ODE I. Ad Paulum Iordanum Ursinum Bracciani Ducem.
[recensere]Bracciani agri amoenitatem commendat, ad quem per ferias Septembres secesserat Roma.
[recensere]Huc o quietis apta Musis otia,
Levesque Ludorum chori;
Huc, feriantum, Phoebe, Musarum pater,
Huc, hospitales Gratiae;
Huc delicatis ite permixti Iocis
Non inverecundi Sales:
Hic otiosi mite Bracciani solum
Vago coronemus pede.
Clemens supino clivus assurgit iugo,
Caelumque paulatim subit,
Et solida subter terga scopulorum arduo
Securus insessu premit:
Arcisque iactat inter alta turrium
Insigne propugnacula,
Timenda quondam Caesarum turmis ducum,
Timenda magno Borgiae,
Cum per minantum militum aeratos globos
Metuenda iaceret fulmina,
Ageretque profugum Caesarem, et quassum metu,
Adusque promissum Nihil.
Hic ille magnus frenat Etruscas opes
Ursinus heroum decus.
Heres avitae laudis, et princeps caput
Magnaeque laus Oenotriae.
Circum coruscis scena quercetis viret,
Caelumque verrit frondibus,
Suosque colles vestit, et patentibus
Sese theatris explicat.
Admota muris pone Nympharum domus
Aprica praebet littora:
Ripamque Baccho iungit, et vallum prope
Lentis flagellat fluctibus.
Maiore nusquam stagna Neptuno sonant,
Aut aestuantis Larii,
Aut qui severo tangit Albanus lacu
Inenatabilem Styga:
Aut quae procellis gaudet, et magno fremit
Superba ponto Julia:
Nec maior usquam spumat, et rupes truci
Benacus assultat salo.
Intonsa curvo monte circumstant iuga,
Mitesque despectant aquas.
Nivosus illinc terga Romanus movet,
Coeloque diducit minas:
Illinc caducis ilicem quassat comis
Sublime Cymini caput,
Crudumque Boream frangit impotentibus
Deproeliaturum Notis,
Terrisque late regnat, et caeli minis
Opponit hibernum latus.
Amica sternit interim lacum quies,
Fluctusque fluctu nititur,
Et ipsa secum pigra luctatur Thetis,
Aquaeque colludunt aquis:
Quas vel carina, vel citata turgido
Findit phaselus linteo:
Pinnaque late vitreum cogens pecus
Volente lino truditur,
Setaque piscem ducit, et raris procul
Lacum coronat retibus.
Hinc alta lucet divitis Pollae domus,
Hinc pinguis Anguilaria:
Trebonianas hinc amica vineas
Vadosa plangunt aequora:
Hinc delicati fundus Aureli nitet,
Lymphae salutaris pater:
Undaque morbos arcet, et vivacibus
Luem fluentis eluit.
At qua superbum fontibus nomen dedit,
Suumque Flora marginem,
Vivis perennes decidunt saxis aquae,
Camposque decursu lavant,
Patremque longe Tibrin, et regem sonant,
Romaeque servitum fluunt.
Sincera circum regna naturae nitent,
Et artis immunes loci:
Adhucque virgo sulcus, et montes adhuc
Molles inexperti manus,
Meramque Bacchus Tethyn, et Bacchum Thetis,
Et pinguis invitat Ceres.
Hinc ille laetus surgit, et tenacibus
Inserpit ulmis Evius,
Udoque cornu turget, et fluentibus
Crinem racemis impedit.
Non Lesbos illi, non odorati magis
Vineta rident Massici,
Aut quae Falernis educata solibus
Sublucet uvae purpura.
Sed nec Falisci glaream malit soli,
Nec pinguis uber Rhaetiae;
Nec flava tantum culta felicis Cypri,
Graiamve dilexit Rhodon,
Quantum suis superbit, et sese suis
Miratur in canalibus.
Circum beatis imperat campis Ceres
Lateque rura possidet:
Et arva flavo messium fluctu tument,
Motuque culmorum natant.
Innube rarus inquinat caelum vapor,
Aut tensa nimbis vellera:
Aut e Boreis bella ventorum plagis,
Raucusque silvarum fragor
Auditur usquam: non protervis insonant
Exercitati Syrtibus,
Euris et Austris contumaces Africi,
Et perduellibus Notis.
Tantum serenus Vesper, et tenerrima
Etesiarum flamina,
Albique soles, et serena lucidis
Aspirat aura montibus:
Puramque caelo provehunt Horae facem,
Et Phoebus Horarum pater
Peculiari luce colles irrigat,
Pronaque perfundit die.
Ramis tepentes ingruunt Favonii
Iocantis aurae sibilo,
Et temperatis provocant suspiriis,
Lenique somnum murmure.
At non loquaces interim nidi tacent,
Matresque nidorum vagae.
Sed aut maritis turtur in ramis gemit,
Et saxa rumpit questibus,
Aut laeta late cantibus mulcet loca
Famosa pellex Thraciae,
Silvisque coram plorat, et crudelibus
Accusat agris Terea:
Quaecumque maestae vocibus dicunt aves,
Respondet argutum nemus.
Affatur alnum quercus, ornum populus,
Affatur ilex ilicem,
Et se vicissim collocuta redditis
Arbusta solantur sonis.
Huc o Quiritum ductor, huc Oenotriae
O magne regnator plagae
Iordane, tandem plenus urbis et fori,
Rerumque magnarum satur,
Sepone curis temet, et domesticis
Furare pectus otiis.
Hic vel tuarum lene tranabis vadum
Opacus umbris arborum,
Tuosque colles inter, et tuas procul
Perambulabis ilices:
Vel cum Decembri campus, et prima nive
Vicina canescent iuga;
Nunc impeditas mollibus plagis feras,
Silvamque praecinges metu:
Nunc incitato capream rumpes equo,
Teloque deprendes aprum;
Iactoque cervos collocabis spiculo,
Furesque terrebis lupos.
Quod si Latinae laus Alexander plagae,
Sacraeque sidus purpurae,
Tecum paterno feriabitur solo,
Seseque curis eximet,
Tuique cives, hospitesque civium
Toto fruemur gaudio.
ODE II. Ad fontem Sonam.
[recensere]In patrio fundo, dum Roma rediisset.
[recensere]Fons innocenti lucidus magis vitro
Puraque purior nive,
Pagi voluptas, una Nympharum sitis,
Ocelle natalis soli.
Longis viarum languidus laboribus
Et mole curarum gravis
Tuscis ab usque gentibus redux, tibi
Accline prosterno latus:
Permitte siccus, qua potes, premi; cava
Permitte libari manu.
Sic te quietum nulla perturbet pecus,
Ramusve lapsus arbore:
Sic dum loquaci prata garritu secas,
Et laetus audiri salis.
Assibilantes populetorum comae
Ingrata ponant murmura
Tibi, lyraeque Vatis: haud frustra sacer
Nam siquid Urbanus probat,
Olim fluenti lene Bandusiae nihil
Aut Sirmioni debeas.
ODE III. Laus otii religiosi.
[recensere]Palinodia ad Horatii Epod. II
[recensere]Beatus ille qui procul negotiis.
At ille, Flacce, nunc erit beatior,
Qui mole curarum procul
Paterna liquit rura, litigantium
Solutus omni iurgio;
Nec solis aestum frugibus timet suis,
Nec sidus hiberni Iovis,
Rixasque vitat, et scelesta curiae
Rapacioris limina.
Ergo aut profanis hactenus negotiis
Amissa plorat sidera;
Aut in reducta sede dispersum gregem
Errantis animi colligit,
Postquam beatae lucra conscientiae
Quadrante libravit suo.
Idem, propinqua nocte, stellatas vigil
Cum vesper accendit faces,
Ut gaudet immortale mirari iubar,
Terraque maiores globos,
Et per cadentes intueri lacrymas
Rimosa lucis atria,
Quae Christe tecum, virgo quae tecum colat
Perennis heres saeculi!
Volvuntur aureis interim stellae rotis,
Pigrumque linquunt exulem,
Per ora cuius uberes eunt aquae,
Somnos quod avertat graves.
At quando lotum Gangis aut Indi fretis
Iam Phoebus attollit caput,
Mentis profundus, et sui totus minor
Irata flectit numina:
Vel cum sereno fulserit dies Iove,
Aprilibusque feriis,
Assueta caelo lumina in terras vocat
Lateque prospectum iacit,
Camposque lustrat, et relucentem sua
Miratur in scena Deum.
'En omnis' inquit, 'herba non morantibus
In astra luctatur comis:
Semota caelo lacrymantur, et piis
Liquuntur arva fletibus;
Ligustra canis, et rosae rubentibus
Repunt in auras bracchiis;
Astrisque panda nescio quid pallido
Loquuntur ore lilia,
Et sero blandis ingemunt suspiriis,
Et mane rorant lacrymis.
Egone solus, solus in terris piger
Tenace figor pondere?'
Sic et propinquas allocutus arbores,
Et multa coram fontibus
Rivisque fatus, quaerit Auctorem Deum
Formosa per vestigia.
Quod si levandas mentis in curas vigil
Ruris suburbani domus,
Quales Lucisci, vel Nemecini Lares,
Udumve Besdani nemus
Rudes adornet rustica mensas dape
Siccos sub Augusti dies;
Iam tunc sub ipsum limen, aut domestica
Lenis sub umbra populi,
Expectat omnis hospitem suum penus,
Et concha sinceri salis,
Pressique meta lactis, et purus calix,
Et hospitalis amphora,
Et fraga, raris verna quae dumis legit,
Iucunda panis praemia.
Non me scari tunc, non Lucrinorum gravis
Sagina mulorum iuvet:
Sed cereus palumbus, aut turtur niger,
Aut anser amnis accola,
Et eruditam quae fugit gulam faba,
Laetumque nec simplex olus,
Et quae suprema colligitur, ac gravi
Patella nil debet foro.
Post haec vel inter laeta quercetis iuga,
Vel inter amnes iuverit
Vitare tristes post meridiem Notos
Sub aesculo vel ilice;
Nigrumque litus, aut opaca lubricis
Tranare stagna lintribus,
Iactaque fruge ludibundum ducere
Tremente piscem linea.
Remugit ingens interim tauris nemus,
Umbrosa balant flumina;
Et aut in antris garriunt acanthides,
Aut in rubis luscinia.
Hinc per rubeta pastor errantes capras
Vocante cogit fistula:
Illinc herili messor e campo redux
Alterna plaudit carmina;
Et pressa sectos plaustra per sulcos gemunt
Ruptura ruris horrea.
At nec tacemus pone confidentium
Dulcis manus sodalium;
Nec infaceta sermo differtur mora,
Sed innocentibus iocis,
Multoque tinctus, sed verecundo sale,
Innoxium trahit diem.
Haec si videret faenerator Alphius,
Olim futurus rusticus,
Quam collocarat Idibus pecuniam,
Nollet Kalendis ponere.
ODE IV. De Puero Jesu In Virginis Matris sinu.
[recensere]Amemus. An Massylus, aut nostris riget
Alpinus in venis silex?
Amemus. En, ut pronus e Matris sinu
In nostra pendet oscula;
Qualis severa vel Gelonorum puer
Mollire posset pectora!
Ut lumen oris, ut renidentes genas,
Ut bina frontis sidera,
Nivesque colli, quasque purus et tener
Titan inauravit comas,
Eburneasque tendit in collum manus!
Ut annuit totus rapi!
Ut hospitali vagit admitti sinu,
Stringique brachiis rogat!
Amemus: aut si non amare possumus,
Repente possimus mori.
ODE V.
[recensere]Ad pedes Christi in cruce morientis auctor provulutus.
[recensere]Hinc ut recedam, non trucis ferri minae
Non nudus ensium timor,
Umquam revellent a tua, Jesu, cruce
Hoc multa fleturum caput.
Me teque tellus inter et coelum ruat,
Versique tempestas maris,
Mixtusque flammis nimbus, et ter igneis
Caducus aer imbribus:
Jacebo fixum pondus, et certum mori,
Suique non usquam ferens;
Tuosque clavos et tuas amantibus
Ligabo plantas brachiis.
At tu sereno, nam potes, vultu tuum
Tuere, Jesu, supplicem:
Et hoc, Patri quem reddis, haud evanido
Me stringe paullum spiritu.
ODE VI. Carmen saeculare
[recensere]Divinae Sapientiae, anno saeculari MDCXX V. cum Urbanus VIII. Pont. Max. portam auream aperiret. In gratiam Pauli Frigerii Pomani, publice de philosophia disputaturi.
[recensere]Diva, terrarum pelagique praeses,
Dicta sublustres habitare nubes
Inter, et late cohibere pictis
Sidere fraenis,
Patris aeternas imitata flammas,
Pura sinceri soboles sereni,
Mentis arcanum jubar, et coruscae
Filia lucis,
Par Patri Natum sine matre Numen,
Candor adspecti sine nube Veri,
Ingeni proles, genialis almi
Pectoris ardor,
O sacer mundi lepor! o decorae
Fabra naturae facies! paternae
Mentis exemplum, liquidi serenus
Luminis imber,
Patris interpres, similisque voci
Nata foecundo Genitoris ore,
Vena virtutum, generosa pulchri
Mater honesti,
Ante formosi vaga regna coeli
Prima natales habuisse cunas,
Ante vagitus et anhela parvi
Murmura ponti;
Ante quam Phoebi celerisque Lunae
Vesper alternos revocaret ortus,
Ante quam montes et opaca staret
Montibus arbor;
Ante quam Tellus et aquosa Tethys
Regna dissepta sociaret unda,
Et cavas circum sonuere fluctu
Littora cautes;
Caelibi Patris generata partu,
Caelibi Patris generanda partu,
Lumen, et verum semel elocuti
Copia Veri;
Tu quater nexis elementa nodis
Molliter firmas, et iniqua magnae
Bella naturae premis, et quaternae
Jurgia causae.
Tu tuos causis imitata vultus
Dividis toto simulacra mundo,
Numinis formam studiosa vili ef-
fingere limo.
Cum Pater sacro redimiret igni
Siderum crines, tenerumque solem,
Et rudes lunae radios honesto
Comeret auro;
Pondus et leges faciemque rebus
Ipsa fingebas: variaeque rerum
Te penes normae numerique et ars et
Lucidus ordo.
Tu vagas zona cohibente stellas
Ausa nascentem religare Phoebum,
Ausa nascentem nebularum amictu in-
volvere terram.
Cresce, dicebas, spatiosa cresce,
Fertilis frugum pecorisque, tellus:
Hinc jugis, illinc medii dehiscant
Vallibus agri.
Cresce, dicebas: simul ipsa mersum
Erigit ponto caput, et refusis
Hinc aquis, illinc steterunt oborti
Collibus agri.
Quae simul multa tibi risit herba,
Laetior celsas reparare sedes,
Arduum molita tholum volantis
Nube columnae,
Diceris vastos equitasse supra
Nerei campos celer, et curules
Africi pennas super, et jugalis
Terga Favoni:
Rursus obliquo redeunte gyro
Isse per fluctus, tibi navis ipsa;
Isse per campos, tibi currus, aptis
Ipsa quadrigis:
Docta sublimes peragrare tractus,
Docta terrestres reserare vectes,
Orbis obscoenum chaos, et latentis
Ultima mundi.
Clara te lunae stupuere templa
Sospitem flammis iterare plantam,
Inter et nimbos et acuta sicci
Regna Promethei.
Ad tuos lenis venit aura frenos:
Hinc et hinc ignes, patiensque lori
Pontus, et tractas sine fraude tellus
Audit habenas.
Te dies et nox et hiems et aestas,
Ver et autumnus, properique menses,
Et leves horae, rapidoque cingunt
Saecula passu.
Te vehit claro Cynosura plaustro,
Te nec irata mare sistit unda, aut
Pertinax Euri furor, aut ineluc-
tabilis Austri:
Nec minax Cauri Zephyrique frater,
Cum truces iram struit inter imbres,
Aut freto pulsum Boream vadosa op-
pugnat arena.
Te renascentis videt ora Phoebi,
Quae vel excusso glomerata fluctu
Lora, vel currum pelago cadentem
Audit Ibero;
Quaeque devexo tegit astra uimbo,
Quaeque sublimis speculatur Ursae
Hispidas arces, et inhospitalis
Frigora brumae.
Jamque mortales simulata cultus
Inter humanas manifesta turmas,
Barbaram gaudes lepido catervam
Ducere ludo:
Inter et coetus solidamque plebem
Libero gestis volitare gressu, et
Ire per vicos, populique densas
Ire per urbes:
Utilis morum, placideque fortis
Certa permissi dare ju ra Kecti, et
Siderum solers, patrioque mentem
Dedita coelo.
Qualis umbrosa Libanitis aura
Cedrus, aut laeto cyparissus amni,
Qualis attollit caput e Cadanis
Silva viretis;
Qualis Eois rosa regnat hortis,
Aut Idumaeis opulenta baccis
Palma, quam praeterfugientis humor
Educat undae:
Vere tu vincis veniente flores:
Vincis autumno remeante vites:
Vincis et succos et odora Medi
Vulnera trunci:
Myrrheas vincis lacrimas, et udos
Balsami rores, et inevolutos
Cinnami libros, volucremque sicci
Corticis auram.
Pampinus multa tibi cedit uva:
Cedit effusis terebinthus umbris,
Ver et autumnus simul os decoris
Extulit arvis.
Sceptra te circum trabeaeque et altae
Turba fortunae, famulique retro
Nimbus argenti fluit et frementmn
Vulgus honorum.
Prona te longe coluere regna,
Et per insignes gradientem et imos,
Et minas regum super, ac tyrannorum
Ardua collo, et
Pauperum coetus humerosque vulgi
Ire sublimem. Tibi laetus Afer,
Et pedum Maurus minor, et supinis
Sarmata palmis
Scuta deponunt. Tibi China nuper,
China non notae dominator actae,
Et ferox Japon, et Arabs Latinis
Accidit aris.
Commodet raucus tibi sistra Nilus:
Te sonet pulsis Arimaspus armis:
Te Lyci potor, vitreique dicat
Civis Enipei.
Prodigus laudes tibi fundat Ister
Ostiis septem; tibi manet ingens
Tibris, immensaque vehat sonorum
Mole tributum.
Tuque neglectas miserata gentes.
Nuper, heu! foedis male pulsa rixis,
Cassa bellorum refer, lieu! pudendis
Otia terris:
Si tuam votis veneramur urbem
Omnis Europe, Latiumque supplex
Prona certatim tulimus quaternis
Oscula portis.
Pelle vesanas, Dea, pelle caedes,
Quaeque vicinis agitata pugnis
Bella duravere sonora crudo
Saecula ferro.
Neu nimis nostris inimica culpis
Oderis cerni: dominamque Romam
Nubium curru super et nivosis
Vise quadrigis.
ODE VII. Aquilae Radiviliae Nuptialis Pompa.
[recensere]Ad Praesulem Vilnensem Dithyrambus.
[recensere] Surge, Musa, nuptiales
Aemulata voce plausus,
Per feracis arva Vilnae
Quaere flores, carpe frondes:
Carminumque mille foeta
Vere pulchro cinge, pulchro rore sparge tempora.
Parce nunc Horatiano
Alligare verba nodo:
Parce. Molliora blandi
Quaere plectra Claudiani:
Mitte bella, differ arma,
Hospitisque dithyrambi voce Vilnam persona.
Radivilae stemma cerae,
Alitem Jovis ministrum,
Qui per auras, qui per ignes,
Mille gyros, mille tractus
Remiges fatigat alas,
Barbitique carminumque voce, coelo devoca.
Ales armiger Tonantis,
Blande fulminum satelles,
Mitis ignium tyranne,
Nubiumque turbinumque
Linque serus officinas,
Carpe frondes, et paterno sterne nidum stemmati.
Carpe flores, quos maritis
Parturivit Alba campis:
Carpe frondes, (pias paterni
Educavit unda Chroni:
Quae vel adbibere Vilnam,
Vel propinqui lene murmur audiere Viliae.
It volantis aura prati,
Nexilis florum procella
Pingit Euros, et remixti
Liliis pluunt acanthi:
Ludibundi veris imber
Spargit arva, spargit urbes, tecta spargit urbium.
Ille nubium viator
Pulcher ales, ut virentem
Nube dividit pruinam!
Proque grandinum molesto
Dejicit ligustra nimbo,
Et roseta pro rubenti rubra jactat fulmine.
Jactat herbas, quas jocantis
Ludit inter ira venti,
Quas adhuc severiore
Ore bruma non momordit,
Sed Favonius tepenti
Fovit ore, fovit udis Aeolus suspiriis.
Ite, bella, quae cruentis
Ira colligat catenis,
Perque viva regna Florae
Nuptialis insolenti
Vere frondeat November,
Qua maritus alba calcat, qua marita lilia.
Aestuantis arva ponti
Vexet innocenter Eurus:
Ad fugacis agmen undae
Ter quater reverberatis
Aura rideat cachinnis,
Ludicri fluenta perflent sibilis Etesiae.
Magne Praesul, quae profano
Ominamur ore vates
Auspicata verba, sacro
Omineris ore Praesul,
Littavae sidus coronae,
Littavi lumen senatus, sol Wollowiciadum.
Sit perennis ille torrens
Illa vena jugis auri,
Eloquentis ille linguae
Amnis irriget senatum:
Architecta gratiarum
Illa longum verba pronis imperent Quiritibus.
ODE VIII. Publicae Europae calamitates.
[recensere]Nec satis est, nos posse mori, cum fata reposcunt,
Aguntque morbi lucis et vitae reos.
Ipsi etiam exiguum bellis commisimus aevum,
Omnesque ferro rupimus leti moras:
Ipsi ultro in strictos adversi incurrimus enses,
Et mutuum cadendo laudamus nefas.
Jamque adeo pulchrae populos rapit ambitus irae,
Urbesque longa pace defungi pudet.
Regna placet gentesque suae miscere ruinae,
Fractique subter orbis occasu mori.
Jam Rhodanusque Padusque atque ingens Albis, et
Rhenus cruenta decolor ripa fluit. [ingens
Jam tria lustra metunt rubras de sanguine fruges;
Nec dira avaram terruit falcem Ceres.
Nec minus incertos metimus sine finibus agros,
Et muta stricto jura sub ferro silent.
Interea miserum gladiis divisimus orbem;
Et cum triumphis caussa vel praedae deest.
Barbara longinquum post aequora quaerimus hostem,
Mundusque reges inter incertos labat.
Scimus et occulto pacem praetexere bello,
Dum victa fessis arma respirant minis:
Ingeniumque jocis, risu corrumpimus iram,
Felixque tractat arma virtutis dolus.
Hoc etiam placuit, stricto satis esse negare
Perire ferro, ni parum crudelibus
Addimus ingenium fatis, habilique veneno
In nos cruentam mortis armamus manum,
Ergo iterum (pro, triste nefas! pro, dedecus, et jam
In se cadentis ultimum mundi scelus!)
Fraude mala parvi spatium contraximus aevi,
Per lieu! tacenda pulverum contagia.
At melius (si tanta brevis fastidia vitae
Et una leti cura mortales liabet)
Omnia terrarum, Superi, convellite claustra,
Omnesque dissipate littorum moras.
In nos rupta ruant fundo maria omnia ab imo:
Trisulcus in nos ignea missus manu,
Qua scelerum duxere viae, ruat ignis: et una
Hinc se Sicano Balthis impingat mari:
Inde Caledoniam sese committat Ibero,
Euxinus illinc Adriae jungat latus.
Haemus et ignotae lateant sub ductibus Alpes;
Maeotis altum mergat Atlantis caput.
Omnia sint unus magnarum campus aquarum,
Nullique latam limites signent humum.
Et maria et magni perdant sua nomina montes,
Dum mergat omne Thetys humanum genus.
At, Superi, (nam vos et tunc mortalia tangent,
Perire nostrum saepe non passos genus)
Tunc aliqua de gente pium servate nepotem,
(Sed ille gentis nesciat mores suae,)
Deucalioneis iterum qui credulus undis
Ingens in una saeculum servet trabe.
Nam simul agglomerans sese super Amphitrite
Humana terris eluet vestigia,
Jam parcente Deo, jam subsidentibus Euris,
Jam se refuso temperante Nereo,
Incipient summi paullatim emergere montes,
Rarosque primum margines aequor pati:
Ilicet ex omni rupes assurgere ponto,
Terrasque circum curva lunari freta:
Tunc, vagus oblitos ubi sol respexerit agros,
Novis aprica floribus pingi juga:
Tunc rarae circum campis nutare cupressi,
Tunc omne laeta fronde vestiri nemus:
Jamque suas inter decurrere flumina valles,
Et arva puris murmurare fontibus.
Protinus ex una redeuntia saecula puppi
Late patentes orbis implebunt plagas;
Et virides ripas ac molle sedentia late
Ramalibus vireta distinguent casis.
Sed tellus communis erit: sed nullus avaris
Stabit colonis arbiter fundi lapis.
In commune fluent sancti sine nomine fontes,
Nascentur omni liberae fruges agro.
Tunc bona prospicient purgatas sidera terras,
Tunc aegra nullo sole pallebit Ceres.
Non Aquilo graciles, non eruet Eurus aristas;
Sed innocentes et calore languidi
Mulcebunt violas, mulcebunt lilia soles;
Omnique lenis annuet vento seges.
Vina fluent vulgo rivis, felicia vulgo
Per rura current lacteo fontes pede.
Sponte sua dulces salient in pocula lymplie,
Sincerus et saevire nescius liquor.
Ergo sua quivis luxum uon noscere mensa,
Suoque dives esse nec magno sciet.
Nam neque marmoreas ingentia tecta columnas,
Nec aereas delubra lassabunt trabes.
Frondibus implicitae texent palatia silvae,
Aramque Divis cespes aut saxum dabit.
Sed pietas tunc major erit, cum testibus astris
Insons sub alto turba degemus Jove.
Aurea tunc vestis, sanctum texisse pudorem,
Tunc mollis ostro mensa muscosus lapis.
Nectar erunt haustae puris ex amnibus undae,
Lectaeque ramis aut humo dapes erunt.
Potus erit, vicisse sitim; spectacula, coram
Miscere sanctos simplici risu sales;
Mox choreae, mox jucundi per gramina ludi,
Et laetus ac securus in turba pudor.
Apta dabunt fessis virides umbracula rami,
Herbosa molles ripa praebebit toros.
Non impendebunt placidis laquearia somnis,
Sed alta mundi signa labentur super.
Et vaga praebebunt pictae spectacula noctes,
Velox euntis scena dum transit poli.
Interea tacitam non rumpent arma quietem,
Raucique pulsus aeris, aut murmur tubae.
Non dubias navale nemus descendet in undas:
Non ulla puppes bella trans pontum vehent.
Omnia pacis erunt: totum venatio ferrum,
Et innocens telluris insumet labor.
Et ne belligeris iterum grave caedibus aurum
Laboriosus eruat lucri furor;
Ipsa sibi incumbens concussi pondere mundi
Condet profanas altior tellus opes.
Quo me dulcis agit longo dementia cantu?
An et poetas sseculi rapit furor?
Et nihil, aut tantum everso promittere saeclo
Acerba fati vis et irarum sinit?
An lacrimas longo flendi corrupimus usu,
Et stultus ipsis ridet in malis dolor?
Quidquid id est, tamen arma pii deponite reges
Nudate primi publicum ferro latus.
Primi animos, primi socias conjugite dextras;
Et vester omnes alliget gentes amor.
Pugna sit haec tantum, junctos concordibus aris
Quis sanctiore Coelites voto colat;
Quis melius priscas componat legibus urbes,
Quis aequiore temperet sceptrum manu:
Cujus pulsa prius populos Astraea revisat,
Tutoque pulset veritas aulam pede.
Non placeat virtus pretio, non curia censu,
Non infideli septa majestas metu.
Jura voluptati sanctum praescribat Honestum,
Piasque leges utili Justum ferat.
Sic, olim quod Musa gravis promisit Horati,
Praestabit aevum certior regum fides.
ODE IX. Ad Janussium Skumin Tyszkiewicz Palatinum Trorensem. Capitaneum Tuvborgensem, Novonolensem, Braslaviensem, etc.
[recensere]QUATUOR LEUCAE VIRGINIS MATRIS
seu publica ac solemnis ad aedem Divae Virginis Matris Trocensem processio.
[recensere]Prima leuca seu Ponari.
[recensere]
Imus? an frustra fugiente bruma
Omnis Aprili via risit herba,
Et cavae valles viridique lucent
Arva sereno?
Imus. Inscriptae sinuosa Divae
Signa jam lenes rapuere venti;
Ni vetent rumpi, revocentque tensi
Serica funes.
Interim pictis taciturna nusquam
Pompa sub signis fluat. Illa magni
Te maris Stellam, dubiisque, Virgo,
Sidus in undis,
Illa nil sancti dubiam pudoris
Te canat Matrem, facilemque clausi
Aetheris portam. Tibi praepes alti
Civis Olympi
Hinc et hinc pressis reverenter alis
Attulit pacem. Tibi magna pacem
Debeat tellus, melior reversi
Nominis Eva.
Tu graves demes populo catenas:
Tu diem pulsis revocabis umbris:
Tu bonis pelles mala, laeta moestis
Fata reduces.
Esse te magni populus sciemus
Numinis matrem, modo missa per te
Vota non umquam Deus obstinata
Respuat aure.
Mitis, et blanda prece singularis
Virgo placari, scelerum solutos
Et bonos flecti, vacuosque noxae
Suggere sensus.
Integram nobis sine labe vitam,
Prosperam nobis sine clade mortem,
Et sacros Nati Genitrix tueri
Annue vultus.
Haec ter alterno modulata cantu
Turba, carpemus viridis Ponari
Roscidas valles, et amoena praeter
Arva vehemur.
ODE X. Secunda leuca seu Vaca.
[recensere]Protinus, Virgo, tibi longa laudum
Pompa ducetur, ubi se recurvo
Collium flexu viridis reducit
Scena tbeatri.
Audient magnae titulos Parentis
Pinei montes, Viliamque circum
Ter repercussae recinet Mariam
Vocis imago.
Audient colles, et opaca longe
Colla submittent, trepidaeque circum
Attrement pinus, humilique supplex
Populus umbra.
Sed prius magnum triplici Tonantem
Voce placamus: placidumque Christi
Pectus, et nostris vacuam querelis
Flectimus aurem.
Inde ter, sancto redeunte cantu,
Sancta clamaris: nemorumque rursus
Murmur et fractae referet Mariam
Vocis imago.
Te sua gestit Genitrice Numen,
Virginum Virgo: genitrice gestit,
Quisquis optata tibi cumque carus
Vescitur aura.
Casta tu pulchri Genitrix amoris,
Tu spei Mater: tibi pictus almi
Campus Edeni, facilisque vitae
Germinat arbor.
Tu domus Veri: tibi certus uni
Aureas aether deserare valvas
Gaudet: aeterni geminant tibi sus-
piria colles.
O potens olim profugos tueri
Civitas sontes! decus o Sionis!
O Dei praesens domus! o reposti
Foederis arca!
Sive tu purum sine fraude vitrum
Consulis formae, reticisque vultus;
Blanda seu tristes imitaris inter
Lilia spinas;
Sive praesago Gedeonis arvo
Vellus haud ullo temeraris imbri,
Uda cum circum madido laboret
Area coelo:
Seu negas circum crepitante flamma
Pulcher exuri rubes, et peventes
Increpas ramos, foliisque laeto
Ludis in igni.
Inde Jessaei solium nepotis,
Virgo, se toto tibi sternit auro:
Hinc tibi surgit superas eburna
Turris ad auras.
Te suas, Virgo, simulant refusa
Mella per cellas; et amoena serum
Bura, quae muris gelidique claudunt
Fontibus horti.
Hic tibi surdas fuga lenis Euri
Excitat frondes, ubi purus undae
Humor occulta nemorum volutus
Murmurat umbra.
Hic cadens laevi tibi lympha lapsu
Praefluit valles, et aperta prata
Inter, impellit violas perenni
Aura cachinno.
Tot tibi, Virgo, bona liberali
Defluunt coelo: tibi tanta terris
Labitur semper renuente sisti
Gratia rivo.
Tu polo missas pia cymba fruges
Acta longinquo vehis institori:
Tu diem ducis, placidoque mane
Lumine rides;
Qualis Eoos ubi tollit undis
Lucifer currus, roseisque loris
Undat, errantes per aquosa ludunt
Caerula flammae:
Qualis aut Phoebe radiante plenum
Lucet argento; mare qualis intrat,
Aut mari surgit rutilus diurno
Phoebus in auro;
Quale, dum puro taciturna coelo
Siderum se fert acies, per omnes
Ignium rimas nitidi renident
Atria coeli.
Quod tibi nomen, pia Virgo, summa
Voce dicemus? solium superni
Audies Regis radiare magno
Majus Olympo.
Quidquid es, quidquid bona Mater esse
Et cani gaudes, manibus remulce,
Quem manu gestas, Puerumque nobis
Flecte Tonantem.
Nos tua tutos prece servet Infaus,
Si tibi primae geniale noxae
Crimen exemit, placidocpie jussit
Sidere nasci:
Si tulit vero puer ales ore,
Te nurum coeli fore: si pudici
Nil minor floris genitrix severa
Lege piaris:
Si nihil terris gelidive debes
Legibus leti, choreasque Divum
Inter et plausus repetis sequaci
Astra triumpho.
Ille, qui leni pede pulsat altos
Siderum campos, viridesque stellas,
Lucis intensum jubar inter, inter
Lilia ludit,
Agnus; heu, nostris onerata culpis
Colla reflectat, leviterque moto
Ad preces cornu, misero quietem
Annuat orbi.
Haec ter effati, pia signa campis
State, dicemus: pia signa campis
Protinus stabunt, gelidi secundum
Flumina Vacae.
Signa clementi rapit aura flatu,
Nos labor curtae dapis. Ille mensam
Textili lino super, hic virenti
Cespite ponit.
Promitur simplex penus, et supino
Concha sinceri salis e canistro:
Faginus juxta scyphus, innocentis
Arma Lyaei.
Sunt et, autiquo quibus herba circum-
Fulget argento, positosque Vaca
Pone crateras fugiente praeter
Frigerat unda.
Hinc dapes, illinc cyathos coronant
Sutiles herbae: mihi solis aestum
Eximet parce cichorea sparso
Mitis olivo.
ODE XI. Tertia leuca seu Vicus Galli.
[recensere]Jam vetat lentas properata mensas
Hora. Surgamus: rupido ruit declivis
e coelo, geminatque pronus,
Surgite, vesper.
Surgimus. Rursum tibi, Virgo, campis
Signa velluntur: tremebunda limbis
Aura colludit, gracilisque tensas
Diripit Auster.
Tum quibus parca dape non dolendae
Vocis accessit bona pars: O alma
Numinis, salve, Genitrix, fidelis
Turba canemus.
Dum suas debet lapidosa Vace
Viliae lymphas; tibi, magna, laudes,
Mater, et plausus, et utraque debet
Carmina ripa.
Illa quae circum geminis Getarum
Rura sederunt opulenta clivis,
Sunt tibi bello monumenta parti,
Diva, triumphi.
Qua lyra, vel quo satis ore dicam
Isse captivos Litalis Gelonos,
Inclitum praedae decus, et tropaeum
Nobilis irae?
Cum ferox belli, duce te, Vitoldus
Bis ter exegit gladium per omnem
Victor Auroram, tumidique fregit
Cornua ponti.
Quantus ingentem clypei sub umbra
Texit Europen, Asiaeque qua secumque
tempestas daret, atque ab omni
funderet Istro!
Rectus Eoam stetit in procellam,
Qualis armatas hiemes et omnem
Sustinet Calpe Thetin, atque inexpu-
gnabilis obstat.
Quantus hinc lato metuendus atque hinc
Limitem ferro secat, et decora
Caede formosus, mediaque laudum
Pulcher in ira
Ardet! hibernos velut inter imbres
Ardet Orion, ubi traxit omni
Astra vagina, rutilusque stricto
Fulminat igni.
Ille seu pictis equitata Bessis
Arva permensus, gelidumque Volgam;
Sive Pellaeas bibit insolentem
Phasin ad aras:
Barbaros templis tibi victor arcus,
Virgo, supendit; Scythicosque cinctus,
Et tibi sacro elypeorum acervos
Ussit in igni.
Alta scit Taphri domus, et potentis
Sarbaci versae meminere turres,
Rupta cum Thracum quateret tremendo
Castra tumultu.
Ille dum denso jaculorum in imbri
Hinc Dabas, illinc agere Gelonos,
Ipsa nimborum cuneis et omni accincta
tonitru,
Turbido late manifesta coelo, et
Ter quater tortas jaculata flammas,
Ignium curru super et rubenti
Nube tonabas.
Sensit Euxini tremuitque laevum
Littus, et motae crepuere rupes,
Ter quater nigram retegente saeva
Luce Maeotim.
Sensit, atque ipsos Tanais pavens refugit
in fontes: dubitante ripa
Substitit paullum, trepidoque Phasis
Palluit auro.
Sic ames nostris, bona Virgo, saepe
Hostibus nosci: tibi sic per omnes
Viliae ripas Litali reponant
Signa nepotes.
Sic ab extremo tibi victor Occa
Arma de victis referat Suanis,
Et novas solvat nova vota Ladis-
laus ad aras.
Haec et alternis geminata votis
Plura dum sicco canimus sub aestu,
Obvium fessos nemus hospitali
Excipit umbra.
Ludor? an mollem foliorum ad auram
Lene vocales modulantur alni,
Et leves lymphae trepidique grato
Murmure rivi?
Ipsa te, Virgo, sonat alnus: ipsa
In tuas vivax salit unda laudes:
Audit et longe tua discit ipse
Nomina lucus.
ODE XII. Quarta leuca seu Troci.
[recensere]Ultimus restat labor, altiores
Ire per lucos, et aprica circum
Stagna lunari, tumulosque lento
Vincere cantu.
Hic tibi, casto Salomonis ore
Dictus ad sanctas hymenaeus olim
Nuptias, mutum nemus et silentes
Perstrepet alnos.
Quod tuis, Virgo, bene dormit ulnis,
Sola sopitum potes osculari
Numen, et flammas animaeque sanctum
Sugere florem.
Sola fragranti melius Falerno
Uber adstringis, quoties ab imo
Corde spiravit genialis intimae
Halitus aurae.
Mille Phaeacum, Cilieumque mille,
Nympha, te circum volitant odores:
Blandus hic costi liquor, inde pinguis
Sudat amomi.
Sola te mulcet tamen aura, si quae
Dulce spirantis venit ore Nati,
Cujus illimi tibi lene nomen
Manat olivo.
Sive Bacchei tibi forte succi
Regis arcanae patuere cellae,
Regis arcano meliora ducis
Ubera vino.
Sive diffusis oluere nardis
Regis instructae tibi, Nympha, mensae
Regis optatos tibi nardus una
Spirat odores.
Si Palaestino metis in vireto
Myrrheos flores: tua solus ille
Nexilis myrrhae religatur inter
Ubera nodus.
Si tibi dulces amor est racemos
Pingue gemmanti resecare Cypro;
Unus e multis tibi ridet ille,
Virgo, racemus.
Solis aestivos licet inter ignes
Hinc et hinc latis spatiosa ramis
Pinus, et prona tibi se reclinet
Frondibus ilex;
Sola te mulcet tamen aestuantem,
Si qua frondosa cadit umbra malo,
Cujus, ah, dura tibi Natus olim
Fronde pependit.
Plura dicturis procul e Trocanis
Arcibus turres plaeitusque dudum
Virgini collis, mediaque templum ap-
paret in urbe.
Protinus votis genibusque supplex
Sternimur vulgus, quater, alma, salve,
Virgo, dicturi: quater illa motis
Annuet aris.
Virgines jam tum puerique Divae
Supplici frontem redimite cera, et
Virginem grata Puerumque laudis
Dicite rixa.
VIRGINES.
Caeteris ornant moritura frontem
Serta: te, Virgo, moriente numquam
Flore Carmelus tegit et perenni
Fronde coronat.
PUERI.
Caeteri frontem metuente demi
Implicant auro: tibi concolori
Luce nativum capitis, Iesu,
Fulgurat aurum.
VIRGINES.
Qui tibi, Virgo, per eburna vidit
Colla diffusos sine lege crines,
Regiam tingi trabeam rubenti
Vidit abeno.
PUERI.
Qui tibi vidit niveis, Iesu,
Hinc et bine sparsos humeris capillos,
Vidit elatas tumulis Idumes
Surgere palmas.
VIRGINES.
Quale ridenti radiant sereno
Semper illimes Hesebonis undae,
Tale connives oculis jocanti,
Diva, Puello.
PUERI.
Lacte perfusae veluti columbae
Vitreas semper speculantur undas,
Sic in intacta retines, Iesu,
Lumina Matre.
VIRGINES.
Cui genas, vel cui similes canemus
Virginis vultus? Similes canemus
Punico, cum per sua lucet ultro
Fragmina, malo.
PUERI.
Cui genas, vel cui similes canemus
Parvuli vultus? Similes canemus
Areis, quas sol variaeque scribunt
Floribus Horae.
VIRGINES.
Atticos longe redolere succos
Dicimus, Virgo, quoties diserta
Lene ridenti tibi mella manant,
Lene loquenti.
PUERI.
Lilium, Jesu, niveis hiare
Dicimus labris, quoties odora
Dulce ridenti tibi myrrha spirat,
Dulce loquenti.
VIRGINES.
Mille quod telis clypeisque tecta
Turris adverso micat icta soli,
Matris adverso micuere longe
Colla Puello.
PUERI.
Quod Therapnaei breve ver Hymetti,
Quod Palaestini sapiunt liquores,
Matris e collo sapiunt reclinis
Colla Puelli.
VIRGINES.
Quo tibi, Virgo, maduere succo
Virgines palmae? maduere succo,
Qualis in siccas lacrimante mvrrlia
Liquitur herbas.
PUERI.
Quis tuis fulgens hyacinthus ardet,
O Puer, palmis? hyacinthus ardet,
Qualis aut sceptri sedet, aut coruscae
Arce coronae.
VIRGINES.
Quae jugis Cretae viridisve Cypri
Tanta Lesbois fluit e racemis,
Quanta maternis tibi, Virgo, manat
Copia mammis?
PUERI.
Quis vel Hyblaeas odor inter herbas
Tantus aspirat, Cilicumve rura,
Quantus aspirat tua dulcis inter
Ubera, Jesu?
VIRGINES.
Zona, quae fluxam vetat ire pallam,
Flavet intexta tibi, Virgo, fruge,
Quam pudor circum niveoque stipant
Lilia vallo.
PUERI.
Quae tibi cinctus revocat rejectae
Vestis, arcanis vigil est eburna
Zona sapphiris, tacitoquo pectus
Circuit igni.
VIRGINES.
Cum, levi plantas cohibente socco,
Virgo stellantem graditur per aulam,
Aeream credas aciem canoro
Ire triumpho.
PUERI.
Crura cum picto religavit ostro,
Et stetit celso Puer ore, credas
Pone suffixo geminas in auro
Stare columnas.
<poem>
==ODE XIII. Ad Divam Virginem Claromontanam.==
===Pro illustrissimo Stanislao Lubieński, Episcopo Plocensi, votum.==
<poem>
O Diva, clari gloria verticis,
Cui dedicatis effigies nitet
Circum tabellis, et superba
Thure calent precibusque templa;
Paullum reducto Masoviam, bona,
Dignare vultu, qua vehit inclitis
Electra ripis, et refuso
Narvia luxuriatur amni.
Late potentem Lubieni diu
Serva tiaram, seu tibi Plociis
Affusus aris mille sacros
Asserit indigetatque mystas;
Seu literato plurimus otio
Musisque pallet: seu petit avii
Amoena Viscovi vireta, aut
Plutopolin viridemque Brocum.
Serves egenti Nestora Lechiae, et
Tnter togatas canitiem sine
Virere curas. Non tepentis
Non gelidi grave tempus anni,
Non siccus illum Sirius aut madens
Orion afflet; dumque tuo pius
Se ponit in vultu, salubrem,
Virgo, tui trahat oris auram.
Sic ille, sacris pulcher in infulis,
Te saepe placet: sic ego te novis
Redorsus exornem Camoenis,
Dum celeris redit orbis anni.
ODE XIV. Inclitae Lubieniorum nobilitati sacrum.
[recensere]Quondam revinctus Palladia caput
Sacrum corona, carus Iasoni
Vates, inexperto chelydri
Mortiferi periturus ore,
Inter Pelasgos Ampycides stetit:
Tiphynque, nondum gurgitis arbitrum,
Jussit per obstantes procellas
Fatidicam celerare pinum.
In transtra fratres Tyndaridae ruunt,
Fluctusque verrit grandior Hercules,
Et Mercuri proles Echion
Thessalicos glomerat rudentes:
Fratres tenaces Eurytus ancoras
Proramque servat, nec Boreae genus
Alas reformidans paternas
Vela manu revoluta pandit.
Omnes parentum nobilium decor,
Omnes deorum progenie sati,
Incognitam Nymphis carinam
Tandem avido posuere coelo.
Sic vos, aviti laurea verticis
Quos fronde prisca cingit imaginum,
Lubinidae magni nepotes,
Pieriam subiisse mecurn
Gaudete cymbam: protinus aviis
Sulcanda remis nubila; protinus
Lunaeque stellarumque et altis
Littora sunt subeunda velis.
Nam qualis Orpheus Argolicam polo
Fixit carinam: non aliter mea
Vos inferet coelo Thalia,
Pectine non facili canendos:
Seu bellicosam Martius indolem
Accendit ardor, signaque gentibus
Erepta vicinis reportans
Arma animis gerit, arma dextris:
Seu blanda tutis otia civibus
Conclusa Jani limina nuntiant,
Fascesque victores clientum
Grex olea viridante cingit.
Quod si recessus Pierii placent
Et non profanis cognita vatibus
Cortina, felices labores
Pegaseae venerantur undae,
Intaminatae quos sapientiae
De fonte promunt signa Lubiniis
Notata ceris, omne dextro
Surgit opus genio peractum.
Salvete, clarae sidera patriae,
Nostroque vecti per mare barbito,
Cursu fatigatam carinam
Stellifero sociate mundo.
ODE XV. Laus Bugi.
[recensere]In gratiam, illustrissimi Stanislai Zuiienski, Episcopi Plocensis.
[recensere]Non me doloso Salmacis alveo,
Non mixta divis flumina Persicis,
Non mersus Aetoli Thoantis
Letiferis Achelous undis
Vocat canoro pectine Thracios
Laxare nervos: ponite murmura,
Cyduique Pactolique, et alta
Tibri pater metuende ripa.
Cantabo Bugum, qui neque Sirium
Latrare circum Viscovium sinit,
Laevosque defendit vapores,
Quos pluvio vehit Auster anno.
O Buge, sacris edite fontibus!
Quae me dearum Pieridum tuis
Haurire de conchis liquorem
Innocuae patiatur undae?
Quis pressa longo cornua me sinat
Levare musco? quis fluidos sinus
Rivosque de mento cadentes
Supposita retinere dextra?
O Buge, terso lucidior vitro!
Te nullus alta lapsus ab ilice
Eamus, neque armenti petulci
Ad niveas properantis undas
Perturbet error: non calido Notus
Te siccet aestu, non Borealibus
Demissa tempestas ab oris,
Sed tepidae leve murmur aurae
Perflet volentem: dum Cererem tamen
Domas rotarum mole volubili,
Messesque Viscovi feracis
Vorticibus teris aestuosis,
Jucundiori Pierias sono
Mulcebis aures. Nunc, age, Narviae
Concorde lapsurus fluento et
Masoviis refer ista Nymphis:
Si vera praesens vaticinantibus
Latous edit, credite, posteri!
Non longa saeclorum catena
Attonito dabit ore vatem,
Qui plena nostrae flumina gloriae
Feret per urbes: non humili lyra
Cantuque vos olim sonabit,
Et cithara generosiore.
ODE XVI. Joanni Carolo Chodkiewicz Palatino Vilnensi, et Magni Ducatus Lithuaniae exercituum duci contra Turcas, Dei O. M. et B. Virginis Mariae auxilium spondet.
[recensere]O qui labantis fata Poloniae
Rerumque frenos flectis, inhospitos
Regni tumultus, et protervum
Per populos equitare Martem,
Deliberato funere civium,
Gaudes tueri, nec lacrymantia
Per templa, per Divum penates
Perpetua prece supplicantem,
Ingurgitatam sanguine patriam,
Civesquc belli pulvere sordidos
Paci redonas: quin, vocantis
Justitiae scelerumque vindex,
Qua clusa surdis bella repagulis,
Coecisque vinctum carceribus metum
Servas, inexpertamque sontes
In populos meditare poenam,
Eliminato cardine funera
Dimittis in nos! Hinc fragor hostium,
Hinc detonabundae cohortes
Threiciis furiantur armis.
At o precantis magna Poloniae
Tutela, Virgo, pelle ruentium
Turbam malorum: tu Tonantis
Justitiae moderaris ignes;
Et saepe crudum fulmen ab ignea
Furare dextra, cui virides tamen
Palmas triumphalesque laurus
Pro rabido subjicis tonitru.
Sic te recenti Carolus hospitam
Invitat aula: dum procul insonat
Emasculatorum refusa
Diluvies Othomanidarum,
Atque in reclinis colla Poloniae
Ferruminatum stringit acinacem
Acer Gelonus, praeses adsis
Sarmaticis, pia Virgo, castris.
Dum mens honesti laeta periculi
Diffibulatum pectus aheneis
Obvertet hastis, et patentes
Missilibus jugulos sagittis,
Deproelianti robur, et hostica
Exulceratis caede phalangibus
Vires ministra: quo secundis
Carolus auspiciis cruentum
Perrumpat hostem, more tricuspidis
Flammae citatus, quem patriae celer
Per fulminatrices catervas
Mittet amor, per acuta mittet
Desaevientis spicula Concani.
Sed dimicantem, Virgo, ducem tua
Obvallet aegis, et supremae
Praesidium tueatur aulae.
ODE XVII. Ad B. Stanislaum Kostkam, pro incolumi Vladislai IV., Poloniae retjis, e Badenis reditu anno MDCXXXIX. votum.
[recensere]Claris Olympi civibus additum,
O Kostka, sidus, marmoreas tibi
Sacramus, et cera piisque
Floribus accumulamus aras.
Te magna rerum Praeses et aurei
Regina mundi, militiam sui
Hortata non horrerre Gnati
Nec socias trepidare pugnas ;
Pronaque Romam cum peteres fuga,
Texit labantem, praepetibus retro
Quamvis adurgeret quadrigis
Sollicitus revocare frater.
Haec, dum trifauci Cerberus allatrat
Terretque rictu, te domina fovet
Firmatque dextra! Ter minaces
Tartareus canis egit iras,
Ter ora retro vertit, et irritos
Damnavit ausus. Quid memorem pia
A Matre porrectum, et recline
Sidereis tibi Numen ulnis?
Quali volentem, magne puer, Deum
Ludo moraris! qualis amabili
Blandiris arridesque vultu!
Quo pariter tibi blandus ore
Respondet Infans! non equidem tibi
Non credo laetum virgineo diu
Collo pependisse, et frequenti
Oscula congeminasse risu.
Non semper igni nubis in alite
Invisit orbem Numinis horrido
Succincta Majestas tonitru,
Aut triplici metuenda telo.
Scit et minores saepe Puer Deus
Mutare formas, cum meruit pius
Simplexque candor, cum pudoris
Lilia, virgineique mores:
Quales et olim Bethlemia casa
Fecere nasci, mox et ovilia
Implere vagitu, et jacere
Pauperibus docuere cunis.
Quis ille vero se Superum globus
Valvis aperti fundit ab aetheris?
Quae clara tempestas repente,
Et liquidi pluit imher auri?
Ridente coelo, pone minas, Theti:
Et tota prono suppliciter genu
Procumbe, Tellus; sub minutae,
Ecce Deus, Deus ecce, frugis
Descendit umbra, nil dubio cibus
Numenque Kostkae. Qualis, io! sacras
Dapes adorantum reducto
Coelituum stetit aula gyro!
An et frequenti te mediam choro,
Claris videndam, Barbara, turribus
Agnosco? victricemque supplex
Cerno procul venerorque palmam?
Sic est: ab ipso virginitas rapit
Cives Olympo: visitur undique
Spectandus, ingentemque praebet
Kostka Deo Superisque scenam.
Quandoque purum raptus in aethera,
Et ipse Divum coetibus interest,
Et pulcher immensumque aperto
Ore bibens animoque coelum,
Fontique rerum immersus, et intimo
Divinitatis naufragus in mari,
Visus repercusso sereni
Numinis irradiare vultu.
Quid mirum? ubi illis visceribus pius
Insedit ardor, quem nec anhelitus
Lenis refrigeraret aurae,
Nec gelidus cohiberet humor,
Flammata circum pectora roscido
Fumante lino: sic amor igneus
Dum pugnat adversis, ab ipsa
Sumit opes animosque lympha.
Haec canto terris: caetera conscio
Arcana virtus intulit aetheri;
Quamvis nec aspernata posthac
Saepe Lechos Litavosque noto
Spectare vultu, quem bona faustitas
Et laeta flavis copia frugibus
Praeiret, et siccis amicam
Temperiem revocaret agris;
Invisceratae ut diffugerent febres,
Et pallor, et qui jam morientibus
Instabat, urgentisque leti
Frigidus antevolabat horror.
Quantas patroni tegmine pallii
Servavit urbes, cum male pertinax
Vulcanus undantesque celsis
Turribus absiluere flammae!
Quis fando pulsos enumeret Getas
Csesumque Thracem? quis memoret retro
Actas Gelonorum phalangas?
Quis subitam placuisse pacem,
Cum jam reflarent classica classicis,
Turmaeque turmis, et manibus manus,
Et scuta scutis, tela telis,
Ensibus objicerentur enses?
Tui sub umbra nominis inclitum
Tiitumque serva Sarmatiae diu
Regem Ladislaum, labanti
Praesidium columenque mundo.
Quacunque coeli parte tuos procul
Spectas Triones, seu volucer tui
Te currus excepit Bootae,
Seu tepidi tenet ora Phoebi:
Non imber a te, non nebulae gravi
Obstent procella: respice patriam
Serenus Arcton; sic coronet
Sola piam tibi Roma frontem,
Interque Divum numina grandibus
Inscribat astris, et statuat sacras
Urbanus aras: tunc Latini
Tota dies, tibi totus aether
Pompam triumphi trans geminos vehet
Et figet Indos. Caetera nil moror:
Hanc oro seponant, neque olim
Invideant mihi fata lucem.
ODE XVIII. Ad illustrissimum D. J. Zadzik, Episcopum Culmensem, supremum regni Cancellarium.
[recensere]Cum, pace inter Polonos et Mosclios ad Polanoviarn confecta, in Poloniam rediret.
[recensere]Scribere magnis, maxime, vatibus,
Orator alti pondere consili
Momenta bellorum et labautes
Eloquio populos in aequam
Librasse pacem: nos humili lyra,
Zadziciani nominis et sonum
Et culmen infra, nec togatas
Carminibus tenuare curas,
Nec fracta Moschi fulmina proelii
Parum canora dicere tibia
Audemus, aut regum tropaea et
Laurigeram memorare pacem,
Quam luctuosae culta Severiae,
Omnisque late ripa Borysthenis,
Et Moschus et nuper Borussus
Compositis tibi debet armis.
Haec et pedestres historiae dabunt
Grandis Lubini, nec venientibus
Facundus invidebit annis
Lipscius, aut facilis Gebicus.
Mos leniori dicere barbito
Jussere Musae, quae Polanoviae
Colonus orae, per Viasmae
Culta Borystheniosque saltus,
Nixus recurvo carmina vomeri
Bis terque cantet. Jam video cavas
Florere valles, et natantem
Fruge nova fluitare campum:
Jam laeta rursus rura nitescere,
Ridere colles, celsa meti juga,
Ipsosque messores agresti
Zad/icium geminare cantu:
Tum vero dulci fervere nomine
Valles et amnes. Quis deus otium
Mutavit e tanto tumultu?
Quis gladiis jaeulisque falces?
Non solus olim jurgia conficit,
Pugnatque Mavors. Sunt et idonea
Bellis, et opportuna paci,
Palladi Mercurioque tela.
Rarum cruentis desinit ensibus
Et eaede bellum: saepius ardua
Regum secundavere coepta
Flexanimae placida anna linguae.
Regnisque fines, quos male noxius
Describit ensis, certius innocens
Metatur in charta volantis
Penna stili tenuisque mucro:
Quem fas honesti dicere limites
Et inter aequi: quem ratio potens,
Quem norma pernicis gubernat
Consilii tacitumque pondus.
H:ec tela nunquam ponimus: hos Deus
Mortalitati mentis et ingeni
Affixit enses: nos ab alta
Eruimus alia arma terra.
Ferro vicissim caedimus et manu:
Tauris et ursis scilicet invidi
Ungues cruentare, et minace
Vulnera congeminare cornu.
Haud parva laus est corpore languidum
Stravisse corpus; sed potioribus
Triumphat armis, quisquis hostem
Parte sui meliore vicit.
ODE XIX. Ad R. P. Sylvestrum Petrasanctam S. J.
[recensere]Cum eruditum suum de symbolis, annulis, numismatibus, sigillis et emblematibus opus in lucem dedisset.
[recensere]Si non per arcus et Capitolia
Se pompa docti nominis explicet,
Quacumque se fert, ipsa currus,
Ipsa sibi populus sub alto
Coelo triumphat. Non tua se minus
Attollit astris, nec minus inclita
Mosaeque spectatur Sabique
Dardania procul urbe virtus.
Non tota vitae, tota tamen tuae est
Immensa tellus patria gloriae,
Quocunque, Petrasancta, vectus
Sollicito tulit axe rumor,
Te militaris stemmata gloriae,
Et Romulorum fata Quiritium,
Gemmasque natalesque ceras
Exiguis cohibere chartis.
Ut sensa docti pectoris, et notas
Mire loquaci pingis imagine!
Ipsumque conspirare pulchri
Corpus amas animumque veri!
Planeque ludens inde coloribus,
Et inde verbis, mentibus affluis,
Ceramque partiris videndam
Ingeniis, oculisque mentem.
Non solus album sol aperit diem
Rerumque vultus: scilicet ut Deus
Res temperavit, rebus una
Alterius color esse coepit;
Unoque gaudent protinus adspici
Et esse nexu. Quis caneret tui
Cum pace delabentis agmen
Eloquii placidosque lusus?
Si non Galesi lene sonantibus
Aequata ripis flumina currerent;
Nec se per et valles et arva
Praecipiti pede ferret Almo.
Mentis quis illud fulgur, et ingeni
Citata dicat fulmina? si neque
Percussus Altas, nec rubenti
Icta Jovis tonet Aetna telo,
Nec ruptus aether, nec tonitru procul
Rauco triumphum murmure mugiat,
Nec rubra diffisisque nimbis
Crebra cito micet igne rima.
Pars illa mentis, quae strepitus suo
Curasque regum ridet ab angulo,
Puroque, nec minus sereno,
Quam Superum Pater ipse, vultu
Humana spectat, cpio faciem satis
Colore ducet? Pinge Ligustico
Regnare sublimem profundo,
Nec facilem trepidare Petram,
Quam pone fracti exercitus Aeoli, et
In se repulsas unda resorbeat
Retrorsus iras; at superne
Lilia purpureique flores,
Et multa veris copia rideat,
Lenique labens lympha volumine,
Et mollis atque occultus udis
Murmuret e violis susurrus.
ODE XX. Ad R. P. Joannem Rywocium S. J.
[recensere]Judicium de aetatibus prioribus et posterioribus.
[recensere]Quae nos, Rywoci, tot rea cladium
Damnamus olim saecula, posteri
Elapsa laudabunt, et aureis
Moribus ac meliore coelo
Fluxisse dicent. Plebis in auribus
Absentis est vis debilior mali:
Quantumque paullatim sinistris
Detrahit invidiae vetustas,
Tantum secundis addit adoreae.
Plerumque reges, quos procul aemulo
Subducit e rerum theatro,
Consecrat indigetatque virtus.
Sic et minoris nomen Achillei
Sacris adorat non sine lacrimis,
Toto triumphaturus orbe,
Rex Macedum: Macedumque regi
Major triumphos et genus invidet
Et Caesar aras. Splendidius micant
Longinqua, mentitumque ducunt
Temporis a spatio colorem.
At qui per omne providus ac memor
Respexit aevum, jam melioribus
Praeire, jam post ferre, jam se
Jungere deteriora vidit;
Magnaque qua se mundus agit rota,
Humana verti. Cur ego livida
Cum plebe, praeclaro nepote,
Semper avos atavosque laudem?
Quinto Secundus cur Carolo minor
Sit Ferdinandus? cur Decimo parem
Non mirer Urbanum Leoni
Dardaniae dare jura Romae?