nereidas, en age nostros
(Si quis honos pelagi) Cassandra, en aspice lusus.
15Non ingrata cano penitusque iniussa, neque umquam
Arguerint ventura meis te saecula chartis
Praeteritam; faveat modo non invitus Apollo
Et quae me facili vexere per aequora remo
Pierides, queis longa dies et nomina curae.
20Interea Dorylan iuvet hic audire canentem.
Dorylas. Sebethi ad liquidas descenderat Herpylis undas,
Herpylis Euboidum non ultima, quam pater Alcon
Erudiit, Musis et Phoebo cognitus Alcon.
Venerat et socii partem subitura laboris
25Vnanimis soror et calathum de more ferebat.
Ipsa comas effusa pedemque exuta sinistrum
Cum philtris longum submurmurat atque ita fatur:
"Pone aram et vivos hauri de flumine rores
Canaque vicino decerpe absinthia campo;
30Illum illum magicis conabor adurere sacris
Qui miseram tota spoliatam mente reliquit.
Volvite praecipitem iam nunc, mea licia, rhombum.
Rhombus ad Haemonias revocetur aeneus artes,
Sistere qui pluvias, qui pellere nubila caelo,
35Qui potis est trepidos undis abducere pisces.
Volvite praecipitem, mea licia, volvite rhombum.
Alga tibi haec primum tumidi purgamina ponti
Spargitur et rapidis absumitur arida flammis;
Sic mihi, sic, Maeon, uraris adusque medullas.
40Volvite praecipitem iam nunc, mea licia, rhombum.
Ter muscum, Clearista, ter hunc sine forcipe cancrum
Vre simul "cum" que "his" dic "viscera Maeonis tiro".
Volvite praecipitem, mea licia, volvite rhombum.
Spongia nunc lacrimis perfunditur. Heus bona magno
45Spongia nata mari, lacrimas bibe sedula nostras,
Vtque rapis sitiens illas sic Maeonis omnem,
Maeonis ingrati, rapias de pectore sensum.
Volvite praecipitem iam nunc, mea licia, rhombum.
Vt pumex, pinguescat, ut aequoris unda, quiescat,
50Quae ventis agitata huc illuc concita fertur.
Sed quid ego heu tristi pectus concussa dolore
Imprecer et vanis iactem convicia ventis?
Maeon tot mihi damna, ego Maeoni verba rependam?
Volvite praecipitem, mea licia, volvite rhombum.
55Huc, huc, qui rigida meditaris vulnera cauda,
Saeve trigon, et tu proprium cui sistere naves
Veliferas, echeneis, adeste et Maeonis acres
Tu retinere pedes, tu figere corda labora.
Volvite praecipitem iam nunc, mea licia, rhombum.
60Tunde iecur spumamque simul torpedinis atrae.
Haec ego cras illi lethalia pocula mittam;
Ebibat et subito pallentes torpeat artus.
Volvite praecipitem, mea licia, volvite rhombum.
Scinde manu leporem; leporis penetrabile virus
65Nascitur Eois hic fluctibus; attulit Aegle,
Docta Aegle, iussitque inimicum tangere limen.
Curre age, tange simul, simul obline; cras mihi poenas
Perfidus ille dabit, gemet ipso in limine Maeon.
Sistite praecipitem iam nunc, mea licia, rhombum.
70Contere et alcyonis nidum mihi; pellere ventos
Dicitur et saevas pelagi mulcere procellas.
Forsitan hic nostros sedabit pectoris aestus.
Sistite praecipitem, iam sistite, licia, rhombum".
Hactenus ille; quid hinc subiunxerit ordine Thelgon
75Accipe; non omnes unus dolor angit amantes.
Thelgon. Rupe sub hac mecum sedit Galatea; videbam
Et Capreas et quae Sirenum nomina servant
Rura procul; veteres alia de parte ruinas
Herculis ambusta signabat ab arce Vesevus.
80Exsere caeruleos, Triton, de gurgite vultus.
Ipse meas, Triton, Nereo deferre querelas,
Ipse potes curva resonans super aequora concha
Et scopulis narrare et fluctivagis balaenis.
Exsere caeruleos, Triton pater, exsere vultus.
85Hic primos mihi congressus dedit illa roganti,
Hic niveam formosa manum porrexit et (eheu,
Quid recolo?) tacitos in me defixit ocellos.
Exsere caeruleos, Triton, de gurgite vultus.
Huc ades, o mea cura, quid, o quid lenta moraris?
90Ipse ego te propter socios cymbamque reliqui.
Exsere caeruleos, Triton pater, exsere vultus.
Hic tibi consuetas formosior explicat umbras
Populus; amplector saepe hanc atque oscula figo
Corticibus, saepe ipsa pedum vestigia quaero
95Et, si quid manibus tetigisti, floribus orno.
Exsere caeruleos, Triton, de gurgite vultus.
Quem mihi nunc praefers? Si te iuga frondea, si te
Arbuta pascentesque iuvant per rura capellae,
Nos quoque non graciles nunc primum iungere avenas
100Discimus; incisas implent mea carmina fagos
Et mea Maenaliis pendet iam fistula silvis.
Exsere caeruleos, Triton pater, exsere vultus.
Sin magis arrident haec litora, sin magis alti
Divitiae pelagi, sparsos quis cogere pisces
105Doctior aut rigidum dextra iactare tridentem?
Exsere caeruleos, Triton, de gurgite vultus.
Non ego delphinis, te iudice, non ego thynnis
Aequore vel medio dubitem certare natando.
Quid tibi me iactem, cui vix numerare vel hamos
110Nunc vacat aut restes onerataque retia plumbo
Et Sinuessano textas de vimine nassas?
Exsere caeruleos, Triton pater, exsere vultus.
Me Ligurum durae rupes, me Gallica norunt
Litora, piscantem pariter me Varus et ingens
115Sensit Arar, sensere maris fera monstra Britanni.
Obrue caeruleos, Triton, sub gurgite vultus.
Et post haec heu dura fugis; non te mihi tellus
Extera, non venti rapuere. Sed accipe munus,
Accipe; non ultra tecum, Galatea, sedentem
120Aspicies. I, laeta novas meditare choreas.
Obrue caeruleos, Triton pater, obrue vultus.
VI. Salices
[recensere]Traiano Cabanilio, Troiae et Montellae domino
[recensere](cf. hic)
Si vacat, et blandos etiamnum ventilat ignes
Quae dea caerulea vehitur super aequora concha,
Turrigeramque Paphon, ditemque Amathunta tuetur;
Accipe flumineas properatum carmen ad undas,
5O mihi non dubia, Cabanili, cognite fama,
Sed longe varios rerum spectate per usus:
Nam tibi me doctae sic devinxere sorores,
Sic mea felici permulcent pectora cura
Vt vix ulla queam melioris tempora vitae
10Te sine, vix placidos per noctem ducere somnos.
En agendum, Traiane, tuis haec praevia iussis
Tractanti, iamiamque animo maiora paranti
Da veniam, et tenues ne dedignare Camoenas.
Forte inter virides (si vera est fama) genistas
15Capripedes Satyri, passimque agrestia Panes
Numina, cum Faunis et montivagis Silvanis,
Exercet dum sol raucas per rura cicadas,
Vitabant aestus, qua pinguia culta vadosus
Irrigat, et placido cursu petit aequora Sarnus.
20Grata quies nemorum, manantibus undique rivis,
Et Zephiris densas inter crepitantibus alnos.
Dumque leves aptant calamos, dum sibila pressis
Explorant digitis, tenuique foramina cera
Obducunt, vario modulantes carmina cantu:
25Auricomae viridi speculantur ab ilice Nymphae
Dulcia clarisonis solventes ora cachinnis:
Sed prope ferre pedem metuunt, nam saepe labores
Audierant Penaea tuos: et qualibus olim
Infelix eheu virgo Nonacria fatis;
30Infelix virgo (quid enim non illa moveret?)
Pana metu fugiens e vertice Cyllenaeo,
Pana deum Arcadiae, quamvis pulcherrima, quamvis
Dianae sacros inter lectissima coetus,
Nodosa tenerum mutarit arundine pectus.
35Quas simul ac nemorum petulans, effraenaque pubes
Semiferi videre per herbida prata vagantes,
Occultamque imis flammam traxere medullis:
Sic timidas blandis hortantur vocibus ultro:
Huc, huc, o tenerae placidissima turba puellae,
40Quid procul adstatis? potius succedite ripae
Et viridi in prato molles de more choreas
Ducite: quandoquidem calamos inflamus inertes
Et frustra ad surdas iactamus carmina silvas.
Illae nil contra: celeri sed nuda parabant
45Crura fugae, tutosque agitabant mente receptus,
Si qua forte viam per saxa irrumpere, et altis
Evasisse iugis, deus aut sua fata dedissent.
Tum iuvenes: procul o, clamant, procul iste, puellae,
Sit timor, ignavas animo depellite curas,
50Nullae hic insidiae, nullae per aperta latebrae:
Cuncta patent: nullas abscondunt haec loca fraudes.
Nos quoque non Lernae monstris, non igne Chimaerae,
Scyllaeisve lupis geniti aut latrante Charybdi,
Qui vestra immani laceremus viscera morsu:
55Sed divum genus, et qui semper rupibus altis
Vobiscum crebris venatibus insultemus.
His dictis permulsi animi, securaque tristem
Corda metum eiciunt, gressuque per uda citato
Prata, deis tandem cupidis ripaeque propinquant.
60Tum manibus simul implicitis per gramina festas
Exercent choreas, aliosque, aliosque reflexus
Inter se laetae repetunt: nunc corpora librant
In saltus, nunc molle latus, nunc candida iactant
Brachia et alterna quatiunt vestigia planta.
65Hic Satyri, quanquam voces audire canentum
Crudeles, quanquam niveas spectare papillas
Exultant, oculisque bibunt sitientibus ignem:
Tanta tamen saevi gliscit vis effera morbi
Pectoribus, praecepsque amor et malesana libido,
70Vt calamis sensim eiectis, ruptoque repente
Foedere, surgentes ab humo, vento ocyus omnes
Exiliant: spretaque deum pietate fideque
Ah pavidas Nymphas subitoque horrore rigentes
Invadunt avidi, saevorum more luporum
75Qui laetas mediis proturbant lusibus agnas,
Oblitasque sui passim rapiuntque trahuntque,
Dum viridi in campo cursant aut valle sub alta,
Et custos ignarus abest et amica canum vis.
Sic illi: at miserae discisso pectore Nymphae
80Frondiferam moestis silvam clamoribus implent,
Atque huc atque illuc fugiunt: non saxa neque altis
Tuta putant loca senta rubis: hinc ardua montis
Praerupti iuga, diffusos hinc stagna peragros
Attonitae circumspiciunt: via nulla salutis,
85Et iam spes praerepta fugae; tum denique ad undas
Consistunt trepidae, flavosque a vertice crines,
Curo lacrymis gemituque et flebilibus lamentis,
Abscindunt, Sarnumque vocant liquidasque sorores.
Dumque vocant, fundo properat chorus omnis ab imo
90Naiadum, properat vitreae rex caerulus undae
Sarnus, inexhaustumque vadis ciet agmen aquarum
Rauca sonans: sed quid Sarnusque aut illa natantum
Agmina Naiadum possint, ubi ferrea contra
Stant fata et duro leges adamante rigescunt?
95Ergo defectae, cura auxilioque deorum,
Ac coelum pariter Nymphae lucemque perosae,
Vnum illud rebus tandem quod restat in arctis
Finem optant: iamque in fluvium se mergere adortae
Membra reclinabant et aquas prono ore petebant,
100Cum subito obriguere pedes, lateque per imos
Expatiata ungues radix fugientia tardat
Affigitque solo vestigia: tum vagus ipsis
Spiritus emoritur venis, indignaque pallor
Occupat ora: tegit trepidantia pectora cortex.
105Nec mora pro digitis ramos exire videres,
Auratasque comas glauca canescere fronde:
Et iam vitalis nusquam calor, ipsaque cedunt
Viscera paulatim venienti frigida ligno.
Sed quamvis totos duratae corporis artus,
110Caudicibusque latus, virgultisque undique septae,
Ac penitus salices, sensus tamen unicus illis
Silvicolas vitare deos, et margine ripae
Haerentes, medio procumbere fluminis alveo.
[Fragmentum]
[recensere]Optatos iam Euploea mihi circumspice portus,
Quo liceat trepidas piscanti includere praedas
Et Zephyris relevare graves spirantibus aestus,
Si qua movet cupidam velocis gratia cymbae.
5Tuque ades, o nostri merces non parva laboris,
Quem Phoebus mihi, quem doctae mea turba puellae
Conciliant: dumque ipse ratem de litore pello,
Da vela insinuans, pelagoque excurre patenti,
Pars animae Puderice meae. Te nam sua Nereus
10Per vada, te medio Doris vocat aemula fluctu,
Dum late horrisonum campus strepit omnis aquarum.
Lucrinae ad Veneris templum convenerat omnis
Aenariae Prochytaeque manus: Zephyraeus opaca
Scilicet Aenaria, Prochyta venit Eutychus alta,
15Insignes ambo calamis et versibus ambo,
Aptus uterque fretis, piscatibus aptus uterque,
Ille hamos versare, hic retia solvere in aequor.
Tum prior haec Zephyraeus: Adeste, o litore ab omni
Piscatorum artes, liquidas exquirite sedes,
20Vertite Tritonum latebras, penetrate recessus
Nereidum, nunquam nostros sedabitis ignes:
Nunquam me Pholoe, nunquam me Chloris amabit.
Ede tuos mecum tandem, cava buccina, cantus.
Testis Cymothoe, testis mihi candida Chloto,
25Optavi quoties mediis in fluctibus aegram
Proicere hanc animam; quoties ego gurgite in alto
Occurri monstris immanibus, horrida caete,
Vt saltem miseros lacerarent dentibus artus.
Ede tuos tandem mecum, cava buccina, cantus.
30Omnia tentavi, terras, mare, nubila, coelum,
Ventorumque domos, et tempora quattuor anni,
Omnia sed nocuere simul. Vos ite puellae,
Ite deae pelagi, furiis arcessite nostris,
Nunc alios succos, aliasque Melampodis herbas.
35Ede tuos tandem mecum, cava buccina, cantus.
Non magicos versus, ignotaque nomina rerum,
Dissimilesque deos, Erebumque Chaosque refugi.
Ipsos quin etiam filo convolvere rhombos
Edidici, partesque meas de litore echinos,
40De scopulis muscum, de fluctibus hausimus undas.
Ede tuos tandem mecum, cava buccina, cantus.