 Capitum 1 |
Capitum 3  |
fuisse videatur.
Сap. ii.
HOcloco non praetermittenda quaestio videtur, multorum eruditorum hominum tractata disputationibus : qui nam, priscis illis temporibus Gallorum fermo fuerit. Nam quae ad religiones, & priuatorum mores, ceteraque instituta pertinent, Caesar (vt antè diximus) copiosè exposuit. Primùm autem meminisse oportet, quod idem auctor initio Commentariorum scribit, cùm Gallorum alij Belgae alij Aquitani, alij Celtae essent, omnes non modo institutis, verumetiam lingua inter se dise epasse. Quod aperte Stra. li. 4. testatur, vbi ait eos ὁμογλώπες non fuifTe, ἀλλ' ἐνίας μικρον του αλλάζοντας ταῖς γλώσαις. 1- démque Ammianus Marcell.lib. 1 5.confirmat. Quod verò doctiffimi complures, ac pręſertim noftri populares, difputant, Gallos Græca lin- gua vfos fuiffe,vel ex eofolo refelli poteft,quod Cæfar lib. 5. cap. 12. commemorat, cùm Q. Ci- cero à Gallis obfeffus fuis in caftris teneretur, epiftolam ei fe Græcis literis fcriptam mifille, ne,fiinterciperetur, fua confilia à Gallis cogno- icerétur.item lib. 1.cap.4. Vbifcribit, fe cu Di- uitiaco Dunorigis fratre, per C. Valeriú Troa- cillum,principem Gallię prouinciæ,familiarem fuum,remotis quotidianis interpretibus, locu- tum effe.Nam Troacillus ciuis R.factus & Lati- næ & Gallicæ linguæ vfum habebat. Quod fi Diuitiacus Græcæ linguæ notitiam habuiffet, quid Cæfari ad colloquium cum co inftitucn- dum interprete opus fuiffet?Eodem etiam illud Ciceronis pertinet in Orat. pro Fonteio:Vbide Gallis loqués: Hi vagantur,inquit, læti atque e- recti, paffim toto foro, cum quibufdam minis, & barbaro atque immani terrore verborum. Nam Græcam linguam Ciceroni barbaram at- que immané fuiffe, nemo, opinor, exiftimarit. Vlpianus in l. Fideicommiſſa, 11. D. de Legat. 3. Fideicómiffa quocunq; fermone relinqui pof- funt: non folum Latina vel Græca, fed etiam Punica, vel Gallicana, vel alterius cuiufcunque generis lingua. Sed occurritur ab nonnullis, proferentibus Strabonis locum ex eodem lib. 4. vbi fcribit, omnium optimarum artium,ac præ- þ præfertim Græcarum literarum,ftudia Maffilię viguifle:vfquc eò vt Galli eorum exemplo Grę- cæ linguæ ftudio caperentur: & iam pacta con- uentaque Græcè fcriberent.oniwas (inquit) κατεσκεύασε τις Γαλάτας, ὡς καὶ τὰ συμβόλαια έλλων sigav. Verùm huic obiectioni facilis & expe- dita refponfio eft. Primnum enim fi Galli Maf- filienfium exemplo Græcam linguam difcebat, an non perfpicuum eft,vernaculam illam eorú linguam non fuiffe? Deinde Strabo eodem lo- co non obfcurè often lit, morem illum pacta & contractus Græcè fcribendi, fuo demum té- pore initium cepifle, cum iam vniuerfa Gallia Romanis parere didiciffet. Præterea de ijstan- tum præcilè loquitur, qui Maffilienfibus erant finitimi:quibus in locis non modò priuati com- plures,verumetiam ciuitates,inquit, doctos vi- ros Maffilia publico confilio propofitis hono- rarijs adiuuentutem ſuam inſtituendam euo- cabant. Cum tamen alijs plerifque in Galliæ lo- cis Academię florerent,in quibus fermone Gal- lico artes ac difciplinæ inuentuti tradebantur, quod Hierony.ad Ruſtic am ſcribens his often- dit verbis: Mater poft fludia Galliarum que flo- rentiffima funt,mifitte Romam,vt vbertatem, nitoremq; Gallici fermonis grauitas Romana condiret. Supereft locus ille apud Cæfarem,vbi ait,Gallos in publicis priuatifq; rationibus Græ- cis literis vfos fuille. Sed videamus ne vox GRÆCIS eo loco non modò vt fuperuacanea, verumetiam vt importuna & adulterina tolle. da fit: quippe,cùm ad Cæfaris fententiam expri- medam fatis fuiffet dixiffe, Gallos in fola Druy- dum difciplina literis & fcriptione vfos nó effe: in cæteris omnibus,& priuatis & publicis ratio- nibus,literis vfos effe. Nam Vtiliteris, pro Scri- bere,locutio eft Latinis auctoribus crebrò vfi. tata. Fabius lib. 1 1.cap. 1 1. Quanquam inuenio apud Platoné,obftare memoriæ vfum literatú. Præterea repugnant, Gallos linguæ Græcæ im- peritos fuiffe: (quod Cafar illo fuperiore loco dixerat) & vulgo tabulas rationesq; fuas publi- ćas ac priuatas Græcis literis confcripfiffe.Quod autem plerique exiftimant, Græcas literas co loco non pro fcriptione, fed pro formis litera- rũ vfurpari: nobis̟ ppterea minus probatur,q locis innumeris (vt modò dicebamus) veteres fcriptores Vtiliteris dixerunt,p Scribere:at pro, formas literarú ducere, quantum adhuc obfer- uare licuit, nuſquã. Neq;.n. illos adiuuat, quod idem Comentario primo fcripferat, repertas in Heluetiorum caftristabulas,literis Græcis con- fcriptas:quafi verò qui Gręcis literaru notis fcri- bere didicerat,non idé eadem opera Græco fer- mone fcribere didiciflet:aut non effe potuerint in Heluetia vel facerdotes, vel adolefcentes no- biles,qui,vt hodie tam multi funt qui Latinè di- dicerunt,ita literas Græcas, quæ tum in honore & pretio erant, perdifcere potuerint.Quá opi- nione vel vnica Maffilienfis fcholæ vicinitas re- fellit.Itaq; idem Cefar lib.5. vbi de illa fua ad Ci- cerone epiftola loquitur: Hanc,inquit,Græcis conconfcriptam literis mittit: ne intercepta epifto- Ja,noftra ab hoftibus confilia cognofcantur.lu- ſtin. lib. 20,Facto S.C.nequis poftea Carthagi- nenfis aut literas Græcas,aut fermonem ftude- ret,ne aut loqui cum hofte,aut fcribere ſine in- terprete poffet.Tacitus de moribus Germ.Mo- numenta & tumulos quofdam Gręcis literis in- fcriptos in confinio Germania Khetiæq; adhuc extare. Liuius lib.9. Vulgòtum Romanos pue- ros,ficut nunc Græcis, ita Hetrufcis literis eru- dirifolitos. Idem lib. 28. Ibiq; atam Annibal có- didit,dedicauitque cum ingenti rerum ablege- ftaram titulo, Punicis Gręcisq; literis infculpto. Item lib.40. Literis Latinis Græcifq; vtraquoa- ra infcripta erat. Vlpianus Iurifc. tit. de indi tor.act. Profcribere fic accipimus, claris lite- ris, vtrum Græcis, an Latinis? Puto fecundum lociconditionem: ne quis caufari poflitignorá- tiam literaru.Trebell.Pollo in Emiliano: Fer- tur.n.apud Memphim in aurea columna Ægy- prijs literis fcriptuin, tunc demur, &c. Deni- que non arbitror ifto fenfu dicturum Cæfarem fuiffe, Græcis literis fcribere: fed potius Gręcarű literarum forma,ve! figura, vel notis. Velut a- pud Tacitu lib. 11. Nouas literarum formas ad- didit: comperto Græcam literaturam nō fimul coeptam abfolutamque. Et mox: Et formæ lite- ris Latinis quæ veterrimis Græcorum. Item apud Paulum Iurifc. fub tit. De oblig. & actio- nibus. Non figura literarum, fed oratione qua exprimunt litera, obligamur. Item apud Cicero. Tufcul. 1.Aut qui fonos vocis,qui infi- niti videbantur,paucis literarum notis termi- nauit. Ac ne quis nimiopere admiretur vocem GRACISapud Cefarem irrepfiffe,proferam fi- milem cafum apud Plinium lib.8.cap. 57.vbific fcriptum eft:Gentium confenfus tacitus primu omnium confpirauit,vtlo NVM literis vieren- tur.Et mox,Sequens gentium confenfus in to- foribus fuit. Et mox:tertius confenfus eft in horarum obferuatione. Nam vocem IONVM tollenda effe, quis non videt? non tam quia pla- nè fuperuacanea eft: (nam ad Plinij inftitutum fatis fuit dicere, primum Gentium confenfum fuiffe in fcriptione & literatura) quàm quia fal- fum eft, IoNVM primas fuiffe literas: vt ipfe Plin.fuperiore primo capite docuit, & Tacitus lib. 1 1. Animaduerti tamen apud Gregorium Turon.lib.5.& Aimoinum lib. 3. cap.41.locos duos,quibus fignificari videtur, Gallos Græca- rum literaru notis vfos fuiffe, nam vbi de Chil- perico Rege loquuntur: Addidit (inquiunt) & literas literis noftris: id eft w,,,p. & mifit epi- ftolas in vniuerfas ciuitates regni fui, vt fic pueri docerentur. Apud Aimoinum autem tres ta- tùm ponuntur x,0,0. Verùm intelligendum eft, Francos iftos fuiffe,non Gallos: vel potius Frá- cogallos: qui Germanica lingua,id eft, patria & natiua, non illa veterum Gallorum, quæ Ro- manorum dominatu obfoleuerat, vtebantur. deinde fi Francogalli Græcis literis vfi fuiſſent, quid ita reliquas omnes, his folis exceptis,vfur- paffent? paffent? Verùm hæc quidem plus fatis. Super- eft eorum opinio,qui putant Gallos Germani- ca lingua vfos fuiffe: quos vel vnus ille Cæfaris lib. 1 .refellit locus, in quo fcribit, Ariouiſtum propter longinquam in Gallia confuetudinem lingua Gallica vfum effe. Eò accedat Taciti lo- cus ille ex lib. De morib. German. E quib. Mar- figni & Burij fermone cultuque Sueuos refe- runt,Gothinos Gallica, Ofos Pannonica lingua coarguit non effe Germanos. Planius autem hoc confirmat Suetonius in Caligula:cóuerfus hinc, inquit, ad curam triumphi,præter capti- uos & transfugas Barbaros, Galliarum quoque proceriffimum quemque,& (vt ipfe dicebat) opiaμnor, ac nonnullos ex principibus le- git,acfepofuit ad pompam, coëgitque non tá- tum rutilare, & fubmittere comam, fed & fer- monem Germanicũ addifcure, & nomina Bar- barica ferre. Vbi planius contratiæ fententiæ teftimonium Glareanus, & alij Glareanum fe- Єuti ptulerint,fidem illis habenda exiftimabo. Interea duabus de caufis mihi eorum proba- bilis opinio videbitur qui fcribunt, veterú Gal- lorum linguam propriam, atq; ab aliarú gen- tium, præter quàm à Britannorum, fermone diffimilé fuiffe: primùm,quia Cæfar fcribit mo- ris fuiffe, vt qui Druydum difciplinam diligen- tius cognofcere volebant,plerunque in Britan- niam proficifcerentur.Cùm autem libris nullis vterentur,conſentaneum eft,illos eodem quo in Gallia fermone vfos in docendo fuiffe.Deinde quia Corn. Tacitus in Agricole vita fcribit Britannorum & Galloru firmonem haud mul- tum diuerfum fuiffe.Neque mihi Beati Rhena- niconiectura difplicet, qui fermonem corum qui hodie Britones Britonantes appellantur, veteris noftræ lingue reliquias fuille arbitra- tur: cum alijs de cauffis, tum præcipuè quia có- flat Britannos ab Anglis Saxonibus patria pul- fos in eam regionem profugiffe. Vnde illa E- duardilAngloru Regis lex vetus:Britones Ar- merici, cum venerint in Regno ifto,fufcipi de- bent & protegi, ficut probiciues de corpore re- gni huius. Exierunt enim quondam de fangui- ne Britonum regni huius. Atque hæc quidem de prifca Gallorum lingua dicta fint. Noftram autem qua iam vtimur, non difficile intelle- &tu eſt,ex varijs variarum gentium fermonibus conflatam effe. Ac, fibreuiter dilucideque di- cendum eft, is quo iam vtimur fermo, quadri- partitò diftribuendus eft: ac dimidia eius pars Romanis accepto ferenda: quemadmodum Otto Frifingenfis teftatur lib. Chronic. 4, cap. pen. & quiuis Latinis literistinctus poteft ani- maduertere. Nam præterquam quòd ita natu- ra ferebat,vt Galli Romanis fubiecti ad eorum fe mores & linguam lubenter accommodarét: fatis conftat,Romanos ferendi fermonis Latini ftudiofiflimos fuiffe: vt per omnes gentes ve- nerabilior diffunderetur: quemadmodum Va- lerius Maximus teftatur: eaque de cauffa ludos literarios paffim inftituiffe: veluti Auguftodu- ni, ni, Vezontione,Lugduni:quod velex Tacito & Aufonio cognofcilicet.Hierony.ad Ruftic. Ac poſt ſtudia Galliarum,quę florétiflima funt,mi- fit Roma, vt vbertatem Gallici nitoréq; fermo- nis grauitate Romana condiret.Itaq; tantumin Gallia Latinæ linguæ confuetudo valuit, vt non modo leges ad fummam Regni & Reipublicæ pertinentes Latinis literis confcriberentur: (cu- ius rei cum vetuftiffima quæq; monimēta te- ftimonio funt, tum etiam Regum antiquorum conftitutiones, quarum quædam extantin li- bro infcripto Stilus curiæ parlamenti: verùm etiam Latinè & litigaretur, & fententiæ pro- nuntiarentur: ac præfertim litigandi rabiofa quadam confuetudine atque arte ex Pontifi. cum Roman. curia in Galliam introducta:po- tiffimum autem vbi de facerdotijs & eorum o- pimis vectigalibus litigari coeptum eft. quod inftitutum ad noftram vfque ętatem feruari fo- litum, Edictum Franciſci primi documento eſt, qui año 1539 florefcentib.bonis in Gallia literis edixit, vt Gallico fermone iudicia exerceren- tur. Eodem accefferat Religionis difciplina & ratio. nam cum Latinis ab initio literis tra- dita fuiffet, cuius rei veteres ecclefiaftici tefti- monio funt: Irenæus, epifcopus Lugdunenfis: Hilarius, Pictauienfis : Sidonius, Bituricenfis: Saluianus,Maffiliéfis:Gregor. Turonenfis:poft- ea Rom. ritibus ac ceremonijs in Chriftianoru ecclefias introductis,multü ea confuetudo cre- uit. ac præfertim pofteaquam Carolus Magnus Galliæ regnum Papa Zachariæ ope confilioque adeptus,in tanti beneficij gratiam edixit,vt Ro- mano more ritus ecclefiæ feruarentur,& can- tiones haberentur.quæ lex ipfius cum in Capi- tulari,tum in legibus Francicis his extat verbis: Vt cantum Romanum pleniter difcant: ordi- naliter per nocturnalia, vel graduale officium peragatur:fecudum quod beatæ memoriæ ge- nitor nofter Pipinus Rex decretauit, vt fierer, quando Gallicanum tulit: & ob vnanimitatem Apoftolicæ fedis, & fanétæ Dei Ecclefiæ pacifi- cam concordiam.quod idem etiam Sigebertus fub anno 774. memoriæ prodidit. quæ res dici non poteft, quantam & Gallicis ecclefijs caligi- nem offuderit, & pontificibus R. auctoritatem in negotijs religionis tribuerit. qua auctoritate cum illi aduerfus Galliæ Reges mirandum in modum abuterentur, repertus eft Rex Caro- lus quintus, cognomento Sapiens, qui circiter annum MCCCLXX. tyrannidi Pontificum in- fenfus facra Biblia in linguam Gallicam couer- tenda curauit. quam tranflationem multis etiá nuclocis in Gallia noftra videre licet, cu hac in- fcriptione: DE MANDATO ET IVSS V REGIS CAROLI QVINTI. eaq; meminime in Regia bibliotheca Fontaneblai,anno 1563: iterum- que anno 1567. vidiffe. Altera verò eius qua nunc vtimur lingue dimidia pars ita diftribuen- da eft, vt partem vnam prifcis Gallis attribua- mus, alteram Francis, poftremam Græcorum literis. Nam Francorum,id eft (vt paulò pòft docedocebimus) Germanorum, innumeras in quotidiano sermone nostro voces occurrere, iam pridem à multis demonstratum est. Ex Graecorum verò lingua complura vocabula ad vsum traducta nostrum fuisse, multi quoque iam dudum eruditi viri ostenderunt. cuius rei causa non Druydibus (quos Graecè non loquutos docuimus) sed Massiliensium institutis ac disciplinae, de qua superius diximus, tribuenda est. Vnde sensim ea consuetudo in reliquas Galliae regiones manauit.
| Capitum 1 |
Capitum 3 |