 Capitum 2 |
Capitum 4  |
formam redactae.
Сap. iii.
G Alliam à Romanis diu magnis ſaepe cladibus tentatam, tandemque à C. Caeſare decenni propè bello, praelijſque compluribus domitam ac ſubactam fuiſſe, atque ad extremum in prouinciae formam redactam, eruditis omnibus notum eſt. Hoc fortiſſimae & bellicoſiſſimae gentis fatum fuit, vt Magnae Belluae (quemadmodum in ſanctis literis appellatur) tandem aliquando pareret. cum qua tamen ita per annos octingentos (vt Ioſephus teſtatur) de imperio certarat, vt illa nullius alterius nationis armis aeque terreretur. Itaque Plutarchus in Marcello & Camillo, Appianus in lib. de ciuilibus bell. 2. Liuius libro 8. & 10, memoriae prodiderunt, Gallos Romanis vſque eò formidabiles fuiffe,vt lege fancitum haberent,ne vacationes à militia,quæ facerdotibus & fenibus permitte- bantur,tumultu Gallico valerent.quod idem & Cicero Philippi. 2. commemorat. itaque Sa- luft. in lugurth. fcribit Romanos omnibus temporibus ita ftatuiffe, alia omnia virtuti fuæ prona effe: cum Gallis pro falute, non proglo- ria certalle. Quin etiam Cæfar lib. 6. teftatur, atque ex eiufdem auctoritate Tacitus in lib. de morib. German.commemorat, fuiffe tempus cùm Germanos Galli virtute fuperarent, & vl. tròbella inferrent: ac propter hominum mul- titudinem trans Rhenum colonias mitterent. Tantæ autem virtutis amiffæ iacturam, idem Tacitus amiffæ libertati tribuit: in libro de vita Agricola: Nam Gallos, inquit, in bellis floru- ifle accepimus: mox fegnitia cum otio intra- uit, amifla virtute pariter ac libertate. Et quo- niam amori patriæ nonnihil indulgendum eft, age, præclarum infuper illud de Gallorum vir- tute, luftini teftimonium proferamus, ex libro 24. Namque Galli, inquit, abundanti multi- tudine cùm eos non caperent terræ, quæ ge- nuerant,trecenta millia hominum ad fedes no- uas quærendas velut peregrinantem miferunt. Ex his portio in Italia confedit,quæ & vrbé Ro- mam captam incendit, & portio Illyricos finus per ftrages barbarorum penetrauit, & in Pan- nonia cofedit: gens afpera,audax,bellicofa,quæ prima poft Herculem, cui eares virtutis admi- rationem & immortalitatis fidem dedit, Alpi- um nm inuicta iuga, & frigore intractabilia loca tranfcendit. ibi domitis Pannonijs per multos annos cum finitimis varia bella gefferunt. Hor- tante deinde fucceffu,diuifis agminib. alij Græ- ciam,alij Macedonia,omnia ferro proterentes, petiuere:tatufq; terror Gallici nominis erat, vt etiam Reges non laceffiti, vltrò pacemingenti pecunia mercarentur.Item lib. fequé.Quanquá Gallorum eatempeftate tantæ fœcunditatis iu- uentus fuit,vt Afiam omnem velut examine a- liquo implerent.denique neque Reges Orien- tis, fine inercenario Gallorum exercitu, vila bella gefferint: neque pulfi Regno ad alios quàm ad Gallos confugerint. Tantus terror Ġallici nominis, fiue armorum inuicta felici- tas erat, vt aliter neque maieftatem fuam tu· tam,neq; amiffam recuperare fe poffe,fine Gal- lica virtute,arbitrarentur. Atq; hæc quidem de Gallorum bellicis laudibus & virtute dicta fint: quæ tamen (quemadmodum ex facito modò dicebamus) amiffa libertate interijt. Nonuul- las tamen ciuitates poft formam prouincia à Romanis conftitutam libertati fuæ relictas, teftis eft Plinius libro 4.capite 17. veluti Nerui- os, Sueffiones, Vlbanelles, Leucos:nonnullos etiam fœderatos: in ijs, Lingones, Rhemos, Carnutos, Æduos. quod etiam Tranquillus in Iulio his confirmat verbis: Omnem Galliam quæ faltu Pyrenæo, Alpibusque, & monte Ge- benna, fluminibusque Rheno & Rhod no continetur: patetque circuitu ad bis & tricies centena millia paffuum: præter focias acbene meritas ciuitates,in prouincia formam redegit: eiq; in fingulos annos feftertium quadringen- ties ftipendij nomine impofuit. Quæ veròea- rum ciuitatum, quæ in prouinciæ formam re- dacta fuerant, forma & ratio extiterit, facilè ex Critognati Aruerni verbis intelligi poteft,apud Cæfarem lib.7. Quod fiea, inquit, quæ in lon- ginquis nationibus geruntur, ignoratis:reſpici- te finitimam Galliam, quæ in prouinciam re- dacta,iure & legib.commutatis, fecuribus fub- iecta,perpetua premitur feruitute. Itaque Cic. pro Fonteio, Referta, inquit, Gallia negotia- torum eft: plena ciuium R. nemo Gallorum fi- ne ciue R.quicquã negotij gerit. numus in Gal- lia nullus fine ciuium K. tabulis commouetur. Triplex autem erat feruitus: primum vt impo- fito præfidio firmarentur. quanquam quæ pa- cata fatis & fedatæ prouinciæ videbantur,in eas non magnæ copiæ mittebantur. Galliam certè Iofephus libro belli Iud.2 fcribit, Imp. Tititem- pore mille tantùm & ducentorum militŭ præ- fidio firmatam fuiffe: quanquam,inquit,annos fere octingetos de libertate cum Romanis pu- gnarint: & penè plures ciuitates, quam Roma- nos milites præfidiarios habeant. Alterum fer- uitutis genus fuit, vt Prouincia Romanis ſtipe- diariæ ac vectigales effent, eoque nomine pu- blicanos apud fe habere cogerentur: id eft har- piyas & hirudines, quæ prouincialium fangui- nem nem exugebant. Suetonius autem eo quem modo protulimus loco,itemq; Eutropiuslib.6. memoriæ prodiderunt, Cæfarem fubactæ Gal- liæ tributi nomine imperalle in annos fingulos HS.quadringenties: hoc eft,fcutatorum,vt núc loquimur,decies centena millia. Tertia prouin- cialium feruitus erat, vt ne legibus fuis patrijs vterentur: fed magistratus à populo R. cũ im- perio & fecuribus mitterentur, qui apud eos ius dicerent. Hanc triplicem feruitutem cùm omnes ferè prouinciales, tum verò Galli noftri ægerrimè moleftiffimeque tulerunt. Itaque nõ longo poft Cæfaris victorias interuallo, impe- rante Tiberio, Cornel. Tacit. auctor eft,Galliæ ciuitates ob continuationem tributorum,fæui- tiam fœnoris,& fuperbiam præfidentium (hæc enim lib. 3 .illius verba funt) rebellionem fecif fe. pòtt etiam Nerone imperante, Suetonius fcribit, Gallos illius imperium pertafos, abipfo defecifle. Talem Principem (inquit cap. 40.) paulò minus per XIII. annos perpeffus terrarú orbis tandem deftituit : initium facientib. Gal- lis. Quam maiorum noftrorum laudem eximi- am fatis pro dignitate prædicare no poffumus, quòd primi omnium in orbe terrarum tam po- tentis Tyranni dominatum à fuis ceruicibus a- moliri, ſeſeque ex immanis Tyranni ſeruitute in libertatem vindicare cœperunt. Diuifæ auté funt à Romanis Galliæ omnes in fexdecim pro- uincias: Viennenfem, Narbonenfem primam, Narbonenfem fecunda: Aquitaniam primam, Aquitania fecunda,Nouempopulanam, Alpes maritimas, Belgica primam, Belgicam fecunda, Germaniam primam, Germaniam fecundam, Lugdunenfem 1,Lugdunenfem 2, Lugdunéfem tertiam,Maximam Sequanorum, & Alpes Grę- cas, quemadmodum Antoninus in Itinerario, & Sextus Ruffus tradunt. Subtilius autem fin- gulas enumerat Ammianus Marcellinus lib. 15. Nunc, vt ad inftitutum reuertamur,incredibile dictu eft, quàm indignè atque acerbè Galli Ro- manorum latrocinia tulerint: quamque cre- bræ ab ijs defectiones rebellionesque nume- rentur. quanquam cùm per fe fatis virium ad depellendam Romanorum tyrannidem non haberent, vetus inftitutum tenebant, vt Ger- manos mercede conductos ad fuum auxilium euocarent. Vnde Francicarum coloniarum femina primùm exorta funt. Nam Germani fiue à Romanis victi,fiue (quod probabilius vi- detur) pretio empti, coepere fenfim in Galliæ finibus fedes collocare. Hincillud Suetonijin Augufto: Germanos vltra Albim fluuium fum- mouit: ex quibus Sueuos & Sicambros deden- tes le traduxit in Galliam, atque in proximis Rheno agriscollocauit. Idem in Tiberio: Ger- manico bello quadraginta millia dedititiorum traiecit in Galliam,iuxtaque ripam Rheni fedi- bus affignatis collocauit. Neque verò præ- tercundum eft, quod Flauius Vopifcus de Pro- bi Cafaris imperio memoriæ prodidit: quo tempore vniuerfa propè Gallia, hoc eft, fexa- ginta ginta ciuitates; ab imperio Romano deſciue- runt,arm'aque communi confilio libertatis re- cuperandæ cauffa ceperunt: His geftis, inquit, cum ingenti exercitu Gallias petit, quæ omnes occifo Poftumo turbata fucrunt, interfecto Aureliano à Germanis poffeffe. Tanta autem illic prælia feliciter geffit, vt à Barbaris fexagin- ta per Gallias nobiliffimas reciperet ciuitates. Et cùm iam per omnes Gallias fecuri vagaren- tur, cæfis propè quadringentis millibus,qui Ro- manum occupauerant folum, reliquias vltra Nicrum fluuium & Albim remouit.Quàm cru- delis autem & immanis Romanorum domina- tus fuerit, quàm acerba latrocinia, quàm tetra, & obfcoena vitæ confuetudo, quantoque illa o- dio atque acerbitati Gallis hominibus, fed præ- fertim Chriftianis fuerit,nullius opinor ex fcri- ptis, melius quàm ex Saluiani Maffilienfis Epi- fcopi libris de prouidentia,cognofci poteft. Ita- que incredibile dictu eft,quanta Germanarum gentium copia Gallis non modò fauentibus, verumetiam adiuuantibus, fefe in Gallias effu- derint. Vnde illud Latini Pacati ad Theodofi- um: Vnde igitur exordiar, nifi à tuis Gallia ma- lis, quæ ex omnibus terris, quas illa peſtis infe- derat,haud iniuria tibi vindicas priuilegium mi- feriarum? Earum autem Germanicarum gen- tium partem Francos noftros fuiffe, cùm ex Si- donio Apollinari, tum verò præfertim ex illius Saluiani locis complurib. planiffimè intelligitur.
| Capitum 2 |
Capitum 4 |