Sic ad bellum et pugnam ferunt, o Socrates, accedendum. So. Nunquid post festum, ut dici solet, venimus tardiores? Cal. Et valde quidem urbanum. multa enim et praeclara aulo ante Gorgias nobis exposuit. So. Tarditatis huius causa hic Chaerephon, o Callicles, fuit, qui trahere nos moram in foro coëgit. Chae. Nihil id quidem impedimenti, o Socrates, fuerit. ego enim et remedium adhibebo. nam mihi amicus est Gorgias: itaque sive nunc, sive alias mavis, nobis eadem demonstrabit. Cal. Quid, o Chaerephon? cupitne Socrates audire Gorgiam? Chae. Ob id ipsum certe aderamus. Cal. Quandocunque igitur vobis placebit ad me ingredi: apud me enim Gorgias divertit: vobis aperiet. So. Bene loqueris, Callicles. Sed num vellet in praesentia nobiscum disserere? Cupio enim ab ipso percontari, quaenam sit artis suae potentia, quidve ipse profiteatur et doceat. Ceterarum vero rerum, quemadmodum tu dicis, expositionem nobis alias afferat. Cal. Haud molesta erit interrogatio, Socrates. nam id quoque in sua demonstratione continebatur. Iussit ergo paulo ante omnes qui intus, aderant, quod quisque vellet, eum interrogare, seque ad cuncta responsurum professus est. So. Rem certe praeclaram narras. Itaque, Chaerephon, interroga ipsum. Chae. Quidnam interrogem? So. Quisnam ipse sit. Chae. Quemadmodum dicis? So. Veluti si artifex calceorum foret, responderet certe, se coriarium esse. an quod dico nondum intelligis? Chae. Intelligo equidem, et iam rogabo. Dic mihi, o Gorgia, num vere dicit Callicles, te profiteri responsurum ad omnia, de quibus quilibet sciscitetur? Gor. Vere ait, o Chaerephon. nempe modo id ipsum praedicabam, atque dico nihil novi a me quenquam multis annis percontatum esse. Chae, Magna ergo facilitate respondes, Gorgia. Gor. Licet huius rei, Chaerephon, periculum facere. Pol. Licet per Iovem: sed commodius in me, si velis, o Chaerephon. nam Gorgias quidem iam in dicendo defessus mihi videtur; multa enim nuper disseruit. Chae. Quid tu, Pole? arbitraris melius quam Gorgiam te responsurum? Pol. Quidnam interest, dummodo satis tibi fiat? Chae. Nihil. sed quoniam vis, responde. Pol. Interroga. Chae. Iam interrogo. Si Gorgias scientiam eius artis haberet, cuius frater eius Herodicus habet, quem ipsum recte nuncuparemus? nonne ut illum? Pol. Prorsus. Chae. Medicam ergo vocantes recte vocaremus? Pol. Ita. Chae. Si autem illius artis, cuius Aristophon filius Aglaophontis, aut frater eius, haberet notitiam, quem recte ipsum appellaremus? Pol. Certe pictorem. Chae. Nunc autem, cum artis alicuius peritus sit Gorgias, quem ipsum recte vocabimus? harum singularum participes sunt alii aliarum aliter: optimarum vero optimi; quorum ex numero hic est Gorgias, arte pulcherrima praeditus. So. Praeclare quidem, o Gorgia, videtur Polus ad orandum paratus. verumtamen quod promisit Chaerephonti, non servat, Gor. Cur non, o Socrates? So. Ad interrogationem quidem non satis respondisse mihi videtur. Gor. At tu iterum, si vis, pete. So. Si tu, Gorgia, respondere mihi velles, a te ipso libentius quaererem, quam a Polo. constat enim, Polum per ea quae modo respondit, rhetoricae magis quam disserendi arti operam dedisse. Pol. Cur id, o Socrates, ais? So. Quia cum interrogasset Chaerephon, cuius artis peritus esset Gorgias, laudasti tu quidem, o Pole, eius artem, quasi quis eam vituperasset: quae vero illa sit, not respondisti. sed nemo, qualis sit ars Gorgiae, quaerebat; sed quaenam sit, et quem oporteat vocari Gorgiam: quemadmodum te prius quodammodo instruebat Chaerephon, ac tu illi bene breviterque respondebas. Nunc ergo eadem ratione dicas, quaenam ars, et quem Gorgiam simus appellaturi. Immo vero tu, Gorgia, nobis ostende, quem nominari te deceat, et cuius artis peritum. Gor. Rhetoricae, o Socrates. So. Rhetorem ergo te appellare debemus? Gor. Et bonum quidem, si me, quod profiteor esse, ut ait Homerus, nominare velis. So. Volo equidem. Gor. Nomina ergo. So. An dicemus alios quoque te facere posse? Gor. Haec equidem non apud vos solum, verum etiam apud omnes profiteor. So. Sed nunquid velles, Gorgia, quemadmodum incepimus disputationem peragere, partim quidem interrogando, partim etiam respondendo, prolixitatem illam verborum, qua uti coeperat Polus, in aliud tempus reservans? Verum quod mihi promiseris observato: velisque ad interrogata quam brevissime respondere. Gor. Sunt quidem, o Socrates, responsiones quaedam, quas longioribus verbis necesse est fieri: conabor tamen quam brevissime respondere. nempe hoc ipsum unum est ex his quae profiteor, nullum in brevioribus verbis quam me eadem explicare. So. Hac mihi, Gorgia, opus est brevitate; et hanc mihi demonstres oro: copiam vero in tempus aliud reservato. Gor. Faciam equidem, ut neminem dicas unquam te audivisse me breviorem. So. Age iam, rhetoricae artis te habere scientiam dicis, aliosque posse rhetores facere: ipsa vero rhetorica circa aliquid versatur, veluti textoria circa vestium confectionem. nonne? Gor. Ita. So. Nonne et musica circa melodiae perfectionem? Gor. Sic. So. Per Iovem, o Gorgia, responsiones hae tuae me valde oblectant, quando quam brevissimis absolvas. Gor. Spero, o Socrates, me tibi in hoc ad votum satisfacturum. So. Recte ais. Age et de rhetorica similiter mihi responde, quorumnam scientia sit. Gor. Sermonum. So. Qualium, o Gorgia, sermonum? num eorum, qui ostendunt qua ratione vivendi aegrotantes convalescere possint? Gor. Non. So. Non igitur circa sermones omnes versatur rhetorica. Gor. Nequaquam. So. Veruntamen circa eos sermones qui dicendi facultatem praestant. Gor. Procul dubio. So. Nunquid rhetorica in quibus dicendi, in eisdem et intelligendi vim praebet? Gor. Quidni? So. Nonne medicina, de qua modo dicebamus, efficit ut de aegrotantium curatione et intelligere, et loqui possimus? Gor. necesse est. So. Et medicina igitur, ut apparet, circa sermones versatur. Gor. Sic est. So. Eos videlicet, qui ad morbos pertinent. Gor. Maxime. So. Nonne et gymnastica circa sermones est de bona malave corporum habitudine? Gor. Certe. So. Atqui et aliae artes, o Gorgia, eadem ratione se habent. quaelibet enim earum versatur circa sermones eos, qui ea de re, cuius ars ipsa est, habentur. Gor. Apparet. So. Cur ergo artes alias non appellas rhetoricas, cum circa sermones sint? si quidem hanc ipsam appellas rhetoricam, quae sit circa sermones. Gor. Quia ceterarum quidem artium scientia omnis, o Socrates, circa manuales affectiones actionesque huiusmodi, ut ita dixerim, versatur. Rhetoricae vero nullum est opus eiusmodi, sed omnis actio eius atque potestas in dicendo consistit. Hanc ob causam arbitror rhetoricam esse artem circa sermones: idque recte dicere me affirmo. So. Intelligone quam velis eam dicere: forte vero clarius comprehendam. sed responde. Sunt nobis artes, an non? Gor. Sunt. So. Ex omnium numero artium alias esse arbitror, quae in opere plurimum versantur, verbis autem parum admodum indigent: alias vero, quae nullis, sed etiam per silentium perfici possunt: quemadmodum ars pingendi, et statuaria, et aliae multae. Ex talium numero negare videris esse rhetoricam. Gor. Recte admodum, Socrates, accipis. So. Aliae praeterea artes sunt, quae verbis totum peragunt: opere vero, ut ita dicam, aut nihil aut parum indigent. qualis est arithmetica, computatoria, geometria, et tesserarum talorumque ludus, et aliae multae artes: quarum quaedam verba actionibus ferme habent aequalia; plurimae vero plura: atque omnino omnis earum actio potestasque in eiusmodi verbis consistit. Talem aliquam videris mihi rhetoricam dicere. Gor. Et vere videor. So. Attamen harum nullam arbitror te rhetoricam appellare: quamvis dixeris, artem in dicendo vim habentem esse rhetoricam. nam si quis cavillari vellet, sic argumentationem susciperet: Ergo arithmeticam, o Gorgia, rhetoricam nuncupas? Non opinor tamen te vel arithmeticam vel geometriam rhetoricam dicere. Gor. Recte putas, o Socrates, et iuste suscipis. So. Age, nunc et tu responsionem quam petebam perfice. cum rhetorica sit ex earum artium numero, quae plurimum verbis utuntur, sint vero et aliae tales: conare nobis exprimere, quaenam ars, et circa quid in dicendo vim praecipuam habens sit rhetorica. Veluti si quis in artibus; quas supra commemorabam, me interroget, o Socrates, quaenam illarum arithmetica est, responderem utique, ut tu modo dicebas, eam esse ex earum artium numero, quae verbis plurimum assequuntur. Ac si rursus percontaretur, circa quid versatur, dicerem circa paris imparisque notitiam, quot utraque sint. Quin etiam si requirat iterum, computatoriam vero artem quam appellem, respondebo, hanc quoque inter eas artes connumerari, quae verbis totum implent. Quod si efflagitet, circa quid vertetur, respondebo eorum more, qui decreta conscribunt in populo: videlicet computatoriam in aliis quidem ita se habere quemadmodum et arithmetica sese habet. Nempe circa idem utramque esse, par scilicet atque impar: sed in hoc differre, quoniam computatoria consideret par et impar, quam et ad se et invicem quantitatis conficiant summam. Praeterea si quis, me dicente, astronomiam in earum artium genere collocari, quae totum verbis absolvunt, rursus percontaretur, circa quid potissimum tendant astronomiae verba: subiicerem, circa astrorum motum solisque et lunae, qua invicem ratione illorum se habeant cursus. Gor. Recte profecto, o Socrates, responderes. So. Age iam et tu, o Gorgia. Profecto rhetorica ex illis est artibus. quae verbo pertractant omnia et perficiunt. nonne? Gor. Profecto. So. Dic ergo, quid ex omnibus id sit potissimum, de quo ii sermones habentur, quibus rhetorica utitur? Gor. Maxima et optima, o Socrates, rerum humanarum negotia. So. At hoc similiter ambiguum est, Gorgia, nec ullo modo clarum. arbitror equidem, te cantilenam illam, quae circum in conviviis canitur, audivisse, in qua cantores ita connumerant: Optimum quidem esse bene valere: Secundo loco esse formosum: Tertio habere divitias, ut verbis poëtae ipsius utar, nulla fraude quaesitas. Gor. audivi nimirum. sed quorsum haec? So. Quoniam subito tibi artifices earum rerum occurrerent, quas in ea cantilena poëta laudavit, medicus videlicet et paedotribes et nummator, diceretque primum medicus, Decipit te Gorgias, o Socrates. non enim ars eius ad maximum hominum bonum spectat, immo mea. Atque si ego ab eo, quisnam sit ipse, perquirerem, diceret forte, esse se medicum. Quid ais ergo? an tuae artis opus maximum est bonum? Quidni? responderet: cum opus eiusmodi sanitas sit; nihil vero sanitate sit melius. Post haec forsitan paedotribes vehementer admirari se diceret, si tu ostendere posses, plus boni in arte tua inesse, quam ipse in sua. ac si ego rogarem: Et tu quis es? quod tuum est opus? Paedotribes sum, diceret: est autem opus meum, corpora hominum formosa robustaque reddere. Deinde vero nummator, ceteros, ut puto, contemnens, sic obiiceret: Animadverte, o Socrates, an quicquam maius tibi videatur bonum quam divitiae, vel apud Gorgiam, vel apud alium quemlibet. ego itaque ad eum dicerem, Tune ergo tanti boni es auctor? Sum, responderet. Quisnam es ergo? Nummator sum. Quid vero? putasne summum hominibus bonum esse divitias? Quidni putem? inquiet. maioris boni causam esse, quam tuam. Constat itaque eum post haec interrogaturum, Quidnam istud est bonum? demonstret ipsum Gorgias. Quamobrem age, mi, Gorgia, finge te et ab illis et a me sic esse interrogatum, atque responde, quidnam est illud quod ipse maximum hominibus bonum esse censes, teque auctorem eius esse profiteris. Gor. Quod est, o Socrates, maximum revera bonum, et causa, ut et ipsi liberi simus et ceteris in nostra passim re publica dominemur. So. Quid ergo istud esse dicis? Gor. Posse verbis persuadere et in iudicio iudicibus, et in consilio consulentibus et in concione concionantibus atque in alia qualibet congregatione civili. Iam vero ob huiusmodi facultatem serviet tibi medicus, serviet paedotribes: quin, etiam ipse nummator non sibi, sed alteri, id est tibi dicendi et vulgo persuadendi vim habenti, divitias suas cumulavisse comperietur. So. Nunc mihi videris, Gorgia, quam artem iudicas esse rhetoricam proxime ostendisse. ac si recte percipio, artem persuasionis effectricem ais esse rhetoricam, eiusque omnem diligentiam et summam in hoc finiri? An quicquam amplius habes, quod de artis istius potentia referre possis, quam ut persuasionem audientium animis afferat? Gor. Nihil aliud habeo, Socrates. sed sufficienter mihi definisse videris. haec enim est eius summa. So. Audi, o Gorgia. certum habeto, si quis alius cum alio disputet, volens id ipsum nosse de quo disseritur, me quoque, ut mihimet persuadeo, esse talem. iudico autem merito, te quoque huiusmodi esse. Gor. Quorsum haec, o Socrates? So. Dicam nunc. Haud te lateat, me non satis aperte cognoscere, quaenam sit, quibusve de rebus, persuasio illa quam dicis a rhetorica proficisci. et quamvis suspicer, quam et de quibus ipse velis dicere, nihilominus abs te requiram, quam dicas persuasionem et quibus de rebus a rhetorica fieri. sed quam ob causam, cum iam ipse suspicer, nihilominus a te petam potius quam ipse exprimam? profecto non tui causa, sed sermonis ipsius; quo ita procedat, ut maxime nobis id de quo agitur, explicet. Attende igitur, num iuste rursus interrogare te videar. Veluti si percontatus essem, quisnam pictorum sit Zeuxis: tuque respondisses, animalia pingens: nonne iuste peterem, qualia potissimum animalia et quo pacto pingens? Gor. Iuste admodum. So. Num propterea quia et alii sunt pictores, alia similiter animalia multa pingentes? Gor. Ob hoc ipsum. So. Quod si alius nullus praeter Zeuxim pingeret, recte utique respondisses. Gor. Quidni? So. Age, iam et de rhetorica dicas, utrum sola haec videatur persuadere, an aliae quoque artes. Tale vero aliquid dico: quisquis aliquid docet, utrum quod docet etiam persuadet, necne? Gor. Persuadet profecto. So. Rursus autem in eisdem artibus, quas paulo ante commemorabamus, ita consideremus. Arithmetica nonne docet nos quaecunque ad numerum pertinent, Arithmeticusque similiter? Gor. Procul dubio. So. Nonne et persuadet? Gor. Certe. So. Ergo et Arithmetica persuasionem facit. Gor. Apparet. So. Proinde si quis interrogaverit, quam persuasionem et circa quid efficiat, respondebimus praeceptoriam, videlicet circa par et impar, quot utraque sint. Poterimus similiter ceteras quoque artes, quas modo referebamus, ostendere persuasionis effectrices esse, et cuius et circa quid maxime: nonne? Gor. Ita. So. Quamobrem non sola rhetorica persuasionis est artifex. Gor. Vera narras. So. Cum igitur non sola id faciat, sed et artes aliae, haud iniuria, quod de pictore, sic deinceps de rhetorica. quoque qualis persuasionis, et circa quid, effectrix sit rhetorica, percontaremur. nonne iusta tibi videtur petitio? Gor. Mihi quidem. So. Responde igitur, o Gorgia, quandoquidem tibi videtur. Gor. Huius equidem, o Socrates, magistram dico rhetoricam, quae in iudiciis coetibusque aliis, ut paulo ante dicebam, atque de iustis et iniustis, adducitur. So. Atqui et ipse persuasionem hanc te dicere suspicabar. sed ne admireris, si deinceps tale aliquid te rursus interrogo, quod quamvis videatur esse perspicuum, tamen repeto. nam, ut dixi, non tui causa id requiro, sed ut disputatio suo quodam ordine peragatur: ne assuescamus subintelligendo ea invicem, quae forent discutienda, praeripere. Gor. Et recte quidem facere videris, o Socrates. So. Age vero et hoc consideremus. num vocas aliquid discere?. Gor. Voco. So. Quid rursus? aliquid credere? Gor. Et hoc. So. An igitur discere idem quod credere esse putas, idemque disciplinam atque credulitatem, an aliud? Gor. Aliud equidem esse arbitror. So. Recte quidem putas. hinc vero cognosces. Si quis enim percontetur, estne credulitas quaedam falsa et quaedam vera? ut arbitror, consentires. Gor. Certe. So. Quid vero? scientia est vera et falsa? Gor. Nequaquam. So. Constat igitur, non esse idem. Gor. Constat. So. Veruntamen et illis qui didicerunt, et illis qui crediderunt, iam est persuasum. Gor. Sic est. So. Visne igitur duas persuasionis: species esse ponamus, quarum altera quidem absque scientia praestet fidem, altera vero scientiam? Gor. Prorsus. So. Utram vero persuasionem affert rhetorica in iudiciis aliisque coetibus: de iustis iniustisve rebus? num ex qua homines absque scientia credant, an ex qua sciant? Gor. Perspicuum est, o Socrates, ex qua audientes credere adducantur. So. Itaque, ut videtur, rhetorica persuasionis eius est artifex, quae credulitatem potius quam doctrinam circa iustum vel iniustum praestat. Gor. Certe. So. Orator ergo non docet in iudiciis aliisque turbis iusta et iniusta, sed fidem dumtaxat inducit. neque enim posset turbam tantam res tam grandes tam brevi tempore edocere. Gor. Non certe. So. Age, iam quid de rhetorica dicendum sit, videamus. Ego enim nondum satis quid dicturus sim intelligere possum. Quando enim publice de medicorum electione. tractabitur, aut de navium aliarumve rerum opificibus eligendis, tunc forte consultare ad oratorem non pertinebit. patet enim, in huiusmodi electionibus peritissimum quemque eius artis eligendum esse. Neque rursus cum de construendis muris, vel portuum dispositione, vel navium apparatu consultabitur, oratoris officium erit consulere, sed architecti. quin etiam neque cum de eligendo imperatore, aut de exercitu adversus hostes instruendo, aut de occupandis locis deliberabitur: sed ad duces exercitus consultatio pertinebit, ad oratores vero nequaquam. Quid ad haec dices, Gorgia? Nempe cum et rhetor esse profiteris, et alios posse rhetores facere, praestat nimirum ea, quae tuae artis sunt, a te ipso sciscitari atque accipere. Et me quidem nunc rem tuam agere putato. forte enim inter eos qui intus sunt, adest aliquis, qui discipulus tuus esse cupiat: quales ego quosdam et quidem frequentes sentio, quos haec a te quaerere forte deterret pudor. A me igitur rogatus, ab illis quoque hunc in modum interrogari putato. Quidnam reportabimus, si in eam nos tradiderimus disciplinam? quibus de rebus rei publicae consulere poterimus? nunquid de iusto solum et iniusto? an praeterea de his quae modo Socrates adducebat? Da operam igitur, o Gorgia, ut his respondeas. Gor. Conabor equidem omnem tibi rhetoricae facultatem planius explicare. ipse enim perbelle ad id nos deduxisti. Scis utique, haec navalia, ut moenia Athenarum portusque dispositionem partim Themistoclis, partim Periclis; non opificum consilio esse constructa. So. Feruntur haec, o Gorgia, de Themistocle. Periclem vero ipse audivi de muro medio construendo civitati persuadentem. Gor. Praeterea quotiens de his, quae tu modo referebas, deliberatur, vides oratores ipsos consulere, eorumque in his rebus praeferri sententias. So. Haec equidem admirans, Gorgia, iamdudum a te de rhetoricae potestate perquiro. nempe mihi haec cogitanti divina quaedam potestatis eius magnitudo videtur. Gor. O si cuncta scires, o Socrates, videres profecto, hanc omnes, ut summatim dicam, sub se vires amplecti. cuius quidem rei magnum tibi afferam argumentum. Saepe iam cum fratre meo aliisque medicis ad aliquem aegrotantium ingressus, cum ille vel pharmacum nollet bibere, vel secandum urendumve se medico non permittere, neque persuadere posset medicus; ego persuasi, non alia quam rhetoricae facultate. assero autem, si quam in urbem rhetor accesserit atque medicus, certeturque inter eos. verbis in concione vel in alio quovis coetu, uter sit pro medico eligendus, rhetorne an medicus; fore ut medicus quidem nusquam appareat; eligatur autem, si modo ipse velit, dicendi peritus. similiterque si adversus alium quemvis artificem certet rhetoricus, obtinebit ut ipse potius quam quivis alius eligatur. nihil enim est, de quo non maiori cum persuasione rhetoricus, quam quilibet artifex, vulgo loquatur. Potentia igitur artis huius tanta est atque talis. decet tamen, o Socrates, ita rhetorica uti, quemadmodum et omni alia facultate certandi. neque enim is, qui pugnis lacertisve et armis ita pugnare didicerit, ut amicis et inimicis superior possit evadere, ob hoc adversus omnes aeque certare debet, ut amicos etiam percutiat, pungat, occidat. nec etiam per Iovem, si quis palaestra exercitatus pugil robusti corporis evaserit, deinde parentes aut aliquem alium domesticorum vel amicorum pulset: propterea paedotribas, et eos qui armis pugnare docent, odio habere et ex urbibus expellere decet. Illi enim haec tradiderunt, ut haec discentes contra hostes et inferentes iniuriam uterentur, ulciscentes videlicet, non inferentes. Nonnulli vero haec pervertentes robore arteque abutuntur. sed non propterea qui docuerunt improbi sunt iudicandi; neque ars culpanda, malaque habenda: sed, meo quidem iudicio, qui perverse utuntur. Eadem quoque de rhetorica ratio est. Potest enim et adversus omnes et qualibet de re orator dicere: adeo ut apud multitudinem facile admodum de re qualibet persuadendo superior esse possit. At vero si quispiam adeptus rhetoricam, deinde iniuste potentia huius artis utatur: non eum qui docuit, odisse atque urbe expellere decet: ipse enim ad iustam usum tradidit, hic vero contra utitur. Quapropter eum qui non recte utitur, par est odisse et in exsilium mittere et interimere: praeceptorem vero nequaquam. So. Arbitror te, Gorgia, multis disputationibus interfuisse, idque in eis iam compertum habere, eos videlicet, qui inter se disputant, haud facile posse, cum disceptare inceperint, sic abire, ut rem ipsam definientes se invicem solum doceant atque discant: sed si de aliquo contendant, neque concedant alter alteri aut vere aut perspicue loqui, indignantur et per invidiam dictum putant, certantes simul, non autem quod erat propositum perquirentes. nonnunquam vero tandem adeo turpiter discedunt, cum iurgiis mutuisque maledictis, ut etiam poeniteat audientes, quod eiusmodi homines putaverint audiendos. quorsum vero haec dico? quoniam tu non mihi videris satis nunc consentanea et consona dicere his, quae prius de rhetorica dixeras. Vereor tamen arguere, ne me arbitreris non rei declarandae, Sed tui gratia decertare. si ergo tu ex eorum numero es, e quorum ego sum, libenter abs te perquirerem: sin minus, dimitterem. Quod si petas quorum ego ex numero sim, respondebo, ex iis qui libenter redargui patiuntur, si quid non vere dicant; libenter etiam redarguunt, si quid ab alio non vere dicatur; ei quibus non minus gratum est reprehendi quam reprehendere. tanto enim maius id esse bonum existimo, quanto maius bonum est maximo quodam liberari malo, quam alios liberare. Nihil enim tantum esse malum hominibus arbitror, quantum est opinio falsa, in bis videlicet rebus, de quibus praesens a nobis sermo est institutus. si igitur et tu ais esse te talem, disputemus: sin vero dimittendum censes, dimittamus iam, coetumque solvamus. Gor. Dico profecto, o Socrates, me quoque talem esse, qualem modo tu describebas. sed forte aliorum qui adsunt, ratio est habenda. Iamdudum enim antequam vos accederetis, his multa narravi. et nunc forte, si disputare pergamus, mora longior protrahetur. Quamobrem cavendum est, ne horum aliud facere cogitantes detineamus. Chae. Clamorem, o Gorgia et Socrates, horum audire cupientium vos auditis. Mihi vero nullum negotium tanti sit, ut disputationi huic a vobis institutae aliud anteponam. Cal. Per Iovem, o Chaenephon, ego quoque cum multis disputationibus interfuerim, nescio an unquam aeque ac nunc fuerim delectatus. Ideoque etiam si diem totam disputare velint, erit mihi pergratum. So. Atqui, o Callicles, quantum in me est, nihil probibet, modo velit Gorgias. Gor. Turpe quidem, o Socrates, deinceps mihi foret, si disputare nollem: praesertim cum ab initio iusserim omnes, de quo quisque vellet, interrogare. Itaque si placet praesentibus, disputa, atque percontare quicquid libet. So. Audi iam, o Gorgia, quae in tuis verbis admirer, forte enim cum tu recte dicas, ego non accipio recte. Ais rhetoricum posse te facere, si quis a te discere velit? Gor. Aio equidem. So. Nonne ut de omnibus in turba probabiliter dicere valeat, non docendo, sed audiendo. Gor. Ita prorsus. So. Addebas praeterea, rhetoricum de sanitate plus quam medicum persuadere. Gor. Dixi profecto, sed in turba. So. Nonne idem est in turba, quod inter ignorantes. nunquam enim apud eos qui sciunt, magis quam medicus de sanitate persuaderet. Gor. Vera narras. So. Nonne igitur, si suadentior erit medico, sciente suadentior erit? Gor. Omnino. So. Ipse tamen non medicus. Gor. Non. So. Ac si non medicus, ergo et inscius eorum quae intelligit medicus. Gor. Procul dubio. So. Quare qui nescit sciente apud nescientes suadentior erit, quando rhetor medico suadentior erit. itane sequitur? Gor. In his certe ita sequitur. So. Nonne in ceteris quoque artibus rhetor atque rhetorica se similiter habet: ut ad rhetoris facultatem nihil attineat scire qua ratione res se habeant, sed machinationem quandam sic ad persuadendum excogitare, ut apud ignorantes magis scire, quam ipsi scientes, appareat? Gor. Nonne magna facilitas haec est, o Socrates, eos videlicet qui artes alias nunquam didicerint, sed hanc solam, nihil tamen aliis minus habere? So. Utrum orator ob hanc unam facultatem minus habeat vel non minus quam alii, paulo post inquiremus, si quid conducere disputationi videbitur. nunc autem hoc prius, consideremus, an circa iustum et iniustum, honestum et turpe, bonum et malum, ita se habeat orator, quemadmodum circa salubria atque alia, quae ad alias artes attinent: ut scilicet ignoret quidem, utrum bonum malumve sit aliquid, pulchrumque vel turpe, aut iustum vel iniustum: persuasionem vero quandam ita de rebus huiusmodi machinetur, ut ignorans ipse inter ignorantes magis scire quam scientes appareat. An forte ne- cesse est haec eum nosse, oportetque cum hac facultate iam, parta ad te proficisci qui sit futurus orator? ac si huiusmodi, rerum scientiam non afferat secum, tu quidem praeceptor rhetoricae talia non docebis: non enim tuum est officium haec docere: efficies autem, ut vulgo scire talia videatur, cum nesciat; appareatque bonus esse, cum minime sit. An omnino rhetoricam docere non poteris, nisi prius horum veritatem fuerit consecutus? aut quo se modo haec habent, o Gorgia? per Iovem precor, ut quemadmodum paulo ante coepisti, rhetoricae nobis aperias potestatem. Gor. At enim, o Socrates, arbitror, si forte quis haec ignoret, eum a me percepturum. So. Siste ergo. recte enim dicis: si quem tu rhetorem feceris, oportet eum iusta iniustaque scire, vel antequam ad te accedat, aut postea a te perdiscere. Gor. Omnino. So. Quid vero? qui ea quae ad fabricam spectant didicerit, nonne est faber? Gor. Est. So. Et qui musicam, musicus? Gor. Ita. So. Et qui quae ad medicinam pertinent, medicus? atque in ceteris eodem pacto, quisquis didicerit aliquid, talis evadit, qualem cuiusque scientia reddit? Gor. Omnino. So. Nonne igitur per hanc rationem iustus erit, quicunque iusta didicerit? Gor. Maxime. So. Iustus autem iusta facit? Gor. Ea est. So. An non ergo necesse est rhetoricum esse iustum? iustum vero velle iuste agere? Gor. Apparet. So. Nunquam ergo volet iustus iniuriam facere. Gor. Nunquam. So. Rhetoricum quidem necesse est ex praecedenti ratione iustum esse. Gor. Necesse. So. Rhetoricus ergo iniuriam facere nunquam volet. Gor. Nunquam, ut apparet. So. Reminiscere, te paulo ante dixisse, non oportere paedotribas criminari atque expellere, si quis pugil certamine pugili male utatur, inferatque iniuriam: atque eodem pacto, si quis orator iniuste utatur rhetorica, non illum qui docuerit esse: accusandum et expellendum, sed iniusta agentem neque rhetorica recte utentem. Dictane haec sunt, an non? Gor. Dicta. So. Nunc autem ipse orator nunquam videtur facturus iniuriam. Gor. Nunquam. So. Atqui in superioribus, o Gorgia, dictum est, circa sermones versari rhetoricam, non de pari quidem et impari, sed de iusto atque iniusto. Gor. Certe. So. Ego igitur, cum tu haec diceres, rhetoricam nunquam esse rem iniustam, existimavi, quae semper de iustitia verba faceret. postquam vero paulo post dixisti, si orator iniuste rhetorica uteretur: statim admiratus, atque ratus non esse consentanea inter se quae abs te dicebantur, illa protuli verba: ut, si redargui conducturum putares, ut ego puto, operae pretium foret disserere: alioquin dimittere. Deinde vero nobis considerantibus, ut te non latet, concessum fuit, fieri non posse ut rhetoricus rhetorica utatur iniuste, velitque iniuriam facere. Ad haec autem satis, qua ratione se habeant, discernenda, per Canem, o Gorgia, non parva opus est diligentia. Pol. Quid vero, o Socrates? Tune etiam sic de rhetorica opinaris, ut nunc ais, an aliter? an magis putas, Gorgiam pudore quodam adductum concessisse tibi, rhetorem iusta et honesta et bona scire; ac si quis haec ignorans ad ipsum venerit, eum esse docturum? Ex qua forsitan concessione contrarium deinde aliquid in disputando secutum est. hoc tu quidem nimium studiose captas, o Socrates, interrogando ad huiusmodi responsa perducens. Nam quem arbitraris negaturum fuisse tibi, iusta se scire aliosque esse docturum? Verum magna rusticitas est, ad haec interrogando deducere. So. O pulcherrime Pole, ob hanc ipsam causam amicos nobis et filios comparamus, ut si quando in senectute peccemus, iuniores vos praesentes vitam nostram et verbis et operibus corrigatis. Et nunc si quid me et Gorgiam in disputando fefellit, ipse praesens emenda. sic enim debes: atque ego tibi permitto, ut si quid eorum quae concessa sunt, non recte concessum putes, id tuo arbitratu permutes, dummodo mihi ad unum devites. Pol. Quid hoc, o Socrates? So. Prolixitatem illam, o Pole, quam ab ipso disputationis initio inceptabas. Pol. Quid vero? nonne mihi quantum voluero licebit loqui? So. Gravi nimium iniuria afficereris, o Pole, si profectus Athenas, ubi totius Graeciae maxima est loquendi libertas, solus ipse hoc in loco potestatem loquendi pro arbitrio non haberes. At contra pone, videlicet si te prolixe loquente, neque volente ad interrogata respondere, non liceret mihi abire et te audire nolle: nobne ego quoque gravia paterer, si non liceret mibhi abire, teque auditt nolle? Verum si qua tibi disputationis huius est cura, eamque corrigere velis, quemadmodum modo dicebain, retractans quod tibi retractandum videtur, rogansque vicissim atque respondens, ut ego Gorgiasque fecimus, redargue me, ac te redargui patiare. An dicis te quoque scire, quae et Gorgias se scire profitetur? Pol. Dico equidem. So. Et iubes, ut de quo quisque velit, a te quaerat, tanquam ab homine qui respondere sciat?. Pol. Certe. So. Nunc ergo alterttruni tuo arbitratu facias, vel quaere, vel responde. Pol. Faciam equidem, atque mihi, responde, o Socrates, quandoquidem Gorgias circa prhetoricam tibi non satisfacit, tu. ipsam quam esse dicis? ^ So. Interrogasrie, quam artem esse putem? Pol. Id ipswm. S. Nullam, o Pole, ut vera tibi loquar. Pol. Qaid igitur tibi videtur esse rhetorica? So. Res quam tu dicis fecisse artem, in eo libro quem nuper legi. Pol. Quidnam dicis?. So. Peritiam quandam, Pol. Peritia ergo tibi videtur esse rheforica? So. Mihi quidem, nisi tu aliud dixeris. Pol. Cuius videtur rei periia? So. Gratiam quandam voluptaiemque pariendi. Pol. Nonne igitur pulchrum quiddam existimas esse r eloricam, cum apud homines comparare gratiam possit?. So. Quid. c Pole? audivisti iam quid illam esse dicam, qui deinceps inierrogas utrum pulchram esse putem? Pol. Nonne audivi te dicentem, esse perifiam quandam? So. Visne igitur, quandoquidern. graliam magni facis, paulam quid miuibhi gratificari? Pol. Volo. Sv. Interroga me nunc, quatm artem esse coquinatiam putem. Pol. Ecce imterrogo: quaenaimn ars coquinaria est?. So. Nulla. Pol. A quid? So. Peritiam quandam esse dico. Pol. Quaenam peritia est? So. Gratiam voluptatemquetpariendi. Pel. Idemne est coquinaria atque vrhetorica? So. Nullo pactos sed eiusdem Studii particala. Pel, Cuius studii?. So. Ne durius sit veritatem dicere vereor Gorgiae causa, ne forte me suum vituperare studium arbitretur. Ego enim, utrum haec rhetorica sit quam Gorgias exercet, nescio. nam ex hac disputatione nihil nobis patefactum est, quid tandem ipse putet. Sed quod ego appello rhetoricam, mei cuiusdam particula est nequaquam honestac. Gor. Cuiusnam, o Socrates? dic age, nihil mea causa veritus. So. Videtur mihi, o Gorgia, esse studium quoddam, non artificiomm quidem, soed sagacis animi. aptique natura atque potentis ad humanam consuetudinem /sibi conciliandam. Appello autem sumnram caputque eius adulationem. Huius autem studii multa videntur mihi esse membra. uuum. quidem coquinaria: quae quamvis esse ars videatur, meo tamen iudicio non est ars, sed peritia quaedam usu comperta. Eiusdem praclerea particulam rhetoricam quoque esse dico, et fucatoriam, quae mangonica dicitur, et sophisticam: has utique particulas quatuor ad res quatuor pertinere. Si ergo Polus quaerere vult, uaerat. nondum enim audivit, qualem aduflationis particulam rhetoricam esse dicam: nec animadvertit, ad id me nondum respondisse. itaque interrogat, utrum pulchram existimem, necne. £o vero, utrum pulchrum aliquid vel turpe rhetoricam esse rcar, non prius respondebo, quam quid ipsa sit, aperuerim. non enim aliter respondere decet, o Pole. ergo si audire velis, percontare ualem adulationis particulam rhetoricam esse dicam. Pol. auaero iam abs te, qualis particula? So. An me respondente perces? Est enim, ut opinor, rhetorica particulae civilis simulacrum. Pol. Quid ergo? pulchrumne an turpe quiddam ais esse?. So. Turpe. siquidem mala esse turpia dico, quandoquidem ubi, tanquam quae dico iam scienti, me respondere oportet. Gor. Per Iovem, o Socrates, nec ego, quid dicas, intelligo. So. Nec iniuria quidem, Gorgia. nondum enim setis expressi: Polus autem iste iuvenis est, Gor, At hunc mitie; mihi vero responde, qua pacto dicas rhetoricam civilis particulae simula^cerum esse, (So, Conabor exprimere, quid imnihi videatur esse rhetorica. si vero non est id, Polus iste redarguet. Corpus appellas aliquid atque animam? Gor, Quidni, So. Horum vero nonne putas aliquam utriusque bonam habitudinem? Gor. Puto equidem. /;So. Praeterea habitudinem aliquam apparere bonam, cum minime sit? Dico autem nonnihil: eiusmodi, Mulmi corgus bene affectum hahere videntur, quorum malam valetudinem habitudinemqne haud facile deprehenderet quisquam praeter medicum gympasiique magistrum. Gor, Vera narras, So. Tale quiddam et in corpore et in anima esse dico, quod quidem facit, ut et corpus et anima bene se habere videatur, cum non bene Se habeat, Gor. Ita est. So. Age vero, si potero hoc osten dere. Cum res duae sint, artes esse geminas arbitror: et artem quidem ad animam pertinentem, civilem nuncupo: eam vero quae ad corpus, nomine uno nominare non possum. sed huius arlis unius, quae curat corpus, dnas pono particulas: alteram quidem gymnasticam, alteram meuicinam. In civili vero nomotheticam, scilicet legalem conditricem legum, pono correspondentem gymnasticae: et iustitiam, scilicet iudiciariam, medicinam quodammodo referentem. Communicant vero invicem, utpote quae circa idem sunt, medicina atque gymnastica, rursusque iudiciaria atque legalis. veruntamen inter se etiam differunt. Cum vero hae quatuor sint, semperque ad optimum curent, hae quidem corpus, illae animam: facultas adulatoria id sentiens, non cognoscens quidem, sed coniectans, se quadrifariam dividit, singulasque subit particulas, simulans id se esse quod subiit. Et optimi quidem nullam babet curam, sed semper eo quod dulcissimum est, quasi hamo incautam illaqueat: mentem, et usque adeo decipit, ut plurimi apud eam aestimanda videatur. Medicinam quidem coquinaria subiens, simulat optimos se cibos corpori adhibere. Quamobrem si vel inter pueros vel viros admodum pueriles contendere oporteret co quum atque medicum, uter eorum de bonis malisve cibis plus intelligat, medicus quidem fame periret. Id ergo aduletionem voco, ac turpe, o Pole, quiddam existimo. id enim adversus te dico: propitereaque absque ulla optimi ratione voluptatem au cupatur. neque artem eam esse dico, sed peritiam quandam; quoniam nullam habet rationem eorum quae affert, qualia natura sint: quo fit, ut rationem nullius possit afferre. ego vero non appello artem, quod careat ratione. quod si de his ipse ambigis, rationem me tibi polliceor rcdditurum. Itaque medicinam, ut dixi, coquinaria adulatio subit: gymnasticam vero similiter fucatoria, res noxia, fallax, ingenerosa, illiberalis, figuris, coloribus, lincamentis et sensu quodam ita decipiens, ut aroptcr extrinsecum fucum propriam veramque formam, quae t per gymnasticam, negligamus. Ceterum ne sim prolixior, volo tibi more geometrico dicere. sic enim forte iam assequeris. Profecto quod fucatrix ad gymnasticam. id ad medicinam est coquinaria. immo vero Sic: Quod fucatrix ad gyronasticam, boc sophistica ad legalem: rursusque, quod coquinaria ad me dicinam, id rhetorica est ad. iudiciariam. Veruntamen, ut dicebam, ita natura distinguuntur: ac etiam tanquam propinquae miscentur invicem in eodem et circa eadem, sophbistae videlicet et rhetores: nec utilitatem respiciunt aliqxam, quam vel pro sipsis, vel proaliis sequantur ufiquam. Nam si animus corsori non praeesset, sed ipsum sibi, neque ab eo perspiceretur icernereturque coquinaria et medicina, sed corpus ipsum gratia voluptateque sua haec perpenderet, illud Anaxagorae prorsus accideret, amice Pole: ipse enim horum peritiam habes: omnia videlicet in eodem indiscreta commiscerentur, : et quae ad medicinam pertinent et salutem, et quae ad coquinariam attinent. Audivisti iam. quid ego rhetoricam esse dicam: rem videlicet coquinariae respondeentem, talemque in anima, qualis illa est in corpore. Forte vero procul a ratione me gessi, qui tibi prolixitatem prohibens, ipse longum extendi sermonem: ob id tamen dignus sum venia, quia s1 brevius locutus essem, minime percepisses, neque responsio tibi mea satisfecisset, sed expositione rursus indiguisses. Si ergo nec ego te respondente asequi valeo, t1 quoque cxtende sermonem. sin valeo, permitte me responsione tua vel mea pro arbitrio nti: sic enim iustum, est. Et nunc quidem, si quo pacto responsione hac opportune uti potes, utere. Pol. Quid igitur ais?. adulatione tibi videtur esse rhetorica? So. Equidem adulationis l, )arliculam esse dixi. Non meministi, Pole, cum sis huius aetatis? quid forte posthac facies? Pol. An boni rhetores videntur tibi quemadmodum adulatores in civitate contemni?. So. Interrogationem hanc facis? an orationem aliquam exordiris? Pol. Interrogo equidem. 3So. Nulla. existimatione, o Pole, mihi dignr videntur. Pol. Quomodo nulla? nonne maximam in civitatibus potentiam habent? So. Minime, si potentiam bonum aliquid esse dicis ei qui potest. Pol. Dico certe. So. Oratores ergo minimam omnium in re publica potentiam mihi videntur habere. Pol. Qeid ais? nonne quemadmodum tyranni occidunt quem volunt, et exspoliant patrimonio pelluntque ex urbe? 3sso. Per Canem, o Pole, per singula quae dicis, ambigo, utrum sententiam explices tuam, an rauacras meam. Pol. Quaero equidem tuam. So. Esto, amice: deinde duo simul a me quaeris. Pol. Quonam pacto duo? So, Nonne dicebas modo, oratores occidere tyrannorum more quoscunque velint, et fortunae bonis exspoliare, atque in exsilium mittere? Pol. Equidem. So. Dicoiitaque tibi, has duas interrogationes esse, respondeboque ad utrasque. assero equidem, o Pole, tam rhetores quam tyrannos minimam in civitatibus habere potentiam, quemadmodum Ppaulo ante dicebam. nihil-enim, ut ita dixerim, facere ex his quae volunt: facere tamen quod sibi opinantibus optimum videatur. Pol. Nonme haec magmna potentia?. So. Non certe, ut ait Polus, Pol An ego non dico? dico equidem certe. So. Per Iovem, tu non dicis, quandoquidem magnam potentiam dixisti ei, qui potest, esse bonum, Pol. Id quidem dico. So. Bonumne igitur esse di cis, si quis ea fecerit, quae sibi optima videantur mente capto? atque id rnagnam dicis esse i, otenl. iam? Pol. Non certe. So. Nonne igitur ostendendum tibi est, oratores habere mentem, atque rhetoricam non adulationem quidem esse, sed artem, quo me convincas? alioquin nisi id ostendens me conviceris, oratores et tyranni, facientes quidquid faciendum sibi videtur in civitate, nullum propterea bonum consequentur. Siquidem potentiam habere, ut ipse ais, est bonum: facere vero quidquid videatur absque mente, ipsemet confiteris csse malum. nonne ita? Pol. Ita certe. So. Quonam igitur pacto oratores vel tyranni magna in re publica possunt, nisi Socrates convictus a Polo, illos quae volunt facere, fateatur? Pol. En virt so. Nego eos facere quae volunt. tu vero me redargue. Pol. An non paulo ante confitebaris, quae sibi bona videntur, eos facere?. So. Et nunc rursus confiteor. Pol. aan non ergo faciunt quae volunt? So6. Non, ut arbitror. iol. Faciunt tamen quae sibi videntur, So. Concedo. Pol. Molesta, o Socrates, et incredibilia dicis. So. e me accuses, pulchre Pole, ut appellem te secundum te. verum Si quid habes quod inquiras, errorem meum redargue: sin minus, ipse responde. Pol. Sed respondere malo, ut quid ditas intelligam. -So. Utrum ergo tibi videntur homines id vclle, quod ubiqne agunt? an potius illud, cuius gratia agunt id quod limt? veluti qui pharmaca a medicis accepta bibunt, utruim tibi id videntur ipsum velle quod faciunt, videlicet pharmacum bibere et asperitatem eius perferre: an sanitatem potius, cuius gratia bibunt. ol. Manifestum est, eos fieri sanos velle, cuius gratia potionem sumunt. So. Nonne et qui navigant au aliud negotium lucri causa obeunt, non id volunt quod facunt? quis enim navigare, subire pericula, molestias habere velit? sed illud volunt, ut arbitror, cuius gratia navigant;, divitias scilice. t: harum enim:gratia navigant. lpol. Maxime. so. An non in omnibus quoque similiter, quisquis aliquid alicuius agit gratia, non. id vult quod agit, sed illud cuius gratia agit? Pol. Ita videtur. / So. aan est ex omnibus aliquid, quod non aut bonum sit aut malum aut horum medium, neque bonum. scilicet neque malum? Pol. Nihil omnino. So. Nonne bonum uudem dicis sapientiam, sanitatem, divitias, aliaque generis eiusdem? mala vero horum contraria? Pol, Equidem. So. (Quae vero neque bona suni neque mala, talia quaedam dicis, quae quandoque boni, quandoque mali participia sunt, quandoque neutri: veluti sedere, vadere, currere, navigare: rursus, veluti lapides, ligma, ceteraque similia. nonne talia quaedam esse dicis, quae neque bona appelles neque mala? Pol, Talia certe. 8o. Utrum igitur media haec bonorum agunt gratia, quotiens agunt? an bona gratia mediorum? Po/. Media bonorum gratia. So. Ergo sequentes bonum et vadimus, quando vadimus, praestare id etistimantes: et vicissim quiescimus, quandocunque quiescimus, ob id ipsum. bonum. nonneiia? lpol, Ita prorsus. . Praeterea si quos occidimus, eiusdem gratia occidimus: similiterque expellimus atque rapimus, putantes praestare nobis talia facere. Pol. Procul dubio. So. Quamobrem boni gratia haec faciunt omnia. qnicunque faciunt. lpol. Assentior. So. An non inter nos convenit, non quae alicuius gratia facimus, velle, sed illud cuius haec gratia facimus?. Pol. Maxime. So. Itaque non iugulare simpliciter omninoque. volumus, neque expellere, neque pecunias rapere: verum Si conducant haec, facere volumus: si noceant, nolumus, bona enim volumus, uf ipse ais. quae vero meque bona neque mala. supt. non proprie volumus; neque mala. Videor tibi, Pole, vcra loqui? an non? Quid non respondes? Pol. Veta. So. Quamobrem si in his consentimus, si quis quempiam inferfecerit vel urbe ciecerit vel privaverit patrimonio, sive tyfrannus ille sit sive orator, putans id melius sibi fore, cum tamen ait peius. is ulique faciet quae sibi videntur. nonna? D d H L Pol. Gerte. : So. Nunquid etiam quae vult, si quidem haec sint xaala? Quid mon respondes? Pol. Non videter mi-hi-qrx:aevuh facere. So. Quanam igitur ratione vir talis magnam habet in republica potestatem? si qnidem magna potesta» bonum quiddam est, ut ipse etiam confiteris. Pol. Nullo pacto. So. Vera ergo dicebam, fieri posse ut sit qui in civitate quae sibi videntur, effciat, neque tamen magham. potentiam habeat, neque quae velit, agat. Pol. Quasi vero tu, o Socrates. non optes licentiam habere faciendi quidquid tibi videatur in civioiate, potius quam non habere: neque affectes talis esse, quales nonnullos vides, vel intetficientes vel exspoliantes vel conlicientes in vincula, quoscunque et quandocunque:sibi videtur. So. lustene dicis an iniuste? Pol. Quomodocunque id fiat, nonne utrumque optandum? So. Bona verba quaeso, o Pole. Po/. Quid ita? So. vlguoniam non decet vel/vitam minime optabilem exoptare 3uiseram. . immo potius miscreri. d Pe, Quid vero? itane se habere eos de quibus loquor, exisimas? So. Quid prohibet? Pol. Quicunque igitur perimit quencunque opinatur iuste necandum, infelix tibi miserabilisque videlur?. So. Non mihi quidem: neque tamen conditio eius opianda. Pol. An non paulo ante miserum dicebas esse? So. Dicebam equidem, o amice, sed iniuste occidentem; eundemque insuper miserabilem: eius vero qui iuste interficit, cenditionem doon esse optandam. Pol. aan non qui iniuste occiditur, miserabilis est atque infelix?. So. Minus, o Pole, quam vel interfedor, vel is qui iuste necatur. lol. Quid ita, o Socrates? So. Quoniam ipferre iniuriam maximum est malorum. Pol. Quonam pacto id maximum? nonne peius est, iniuriam pati? So. Minime, Pol. lpse igitur mallesne pati iniuriam, quam inferre? S». Equidem neutruim vellem. at si necesse foret aut facere inluriam aut pati, eligerem potius accipere iniuriam quam inpferre. Pol. Nec ergo tyrannidem eligeres. So. Non, si tyrannidem similiter atque ego definis. Pol. Ego vero id esse dico tyrannidem, quod et paulo ante, videlicet licentiam in civitate habere quicquid videatur perpetrandi, sive interficere quempiam sive expellere libeat, ceteraque omnia pro libidine posse facere. So. Sed, o beate, attende, quae dicam, ac si potes, carpe. Si enim efo in foro ac frequenti hominum multitudine, assumpto sub ala pugione apud te gloriarer, me potentiam tyrannidemque mirabilem nuper esse nactum: nam sive aliquis istorum hominum quos cernis, mihi videatur occidendus, subito perimetur; sive alicuius frangendum caput, repente frangetur; sive discindenda vestis, subito discindetur; tantum ego in hac civitate Fossum: proinde tibi minus id credenti ostenderem pugionem, orte eo conspecto tu sic obiiceres: at isto, o Socrates, modo omnes maguam haberent potentiam. siquidem et quaslibet domnos incendere et Atheniensium navalia et triremes, cunctaque navigia, ac summaiim tam publica quam privata, quivis posset. Verum haec non est magna potestas, quidquid tibi quencunque videatar, facere. an tibi videtur? Pol. Certe non hoc pacto polentiam approbo. ;So. Potesne dicere, quam ob causam eiusmodi non approbes potestatem? Pol. Possum equidem. So. Cur ergo? dic iam. Pol. Quoniam necesse est eum, qui ista rerpetraverit, poenam luere. So. Poenam vero dare, nonne maum? Pol. Omnino. So. Nonne igitur, o vir mirabilis, magnam rursus potentiam iudicas, si modo qui agit quaecunque sibr videntur, assequitur ut utiliter agat, atque ita bonum consequitur: idque est magna posse? contra vero, malum id est, parvaque potentia? Verum id quoque consideremus. dicimugne, alias praestare ea facere quae modo dicbbamus, videlicet interficere, expellere, spoliare, alias autem minime? Pol, Sic omnino. So. Hoc iam mihi, utvidetur, tuibique convenit. Pol. Convenit. ) D2 So. Utrumi igitur et quo pacto dicis ipse melius esse-haec facere? dic age, quem terminum statuas. Pol. Tu vero, o Socrates; id definias. So. Ego igitar, o Pole, dicam, si a me. audire mavis, videlicet quando quis haec iuste facit, melius esse: ando vere iniuste, peius. lpol. Quasi vero arduum sit, o g?)cratea, te refellere. ac non puer etiam quivis refellere possit. So. Magnam illi puero -hagebo gratiam, 1iibi quoque non minorem, ssi ine refellens ab. errore eiusmodi liberaveris. te igitur oro, ne tibi molestum sit beneficium. hoc in. amioum conferre: sed iam xefelle. lpol Atqui, o Socrates, nihil opus est antiquis exemplis ad te confutandum. si quidem hesterna nuperque gesta manifeste declarare possunt, iniustos plerosque esse felices. So. (auapnam ista? Pol, Archelaum Perdicae lium Macedoniae dominantem, vides?. So. Etsi non video, saltem audio. Pol. Felixne igitur tibi videtur an infelix? So. Nescio equidem, o Pole, nunquam enim, apud ipsum fai. Pol. Quid autem, si eius eonsuetudinem bhabnisses, iam- eognosceres: almnde vero felicitatem eius non potes cognoscere? So. Non per Iovem. Pol. Constat igitur, o Socrates, similiter te icturum ignorare, utrum maguus Persarum rex sit felix. So. Et vera quidem dicam. ignoro enim. quo pacto ad eruditionem mstiiamque se habeat. Pol. Nunquid in hoc tota bceatitudo consistit? So. Certe, ut ego dico, o Pole. assero enim honestun bonumque virum et mulierem esse felicem, iniustum vero et lurpem esse miserum. Pol. Miser ergo secundum sermonem luum est Archelaus?. So. Nimirum, o amice, si iniustus. Pol. At vero quonam pacto negari id potest? is enim ex ancilla Alctli Perdicae fratris natus est: ideoque Macedoniae regnum. uod nunc habet, ad eum minime pertinebat: sed ipso iure lcetae servus erat: ac si voluisset iusta agerc, ipsi Alcetae servisse1; itaque secundum rationem tuam esset felix. Nunc vero quam mirabiliter factus est miser, postquam maximas iniurias intulit. Is enim primo hunc ipsum dominum patruumque suum Alcetam actcersitum ad se, quasi regnum, quod Perdicas abstulerat, redditurus, convivio vinoque gravatum, ipsumque- et fdium eius Alexandrum patruelem aequalemque suum coniectos in plaustrum, nocteque asportatos, trucidavit atque delevit. nec tamen his perpetratis suam agnovit miseriam, nec id fecisse goenituit- sed paulo post fratrem suum, legitimum Perdicae lium, puerum annorum septem, ad quem pertinebat regnum, noluit, ut felix fieret, iuste alere, atque ipsi regnum tradere; sed in puteum praecipitem dedit atque suffocavit. Cleopatrae vero eius matri asseruit, puerum, dum iersequeretur anserem, cecidisse in puteum mortemque obiissc. iiis ergo tam magnis infuriis perpetratis, Macedonum omniurin miserrimus est, an potius felicissimus? Num est ullus Atheniensium, ut a te exordiamur, o Socrates, qui malit alius quisquam Macedonum esse quam Archelaus?. So. Et ab ipso disputationis exordio, Pole, te tanquam bene instructum ad orandum laudavi, artem vero disserendi dixi te neglexisse. At nunc; hsecne illa ratio est, per quam quivis etiam puer, ut ipse dicebas, me rcfeller- atpd que ego abs te, ut ipse iudicas, hac in praesentia ratione convictus sum, qui dixerim iniuriantem beatum esse non posse? Unde enim, o bone vir? atqui nihil tibi horum assentior, quae: tu dicis. Pol. Neque enim vis assentiri, cum tamen tibi vera videantur. 3o. O beate, oratorum more convincere me contendis, quemadmodum in iudicio fieri solet, ubi alii alios convincere se opinantur, cum pro sua causa multos ac probabiles ad- ducunt testes, si, adversarius aut nullum aut unum aliquem produxerit testem: eiusmodi vero probatio nullius ad veritatem est momenti. Saepe enim falsa testimonia et a multis et ab his, qui videantur idonei, solent afferri. Atqui in praesentia de his quae tu dicis, omnes ferme et Athenienses t peregrini tecum sentirent, si velis contra me testes producere; me siquidem aftferre ialsa tibi attestabuntur: sive Niciam accersas Nicerati filium, - fratresque eius secum, quorum sunt in Dionysio tripodes ordi- - ne quodam dispositi; sive Aristocratem Scellii filium, cuius in Pythio munus exstat pulcherrimum; seu totam Periclis domum. , seu aliam quamlibet Atheniensium familiam velis in testimonium advocare. At ego unus tibi non assentior. non enim me rationibus cogis, sed falsis testibus contra me productis, ex ipsa veritatis substantia deiicere me moliris. Ego vero nisi te ipsum testem unum adduxero mihi assentientem, nihil existimatione dignum in his quae tractamus, perfecisse me arbitror. puto ctiam nibhil te profecturum, nisi ego unus solusque tibi consentiam, tuque, dimissa aliorum test;ium multitudine, id efficias. Est igitur, ut dixi, unus iste arguendi modus, quemadmodum tu aliique multi putaiis. est et alter, quem ego puto. Eos igitur invicem comparantes, wtrum et quo pacto inter se discrepent, diligenter consideremus. non enim de rebus parvis instituta nobis est disputatio: sed de , hiis, quas et scire pulcherrimum est et nescire turpissimum. Caput enim et sumrina eorum quae perquirimus, est vel cognoscere vel. ignorare, quis beatus sit, quis miser. Principio quidem in iis quae perquirimus, tu fieri posse existimas, ut qui iniuriam facit iniustusque est, sit beatus: siquidem Archelaum esse quidem iniustum coniiteris, sed beatum. nunquid ita te opinari existimare debemus? Pol. Omnino. sso, Ego vero id fierl non posse dico. unum igitar hoc est de quo ainbigimus. Esto igitur. Iniustus autem eritne felix, si poenas iniustiliae dederit? Pol. Minime quidem: iumo miserrimus. So. At vero si iniustus poenas effugerit, ut ipse ais, beatus erit. Pol. Aio equidem. So. Secundum vero sententiam meam, o Pole, qui iniuriatur iniustusque est, omnino est ante alios miser: miserior autem, si iniuriarum poenas nunquam luat: minus vero miscr, si luat, suppliciumque iustum apud deos hominesque reportet. Pol. Quam absurda dicere audes, o Socratest So. Dabo equidem operam, o amice, ut ipse quoque mecum sentias. amicum enim esse te mihi puto. Nunc ergo ea de quibus dissentimus, ceiusmodi sunt. attende vero ct u. Dixi equidem in superioribus, iniuriam inferre peius esse quam pati. Pol, Ita dixisti. So. Tu vero contra, pati peius esse quam facere. ipol. Procul duhio. So. Praeterea eos qui iniuriam faciunt, ego miseros appellabam: atque a te redargutus sum. Pol; Ita per Iovem. So. Ut tu, Pole, putas. Pol. Ac forte vera. So. Tu vero iniuriantes tunc felices esse dicebas, cum poenas. minime dederint. Pol. Et maxime quidem. So. Ego vero. istos esse dico miserrimos: eos autem qui puniantur, minus miseros esse. Visne id quoque refellere? Pol. At istud, o Socrates, difficilius insuper quam illud quis redarguet. So. Haud difficileistud, immo impossibile iudicare debes, o Pole. quod enim verum: est, refelli nunquam potest. Pol. Quid ais? Si quis. tyrannidem per iniuriam moliri deprehensus fuerit, captusque torqueatur excarnificeturque, eique inurantur oculi, aliisue multis, variis, gravibus poenis afficiatur: videat practerca liberos et uxorem eadem pati, et tandem in cruce ponatur aut pice adhibita comburatur: an haec patiens felix erit? vel potius si evaserit, tyramnidemque assecutus arbitratu vivat suo, adeo ut vitae suae status exoptandus felixque a civibus el peregrinis existimetur? llaecne dicis confutari non posse? 8o. Perterrefacis me nunc rursus, o generose Pole; non autem refellis: paulo vero ante attestabaris. Veruntamen redige mihi parumper. in memoriam, -an iniuste capessere tyrannidem dixeris. Pol. Equidem. So. Neuter eorum felicior unquam erit, neque qui tyrannidem iniuste adeptus fnerit, neque qui deprehensus poenas dederit. nempe e duobus miseris neuter altero felicior est dicendus: miserior tamen qui potitus tyrannide supflicium devitaverit, Quid rides, o Pole? Alia rursus haec reellendi species est, cum quis aliquid dicat deridere, non autem arguere. Po/. At non putas refe(lai, o Socrates, cum talia dicas, qualiia Bullus unquam hominum diceret? Quaere ab istorum aliquo. So. O Pole, equidem non sum ex his qui in re publicca versantur. Et superiori anno, cum tribus mea praerogativam haberet, ac sorte oporteret me computare suffragia et ad consilium referre, concrai risum, quia facere id nescivi, Noli ergo iubere, ut ad consilium praesentium referam. Ceterum nisi meliorem arguendi viam habes, quemadmodum modo dicebam: vicissim mihi concede, atque experire qualem ego redargutianem esse arbitror oportere. Ego enim eorum quae dico, unum producere testem scio, illum ipsnm quicum mihi sermo est institutus: multitudinem autem mitto, et unius sententiam rogare scio, multitudini vero ne. verbum quidem facio. Vide igitur, utrum mihi vicissim arguendi locum velis concedere, tuque ad quaesitum respondere. Arbitrur equidem et me et te et alios homines existimare, peius esse facere iniuriam quam accipere, ac poenas effugere quam subire. Pol Ego autem neque me neque alium prorsus ulium: quandoquidem tu solus iniuriam perpeti malles, quam inferre. So. Immo vero et tu et ceteri omnes. Pol. Permultum abest. immo nec ego nec tu. nec alius quisquam. So. Visne respondere? Pol. Volo equidem. cupio enim, quid tandem dicturus sis, intelligere. So. Responde itaque mihi, ut intelligas, tanquam si a principio interrogorem: Utrum putas, o Pole, deterius esse? facerene iniuriam an perpetik? Pol. Perpeti. So. Utrum vero turpius? responde, quaaeso. Pol. Iniuriam facere. So. Nomnne et peius, si turpius? Pol. Minime. So. iintelligo iam. nempe non putas, ut videtur, idem - esse pulchrum atqvue bonum, idemque turpe atque malum. Po/. Non certe. So. alauid autem? pulchra omnia, scilicet corpora, colores, figuras, voces, studia, nunquid ipse ad nihil respiciens, pulchra nominas, an ad aliquid? ut ecce. primo quidem corpora pulchra, nonne aut propter ulilitatem dicis esse pulchra, atque ad id. pulchra cuius usui serviunt: aut propter aliquam voluptatem, videlicet quod delectent aspicientes? An habes praeterea quidquam aliud, quod de corporis pulchritudine dici possi? Pol. Nihil aliud. :So. Nonne et alia similiter omnia, sive Bguras, sive colores, vel propter aliquam voluptatem vel utilitatem aut utraque pulchra a, pellas? Po/. Ita prorsus. So. Ft voces praeterea, ei quae ad musicam pertinent, cuncta similiter? Pol. Ita. So. Quin etiam aiatuta legum et studia non ob aliam causam pulchra sunt, qnam quod aut conferunt aut delectant aut utrumque perficiunt. Pol. Ob aliam certe nullam. So. Denique de disciplinarum pulchritudine idem. existimamus? Pol. idem prorsus. et pulchre quidem nunc definis, o Socrates, pulchrum delectatione et bono conferente definiens. So. Nonne turpe contrario, scilicet dolore ac malo, id est, detrimento, definiendum?. Pol. Necesse est. So. Quotiens igitur e duobus pulchris alterum pulchrius est, vel altero illorum aut ambobus excedens pulchrius est, scilicet aut delectatione aut utilitate aut ambobus. Pol. Prorsus. So. Rursus quando duorum turpium alterum turpius est, vel dolore vel detrimento excedens est turpius. an non necesse est?. Pol. Ita. So. Age itaque, quomodo saulo ante de inferenda accipiendaque iniuria dicebatur, an non: ieebas pati iniuriam esse deeerius, facere vero turpius? Pol. Dicebam equidem. 4So, Si ergo facere turpius est. quam pati: ant molestum. quidem est, ac molestia superans turpius est, aut erimento, aut utrisque? nonne id etiam necessarium? Pol. Quidni? So. Primo quidein consideremus, an molestia superet, dclantque magis qui inferunt quam qui patiuntur iniuriam. Pol. Nullo pacto istud, o Socrates. So. Quare non excedit dolore. Pol, Non apparet. So. Si non dolore, nec etiam ambobus. Pol. Non videtur. So. Ergo altero. Pol. Altero. So. Malo igitur alque detrimento. -Po/. Apparet. So. Quamobrem iniuriam factre excedens detrimento deterius erit, quam pati. Pol, Manifetum est. . So, Nonne et a multis hominibus et abs te supra. concedebatur, turpius esse inferre iniuriam quam. accipere? Pol. la. So. Nunc euam apparuit esse deterius? Pol. Apparuit. So. Eligeresne tu, o Pole, magis id quod deterius turpeque est, quam id quod minus? Ne pigeat respondere, Pole: nihil enim obfuerit. sed te rationi tanquam medico commitlas ingenue: atque respondens aut concede quae dico, aut nega. lpo/. Nunquam, o Socrates, istud eligerem. So. Alius vero quisquam hominum id reciperet? Pol. Mihi quidem per hanc rationem non videtur aliquis recepturus. So. ouamobrem vera diceham, neque me neque te neque alium quenquam recepturum facere iniuriam magis quam pati, quippe cum sit deterius. , Pol. Apparet. :;So. Vides ergo, Pole, facta argumentorum comparatione, ea inter se maxime discrepare. Nam tibi quidem alii praeter me omnes assentiuntur: mihi vero solus ipse sufficis assentiendo atque testificando; cuius ego solius suffragium sententiamque rogavi, ceteros vero dimitto. Atque id quidem sic habeto. Post haec autem. quod secundo loco dubiabamus, iam consideremus: Utrum iniuriantein. poenas dare inaximum sit malorum, ut ipse putabas: an maius non dare poenas, ut ego putabain. Consideremus autem hoc pacto: Dare ioenas iniuriarum atque iuste puniri num idem appellas? Pol. Ildem. So. An potes negare iusta omnid, quatenus iusta sunt, esse pulchra?. et vide, ut respondeas provide. lpo/. Mihi quidem aeque, ac tibi videtur. So. ld quoque animadverte, An Si quis agat quippiam, necesse sil esse aliquid Patien. s ab ipso agente. Pol. Vidg:tur. So, Au ergo hoc et pati oportet, quod agens agit: et tale insuper, quale agit ipsum? ceu Si quis pulsct, necesse aliquid inde pulsari?. Pol. ecesse. Bo. Atque S1 vehementer aut velociter pulset, si militer pulseri, pulsatum?. Peo/. Similiter. So. Talis ergo passio inest pulsato, qualem efficit pulsans? . Pol. Omnino. «So. Et quid comburat quis, oportet aliquid inde comburi? Pol. Oportet, So. At si vehementer exurat el, ut ita dixerhn, dolorosc, simililer e uri quod uritur, quemadmodum urit urens? Po/. Prorsus. - So. Similiter si quis secat, secatur enim aliquid? lpo/. Ita. So. Ac si lata vel. profunda aut dolorosa sit sectio, tali necesse est 3uod secatur sectione secari, quali sector ipse secat?. Pol. Vietur. So. Considera vero summatim, an quod modo dicebam, in cunctis confiteare: videlicet quale aliquid agens agit, tale quiddam pati patiens. Pol. Confiteor. So. His ergo concessis responde, nuum poenas dare sit pati aliquid aut agere. Pol. Pati. So. Nonne ef a quodam agente? Pol, Constat, ab ipso videlicet puniente. So. Qui autem recte punit, nonne iuste punit? Po/. luste. So. Iusta faciens, necne? Pol. Iusta. S. Ergo qui punitur, dum iniustitiae det poenas, iusta patitur. Po/. Apparet. iso. lusta vero dictum est esse pulclira. Pol. Prorsus. So. Horum igitur alter quidem pulchra facit: alter vero, scilicet punitus, pulchra patitur. Pei. Sic est. So. Quod si pulchra, etiam bonma. nam vel iucunda illa sunt, vel utilia. ol Necesse est. So. Bona ergo patitur, quisquis iuste punitur. Pol. Videtur. So. Id ergo sibi prodest. Pol. Confert. So. An non, ut quo pacto iudico explicem, meliorem reportat animum, siquidem iuste puhitur? lpol, Consentaneum est. So. Ergo qui luit poenas, a pravitate animae liberatur. lpoel, Cette, So. liaque maximo libetatur malo. ita vero considera. cirt pecnnias aliadne hominis malum vides, quarn paupertatem? Pol, Hanc ipsam. 4o. Circa corpus autem malum dices itnbetillitatem, morbum, deformitatem, ceteraque eiusmodi? Pol, Equidem. So. Nonne et in anima malum aliquod esse censes? E 23 Pol. Quidni?. So. Id vcro nonne vocas iniustitiam, inscitiarn, timiditatem, et olia generis eiusdem?. Pol. Maxime. So. Cum igitur haec tria sint, pecunia, corpus, anima; tria horum esse dixisti mala, paupertatem, morbum, iniustitiam. Pol. Gerte. So. Horum vero malorum quidnam turpissimura? nonne iniustitia, et, ut summatim dicam, animae vitium?. Pol, Valde quidem. So. Quod si vitium animi turpissimum e«t. ergo ct. pessimum. Pol. Qua ratione hoc ais, o Socrates?. o, Hac«. ulique: Semper quod turpissimum est, vel quia dolorem v« quia detrimentum infert maximum, vel quia facit utraque, turpissimum est: quemadmodum er ea, quae in superioribus con - cessa sunt, apparet. Pol. Maxime. So. Turpissimum vero esse iniustitiam et omne animi vitium, non nobis concedebator? Pol. Certe. So. Quare aut quia molestissimum est et molestia superans, iccirco horum turpissimum vst: aut quiadetrimentum affert, aut propter utrumque. Pol. Sic oportet. S. Nunquid molestins est iniuspum esse, intemperatum, ignavum, imperitum, quam pawpertate morboque premi? Pol. Non Ccrle, quantum ex his coniicitur. So. Quoniam igitur incredili quadam mirabilique magnitudine detrimenti atque mali viuum animae cetera superat mala, iccirco omnium est turpissimum: quandoquidem non dolore excedit, ut ipse ais. Po/. Sic apparet. So. Iam vero quod maxuno excedit damno, maximunm omnium est maloram. Po. Ita est. So. Quamobrem iniustitia, miemperantia, ceteraque improbitas animae, malum est omnium maximum. 2o/. Videtur. So. Quaenam ars a paupertate nos liberat? nonne quaestuaria? P. Haec ipsa. So. ouac vero a morbo? an non medicina? Pol. Haecsane. So. At quaenam a pravitate eliniustitia? Sin minus id tibi succurrit, ita considera: pquonagh tt ad quos potissim:rm ducimus morbis corporeis aegrotantes? Pal Ad medicos, Socrates. So. Quo autem iniuriantes atque dissolutos? Pol. Ad iudices. ;So. Ut videlicet puniantur. Pol. Assentior. So. Nonne qui recte puniunt, iustitia quadam freu puniunt? Pe/, Procul dubio. So. Quaestuaria ergo pellit paupertatem: Medicina vero abigit morbos; ludiciaria denig:e intemperantiam et iniustitiam amovet. Pol. Sic apparet. uid ergo horum est pulcherrimum?. Pol. Quorum dicis? So. Quaestuariae, medicinae, iudiciariae. lpol. Multo exsuperat iudiciaria, Socrates. So. Ergo. vel volurtatem affert lilurunam vel utilitatem, vel ambo, si modo pulcherrima sit. ol. Sequitur. So. An ergo curari a medico delectabile est, t inter manus medici oblectantur, dum curantur infirmi? Pol, Non apparet. So. Conducit tamen. nonne? lpol. Confert. So. Quoniam videlicet magno liberantur malo. qua mq:. er utile est tolerare dolorem, ut sanus evadas. Pol. Procupdu io. So. An ergo felicissimus, quantum ad. corpus attinet, is foret, qui per medicinam curatus convaluerit: vel potius qui a principio non aegrotaverit? -Pol. Gerte qui non aegrotarit. So. Nempe non in hoc consistere videtur felicitas, ut liberemur a malis: sed ut ab ipso initio simus incolumes. Pol. Ita est. So. Quid vero si duo male vel corpore vel animo affecti sint, uter horum miserior? num qui curatus liberatur a male, an qui minime? Pol. Qui non curatur. So. Nonne in iudicio puniri, a maximo quodam malo, id est a pravitate, liberatio erat? Pol. Erat cerie. so. Quippe cum punitio iusta moderetur, iustioresque efficiat, tanquam medicina quaedam improbitatis. Pol. Ita est. So. Velicissimus ergo qui non habet animi vitium: quandoquidem id maximum. apparuit esse malum. Pol. Absque dubio So. Secundo autem loco qui a malo eiusmodi liberatur. Pol. Apparet. So. Hic vero est qui correptus perterritusque poenas dederit. Pol. Is ipse. So. Pessime ergo vivit qui iniustus est nec ab iniustitia solvitur. Pol. Apparet. So. Nonne hic est qui maximis perpetralis iniuriis, maximaque iniustitia fretus, effecerit ut neque corripiatur neque puniatur neque Forsolvat poenas: quemadmodum effecisse dicis Archelaum aliosque tyrannos et otatores atque potentes? lpol. Apparet. So. Ferme enim eiusmodi homines, o vir optime, perinde faciunt, ac si quis morbis gravissimis occupatus, det operam, ne vitiorum quae in corpore sunt, sub medico poenas reportet, neque curetur: puerorum more formidans ustionem atque sectionem, tanquam rem molestam. nonne tibi quoque ita videtur? Pol. Mihi quidem. So. Quoniam videlicet quanti sit sanitas corporisque virtus ignoreant. Videntur autem per ea quae modo concessimus, « tale quiddam facere, o Pole, illi qui iudicium fugiunt: ad dolorem quidem eius aspicere, ad utilitatem vero caeci esse, at?ue ignorare quanto miserius est cum animoa non sano, sed racto, iniusto, impio, quam cum non sano corpore degere. lhiue dant operam, ne iudicium subcant, neve maximo solvantur malo: eaque de causa pecunias cumulant, comparant amicos, eloquentiae student. At vero si nos, o Pole, vera confessi sumus, sentis quid ex hac discursione sequatur? an vis, singula per consequentiam disponamus? Pol. Ut libet. So. Nonne evenit, maximum esse malum iniustitiam atque iniuriam? Pol. Vidctur. So. Praeterea mali huius solutionem esse constitit poenas luere? Pol. Apparuit. So. Eas vero effugere, mali perseverantiam. Po/. Certe. So. Igitur inter mala magnitudine secundum obtinet locum iniuriam facere: at vero efficere ne iniuriarum poena inaxime subestur, omnium natura maximum est primumque malorum. Pol. Videtur. So. Hoc est igitar, o amice, de quo ambigebamus. tu quidem Arcbelaum. esse dicebas felicem, qui cum maximas perpetrarit iniurias, nullas pendit poenas. ebo autem conira putabam: videlicet sive Archelaus sive alius quivis hominum iniuriarum supplicia non rependat, eum ante alios esse miserrimum: ac semper eum qui intulit, eo qui patiatur iniuriam, esse miseriorem; denique illum qui non luat poenas, illo qui luat. An non baec erant quae a me dicebantur? Pol. Haec ipsa. So. Nonne demonstratum est, vere haec dieta fuisse? Pol. Apparet. 4sso. Esto, o Pole, si ergo haec vera sunt, quidnam us est rhetorica? nempe ex superioribus sequitur, oportere a-digentiasime custodire nosipsos, primumi quidem, ne cui iniuriam inferamus, tanquam satis mali ob hoc ipsum. habituros. nonne ita? Pol. Ita certe. So. Deinde vero, sive per nos sive per alium quempiam nobis. carum inferatur iniuria, sponte nostra ed iudicem puniturum, tanquam ad medicum properare; ne an/ liquatus iniuriae morbus sic inficiat animum, ut insanabilem reddat. Quonam alio I;acto dicemus, o Pole, si maneant priora illa inter nos concessa? nonne haec iia illis necessario consonant, aliter vero nequaquam? Pol, Quid enim, o Socrates, dicere possumus? So, Ad: defendendam igitur aut excusandam imustitiam nosttam, vel parentum vel amicorum aut filiorum aut patriae iniuriantis, nullius, o Pole, utilitatis nobis est rhetorica. nisi quis iudicet contra oportere rhetorica uti, ad accusandum vid:licct, primo quidem nosipsos, deinde domesticos familiaresque et alips, si quis eorum qui nobis cari sunt, iniurias perpetraverit; ne lateant eorum crimina, sed producantur in lucem; unde poenas illi persolvant sanique evadant. praeterea ad compellendum se ipsum et alios, ne expavescant, sed forti animo et quasi conniventibus oculis iudici tanquam medico secandos urendosque se tradant, bonum ipsum honestumque sequentes dolore contempto. itaque si verberibus digna commiserint, verberandos sese tradant: si vinculis, vinciendos: si mulcta, mulctandos: si exsilio, expellendos: si nece, necagd4os qua quidem in re unusquisque sui ipsius sil sugrumque accusator: atque ad hoc oratoria facultate utatur, ut patefactis iniuriis a maximo iniustitiae malo solvantur. litane, o Pole, an aliter dicimus? Pol. Absurda quidem ista, o Socrates, mihi videntur: veruntamen tibi forte superioribus consonant. So. Nonne aut superiora illa dissolvantur oportet, aut haec sequentia concedantur? lpol. ta se res habet. So. Contra vero reputando, si alicui malefacere oportet, sive inimico sive alii cuipiam, id dumtaxat cavendum est, ne ipse ab adversario iniuriam patiatur: ac si aliis iniuriam fecerit inimicus, omni studio providendum est et verbis et operibus, ne luat poenas neve trahatur ad iudicem: ac si trahatur, contendendum est, ut inimicus evadat nec puniatur: immo sive aururp multum rapuerit, ut non restituat, sed possidens ipse in se atque suos ininste impiequc dispertiat: sive morte digna commiserit, ne moriatur unquam, si fieri potest, sed immortalis sit malus: sin autem minus id. fieri potest, saltem ut sic affectus plurimum tempus vivat. Ad haec et huiusmodi mihi videtur, o Pole, conferre rhetorica. ls E ». U veto, qui non sit illaturus iniuriam, haud magna eius esse videtur utilitas, si modo in ea est utilitas aliqua. nam in his, quae superius dicta sunt, nulla prorsus apparebat. Cal. Dic, mihi, o Chaerephon, serione haec loquitur Socrates, an iocatur? Chae. Mihi: quidem videtur, o Callicles, mirum in modum, loqui serio, hand tamen importunum fuerit ab ipso requirere. Cal. Cupio per deos. dic mihi, o Secrates, utrum existimare debeamus te nunc serio loqui, an iocari. si enim serio loqueris el sunt vera «quae dicis, perversa procul dubio nobis est vita, auile o9mnia agimus contra quam decet. 3So. O Callicles, nisi nobis inesset affectus, etsi aliis quidem alius, tamen in plerisque comanenis; sed aliquis nostrum proprium guendam singularemqne praeter ceteros haberet affectum: haudquaquam facilc foret, quod in se quisque senuiret, aliis explicare. Quorsum aec? nempe animadverto, me atque te nunc idem pati: cumque duo simus, duo quaedam amare. Nam ego philosophiam amo: tu vero populum Atheniemsem. Sento itaque, si in con cione tibi populas contradixerit, te consuevisse mutare sententiam, atque ea dicere quae illi placere intelligas, nec ullo modo: posse voluntati eius obsistere. suamobrem si quis illa, quae tu atia poruli dicis, admiratus, absurda esse obiecerit, responebis forsitan, modo vera fateri velis, nisi is quem tu amas, ulus mutet sententiam, nec unquam te mutataguen. ldem tibi forte contingeret erga privatum quendam, si quexm vehementier amares. Arbitrare igitur, talia a me quaedam te audire; nec talia me dicere admireris: sed da operam, ut. philosophia quam amo, haec velle deaistat. Dicit enim illa, o dulcis. amice, semper quae a me audis. et si familiarium quidam alias . mihi loquitur aliter; philosophia tamen seimper eadem. dicit autem quae tu nunc admiraris: modo enim praesems audisti. Aut ergo illam, quod nuper dicebam, redergue, atque ostende, iniuriam facere nec dare poenas non extremum esse malorum: aut, si hoc stare sinis, praedico tibi, o Callideq, per canem Aegyptiorum deum, nunquam te Callicli consensutum, sed in omni vita repugnaturum. :Atqui ego, o vir ogtime, praestare iudico, ut lyra. mihi discordet et dissonet, chorusque quem ducam, ac multi praeterea homines coritradicant, quam ut ego unus mihimet dissonem atque repugnem. Cal. O Socrates, videiur haec taa iuvenilis quaedam in disputando iactantia, ac revera vulgaris quidam appares concionator: et nunc quidem in his concionaris; cam idem Polo evenerit, quod evenisse Goriae, paulo ante erga te accusabat. namgoriiam quodam in oco a te interrogatum, si pergeret ad ipsum aliquis rhetoricam
- percepturus, sed iuris ignarus, an illum doceret, rubore
adducium, inquit Polus, affirmavisse illum se esse docturum: idque ob ipsos hominum mores, qui graviter ferrent, i quis talia non concederet. ob huiusmodi deinde concessionem coactum esse Gorgiam sibimet contradicere. et te quidem iuste tunc meo iudicio irrisit, quod huiusmodi ineptias sequereris. Nunc vero rursus Polo eadem evenerunt: atque ego Polum in hoc minime probo, quod tibi concesserit, iniuriam turpius esse facere quam pati. ob quam concessionem impeditus a te, quae cogitaverat, explicare non potuit, : Tu vero revera. . o Socrates. in scrupu^ los concionalesque difficultates audientes adducis, dum veritaiem sequi te profiteris. affers utique in medium quae natura quidem pulchra non sunt, sed lege. Plerumque vero. accidit, ut contraria sint inter se lex atque natura. Si quis igitur erubescat neque audeat quae sint exprimere, contraria sibumet fateri compellitur. tu vero id astutius animadvertens, insidiaris in verbis. Si quis. enim secundum legem loquatur, tu deinceps secundum naturam interrogas. si vero secundum naturam ille, ipse secundum legem: qeemadmodum de inferenda vel suatinenda iniuria modo fecisu. (Cum enim Polus secundum legem inferre turpius esse diceret, ipse legem «s persecutus. Natura enim 1uidquid peius est, idem et turpius, quale est iniuriiam pati: lege vero, inferre. non enim viri est iniurias pati, Xxnancipii cuiusdam, cui melius esse mortuum esse quam vivere: quod. quidem, contumeliis iniuriisque affectum, ncque, sibi neque suis potest opitulari. Verum, ut ego arbitror, qui leges condunt, imbecilloressunt plures. Itaque utilitati con sulentes suae leges constituunt. praeterea laudes vituperatiotiese disponunt, metu potentiorum adducti, ne qua in re exceere eos possint. itaque aiunt turpe iniustumque esse aliis plus habere; idque definiunt iniuriam facere, plus vidcelicet quam ali wt habeas, quaerere. satis enim sibi factum putant, si cum inferiores sint, aequam habeant portionem. Ob Eanc igitur rationem lege quidem id iniustum turpeque dicitur, quaerere ut habeas plus quam ceteri: atque hane vulgo iniuriam nominant. Natura vero 1psa, ut puto, demonstrat, ut praestantior plus habeat quam inferior, et potentior quam debilior. Ostendit vero multis haec modis, tum in ceteris nimantibus, tum in cunctis civitatibus atque gentibus, apud quas iustum esse censetur, ut otentior infirmiori dominetur, plusque possideat. Nam quo lure Xerxes adyersus Gtaecos duxit exercitum, vel pater erus contra Scythas, aut innumerabiles alii, quos referre quis possel? Sed hi, ut arbitror, secundum naturam iuris ipsius haec agunt, ac per Iovem secundum ipsius naturae legem: non tamen fortasse iuxta leges has a nobis conditas, per quas stantissimae ac validissimae indolis adolescentes ab incunabulis tanquam leones capientes, quasi quibusdam magicis carminibus fascinamus, servilemque in modum subiicimus, dicentes aequitatem esse servandam, idque pulchrum iustumque esse. At si quis praestantis naturae vir insurgat, ac literas, fascinationes incaniationesque huiusmodi vestras pessundans atque discindens, legesque omnes quae desciscunt a natura, subvertens, ceteris dominetur, in eo iam naturae ipsius ius effulget. Videlur autem mihi Pindarus haec eadem in quodam cantu ostendere, ubi legem ait omnium esse reginam mortalium atque immortalium: eamque ius agere violenter praepotenti manu. Idque conieclare se dicit ex rebus gestis ab Hercule: qui, etsi carmen ipsum haud satis memoriter teneo, mermiini tamen ipsum dicere, i-ler-g culem neque emptos neque donatos Geryonis boves abegisse; utpote naturali ipso iure dictante, et boves et cetera omnia quae ab hominibus possidentur, illius esse debere qui praestantier sit atque valentior. Veritas igitur ita se habet, idque plane conoscas, si ad maiora te iam, dimissa philosophandi cura, con verleris. Nam philosophie quidem, o:Socrates, gratiosa res est el venusta, si quis illam moderate in adolescentiaque attingat. sin autem supra modum tempus in ea contriverit, hominum est corruptela. Quamvis enim quis optimo a nalura sit ingenio praeditas, tamen Si diutius per aetatem iam provectam philosophetur, necessario omnium rerum. imperitus evadet, quarum emnino clarum, bonum, etcellentem virum oportet babere periliam. nam et legum civilium et verborum, quibas in consue^ tadine coetuque hominum tarni a)ublice quam privatim uti de« cei, voluptatum praeterea cupiditatumque humamarum et, uf breviter comprehendam, morum- prorsus fiunt ignari. Quoeirca quoliens ad aliquam rem gerendam vel sublicam vel privatam sese conferant, habentur ridiculi: quemadmodum et civiles viri; Si in vestras exercitationes disputationesque descendant. evenit enim illud Euripidis, gta in re clarus quisque est, ad eam properat, et diei partem illi plurimam rmpartit, ut spse se superet, ubi vero inferior sit, : inde fugit illudque vituperat:: aliud vero laudat, quadem eui. ipsius benevolentia; existimans se ipsum F a ita laudare. Verum praestare arbitrgr, ambornin participem freri. philosophiae quidem, quatenus. disciplinae gratia deceat. Nec turpe (Eudem est adolescenti philosophari. sed cum grandior netu philosophiae adhuc incumbit, res est, o Socrates, valde ridiocula. Equidem. similiter affectus sum erga eos qui pbilosophiae dant operam, atque ilos qui balbutiunt ac ludunt. quotiens enim aspicio puellum, cui -decorum adhuc est loqu ita balbutientem ludentemque, delector; festivumque et liberale mihi videtur, puerilemque decens aetatem. quotiens vero puellum audie verha expeditius exprimentem, mmolestum quisdam mihi oberitur, auresque offendit meas, oatque servile quippiam rae se ferre videtur. Ceterum cum virum quis vel audit bab utiemtem vel videt ludentem, ridiculum id quidem a viroque alienum ac dignum plaiis apparet. Idem igitnr erga philosophantes mihi evenit. In adolescente enim philosophiam cernens valde delector, decensque iudico, atque ingenuum esse hominem hunc existimo: eum vero, qui non philosophetur, illiberalem, nec unquam praeclarum aliquid ac generosum de se ipso praestiturum. Sed quando grandiorem natu philosophanlem anfmadverto, neque dum siudia eiusmodi deserentem, verberibus iam. hunc virum, o Socrates, indigere censeo. Quippe cum, quemadmodum modo dicebam, huio accidat homani, ut eliamsi ingenuae indolis sit, tamen servilis evadat. fugit enimm mediam civitatem forensesque oensuetudines; in quibus. poeta inquit viros feri praestantissimos::. abscondens scse eum tribus vel quatuor pueris, e. in. angulis susurrando vitam ducens, niil unquam liberale. aut magnifieum prolaturus. Ege autem valde te, o Socgates, amo. Itaque idem mihi evenit erga to, quod et Zetho erga Arophionem apud. Euripidem, cuius modo mentionem feci. tglia munc mihi quaedam adversus te dieere . vebit in mentem, qualia adversus fratrem ille dicit. Profecto ca, o Socrates, negligis. quae mediteri deberes, atque adeo generosae mentis praestantiam. specie quadam pucrili eonformas:: nec in iudiciis consultationihusque verba reete scives. facere. neque convenieps quicquam. ppobabileque. eligere, . nec. aliis. peoinpte consulere. o amice Socretes, ne mihi. sis infensus. benevolenta enum erga to mea:ad/heec procememda: uunc adducor. Nbunc tarpe ducis sic te:habere. quemadmodm ego. arbitror babere ie aliosque omnes, qui philosophiam dintius prosequuntur? -Nempe site nunc, : aut alium quempiam vestrum quis comprehendens in carcerem traaheret, asserens te, quamvis non facias, tamen iniuriam. facere: certe quid acturua esses omnino igno. yares; sed vacillares oscitaresque;; defensionis tuge prorsus ignavus, proinde adductus in iudicium, vel ab ignavo spernendoque. accusatore, ultimo sugslicio, si. modo illi placeret, afficereris. lam. vero quomodo 1id ad sapientiam spectat, o Socrates, Si qua ars -ingenuae. mentis; ndcta virum, :reddit deteriorem: adeo ut nec ipse sibi. opeem ferre valeat, hec ex grovissimis periculis se. aut alium quenquam servare; sed inimicorum raptorumque exponat iniuriis, inglorium:in. civitate degentem? lam vero eiusmiodi virum, etsi dictu sk agroestius, lice super geriam ompune pulsare. Quamobrem, o bone vir. mibi credens desine. iiam. in. vanis: versari argotiis; docora rerum gerendurum
exerae officia, :atque:hoc exeqce. ex qibus sapere videoris: ista
vero arguta, sive deliramehta appellavi oporitet sive nugas, ex quibus vacuas habitubis Wernos, aliis welinque: denique imitare , non eos, qui haec exigua captant, sed cos, quibus. vita et gloria et alia bona adsunritt complurima. -So. Si aurea mibi, o Callicles, anima foret, nonne arbitraris me libenter reperturum aliquem ex his lapidibus optimnm, per quos probari aurum sol, ad quem lapidem animam admoyens mecum, si ab ipso quasi recte educata approbaretur, certo scirem mesatis habere, nec probatione ulterius alia ihdigere? Cal, Quorsum haec, o Socrates?. So. Dicam equidem. nempe arbitror, cum te nactus fuerin, me iam pretiosum hunc lapidem esse nactum. Cel. Quam ob causam?. So. Quoniiam certo scio, ea quae tu mecum senseris in his, quae meus animus opinatur, fore procul dubio vera. Censeo namque, illum qui alicuius sufficienter probaturus sit animam, utrum illa quidem recte instituta sit. necne, Aria potissimum habere debere, quae ipse babes omnia. scienliam primo, deinde opinionem, prudentis scilicet atque benevoli, tertio audaciam. Nam multos equidera reperio, qui me propterea recto examine pfobare non possunt, guod shpientes non sunt, quemad/nodum, tu esse videris, alii/vero sapientes quidem sunt, ssed veritatem mibi dicere noluht, ex co quod mei 2 curam non babent, nt tu habes. Peregrini vero isti, Gorgias et: Polus, sapientes quidem sunt, meque diligunt; verum deest eis audacia, verenturque ultra quam oporteat. Quod quidem cuinam duhium esse possit? quippe cum eo usque processerint verecundiae, ut utrique ob ipsam verecundiam in praesentia multorum hominum ausi fuerint sibi ipsis de rebus maximis contradicere. Haec autem omnia quae alii non habent, ipse habes. Principio es abunde doctus, quod multi confirmarent Athenienses; mihique es benevolus, quod qua coniectura intelligo, tibi dicam. Novi equidem, o Callicles, quatuor vos in sapientiae studio sacios, te scilicet et Tisandrum Aphidnaeum, et. Andronem Androlionis Nausicydemque Cholargeum. atque audivi aliauando, cum inter vos agitarelur, quousque sapientiae studenum foret, eiusmodi apud vos vicisse sententiam: Non esse a exactam philosapbiae diligentiam contendendum, sed cavendum esse, ne ultra quam deceat sapientea facti, clam vos ipsos depravaretis. ;Quimn igitur audio idem te mihi consilium dantem, quob emicissimis fuis dedisti, sufficiens argumentum est veri amoris erga ome tui. Proinde quod audaciae satis habes, nec te pudor impedit, et tu ipse affirmas, et oratio quam paulo ante hic babuisti, tibi perhibet testimonium. Cum haec igitur ita se habeant, si quid tu mihi in disputando concesseris, sauis iam nobis probatum erit; neque oportebit ad examen aliud id referre: alioquin tu mihi nunquam id concessisses, vel sapientiae defectu vel verecundia adductus vel dccipiendi causa. amicus enim mihi es, ut ipse ais. llevera igitur, mea tuaque confessio nem iam veritatis habebit. Harum vero consideratio rerum, in uiibus me ipse corripuisti, omnium, o Callicles, pulcherrima est, oualem esse virum deceat; quidque et quousque tam in iuventute quam in senectute exercere conveniat. Ego vero si quid in vita mea mipus recte ago, certum habeto me non sponte mcea, sed inscitia potius aberrare. Quamobrem tu, quemadmodum adionere coepisli, perge quaeso, planeque mihi demonstra quidnam est istud, quod mihi quaerendum vest, et qua via consequi valeam. Quod si me consentientem tibi nunc habebis, postea , Vtro quac assensus fuerim, minus pracstere deprehendas, So cordem omnino ignavumque me putato, neque ulterius in rae in ammonendo, quasi omnino perdito, operam perdas. Resume vero mihi ab initio, quemadmodum tu et Pindarus dicebatis: lustum id esse natura, potentiorem per vim auferre ea quae imbecilliorum sunt, et dominari meliorem deteriori, plusque habere eum qui praestantior sit, quam qui abiectior. Nunquid aliud dicis esse iustum? an recte memini? Cal. Haec et tunc dicebam et nunc dico, So. Utrum vero meliorem vocas eundem atque pqtentiorem? neque enim tunc plane, quid diceres, intelligere pot tui. Num validiores appellas potentiores: oportetque valiaiori us infirmiores obtemperare? quemadmodum tunc videris demonstravisse, quando dicebas, magnas civitates adversus parvas naturali iure insurgere, propterea quod potentiores surt. atque validiores; quasi idem sit potentius validtusque, et melins. An fiert
potest, ut aliquis inel;or quidem sit, inferior tamen atque
imbe- cillior? Siiniliterque ut potentiorsit, deterior tamen? Vel eadem m«elioris auiue potentioris est definitio? Hoc ipsum mihi apertius explica, idehie an aliud sit potentius et melius atque valentiuss Cal. Equidem manifeste tibi assero, idem esse. So. Nonne multitudo ipsa natura uno potentior est? quae quidem leges constituit super unum, quemadmodum nuper ipse dicebas? Cal. Quidni? So. Multitudinis ergo leges, potentiorum sunt. Cal. Omnino, Se, Nonne igitur et meliorum? qui enim potentiores: sunt ut ipse ais, valde sunt meliores. Cal. Sic certe. So. Nonne horum constitutiones natura sunt rectae; cum potentiores sint? Cal. Sic afirmo. So. Nonne multitudo statnit, quemadmodum nuper ipse dicebas, iustum esse servari inter omnes aequalitatem: atque esse turpius iniuriatn inferfe quam psti? cstne ita, an aliter? Ac vide, ne hic tu quoque ob verecundiam capiaris. Conxtituit multitudo ista, necne: videlicet iustam esse servari aequitatetm, non autem, alium alio: plus habere; atque turpius esse facere iniuriam quam accipere? Nulla te, o Cahicles, invidia, quaeso, detineat, quominus ad haec mihi resporidcas: ut si mecuni senseris, abs te confirmaer, tanquain viro ad iudicaidum abunde sufficierite. Of b Cal. Sic utique statuit multitado. So. Non ergo lege sola, et Aiurpius est facere iniuriam quam pati, et iustum est aequitatem servare; sed etiam ipsa natura. Quapropter videris in superioribus non vere dixisse, neve me recte accusavisse, dicens coniraria esse lceem atque naturam: meque haec animadvertentem solere in verbis insidiari, atque si quis secundum nainram louatur, ad legem; si quis vero secundum legem, ad naturam educere. Cal. Ilic vir nunquam desistet in nugis versari. Dic mihi. o Socrates, nonne te pudet, cum tam grandis neatu sis, venari nomina: atque si quis verbo excidat, tanquam id tibi lucro veniat, impense captare? Putas me aliud dicere potentiores essc quam meliores? nonne dudum tibi dico, idem esse melius atque potentius? An putas me dicere, si faex servorum . hominumque umdique vilissimorum in unum coniluat, istos, raeterquam. fortasse corporis viribus, esse potentiores: et quae lsti Statuant, esse iura?. So. Agcdum, o sapientissime Callicles, itane dicis? Cal. Et maxime quidem. So. At cgo, beate vir, iamdudum «coniecto, ;, tale aliquid. te potentius appellare: aique. inteerogo, cupiens quid velis; aperte cognoscere. non enim tu duos meliores iudicas esse quam unum? neque servos tuos te meliores, quia videlicet robustiores sint? Verum rursus a principio ditas, quos tandem ais meliores esse, quando non validiores: et vide, precor, o vir mirifice, ut mitius me doceas, ne a scholis tuis aufugiam. Cal. Ironia loqueris, o Socrates, So. Non per Zethum, o Callicles, quo tu fretus, mulla usus adversus mc nunc es ironia. Verum dic age, quosnam meliores appellas? Cal. Praestantiores equidem. -So. Vides ergo, te nomina dumtaxat dicere, ostendere vero nihil. Non aperis, meliores potentioresque utrum prudentiores, an alios quosdam esse dicas? Cal Per liovem hos dico, et maxime quidem. So. Saepe igitur unus prudens complurimis imrudentibus secundum sermonem tuum potentior est: atque unc par est dominari, ceteros vero subesse, plusque habere eum his quibus imperat. hoc enim dicere mihi velle videris: neque verba awcupor:: si quidem unus sit multis potentior. Cal. At haec ipsa sunt quae dico. hoc enim ego arbitror ius esse natura, eum videlicet, qui melior prudentiorque sit, imperare atque plus inferioribus possidere. So. Siste parumper. quid tandem putares, si hoc in loco, ut nunc, congregati essemus multi, forentque nobis communia esculenta et poculenta complurima: nos vero omnis essemus generis, partim quidem validi, partim vero imbecilles: unus autem nostrum omnium circa haec pru- dentissimus, fortasse medicus: ac foret hic, ut consentaneum est, aliis quidem robustior, aliis vero debilior: nonne hic prudentior, praeterea melior, quantum ad haec pertinet, et potentior erit? Cal. Omnino. So. Utrum vero horum esculentorum propterea plus habere debet quam nos, quia sit melior? an potius ob eius praestantiam omnia distribuere debet; neque in distribuendo gr. o se plus retinere: alioquin mulctandus sit: sed aliis plus, alis minus habere? ac si omnium debilissimus sit, rminimum sibi quamvis optimo tribuendum est, o Callicles? nonne ita, o bone. vir, est dicendum? Cal; De esculentis et poculentis et medicis - atque eiusmodi nugis verba facis: ego vero non de his loquore So. Utrum iaitur prudentiorem esse meliorem dicis, necne? responde. Cal. Equidem. e. At non oportet, ut melior plus accipiat? Cal. Non de cibis atque potiorfibus. So. Intelligo. forte enim de vestibus: atque oportet eum, qui sit in conficiendis vestibus peritissimus, magnam habere tunicam, ac multis pretiosisque ornatum incedere vestibus. Cal. Quas tu vestes mihi narras?. So. At forsitan in calceis oportet eum plus accipere, qui in eis prudentior sit et melior: ac forsitan ipse coriarius maximos pluresque habere debet calceos, multosque suis pedibus circumferre. Cal. De quibus calceis nunc deliras? So. ouod s8i non talia, saltem eiusmodi quaedam dicis, ceu. viram in colendis agris prudentem bonestumque et bonum. debere plus reporitare seminis, plurimoque in, suis agris uti semine. Cal. Quam semper eadem dicis, o Socratest So, Non solum eadem, o Callicles, sed eisdem quoque de rebus. Cal. Per deos, semper tu cerdones, coriarios; fullones, coquos, medicos habes in ore, quasi de his instituta nobis disputatio fuerit. So. Nonne ergo ipse dices alinauando, uibus in rebus potentior atque prudentior iuste possidere plus debeat? vel neaue me permittes dicere, neque ipse dices? Cal. Atego id iamiu dico: primo quidem qui potentiores sint. non enim cerdones dico neque coquos, sed eos qui in administranda re publica Sinf prudentes: neque prudentes solum, verum etiam fortes, qui ad ea quae excogitaverunt perficienda aptissimi sint, neque animi mollitie ulla succumbant. So. Advertisne, o Callicles, non de eisdem me abs te, atque vicissim ie a me accusari? tu quidem me accusas, Ttasi semper eadem repetentem: ego vtro te contra, ianquam de rebus eisdem nunquam cadem afferentem, si qhidem alias meliores atque potentiores esse definis validiores, alias autem prudentiores. nnunc praeterea aliud quiddam affers. fortiores enim nunc quidam abs te potentiores ynelioresque nominmantur. Verum age. tandem explica, quos sotissimum et ad quid meliores potentioresque dicas. Cao/. lam ixi, prudentes videlicet in rebus publicis atque fortes. hos:enimm decet civitatibus imperare: idque iustum est, ut plas aliis ha« beant, domiinantes videlicet subiectis. So. Q, id vero? sibinq ipsisulla ratione dominari sive parere decet? Cal. Quemade modum dicis? So. Dico, num sibi quisque debeatitnperare: 4« nihil opus sit, ut sibi quidem imperet, Sed aliis dumtaxa. Cali Quomodo sibimet imperare dicis? so. Nibhil obscum. m;dl?t std. Q(uemadmodum (Ficuntmulti, temperatiim -e9 sui pssas compotem, voluptatibus videlicet suis cupiditatitiasque. dompic nantem. Ca/. Quam festivus. es, o Socratest stupitdlos homainesnominas temperatos. ;So. Quid ais? nemo est, quin norit;me id minime dicere. Cal. Immo valde quidem, o Socrates. nam quomodo beatus esse potest qui alicui serviat? eterum hoc st natura iustum atque pulchrum, quod ego tibi nunc audeacter dico, oportere illumqui:recte vitam actures sit, permittere cupiditates suds summopere augeri; nee eas ullo modo cohibere: atque his quam maximis quicquid petunt subministrare ob fortitudinem atque prudentian, ct queimlibet earum affectum prorsus explere. Quod quidem quia multi consequi nequeunt, eos vituperant qui id assequuntur, ob verecundiam suam impotentiam abscondentes: feruntque intemperantiam esse turpem, quemadmodum in superioribus ipse dicebam. praeterea in servilem habitum deducunt mcelioris naturae homines: ipsique cum libidines suas explere nequeant, temperantiam atque iustitiam probant propter ignaviam. Verum si his a principio contigigset, ut vel regum essent filii, vel ipsis natura sufficerel ad 1mperium aut tyrannidem aut polestatem aliquam sibi comparapdam, profecto turpius peiusque esset, ut huiusmodi temperantia nterentur:. qui, cum liceret ipsis frui bonis nec impedirentar al ullo, ipsi sibi dominam praefecerint multitudinis legem sermonemque ct vituperationem. Quo eniin modo non miseri essent? siquidem proptec quandam iustitiae 1g-mperantiaeque flon(?. s(atem nihil plus amicis tribuerent quain inimicis, cliam dum in divitate sua domiinarentur. Ceterum, o Socratess, veritas ipsa quam tu sequi affirmas, ita se habet: luxuria, intemperantia, libertas, modo facultas suppetat, potentia est atque felicitas. cetera vero isthaec speciosa praeter natararm adinvenita, hominum sunt deliramenta, et bugae penitus contemnendae. So. Non imgehetose, g. Callicles, audacia usus in disputando procedia, sane aperte nunc ea dicta sunt abs te, quae alii cogitant quidem, dioert tamen nolunt. quamobrem te, ut nullo niodo desistas, obseca, Ut fevera certiores efficiamur, qua sit ratione vivendum. Dic ergo mihi, cupiditates ais nom esse coercendas, si quis optet esse talis, quslety oportet esse? immo permittendum, illas simmopere auttri: atque earum expletionem aliunde comparandam? idque. ais ese virtgutem? Cal. Aio equidem. So, Si ia esset, non, tecte dicerentur beati esse, qui nullius indigeant. Alioquin lapides et rnortui felicissimi forent, Vetuntamen et illa, quaam tu:dicis, gravis tl vita. neque admirarer, si i eo vera dicat Euripides dicens, Quis novit, utrum vivere quidem mori sit, moli antem vivere? et nunc forte re vera mortui sumus. audivi iam equidem a sapienie quodam;, nos eunc mortuos esse, corpusque nostrum. sepulcbhrum esse nobis: partemquce illam animae, in qua cupiditates sunt, perinde se habere, ac si persuadendo vicissimque dissua, dendo sursum. deorsumque agitetur. Itaque elegans quidam ir, Siculus fortasse vel Italus, in his confabulatus, hanc antmi partem, propter suasionem credulitatemque lubricam allndens nomini, dolium appellavit: dementes vere, profamos atque dalmmnatos. Horum autem hanc animi partem, quae. libidinibos agitatur, tanquam futilem ob incontinentiam inexplebilem, perferatum esse dolium inquit. Quamobrem hic vir, o Callicles, -comtrarium tibi ostendit: eorum qui apud obscuros sug4 info4os, eos esse rmiserrimos, qui tanquam omnino profani damnau , sunt, atque aquam in vas garforatum cum alio etiam: pecforato -ase inferre. Esse autem hoc aliud vas sive cribellum, ut dicebat is qui me docuit, dementium animum. quem ideo perfouyato vasi assimilavit, quod propeer infidam affecuonem oblivionemque nequeai infusum aliquid continere. Videbuntur hacc alicui quodammodo mira: demonstrant tamen id quod ego volo, si qua ratione valeam persuadere tibi, ut pro inexplebili et incontinenti vitam moderatam praesentibusque semper contentam rebus eligas. Sed utrum per hanc tibi aliquid persnadeo, atque tu. mutata sententia beatiores qui temperate vivant, quam . Qut intemperate, putas? an nihil proficio, atque licet multa simili ratione eonfabuler, nihilo 1nagis es sententiam mutaturus? Cal. Hoc, o Socrates, verius subiunxisti. So. Agedurn, tibi similitudinem aliquam ex eodem gymnasio adducam. Attende, utrum perinde censeas de utriusque vita, temperati scilicet atque intemperati, ac si viri duo multa haberent vasa, et alter nidem integra atque plena, partim vini, partim mellis, parum lactis, aliaoque similter aliorum: sint vero singuh hi liquores rari quidem et inventu difficiles multisque ct gravibus laboribus comparati. Is ergo cui plena sunt vasa, nihil superinfundere omnino curct: sed quantum ad haec attinet, quictem agat. Alteri vero liquores sint quemadmoduira alteri, qui comparari quidem, sed tamem cum difficultate possini: vasa vero I perforata oatque fracta, ut die nocteque continue illa implere cogatur, aut exiremis molestiis agitetur, cum t1alis igitur sit utriusque vita, aisne vitam intemperati beatiorem esse quam temperati? An persuadeo tibi his verbis, ut vitam hominis moderati meliorem esse quam immoderati concedas? vel nondum persuadeo? Cal. Nequaquam, o Socrates. Nam illi cui plena sunt omnia, nulla amplius est voluptas: sed, quemadmodum modo diccbam, quasi lapis vivit, postquam serael impleverit; neque voluptatem sentit amplius neque molestiam, dulcedo autem vitae in multa continuaque infusione consistit. So. An non necesse est, si multum inifluat, multum vicissim eifluere? lataque eflluxui patere foramina? Cal, Prorsus. So. Charadrii avis 1. . voraginis cuinsdam tu rursus vitam dicis; non autem mortui aut lapidis. Atque mihi responde, num tale alicuid dicas, velut esuvire atque esurientem comedere? Cal. Dico equidem. So. Et sitire sitientemque bibere? Cel. Dico equidem: atque reliquis simi, liter cupiditatibus affectum esse, explereque eas posse cum voluptate, beatam esse vitam affirmo. So. Euge, virorum optime, perge, ut coepisti; nec te pudeat. oportet autem, ut videtor, me quoque pudore non detineri. Ac primum mihi dicas, utrum sscabiosum, sese fricantem, atque ita se habentem, ut continue id facere queat, beate vivere putandum sit. Cal. Quaim ineptus es, o Socrates, ac re vera vulgaris concionatort So. Profecto. 9 Callicles, Polum quidem et Gorgiam conterrui et erubescere compuli. Tu vero cave ne terrearis, neque;mdore impediare. fortis namque es. sed duntaxat responde. Cal. Dieo utique fricantem quoque voluptuose vivere. So. Nonne si voluptuose; eliam beate?. Cal. Procul dubio. So. Utrum si caput duntaxat fricet, vel amplius aliquid, a te quaero. Vide quid respondeas; Callicles, si quis te deinceps quae consequuntur interroget. atque his quasi capitibus concessis, cinaedorum istorum vita nequaquam gravis, turpis, infelix, dicenda erit. an ipse audebis eos beatos dicere, si ad votum his, quae cupiunt, potiantur? Cal. An non te pudet, o Socrates, ad ista sermonem deducere? So. Egone, o generose vir, deduco? an ille potius, qui adeo impudenter asserit eos qui oblectantur, quocunque modo obleclentur, esse beatos; neque distinguit quae voluptatum bonae sint et quae malae? Verum nunc saltem dic, Utrum idem esse asseras voluptatem atque bonum? an esse aliquid voluptariun quod non sit bonum? Cal. Ut mihi procul dubio ratus sit sermo, si aliud esse dixero, idem esse dico. So. Pervertis, o Callicles, illa quae prius dicta sunt, nec amplius aptus es ad ilta 3uae perscrutamur investiganda, si quidein aliter quam tibi vietur es responsurus. Cal. Enimvero tu quoque, o Socrates. So. Atqui neque ego recte facio, si id facio, neque tu. Sed, o beate, vide ne hoc sit bonum, Omnino gaudere. alioquin quae nunc subducta sunt, multa et turpia, atque alia insuper quam plurima evenire videntur, si hoc ita se habeat. Cal. Ut tu quidem putas, Q Secrates. So. Tu autem re vera, o Callicles, haec affirnias? Cal. Affirmo equidem. So. Vis ergo, quasi te serio loquente, disputationem aggrediamur? Ca/. Volo certe. So. Age iam, cum huiusmodi sententiae sis, distincte ad haec mihi responde. Vocasne aliquid scientiaun? Cal. Voco. So. Nonne Fortitudinem quandam paulo ante cum scientia esse dicebas? Cal. Dicebam sne. So. Nunquid aliud fortitudinem, quam scientiam, quasi duo haec sint, dicebas esse? Cal. Maxime. So. Voluptatem vcro alque scientiam, idemne an aliud esse? Cal. Aliud, o sapientissime vir, dicebam. So. Num et fortitudinem a voluptate differte? Cal. Quidni? So. Age itaque, ut haec memineriinus, Callicles quidem Acharneus voluptatem bonumque idem esse dixit: agd Sscientiam et fortitudinem ium inter se tum a bono differre. Socrates autem Alopecetes ista non concedit. nunquid. concedit? Cel. Minime. Soe. Arbitror autem neque Calliclem talia conces surum, quando ipse recte consideraverit. dic mihi, felices et infelices nonne contrario modo affici putas? Cal. Puto equidem. sse. An non si contraria, haec eorumque affectiones invicem sunt, necesse est ea ita se habere, quemadmodum sanitas atque morbus? non enim aliquis sanus simul est atque aegroiat: neque simul cessat sanitas atque morbus. Cal. Quo pacto dicis? So. Assumpto toto, si vis, corpore ita considera. Aegrotantne alicuius oculi eo morbo, qui ophthalmia nominmaiur? Cal. Esto. So. Nunquid simul sani sunt? Cal. Non. So. Quid vero quaudo eo morbo quis liberatur, nunquid tunc sanitas oculorum cessat? et tandem morbus simul sanitasque, discedunt? Cal, Minime. So. Mirum namque, ut arbitror, absurdumque id foret. Cal. Nimium quidem. So. Sed, ut puto, vicissim capit et amittit utrumque. Cal. Asseniior. S. Robur quoque imbecillitatemque similiter. Cal. Certe similiter, So. Velocitatem rursus et tarditatem. Cal. Certe. So. onne et bona felicitatemque et horum contraria, mala videlicet atque miseriam, vicissim accipit utraque et vicissim amittit? Cal. Omnino. sgso. Si qua ergo reperiamnus, a quibus: aliquis liberatur simul et habet, nimirum haec non ita se haent, ut alterum quidem eorum bonum sit, alterum vero maum. haecne confitemnur? quid responsurus sis, considera di- ligenter, Ca/. Confiteor procul dubio. So. Age utique, ead illa quae prius concessimus reveriamur. Famescere voluptarium di- Yisti esse an. molestum? de fame ipsa interrogo. Cal. Molesum equidem. ac tamen famescentem comedere, voluptaarium. S. Ego quoque intellipo. at vero fames ipsa rholesta est, an non? qcal, Molesta. So. Nonne et sitis? al, Vehementer. , So. Utrum ergo amplius a me quaeri vis? anm confiteris indi gentiam omnem atque cupiditatem doloris esse participem? Ccl. Confiteor. ne ultra quaeras. So. Esto. Sitientem vero bibere voluptarium esse dicis? Cel. Dico. /So. Ex hoc ergo quod ais, sitieritem quidem esse, dolorosum est. Cal. Est. So. Bibere vcro expletio est indigentiae atque voluptas. al. Ita. So. Nunuid ergo qua ratione bibit, gaudere dicis? Cal. Maxime. So. uatenus vero sitit, dolere?. Cal. Ceric. So. Sentis igitur, quid sequatur? videlicet fateri te. dolentem gaudere simul, quando sitientem dicis bibere. An non simul id evenit eodem in loco atque tempore, sive circa animam vis sive circa corpus nihil enim refert, ut arbitror. Itane est, an aliter? Cal. Ita. 8. Veruntamen felicern esse simul vt infelicem, irtrpossibile esse dixisti. Ca/. Equidem. So. At vero dolenteim gaudere posse, confessas es. Cal. Apparet. So. Quapropter gaudere non idem tst atque esse felicem, neque dolere idem quod infelicem essc.
Meoque aliud voluptas est quam bonum. ei. Nescio, quid
commenteris, o Socrates. So. Immo scis, sed non vis fateri, Callicles: at perge quaeso respondendo: ultro-enitm deliras: ut quam sapiens sisagnoscas, qui me castigas. Nonne unusqoisque nostrum sitire desinit, atquc simul gaudere propter poum? Cal. Nescio quid dleas. Gor. Nequaquam ita, o Callides. immoresponde mostti gratia, ut disputafio concludatur. Cal, At vero semper talis est Socrates, o Gorgia. exigua enim et nullius momenti perquirit atque redarguit. Gor. Quid Wa refert? non enini hoc tuum officium est, o Callicles: sed Permitte, ut arguat arbitratu suo. Cal. Quaere igitur, Se(rates, de dngustis ac vilibus istis: quando id. Gorgiwe placet. . So. Siccine beatus es, o Callicles, ut magna consecutus mysteria sis priu, quam parvg. , ego vero fas esse non iudicabam. Sed iam resumens unde amisisti, responde. An non simul de:sinit quis ailire. atque gaudere? Cal. Concedo. ^So. Nonne et . famescere, aliasque cupiditates habere simul atque voluptates . desinit?. Cal. Ita est. So. An non ergo et dolores et voluptates simul cessat habere? Cal. Ita. So. Veruntamen a bonis et a malis non. simpl cessat, ut tu modo fatebaris, nunc vero non confiteris?. Cal. Equidem. sed quid tum?. So. Nempe non eadem sunt, o amice, bona, et voluptaria; neque mala eadem atque mol;sta. ab his enim quis simul cessat: ab illis vero ne. quaquam, utpote aliis. quanam igitur xatione voluptaria ea, dem essent. atque bona, vel niolesta eadem atque mala? Iam vero. si vis, hoc rursus pacto considera. arbitror enim nec , per hunc; modum tibi consentiri. lattendc igitur: lbonos vires nenne bonorum. praesentia bonos vocas? quemadmodum pulchros egs. quibus, pulchritudo adsit, appellas. . Cal. Equidem. 8o. Quid vero? bonos viros appellas dementes et timidos? non certe paulo ante; immo fortes prudenlesque dicebas. nonne hos i»sos nuncupas bonos? Cal. Omnino quidem. So. Quid autem. ? emchtem tetum vidisti aliquando, voluptate perlundn Cal. Vidi. So7 i, )mim autem deieptem vidisti aluquando aflici volu?tate, Cd? Opinor fne v e. Sed quorsum haec? So. Nihil reert. sed resy nde Cal. Vidiso. vero? sanaeaxeqhs virum dolentem vidistiatque gauderitem? U l. Certe. So trg ero mahs saudenf dtque dolent: prudentesnean 1mprþfde es? Cl aud mulium differre arbbitror. So. Satiset istud. In;bello aulem vidistine unquam virum timidum? Ca/. Quidni?. So, Quid vero? curh recederent hostes, ulri videbantur tibi magi fauere: timidine an fortes? Cal. Utrique mihi maeis gaudere vel saliem prope. So. Nuhil kefert, ganudent igitur es titidi? C«l. Magnopere. , So. Et dementes, ut apparet. Cal. Et isti. sp. Cum vergo Tlgstes adventant, soline dolexi It, iinidi, gn a, amgmt? Cal. Utrique. So. Nuin similiter? C1. Foxte magis timidi. so. Abeuntibus autem nonne magie gaudent?. Cal. Forte. So. Nonne igitur dolent atque gaudent. iniprudentes atque prudentes. timidique et fortes similiter. ut ipse ais: magis tamen timidi quam fories? Cal. Aio, equidem. So. Veruntamen prudentes quidc et fortes boni sunt, timidi vera, atque imprudentes mah. C« lia est. So. Quamobrem aeque gaudent atque. , dolent et boni et mali. Cal. Assentior. So. An ergo. aeque iboni. malique, sunt hi, qui boni sunt et qui mali? am potiue boni duntaxat. qui bont sunt, mali vero, qui mali? Cal. Per Iovem, nescio quid involvas. Sv. An ignoras dixisse te bonos bonorum iraesentia esse bonos, malos vero malorum? Bona autem voluptates esse, mala vero dolores? Cal. Equidem. So. Nonme igitur his qui oblecahtur assistunt bona, videlicet voluptates? si quidem oblectanwr. (Call. Quid prohibet? . So. Num praesentibus bonis boni tunt. qui delectantur? Cal. Sunt. So. Et doleritibus assunt mala, sclicet ipsa dolores?:Ca/. Assunt. So. Malorum vero assistenti malos esge dicis qui- mali sunt. nonne adhuc dicis? Cal. Equidem. So. Boni ergo sunt qui gaudent, mali vero qui dolent. Cal. Maxime. So. Et qui magis, nimirum:magis: quive 1ni»us, et hi minus: et qui pariter, aeque. Cal. Ita. So. Nunquid ais ita g£audere atque dolerc: prudemtes, ut. imprudentres, rursusque timidos atque fortes? an magis etiam timidos? Cal. Aie. So. Reputa. igitur una mecum. quid noobis ex his quae concessa sunt eveniat. Bis enim atque ter, pulchrum esse ferunt, ea quae pulchra sunt dicere atque considerare. Bonum dem esse prudentem Ifortemque esse diximus, -necne? Cal. Diximus. So. Malum vero imprudentem atqae timidum? Cal. Prorsus. So. Bonum autem rursus eutti, qui gaudeat? Cal. Ita. So. Malum vero eum, qui doleat? e/. Necesse est. So. Dolere vero atque laetari. bonum malumque similiter: forte etiam magis malum? Cal; gcefle. So. /Simimiter ergo quis bonusfit et malus bono? vel potius ipse malus fitbonus? A noh baec et supetiora illa sequuntur, si quis voluptaria eadem essedixerit aique bona? in. mon neeessario haecsequantar, o Callicles? Cal. lamdudum 1e ansculto, Socrates, tibique concedo, observans. 8i quis. vel. ioco-aliquid tibi dedepit; id puerorumi mot libentius te accipese. :Quasi. vero existimare debeas, velme vel sliupg. quenquam non arbitrafi aiias, volupi(ates esse me:res, alias vero deteriofes. So. Hui, hui, o Callicles, quam astutus et me quasi puerum ludis. quandoque uno miodo asserens, quandoque aliter, meque decipiens. Atqui non arbitrabar ab iniio ultro deceptum iri abs te, cum sis amicus. nunc autem me nimium fefellisti: atque, ut videtur, quemadmodum vetusg habet proverbium, mecesssario adducor, ut praesenti sorte pra viribus bene utar, et quod tu das accipiam. Est autem, ut videtur, quod nunc affers, eiusmodi, voluptatum alias quidem bonas esse, alias vero malas. nonne? Cai. Procul dubio. So. Bonae vero nonne quae utiles: rmalae autem quae ^noxiae? Cal. Ka;certe, So. Uules autem quae boni aliquid. afferunt: hoxiae vero quae mali nonhibil? Cal. Assentior. So. Nutm igtur tales ditis, veluf in cord)qle duas modo dicebamus, edendi bibendique voluplates? ^ Nunquldex his illae quae. vaeludinem praestant corpori aut robur aut allam quandam corporis virtutem, bonae suht: quae vere cohtrariao. tnalac? . Haaa PRENES II Cal, Prorsus. So. Kt dolores eodem pacto alii boni sunt, alii mali? Cal. Nihil prohibet. :So. Bonas quidem voluptates et dolores bonos eligere oportet et prosequi. Ca/. Prorsus. So. Contra vero nequaquam. Caol. Manifestum est, So. Nempe bonorum gratia agenda esse omnia ego et Polus consensimus. an memiinisti? et tibi similiter videtur hic esse finis omnium actionum, ipsum Scilice bonmm? eiusque gratia cetera omnia facirncfa. non autem ipsum gratia reliquorum? An ieruius in
- hanc sententiam nobis accedis? Cal. Equidem. So.
Quamobrem bonerum gratia oportet et alia et voluptates sequi: non autem bona gratia voluptaium. Cal. Prorsus. So. An ergo cuiusque viri est eligere, quaenam ex rebus quae delectant bonae sunt, queeve malae? an potius artificiosi viri opus est utrumqlllle? Cal. Attificiosi. So. Recordemur ergo illorum, quae ego ad Po lun Gorgiamque dicebam. profecto dicebam, si meministi, esse facultates quasdam praeparatrices, alias quidem usque ad volnptatem duntaxat, quid melius deteriusve sit ignorantes: alias: vero quid bonum malumve sit cognoscentes. Ponebam praeterea, earum quae circa voluptates versantur, coquinariam circa corpus peritiam, sed non artem: carum vero, quae ad bonum intendunt, medendi artem. Et per Iovem amicabilem precor, o Callicles, noli adversus me 1ocari, neque quicquid tibi occurrit respondere: neve rnursus haec a me accipere quasi lecante. Vides enim, ea de re nobis esse sermonein. qua nihil magis nosse vir sapae mentis cuntendat, quemadmoduni aidelictl sit vivendum: utxum quemadmodum tu hortaris, illa agendo qnae viri esse dicis officia, versantem. in populo atque orantem, rem praeterea publicam gubernantem, ceu vos in praescentia Bubernatis: an potius vita sit haec philosophica capessenda. ct qua in re haec vita differt ab illa. Forte vero operae pretium t(, quemadmodum inceperam paulo ante, distinguere: at. fiue dende, cum nobis de distinctione convenerit, si. haec duplex yita est, considerare quid. intersit, et qua potius sit vivendum. forte vero nondum quid dicam intelligis. Ca/. Nondum certe. So. At ego planius ta)i dicam. postquam ego ac tu confessi sumus, esse quidem aliquid bonum, esse quoque aliquid voluptarium; sed aliud voluptarium esse quam bonum, atque utriusque horuim studium et praeparationem quandam esse ad ea comparanda: alteram videlicet venationem boni, alteram voluptatis: hoc ipsum Frimo, antequam ulterius Hrocedam, assentiris mihi, necne? Cal. Assentior. So. Age et illa, quae ad hos dicebam, miihi assentire, si modo visus tibi sum tunc vera loqui, profecto dicebam, non videri mihi coquinariam esse artem, s peritiam quandam: medicinam vero esse artem;. propterea quo inedicinae facultas illius quod curat. naturam considerat, et causam eorum quae agit, potestque horum cuiusque reddere rationem. Altera vero voluptatis curatrix. facultas ad ipsam voluptatem, cirqa quam totum eius versatur studium, : omnino absque arte procedit, neque voluptatis ipsius naturam cdnsiderans ne4ue causam: iemeraria prorsus, ut ita dixerim, meque pensi haheus quicquam, sed usu quodam atque experientia, et me moria eius quodx accidere consueverit, solum freta, voiuptates studiose parat. Haec ergo primum considera, nurm sufficienter ubi dicta videantur, nunquid praeterea esse putes tales quasdam circa animam facnltates, -alias:quidetn. artificiosas, curam videlicet habentes eius. quod sit aniinae -optunum: alias vero id -
- negligentes. solum vero cogitantes, -quemadmodum et de
corsare diximus, quo pacto oblectere animum valeant. quae quiem,
utrum melior an deterior. sit voluptas, ininime cogitant:. neque aliud quidquam curant quam ut oblectept, sive melius id sit sive deterius. Mihi quidem, o Cellicles, videntur esse tales Aliquae facultates, universumque id ministerium. adulationtm esse duco, tam circa animam quam. circa corpus, et omnino circa aliud quodlibet, cuius voluptatem quis affectat, nulla prersus melioris deteriorisve adhibite ratione. Tu vero utrum ln eandem. nobiscum sententiam conwenis, an dissentis? Cal. Minime quidem: immo consentio, ut tibi quandoque disputao concludatur, et hulc Gorgiae gratificer. ;So. Nunquid hoc circa unam quidem est animam, circa vero duas vel plures non es? Cal. Non ita: sed et circa duas et circa mullas. So. Nonne et multis in unum convenientibus gratifcari quis potest absque ulla efus quod est optimum. ratione? Cal. Sic arbitror. So. Potesne dicere, quae studia sint quae hoc efficiant? Immo, si vis, me quaerente, eam quidem quae talis tibi videtur, concede esse talem: quae vero non talis, nega. Principio tibicinariam consideremus. an non tibi haec, o Callicles, videtnr esse talis, ut aliud nihil curet quaum aures delectare? Cal. Mihi quidem. So. Num es aliae omnes eiusmodi, qualis cittieristica, qua in certaminibus utuntur? Cal. Certe. So. Quid? doctrina chori, ditbyramborumque poesis, nonne talis tibi quaedam esse videtur? n putas Cinesiam Meletis filium curarce, ut tale aliquid dicat, unde audientes meliores reddantur, vel potins, unde theatrali tarbae placere possit?. Cal. Manifestum quidem hoc est, o Socrates, de Cinesia. So. Patet. vero eius Meles, an ad id quod optimum esset, prospicere videbatur, cum ad etharam: caneret? vel ipse profecto ne ad voluptatem quidem? nam molestus audientibus erat. Vevum considera, nonne citharoedica fcultas omnis, dithyramborumque poesis, oblectandi gratia tibi videtur inventa? Cal. Mihi quidem. So. Quid attem praeclara haec trageediae mirabilisque poesis contendit? Nunquid studium eius conatusque ad audientium voluptatem solum tendit? vel, si quid voluptarium quidem atque gratum sit, sed tamen malum, id cavebit ne unquam dicat? contra ve ^, Si quid molestum, attamen utile fuerit, id et dicet et canet, se obleetentur sive non audientes? quonam modo tragoedorufa poesis se habere tibi videtur? Cal. Constat, o Socrates, eam ad voluptatem gratiamque spectantium potius declinare. So. Hoc vero tale, o Callicles, paul;o ante adulationem esse diximus? Cal. Plane. So. Age utique, si quis auferat ex tota poesi concentum et rhvthmum atque mensuram, aliudne quicquam praeter sermones quosdam supererit? Cal. Id ipsum. So. Profecto ad tupbam pofulumque hi sermones habentas. Cal. Procul dubio. So. Popularis ergo oratio quaedam est poesis. Cal. Apparet. So. Nonne rhetorica quoque popularis est. ooratio? an non rhetorica in theatris uti poetae tibi videntur?, Cal. Mihi «auidem. So. Nunc ergo nos invenimus rbetoricam uandam ad populum talem, qualis est puerorum simul et muliecum virorumque, et servorum atque liberorum. quam quidem haud valde probamus: quippe cum adulatoriam eam. esse coifessi sumus. Cal. Sic est prolecto. /So. Agedum, quid. de ea dicemus rhetorica, qua ad Atheniensem populum aliarumue civitatum populos liberorum virorum utuntuc? cauahs haec aletorica est? Utrum luibi videntur oratores ad id semper, quod optimum sit, verba dirigere, id duntaxat, coniecfantes, qua ratione cives quam optimi per eorurm orationes evadant an potius hi quoque gratiam auditorum aucupantur, boni. duntaxat proprii gratia, bonum publicum negligentes? et quasi pueris utentes populis, intenti duntaxat ad gratiam: nihil vero curantes, utrum ob hoc meliores aut deteriores evadant. , Cal, Haud simplex id est, quod interrogas. Sunt enim qui in orando utilitatem civium consulunt: sunt et alii tales, quales ipse narras. So. Satis est. Si enim et hoc est duplex, alteruin quidem eius membrum adulatio erit, turpisque concionatio: alterum vero pulchrum, studere videlicet, ut animi civium quam optimi fiant, semrer pro audientium utilitate certando, sive placeant sive displiceant quae dicuntur. Verum tu certe oratoriam eiusmodi vidisti nunquam. quod Si inter oratores talem guempiam habes, cur non xnihi quoque hunc ostendisti? Cal. er Iovem ex oratoribus qui nunc sunt, talem habee nullum. 8c. Quid autem? inter veteres potesne aliquem assignare, per quem Athenienses facti aliquando sint meliores, postquam ille orare coeperit, cum deteriores antea fuerint? Ego enim, quis 8it talis, 1gnoro, Cal. Quid vero? Themistoclem non audis viyum bonum ifuisse, et Cimonem et Miltiadem, atque Periclein bunc nuper vita functum, quem ipse quoque orantem audisti? iso. Si quidem est, o Callicles, vera virtus, quam in superioribus ipse dicebas, cupiditates videlicet suas aliorumque explere. At si id non est, sed quemadmodum postea in disputando fateri compulsi sumus, cupiditates iilas quae uieliorem efficiunt virum, oportet implere: alias vero minime: atque huius rei ars aedam exstat, potesne dicere eorum aliquem exstitisse talem? Cal. Non habeo equidem quo pacto dicam, So. At vero si rite. quaesiveris, invenies. Videamus iam sic plane considerantes, mum aliquis horum talis exstiterit. Dic age: Bonus vir, atque ad id quod optimum sit verba faciens, non temere dicet, sed ad aliquid certe respicict? quemadmodum et alii omnes artifices, quorum ad suum quisque opus aspicit, nec casu eligit. quod ad suum opus conferat, scd qwemadmodum ad propositam sibi exemplar opus speciem aliquam consequatur. Veluti, si intueri placet pictores et arcbitectos et fabros navium aliosque omnes artifices: quivis eorum in ordinem quendam singula ubique disponit, cogitque alia aliis convenire atque congruert, donec totum constituatat. quodam ordine exornatum. Id ergo omnes agunt artifices, atque hi, quos in superioribus dicebamus, paedotribae et medici similiter faciunt circa corpus. ornant enim ipsum atque componunt. Confitemur id ita se haere, necne? Cal. Sit ita. So. Domus igitur ornatum et ordinem assecuta, bona erit: si minus, mala. Cal. Assentior. So. Et navigium eodem pacto. Cs/. Eodem. So. Atqui el corpora osira similiter. Cal. Similiter. So. Quid vero animus, si ornis fuerit expers, num bonus erit? an potius, si ordinis orbamentique compos?: Cal. Necessarium est ex superioribus hoc quoque fateri. So. Quod ergo noinen est ei, quod in corpore ex ordine ornatuque efficitur? Cal. Sanitatem et vires fortasse dicis. So. Dico equidem. Quod vero nomen ei, quod in anirmo ex ordine fit atque ornatu? Üonare invenire atque exprimere huius quemadmoduni et illius. Cae, Cur non ipse dicis, o Socrates So. At si tibi placet, ego dicam: tu vero, si tibi vera loqui videbor, concedito: sin minus, reprobato, nec ullo modo per^ mittito. Mihi quidem videtur orginationi corporis nomen esse sanum: ex quo in ipso fit sanitas aliaque corporis virtus. Itane est, an aliter? Cal. Ita. So. Animi vero ordinationi atque ornatui legitimum lexque esse nomen: unde legitimi fiuhthomi nes atque decori. kiaec vero sunt iustitia atqhe tempcerartia Assentiris, necne? Cal. Esto. So. An non igitur ad haec artificiosus ille rhetor et bonus respiciens, verba sua hominurm arimis adhibebit: actionesque omnes, ^et quidquid vel concedet aliquando vel negabit;, ad id semper intendet, ut civium animis iustitia quideni, insit, iniustitia vero absit: rursus adsit temgerantia, intemperantia vero ei, iciai, ult:. f cueraegue virtutes haeantur, prav, iias. expellatur? Concedis, necne: Cal. Cpncego eguidem. 3o. Quidpam copfert, o Collicles, corpori aegrofaiit V d. , ^»/. maleque affecto. cibos multos, suavissimosque praebere aut potum aut aliud quicquam, quod non sit profuturum, hoc est, lus vel minus vel obtrariumr, quiam iusia dictat ratio. . Sunt aec, vel non?: Cal, Sint. So. Non enim prodesse arbittor bomini, ctuniafflicto corpore vivere. Sic enim necesse est vivere malet nonne ita? Cal, Ita. So. Nonne cupiditates explere; vehiiesurientem comedere quantum vult; vel sitientem biberequatenus placet, sanum quidem hominem medici plerumque permittunt: aegrotaptem vero nunquam, ut ita dixerim, cupiditates: suas implere: permittunt? Contedis hod et ipse? Cal £ogcedo. So, . Circa vero animurn, o amice, an non eadem ratio? quatenus enini pravus sit et demens atque intemperanss iniustusque et impius, coercendus nimirum est a cppiditatibus, neque, permittendus alia facere, quani illa ex quibus evadat. meliort Consentis, necne? Cal. Consentio. -Soo. Ita enim ipsi , aniing expedit. ^Cal, Prorsust . a^ 4 llu So. Nonne coercere est ab his quae cupit, continere? Cal. Est. So. Continentia igitur melior est animo quam inmcontinentia, guemadmodum tu modo putabas. Cal. Nescio quid dicas, o ocrates, itaque alium quemvis interroga. So. , Hic vir non sustinet, ut sibi afferatur utilitas, atque eam de qua nunc serniq habetur, continentiam consequatur. Cal. Nulla omnino mihi cura est verborum tuorum, o Socrates. atque. liactenus Gor« giae gratia tibi respondi, So. En. quid ergo agemus? nunuid sermonem medium. abrumpemus? Cal. 1pse videris. So, t nefas. esse aiunt, mancas. dimittere fabulas: immo capnt imponendum esse, ne absque capite eberrent. bresponde ergo ad reliqua, ut sermo hic noster caput accipiat. Cal. Quam violentus es, So. Socratest Profecto, si mihi credis. hanc disputationem igm dimittes, vel cum alio 4mpqtaly. q So. Quisnam alter vul? ne imperlectum relnquamus serrmonem. . e Cal. An non ipse potes sermonem percurrere, vel enarrando vel tibimet respondendo? So. Ne mihi Epicharmi illad aecidat, Quae prius narrabant duo, nunc unus at illa sufficio. Veruntamen videtur sic omnino necessarium esse. Si tamen id faciemus, puto equidem oportere nos omnes certatim ad id contendere, ut quid in his quae dicimus, verum; quidve falsum sit, cognoscatur. commune enim est hoc omnibus bonum, ut hic unicuique constet. Prosequer igitur ego ipse sermonem, quo cio se habere videtur. guo si cui vestrum forte mecum lpse, quae vera non 3int, videbor concedere, vestrum erit obiscere alque redarguere. neque enim ego ianquam sciens dico illa, quae dico; sed vobiscum communiter indagans. Quapropter s1 quid recte dicere videbitur qui mihi contradixerit, ego prunus assentiar. Haec tamen ea mente dico, si modo vos sermonem perficiendum esse putatis. sin minus, omittamus iam, atque abeamus. Gor. At vero nondum mihi videtur, o Socrates, abeundum, immo disputationem a te esse perficiendam. Puto autem ceteris idem quoque videri: et ir: percupio reliqua ex ie ipso audire. So. Aiqui, o Gorgia, libenter adhuc cum boc . Caliele disputarem, donec. Amphionis:dictum pro Zethi dicto -aibi xedderem. . Sed quando tu, o Callicles, disputationem uhh -mecum non. vis perficere, saltem ausculta atque reprehende, Si . qnid. minus recte. dicere tibi videor. quod si me cohwiceris, haud. infestus tibi ero, uemadmodum ipse mihi, sed pro mximo beneficio id. adscribam. Cal. Dic tu ipse, bone vir, et -rruceu. So. Audi me igitur disputationem ab initio repetenterm. n idem est voluptas atque bonum? Certe non idem, ut egp - et Callicles confessi sumus. An voluptatem boni gratia, vel bonum gratia voluptats sequi debemus? Voluptatem cerie gratie bopi. Est autem voluptas, qua. praesente gaudemus: bonum rwero, quo praesente boni sumus. Prorsus. Boni vero sumus et -mos et quaecunque alia bona sunt, ob virtutem quandam, quae . adsit. sic. enim, o Callicles, necessarium. esse malui videtur. A virtus cuiusque, sive insirumenti sive corporis sive animae, nodn temere utique adest: sed ordine rectitudineque et arte, uae horum cuique tradita. sit. nunquid haec. ita se habent? . Mihi-quidgm. sic se habere videntur. Quamobrem: ordine or^ e dinatum ornatumque esse, est cuiusque virius. Nempe sic ego faterer: ftaque ornadti quidam proprius unicuique insitus quodlibet efcit bonum. Mihi quidem sic apparet. iuaprppt anima quae proprium habet ornatum, melior est illa, quae ornatus est expers. Necesse est. lam vero quae habet ornatum, ornata est atqae modesta. Quidni? Talis veto est et temperans. Necesse est ontnitio. Quae vero temperans, est et bona. Equidem, d amice Callicles, quo pacto aliter dicam, non invenio. tu vero si quid habesaliud, doce. Cal. Dic tu, o bone vir. So. Dico igitur, si temperatus animus bornus est, consequi, ut qui tonta atque temperatus affectus est, sit malus. Est vero talia intemperatus animus et incontinens. Sic est omnino, Temperalus autera agit deeenritia etga Deos atque homines. ^non enirt temperatus esset, nisi decorum servaret. Necesse est sic esse Proide decentia circa homines agcens iuste agit: et ageris similiter erga Deos, agit pie. eum vero, qui insta piaque agit, necesse est esse iustum atque pium, Sic veritas habet. Praeterea fortem: hunc esse necesse est. non emim tempertati viri est vel l 2 persequi vel fugere aliter quam decet. immo oportel et rcs singulas et homimes ipsos e voluptates atque xnolestias tum fugere tum persequi tum etiam tolerare nbi sit opus. (Quamobrem omnino necessarium est, o Callicles, 4emperatum virum. cud, ut diximus, iustus et fortis sit et pius, esse perfecte bonum; bonum vero bene honesteque agere quicquid 3gat: eum autemn qui bene agit, felicem esse atque beatum: impro vero ac male agentem esse miserum. Talis autem, est, qui aliter se Lhabet quam temperatus: videlicet qui intemperatus est, queih ipse laudabas. Ego igitur haec ita a::o dicoque esse vera. si autem vera sunt, quicunque optat beatus lore, temperantiam seqwi exercereque debet: intemperantiam vero fugere, quantum cuiusque nostrum pedes valent: atque ita sese comparare, ut no indigeat castigatione atque poena: si verp indigeat vel ipse vet alius quivis familiarium, sive privatus sive civitas, adbibita poe pa coercendus est, si modo futurus sit beatus, uac mihi videtur esse signum, ad quod prospicientes dirigere vitam debemus, omnia tam publica quam privala ad hoc referentes, ut iusuitia ei temperantia illi assit, qui futurua sit felix: pon autem cupi ditatibus omnia permittenda sunt; quas explere conari inexplehile malum est, latronisque more vitam agere. Neque enim cuiquam homimur is qui efiusmodi est, armicus esse potest neque Deo: quippe cum societas huic cum aliis nulla esse possit: ni vero noh Sit societas, amicitia animi: hoc munquar ertt. Tradunt vero sapientes, coetum et terram Deosqde et homines ocietate quadam et amiicitia, rnodestoque ornatu et temperantia t lustitia contineri: atque id universurm propterea mundum Ornatumque, o amice, nominant, non immunditiam neque in)nndpcnntiam. tu vero hi videris, quamvis shpiens, haec animadvertisse nunquam. profcto te latait, geometricam aequalita1em in Diis atque hominibus valere quar plurimum. At vero u exeessurh. exercendum piitab: Geometriam namque conteihis. Age itaque, vel refellehdus est sermo file noster, quesi nou dustitiae terperautiaeque possessione beati fiant quicunque beati, pravitatis vero miseri: velsi verusest, eonsideranduim fs, qnid sequattr. nempe prior illa, o Culfieles, sequuntur omnia, in quibus a me quaerebes, an serio loquerer: ubi digbam accusandam esse et se ipsum et filiumr. et emicum, i quid ininste Fuerit perpeteatum, atque ad id utendusi esse rheto rica, Et quae 4 Polum verecundia adductum, puiabes. concessisse, vera ulique; erant; videlicef, iniuriam facere, quanto turfius est quam pati, tanto esse deierius:. atque eum, qui, rectus uturus si( Qraior, oportere. iusgtum esse et quae insta sunpt. scix. quod quidem, rgrsus Gorgiam. ob yerecundiam copcessisse Polus. ait. Cum vera haec ita se habeant, copsideremns. quaf sunt illa xu. (fplþua, me, ipsg vituperas; Num recte dicatur, necne, me videlicet. non posse vel. mihi, val amicis atque domeste cis opem ferre, neque ex masimis periculis liberare:; at esse mf ia pofestate L-b;d;qequc cu. inq?ue, quemadmodum abiectisuiay quique solent, : sive pulsare;velu, quis, ut tu iactabundus. dicebas, super genam, sive pecunias gapere, sive upbe expellere, iv£ ulmo supplieio efficere, 1ta. xexo affegkum. psse turpusimum: omniuam esse. dicebas. Mea vero sententia, iapa sacpius dicr. atque rursus nihilo. pmhibente dicenda, coptra se habet: videlicet non esse turpissimum; So. Callicles, iniuste genarg percuii, vel corpus marsupiumye Caedi:. sed pegcutere. iniuste, atque -caedere mt meisque Arpina-ofqua detepiut itegy furari et an. servituten) ac ducere murosque suffodere, atque summatim quamlibet iniuriam facere, esse ei qui facit deterius simul et turpius, quam accipere. Haec superius a. bohis conceasa, mx:ego;assere, cortineniur atque vinciuntur, eisi dictu ruaticius £s. ferneis adamantinisque rationibus, quibus, ut ita senfiam, addocor. quas nisi tu aut aliquis te robustior dissolwat, fieni nop eekest, ut aliter dicendo quam ut nu»c ipse dioo, rede dicater. lnam mihi quixuem semper idem permmnespet Bemmo: xme xidelmet baec nescime quo pacto se habeant; attamen mellurs eorum qnicum hactenus , locutus sum, quemadmodnm modo vobiscum, potuisse unquam alter dicendo non ridicalum apparere. Qoamobrem haec itetm pono ita se habere. quod si ita se habeant, aeque ininria maximum ei, qui eam facit, est malerum: cumque hoc ait ma1ummum, illud inswper maius est iudicandum, videlicet ipsum qut fecerit, nunquam dare poenas: 4uod tandem auxilium erit illad, -qued quisquis cum sibimet afferre non poasit, re vera sit contemnendus? nonpe hoc. quidem maximum a mobis amoveat derunentum? Profecto necesse est hoc esse issirbum, non posse aumilium eiusmodi pracsiare sihi ipsi ainicisque ac propinquis. secundum vtro auxilihm adversus rhalum secundum: tertium Xonira tertium: ceteraque similiter, prout cuiusque mali magnitudo se habet: ita ut pulchbrum est opem afferre posse, et turpe non posse. Nusquid. aliter quam. sic se res habet, So. Callicles? . Certe non aliter. Cum igitur haec duo aint, facere iniuriam ae ati: maius utique malum esse dicimus inferre, minus autesmm pati. Quodnam igitur- auxilium sibi. comparans aliquis, utrumque potissimum; consequetur, ut neque inferat iniuriam neque uwccipiat? utrum potentiam an voluntatem? Sic autem -dico: utrum Si molit pati, iniuriam non patietur? an si potentiam sibi comparaverit, ita. duntaxat nen patietur? Gonstat certe, 3t potentiam. Quid. antem in inferendo? utrum ai quis iniurisrt nolit, satis erit remedii? (meque enim iniuriam inferet) an hoc insuper potentia quaedam. et ars est comparanda, quam nisi quis didicerit atque exercuerit, iniuriam faciet? Cur non mibi ad id saltem respondes, o Cailicles? atrum ego atque Polus tibi videmur recte superioribus coacti rgtionibus fuisse, mao ne? quando canfessi sumus, neminem volentem iniuriam facere, sed invitos hanc inferre quicunque inferant. Cal. sto tibi id ita, o Socrates, ut disputationem hanc concludas. So. Ad hoc itaque potentia quaedam et ars compararida videfur, nc cui faciemus imiuriam? Omnino quidem. aenam igitur ars^est ad facultatem comparandam. per quam vel nullia quis vel minimam: iniuriam paliatur? Considera utram tibl idem videatur, quod et mihi. Mtihi quidem ita videtur, vel oportere principaium in re publica obtinere, vel usurpare tyranmidem, vel cum praesemti gubernatione habere commercium. Cual. Vides, o Sacrates, quam Raratns sim, si qnid recte dixeris; comprobare. i:)ofeem id mihi recte nimium abhs te dictum fhisse videtur. So.
- onsidera practerea hoc, si fecte dicere tibi videor. Amicus
Wihi videtur quisque esse euique maxime, quemadmodum antiil;:i sapientesque tradunt, ut maxime similis est. nonne et tibi? Cal. Mihi quidem. gse. Nonne ubi tyrannmus ferus rudisque dpminatur, si quis ea in urbe mulio melior sit, ty« yannus bunc formidat, atque huic nunquam tot9 mente amicus esse poterit? Cel. Sic accidit, So. Neque. si mulio sit deterior. contemnet enum eum tyrannus, neque unquam ianquam erga Aamicum affcietur. Cal. Vera narras. So. Solus ergo amicus huic esse poterit apud eum existimatione dignus, qui cux anoribus similis i eademque laudet atque vituperet, subease velit doroino
parere. hic nimirum magnam in ea civitate habebit potentiam.
hunc iniuria impune nullus afficie, nonne ita se res habet? Cal. . Ita. So. Si. quis ergo in hac urbe ex ipsa iuventute cogitet, Tll potissimum. ralone magnam comparare potentiam valeot, adeo ut nullus iniuriam sibi queat inferre: haecipsa, ut videtnr, il via est, statim ab adolescentia se ipsum assuefacere, ut iisdem gaudeat atque dolest, quibus et dominus: atque ita se compa-rare, ut illi sit quam maxime similis, nonne iia? Cal. Ma. So. . Hic ergo, u pragsens sermo significat, assequetur, uf iniuria Anferri sibi non possit magnamqne habcat in civitate potenusm. Cal. Prorsus. So. Nunquid etiam assequetur, ut iniuriam infe. 394 nefgini?, an: potius multum. abest? siquidet inkusto principi similis erit rpagnaeque auciioriiatis apud eum. Verum puto, eius. modi vitge statum huic ad id accammodatissimum esse, ut quam -maxime facere ininrias possit poenasque iniuriarum penitus de, vitare. nopne ita? Cel. -Apparet. . So. An non hic malo occnpa-bitur. maxime, cum flagitiosus sit agimumque infectum habeat . 9b imitationem domini similemque potontiam?- Cgl. Nescio quomodp sermonem. So. Sgcrates, -smrsum deorsumque verias. An nescis, eugyn qui. sic imitatur, posse. eum qui son imitatur, ocidere, modo velit, patrimopioque. exspo?ure?- Scio equidem. . o bone Callicles, nisi surdus sim: cum non solum abs , verum. etiam a. Polg nuper et a ceteris. ferme omnibus in vitate idem frequenter andiverim. At ipse me audi. profecto interficiet, modo velit: sed malus honestusm, aique hosum. C4l. t hoc ipsum graviter esk. ferendum. So. Noxr cerie viro menwry. habenti, ut et tuua. sermo 4igpificat, ;:An pptas in-hoc ipeo L 1 Q D, . 1a l ( H « 7^
- nultum: 4b homine laborandum, ut. quam diaiisvtme vivat,
easwe artes. meditetur, quae nos sefvare semper a peticulis poseint? qualis rhetorica est, tid quam 4a me capessendam exhofteris, in iudieiis nmos saepe servantem. Cal. Per Ioveni tibl recte eonsulo: So. Quid vero, vir optime? nandi periitia preeclara ibi videtur?. Cal. Non per Iovem. t Sc. Attamern servat haec homines ab interita, quotiens illuc inciderint, wb eiusmodi sit
- epus sclentia. Quod si haec tibi videtur exigua, eto maiorefm
hac addacam, gubernatoriam scilicet, quae nori, solum vitam, verum etiafy corpora ei peeanias ab extremis servat periculis, vwon secusquam rhetorice. Atque baec tamen humilis est atque
modesta, non iactabunda neque ampullosa, quasi mirabile
ali quid consecmta. sed cam eadem etuiciat quae rhetorica, Si 2b . Aegina hueusque nos servet, duos duntaxat exigit nammos. sl wero ex Aegypto vel Ponto salva reduierit quae modo dice bam, nos et filios uxoresque et divitias, duas drachmes expo^ stulet. Atque ipse hac arte praeditus, quive hasc, perfecerit, descendens iu litoreque secus mare navemque dcambulaus, ncquaquam sc effcert neque inflatur. animadvertit enim, at arbitor, incertum esse utrum profuit vel obfuit illis quos servavi ne fluctibus amergerentur: intelligens, se nihilo vel corpore vcl animo meliores reduxisse illos, quam acciperet ab initio navemn ingredientes. Cogitat engo, 3si quis magnis insanabilibusque morbis cerporis pressus iu mari nonm pereat, hunc ideo miserum esse, quia non periit, nec ullam ab ipso suscepisse utililatem, si quis autem in animo, qui corpore pretiosior est, multos insanabilesque habet morbos: nunqnid uic vivendum est? tique utilitatem afferret, sive ex mari sive ex iudicio sive aliune quis ipsum servet? Sed profecto novit, flagitioso homini ut vivat non expedire. necesse est enim ut. male vivat. Quamobrem nulla exstat lex, per quam gubernator, quamvis non servet, gloriari it atque in honore haberi. neque, o vir mirifice, lpse machiparum faber, qui nedum gubernatore, sed etiam exercitns duce vel quovis alio non xinus interdum servare potest, quippe cum civitatibus interdum 1otis salutem praestet, adeone causidicum: huic possis aequiparare? Atqui, si velfet hie, o Callicles, quemadmodum vos facilis, rem svam extollere, nimiruni vos verbis obrueret, exhortans omnes ut fabri machinarum ef ficiantur: quasi nullius momenti sint cetera. non enim sim deesset rhateria. Verunfamen hunc ipse artemque eius nihilominus cbntenmeres, ac velut per contumeliam machinarium vo citares; nec eius filio tradere filiam tuam velles, neque etiam tu filiam ciusacciperes. Quanrvis e quibus rationibas facultatem tuam laudas, quonam pacto vel machinarium vel alios, quos paulo ante commemoravi, iuste poteris aspernari? Dicttrum esse te arbitror, melidrem te csse, atque ex melioribtis ortum. Ipsunmt vero quod /melits dicitur, si non est id quod ego dico, sed hoc ipsmm virtus est, servare se ipsum qualiscunque sit, atqude sua: certe ridieula tibi vituperatio est adversus machinarium vel medicurn aliasve attes, quotcunque salatis erhtia sunt inventac; Ceterbrm; o beate, vide ne aliud sit generosunt atque bonum, quam servare atque servari. Neque enim vivere hic quantumcunque tempus; optandum est viro, qui vere st - vir: neque -vita hac- ayhanda est, 3ed. lianie Deo-ceram relin 4 quere debemus: mulieribusque fide adhibita, dicentibus neminem vitare posse fatum, id in primis considerare, «qua ratione in hoc ipso tempore, quo vita fungiteur, quam: optime vivat. Nunquid civibus, quibuscum vivit, persimilem se praestando? et nunquid oporteat te nunc siimillimum evadere Atheniensinm populo, si amicus huic sis futurus magnaeque auetoritatis in populo? Considera igitur, utrum id tibi mihique expediat, necne: neve id nobis, o beate vir, eveniat, quod Thessalicis mnlieribus deducentibus lumam evenire tradunt, cum amiciesimis optio noliis sit huius potentiwe. Si autem ipse putas, quempiam hominmm artem qoandam-eiusmodi traditurum, per quam in civitate hac potens efficiaris, quamviis gubernationi pubflicae sis dissimilis, sive melior sive deterior, haudquaquam recte, ut rnihi videtur, e Callieles, cogitas. Non enim imitatorem, verum ipsa natura persimilem esse iis oportet, si magnum. aliquid assetuturus sis ad. benevolentiam Atheniensis populi comparandani, ac per Iovem insuper Pyrilampi. Quisquis te his efficiet similem, is faciet, queinadmodum cupis, ut civilis sis atque rhetori«us. Nempe. omames. iis vgrbis, quae sui» suoribus consentapea sunt, delectantur, diversisque turbantur. Nisi tu forte, o lepidum capnut, aliud afferas. Dicemusne aliquid ad haec, o Callicles? Cal. Nescio quomodo bene dicere mihi videris, o Socrates. evenit mihi tamen. ilod. multis accidere aliis consuevit: nam haud magnam tibi habeo fidem. So. Amor populi, o Callicles, tuo insitus animo, resistit mihi. verum si saepius meliusue baec eadem consideraverimus, tibi forte probabilia vidcuntur. Recordare igitur, duas a nobis narratas esse praeparotiones, fam ad corpus, quod ad animum pertinentes: quarun altera quidem tendat ad voluptatem, «lera vero ad id quod 1nelius est, non gratificans, sed repugnans. Nonne haer ia superioribus definivimus? Cal. Prorsus. So. Et quae declinet 24 voluptatem, servilis, neque quicquam aliud est. quam adulatia. nonne iia? Caol. Esto quidem, s1 tibi placet. So. Allera vero studet, ut quam optimum sit, quod curamus. sive anima Sive corpus. Co/. Omnino. So. Igitur sic rei publicae civiumque capessemda nobis. eat cura, ut cives ipsos bonos efficiamus. alia lllluin, quemadmodum superius invenittius, hihil prodest benecium aliud conferre, nisi honesta et boria sit txhens eorum, qui accepiuri sunt vel pecunias inultas vel impefium vel aliam quamlibel potestatemi. Ponimus sic esse, necne? Cal. Brorsus, si tibi lacel. So. Si ergo nos invicem, o Callicles, cohortaremnr, pulice citilia pertractantes, ad murorum vel navalium vel teriplorurh. ingentia aedificia: utrumn oporteret considerare nos 1psas atque dispicere, primurn quidema an eius artis scientiam habeamus necne, eli a quo didicerimus? et oporteret id fieri, hecne? Col Prorsus. so. Secundum vero, si quando privatitn pro nobis vel pro amicis aliquod construximus aedificium, vt nunquid eiusmodi machina pulcbra sit vel turpis. Quod si invenerimus rnagistros nobis bonos pracstantesque fiutisse, multaque aedificia atque praeclara, ium unaa cutn tnagistris, tuim a nolis ipsis aedificata, tunc demuna rationi consentaneum es^ set ad publica nos conferre. At vero si neque rmnagistrum no» . Sirum. possimus ostendere, aedificia quoque aut mulla aut non bene constructa, stultum certe foret opera aggredi publica nosque ad ipsa invicem cohorlari. Fatemur recte haecdici, nec. ne? Cal. Prorsus, So. Nonne similiter et in ceteris ofnnibus: , atque si civilia pertractantes invicem cohortaremur, quasi ido. mei simnus medici, considerare inicem ego te tuque me hunt , in modum debemus: Age per deos, ipse vero Sotrates, quonarh acto affectum ad sanilatem corpus habet, vel qtisndm alids . Socratis opera evasit a motbo, sive liber sive servus? Ego quoque de te eadem ratione considerare deberem: atque nisi inveniremus aliquem per nos factum fuisse sanum vel peregrinorum vel civium, sixe virum sive mulierem, per Iovem, o Callicles, . valde ridiculum forei, in tantum amentiae processisse, ut prius, qlt:am privatim rgulta lentaverimus miultaque perfecerimus et . abunde artem exercuerimus, figulariam, ut dici solet, in ipso vase discere aggrediamur, et iisi. ad reni public?m accedentes hi
oo7 7U. YL. ei 3ad. eam alios ll)rovocantes. Nonne 1id tentare sinlti hominis. ese pnlares? Cal. Nimirum. So. At vero, : o virorum optime. . cum ty nyper administrare rem publicam coegeris, ac me in- 4 super exborteris, quodve id non faciam, teprehendas, nonne ita. , invicem. :£gonsiderare debemus?. Agedum. Callicles quemnam. suorum g;ygum reddidit meliorem? estne quispiam, qui cum. antea. impyobus et iniustus et incontinens atque imprudens esfet, iandem vero Calliclis opera honestus bonusque evaserit, sive peregrinus sive. civis. sive servus seu liber? Dic mihi, si quis id abs te exigat, quidnam respondebis, o Callicles? quem Sdduces aliquando facufm tua consuetudine meliorem? an respondere te piget, Si aliquod eigsmodi est opus tuum factum. rius a te privatim, quam ad rer publicam te conferres? Cal. :
- ontentiosus es, So. Socrates. So. At non contentionis causa id.
requiro, sed re veta cupiditate discendi quemadmodtum aadministranda nobis publica censeas: an alia habenda sit cura rem publicam adeuntibus, quam ut optimi cives efficiantur: an noun. latpius iam. coniessi sumus, id epe civili homini faciendum? S. ? Ka. Num confessi sumus? Responde, quaeso. Profecto confessi sumus, ut ego pro te respondeam. ssi igitnr ad id in sua civitate vir bonus incumbere debet, nunc in memoriam revocans mihi dicas velim, nunquid illi, quos in superioribus commermaorasti, adhuc tibi viri boni fuisse videantur, Pericles, Cimon, Miltiades, Themistocles. Cal. Mihi quidem. So. Nonmne, si viri fuere boni, unusquisque illorum cives ex detenoribus reddidi meliores? nenne ita? Cal. Ita. So. Si ita est, ergo quando Pericles. primo orare coepit ad populum, deteriores erant Athenienses quam cum postremam ad eos habuit oerationem. Cal. Forsitan. So. Non licet, o vir optime, dicere forsian. nam ex his quae concessimus, necessario sequitur: si modo bonus erat ille civis. £al. Quid tum? ssso. Nihil. verum ad haec id mihi dicas: nunquid dicantur Athenienses Periclis opera meliores esse facti, aut. omnino conira ab illo corrupti. sanc. Periclexn audio Athenien «es fecisse. pigros, timidos, :loqnaces, avaros: primumque mercenaria stipendia imduxisse. Cal. Ab his qui fractae habent swres. haer amdis, /So. Socrates. So. At haec. non. amplius audio, sed apertissime scio ego quidem atque tu: videlicet Periclea ab smitio magno:in pretie fnisse habitum, neque tur4 pem sententiam adversus eum ullam. tulisse Athenienses, dum pravi erant: postquam vero honesti et boni ab ipso faci sunt, i extremo eius vilae furti ipsum condemmavisse;. parumque abfaisse quin ultimo supplicio quasi malum virum afficerent. Cal. Quiaergo? malusne propterea. Periclea vir exstitit? So, Talis quidem asinorum curaior et equorum aique boum malas videtur, si «ur. eos. aceeperit. meque ealeirosos e cognu petentes neque mordaces, effecerit ut. haec ob. feritatem habeant vitia. an nom tibi videtur ille euiuslibet animalis ma« lus esse curator, qui cum acceperit mansuetum. , magis ferum, reddiderit. quam aecepit? Videtur tihi, necne? Gal. Concedo equidem, ut tibi gratum faciam. So. In hoc praeferea, gratificare mibi, respondens, wrum hoemo unum sit animalium, neene. Cel, Quid rogas?. So, Noune hominum curam Pericles habebat? Ccl Habebat, So, Quid erga?. an non oportebat ipsos, 1ue(rgadmbdum. mod. o consenaimus, iustiores ex iniustipribus a. illo fuisse factos?. si quidem ille qui curabat eos, in vwebus clvilibus peritus:erat. ^ Cal. Prorsus. /So. Nonne iusti: mansueti , unt, ut ait Hosnreroi? ta. vero^quid. ais? nonne similiter Cal Aio, So. Vernmitamen feros magia ipsos reddidit quam «eccepe7 rat; idque adversas sae ipsum;. quod- quidem minime voluisset. Cal. Visne tibi aseertiar? -Se, Si videor tibi vera loqui, Cal . Sint fsta. So, Proinde si magis feros, ergo iniustiores atque de, Vriores, Cai. Ksto. Sp. Quampbrem: non bonus ad rcmiub, , «»m administtandam civispericles erat, ut ratio haec os endit. al, Non, ut ipse pis. So, Pep Iovem, meque nt ti iaquis, pe? ea quae. confiteris, Tuursus. autem inili de Cimono dicas. nonpe relegaverunt eum illi quos ipse curaverat, ut vocem eius decennio non audirent?, Praetarea, advexsus Theyistoslem idetn fecerunt, atque exsilio. insupey damnayere. Miltiadem vero, qui in Marathone pugnayvii. in. carceris. barathrum detrudere:decreverubt: ac nisi obstitisset, magistratus, procul -duhio. incidisse. At yero si boni, ut tu ais, hi fuissent viri, talia nuncquam perpessi fuissent. Etenim aunrigae boni non ab initio quidem non excidunt: postquam vero equos curaverint, ipsi4 que meliores facti fuerint. aurigae, tunc excidunt. profecto, non tst ita ul in. aurigaria vel in alio quovis opere. Anm tihi, videwx?. Cal. Minime. . , So. Vera igitur erant quae a nobis in superioribus dicebantur, nullum videlicet inqhag:- civilate nos virtum Scire exstitisse, qui in, re, publica honus civis esset haendus, tu vero confessus es, nullum ex his qui nunc sunt, esse lalem:ex his autem qui praecesserunt, exstitisse nonnulos, atque inter eos quidem hos viros prae ceteris elegisti. hi vero nop aliter se habere hac in re, quam qui nunc sunt, apparuerunt. Quapropter si hi oratgres fuerunt, nequne vera rhetorica usi sunt (afipquin. p. unquap; cecidissent), neque adulatoria. Cal. Multum iarnem abest, ; o:Socptes; ut quisquam eoftum qui nunc sunt talia gesserit, gualia istorum quivis gessit. So. beate, nec ego, quantum ad civitatis administrationem Pertind, istos vitupero: immo vero bacin re mihi videntur diligentiores quam hi nostri fuisse, aptioresque ad illa conficienda, quae civitas cupiebat. vefum in eo, quod- castigare civium cupiditates oporteat, neque illis obsecundafte, sed et persuadendo et cogendo ad hoc ipsum perducere unde meliores futuri sint cives, nihil, ut ita loquar. inter hos atque illos interest: quod quigeni solum est boni civis officium. Attamen tibi confiteor, illos his aptiores fuisse. ad riaves, navalia, moenia aliaque eiusmodi multa rei publicae comparanda. In rem. ergo ri(aiculam ego ac tu disputando revolvimur. siquidem in omni hac disputatione in idem assidue circumferimur, quid dicamms invicexh ignorantes, Ego enim te saepius concessisse arbitror atque cognoviese, geminam hanc esse facultatem circa corpus et circa animam curatricem. etalteram quideni ininistram, ?cr quam quae corpus cupidt, comperentur: -veluti aifamtscat, cibi; si sitiat, potus; i frigeat, vebtes, straimenta, calcei ceteraque quaead usum corporis exigurur. Et pvofecto dedita opera casdem per imagines tibi loquor, ut facilius intelligas, horum esse paratorem, vel eauponem: vel:mercatorem, aut opificem alicuius istorum, videlicet pistorem st eoquum. auttextorem aut calceorum sutorem infectoremque- eoriorum? nee-irum est, emm qui talis sit, videri corpotis curatorem, tam ibl quam aliis ignorantibus, esse praeterea artem: quandam gymnasticam atque medicinam, in ambus-cumtio corporis re vera consistit: quam decet hniusmoi artibus imperare;. earumque operibus uti, propterea quod scientiam habeat. boni atque. mali, : quantum ad corperis pertihet alimenfa eue valetudinem: quod quidem ab his aliis omnius ignoratur. quam ob cawsava dicendum est, bas quidem serviles ministrasque et illiberales esse. circe conporie cultum: gyinnasticami vero et medicinam. hismerito domimara; Haec igitur tadem esse e(iam circa animum, videris mihi interdum cognoseere: milique concedis tanquam quid dicam im«:llii:s. Nerum. paulo post adducis in medium, viros praeclaros. et bonos in hac civitate quoondam fuisse: atque me quaerepte, quinam. isti fnerint, videris rmihi simillimos proferre. homines Cll(ial?-m?uþh cam, ac si me. percontante, quinam uerint. aut sint. boni circa gymnasticam: corporum curatores, : responderes. ntihi. et valde quidem serio, Thearion pistor et Mitbaecus, qni de Siculorum arte coquinaria scripsit, et Saraxbus caupo:. quasi. hi, mirabiles corporum cultores exstiterint:-quorum hic suaves panpces, ille pulas, ille vinum praeparabat. Fortaase. igitur. indigne ferres, si tibi dicerem: nihif: o Kone vir; de nastica intelligis, quip^ pe cum. rainistros mihi in medium, elferas. cupiditatugque- 2s sertores; quid honestum bonumve sit in: his, nequaquam 4 1i dicantes, sed:utcunque contingit. auplentes corpope boninum eaque:saginantes. qui et landantur ab ipsis, cum tamen ob nixriam im. relctionem. carnes illis:veteres ssipaverinhnpqsteaqlw
adventante morbo, qui ita nuiriti. sunt, eos quidem, qui aostea
consulueruut, oh ignorantat accusant:; eos vero, quiad ibidimem muiriveve, nequaquatn. cum; inquam, repleaio 1alis tan7 quam immoderata-iandem infert morbum, :tunc praesentes Cod sullores criminantur et improbant, atque iniuria insuper, si queant, efficiuns: priores vero illos, qui/causam morbi dedere, laudibus efferunt. Et tu nunc, o Callicles, simillimum:quiddam . facis, laudans homines, qui hos nutrivere aulue bis rebus quarum cupido incesserei, impleverunt: quos aiunt magnam effecisse civitatem: quod autem, tumens et intus male sana. iam sit ob antiquos illos non sentiunt. absque enim temperantia et iusutia portibus, navalibus, moenibus, tributis, : vectigalibus et hulusmodi nugis civitatem hanc impleverunt, Quando igitur morbus erumpit, tunc. illi-qui in praesentia gubernant rem publicam iapmtantur:- Themistocles. vero ipse ct Cimon. et Pericles, qui imalorum causa fuere, laudantur, :iu vero forsitan; nisi caveas, capieris, et amicus meus Alcibiades, quando praeter illa quae acquisita erant, vetera. quoque erunt amissa; quamvis maorum causa voss nonm sitis, sed una cum ceteris. causa; Atqui £o rem stultam ct nunc cerno et de antiquis illis audio. sent enim, quando civitas. aliquem ex his «qui in re publica versantur, iniustitiae damnare aggreditur, Her eos:ferre atque s afllictare, quasi iniqua. patiantur qui beneficia in rem publi cam multa contulerint. Nempe aiunt, iniuste se ab illa damnari. quod omnino faisum est. ; Nunquam enim rei publicae gubernator iniuste damfiatur ab ea, cui praeest, civitate. Videtur autem idem evenire bhis qui in re pnblica versantur, atque sophistis. Sophistae enim, quamvis in ceteris sapientes, in hoc tamen uno absurde se gerunt, quod cum se docere virtutes affirment, saepe tamen discipulos. velut ingratos accusant atque iniustos, qui bona ab eis reportarint, mercedem tamen nullam aut gratiam referant. quo quidem sermone nihil a ratione est alienius, quod videlicet viri boni iustique facti, et ab iniustitia praeceptoris opera remoti atque iustitia praediti, iniurias e ipsa iniustitia. quam non habent praeceptoribus inferant. an non videtur tibi, o amice, id:. absurdum?. Be vera concionari xme, o Callicles, coegisti, respondere nolens. Cal. Tu wero per 1e ipsum dicere non potes, niei quis tibi respondeat?. So. Videor efq:lidem:. es nunc frequentes iam extendo sermones, dum ipse mihi non vis respondere. Sed, o bone vir, per Iovem amicabilem, mihi dicas, an non praeter rationeqa tibi. videtur, utis qui dicat se bonum aliquem reddidisse, :de eodem conqueratur, quasi qui bonus ab ipso factus est, sit et malus? Cal. Mihi quidem videtur. So. Nomme audis illos qui docere virtutem profitentur, talia conqueri? Cal. Equidem. sed quidnam de hominibus: nullius pretit potes dicere? So. Quid vero de illis diceres, qui rei publicae praeesse se aiunt, atque ut illa quam oplima sit diligenter excogitare; ruvsusque ipsam accusant, prout accidit, tanquam pesstinam? putasne hos ab illis differre? ldem - profecto est, o vir. beate, hista ac rhetor, vel propinquum aliquid atquee simile, quen::amodum ad Polum ego dicebam. Tu autem propter ignorantiam praeclarum «quiddem putas esse rhetoricam, sophisticam vero contemnis. sed re vera pulchrior: . f sophistica quam rhetorica: quo et pulchrior est conditrix legum quam iudicieria, et gxmnastica quam medicina. Solia autem concionatoribus et sophistis minime arbitror concedendum, ut de eo quod ipsi docent, quasi sibi sit malum, conquerantur. alioquin in. :eadexm ipsa accusauene. se ip3o3 pariter o; criminentur, :quasi. nihil iis profecerint, quibus utilitatem: attulisse se dicunt. nonne ita se res habet? Cal. lita prorsus. So« Et contulisse: beneficium absque mercede, ut consentaneum esty solis istis. conmveniebat, si quidem vcera dicerent. nam alia qui-i dem beneficia cum quis acceperit, veluti per eymnasii mnagistrum celer factus, forte utique gratiam non referret, nisi caveretur, ut mercedem solveret, quamprimgm celer satis. evaserit. non enim tarditate, ut arbitror, homines, sed iniustitia iniuriam. faciunt. Nonne?. Cal. Ita. So. Si quis igitur hoc ipsum auterat, scilicet iniustitiam, discrimen iam: iniuriae devitaverit, verum per id solum in tato collocari beneficium potest, si quis. eos, quibus confert, bonos re vera possit efbicere. Nonne?. Cal» Consentio. So, Propterea, ut videtur, in aliis contractibus. turpe non est sibi-cavere. veluti. pro aedificiis ceterisque artificis. Cal. -Appartt. So. Pro. hac. autesm. faculiate, scilicct. ut bonuf ): Qquis fiat, optimeque familiam suam gubernet atque tem publicam, turpe existimatur nihil prius velle docere, quam de pecu« nia caveatur. Nunne? Cal. Certe. So. Constat enim hanc esse causam, quia solum hoc. ex aliis beneficiis eum qui acceperit facit referendae gratiae cupidum. : quapropter: praeclarum videtur esse argumentumi, Si is, qui officlum eitismodi praestiterit, vicissim igse recipiat: eohira vero nequaquam. Num. haec ita se habent?. al; Ha. So. Ad-utram igitur me Oohortaris civitalis curam? age, mihi definias, ad eamne, per:quam Atheniensibus tepugnem, coritendamque ut quam opiimi fiant, tanquam medicus: an ad, eam, Per quam tanquam minister voluptaus il« lorum gratia 3tudeam? Et mihi vera dic, o Ctllicles, decet ehim te, quemadmoduin incepisti, audacter prosequi, mihi libere exprimendo quae sentis. Et nunc ergo bene generoseque responde. Cal. Ad minibteritm profecto te exhortor. So. Ad. adulationem ergo me, o vir generosissirbe, provoeas. Cal, Si mavis, o Sotrales, Mysiiom vocari, vocaberis utique, nis? mibi eredideris. P So. Ne obiicias mihi nunc, quod iam saepius obiecisti, videlicet interficiei. 4e, o Socrates, quicunque. voluerit: ne ego. iteram ilr respondeam, At xnalus bonum. neque, iterum dicas: auleret tibl, o Socrates, quilibet, si quid habes: pe ego quoque respondea At vero qui. auferet, nesciet illis tanquam sibi uulibus uli, se quemadmodum iniuste a me abstulerit, sic ipse utetur iniuste quod si iniusse, ergo et turpiter: denique si turpiter, male. Cal. Videris miihi, o Socrates, opinari, nihil eiusmodi te passurum Sgrinde ac si. procul hinc babites: neque deduci posse in 1uicium putas ab ignavissimo quoque nulliusque pretii homine So. Amens cexte forem, o Callicles, nisi putarem, in hac civi tate unumqgemque. quodlibet eiusmoedi pati posse, Hoc tamen certo scio, si in iudicium venero. periclilans ob ea quae u at fers, improbum, fore qui ime accusaverit. nullus enim bonus homineni accusat. insontem. Profecto nihil mirum foret, si fnorte damnarer. Vis tibi dicam, quam ob causam haec exspectem Cal, Volo equidem. So. Arbitror equidem, me una cum pauci Athenienaibua. qe. dicam. solum, civilem, disciplinam re vera traciare, tneque solum ex omnibus qui nure sunt, civilia exercere, atpote qui igitur non ad gratiam verba facio, quae et frequentissime facio, sed ad id potius, quod optimum sit, quam uod dulcissimum: nmeque ea, ad quae quasi praeclara quae« am tu nunc monendo exhortaris, recipio me factaram: nie mirum quid potissimum in iudicio dicam, rnon habeo. Et nunc qnidem recurrit mihi rursus in meritesh quod ad Polum dixcram, ita enim de me iudicaretar, quemadmodum inter pueros de medico, quem accusaverit coquus. Considerst enim, qua:Se ratione defenderet medicus, die sibi apud pueros dicta, si quis eum his verbis accuset: Vir istc, o pueri, mulis vobis intulit mala. nam et vob et minores etiam vestros eecando urendoque contorquet, et attenuans suffocansque afficiat, praeterea amarissimos. praebet potus, et ad:famem sitimque vos urget. ego vero conira maulta et varia suaviaque vobis. pero: Si haec, inquam, coquus deferat accasator, quidnam censes hoc circuumventum imelo medicem responsurum? An forte vera faicbitur, dicens: Haec equidem, o pueri, sanitatis: vestrae gratia feci? At vero quam vehementer putas iudices eiusmoe» di reclamaiugos esse? Cal. Vehementer am»- putandum. est. So, Nenne igilur putas in maxima, eum ambiguitate inoepiaqne auae delensionis iunc detineri? Cal Prorsus. So. Idem milu scio, siin iudicium traherer, eveniret. meque enim volupiateo xllas a: me-ad eorum libidinem invenias commemorare-possern, quaa ipsi beneficii utilitatisque loco existimant. ego vere nequaquam. nec. minisiros quidem carum probo. neque eos ob id. quibus;preebentur, feliciores existimo. Praeterea si quis me icat, vel corrumpere iuventutem, in. ambiguitatem inopiamque deducendo, ; xel improbare. seniores mordacibus quibusdam ver ibis. vel. privetim vel publice: non dabitur m?u veri. dicendi focultas, Me, videlicet iuste haec omnia dicere, eorumque ipsorum duntaxat utilitati consulere: neque. aliud quicquam afferre facile petero, quamobrem fossitan nihil est, quod adversus me non decerperelur. Cal. Videtur ergo tibi, o Socrates, bene se babere, qui in civiiate talia sm, ut sibi ipsi nequeal praesidio fore?, so. Modo hoc sit in ipso, o Callicles, quod du saepius consensisti. ut sibimet id auxilii praestare possit, quo peque adversus homines neque adversus deos iniuste aliquid fecerit aut dixerit, hoc enim auxilii genus praestare sibi, ttepius iam consensimus optimum: esse. Si quis igitur me cone vincat, wiusmodi auxilium mihi vel aliis afferre non posse, procul duisio erubescerem, sive inter multos sive inter paucos sive solus amolo fuerim redargutus. laque si propter hanc impotentiameemorerer, graviter ferrem. siri antem ob adulatoriae rhetoricaeelefectum ultimo supplicio afficerer, certo scio, te inspectarum me mortem perfacile perferentem. nam mori quidem nullus formidat, nisi omniho rationis expers atque ignavus: in4 iuste autem se gerere forinidat. Multis enim peccatis refcrtam animam ad inferos descendere; extremum omniut est malorum. Proindesi vis, id ita se habere, rationem reddere 4olo. Cal. Immo vero, cum cetera perfeceris, hoc etiam perfice. So. Audi igitur, ut aiunt, pulcherrimum sermonem, quem te arbitrot: fabulam pu2 taturum: ego vero non fabulam, :sed sermonem. narm tanquant vera quae dicturus sum, tibi narrabo. Profectoo, quemadmodum ait Homerus, Iuppiter, Neptunus et Pluto regnum, quod acceperunt a patre, inter se diviserunt. Exstabat autem lex de homibibus sub Saturno, et semper et nunc etiamexstat:epud deos, ut
- L 2 qnicunque homines iuste pieque vitam egissent, cum e vila
miarent, ad beatorum insulas profeeti in omni felicitate wiverent. a malis longe seiuncti: qui voro miuste impieque wixissent, in. punitionis iustique supplicii earcerem, quod appelmgt Tariarum, irert. diorum vero iudices sub Saturno atque etiam sub ipso Iove regnare nuper fmcipiente viventes erant atqme viven tium, atque -cadem die, qwa mortem quis-obiturus foeapt, iudieabant: quapropter iniuste iudicabant, dgitur Pluto -atque beatarum curatores insulampum. Ioveim adeuntes retulerunt, indignos ad eos utrinque homines devenire. Ad quos sic inquit Iuppiter, At ego remedium -adhibebo. nenc cnim propterea iudicatur inique, quod vestiti atque circumdeti singuii iudicantur, quoniam anie obitum iudicantur. itaque tmnlti, pravas habentes animfs, circumdati suni corporis forma et genere atque divitiis. pra terca quando iudicium imminet, confluit multitudo testium asserentium eos iuste vixisse. quo fit, ut iudices ob baec obstupescant. Accedit quod et ipsi vestiti aique circumdati iudicant oculos et aures et tofum corpus quasi animae velamen habens. Hiatc enim omnia illis olstacula sumt, videlicet. tam ss k. A gnidam quam. eorum qui iudicantar, amictus. Principio provi- epdum est, inquit, ne homines mortem suam, praesentiant. nunc enim, praevident. Et mandatum. est. Brometheo, ne eos praesenure pegmittat. Deinde nudi his. omnibus sunt iudicandi. sunt enim iuidicandi post obitum. Iudicem. quoque iisum opontet esse nudum. rmortuum videlicet: et ipse dumiaxat animo animum )psum ipspicientem statim post insperatum cuiusque obitum, animum inquam, a suis omnibus. desertum, omnemque ornatum exteriprem relinquentem. in terra, ui iudicium, iuste procedat. Ego igitur, utpote qni ante vos haec praeviderem, constitui iam meos filios iudices, duos quidem. ex. Asia, Minoem videlioet et Rhadamantbum, unum vero cx Europa, Aeacum. Hi ergo postquam mortui fuerint, iudicahunt in prato quodam, ibique in frivio, ex quo geminae portant viae, altera quidem ad Tartarum, allera vexo ad insulas beatorum. Et Asiaticos quidem Bhadamanthus, eos vero, qui ab Enropa. venient, Aeacus iudicabit. Minoi vero id munus iniupgam, ut. ipse diiudicet, si quid alii ambiguum fuerit, ut iusussime procedav iudicinm recteque fiat Vensmissio animorum. Haec sunt, So. Callicles, quae audivi ve , - raque esse credo: atque ex his sermonibus adductus ita mecum feputo. Mors quidem est, ut mihi videtur, nihil aliud quarm rerum duarum, nimae scilicet atque corporis, invicem dissolutio. Cuin. veto duo haec disiuncta sunt invicem, non multum abest, quin utrumque ipsorum habiturmn servet eundem, quem vivente homine possidebat, Principio corpus tam naturam suam q;:ang tulturam passionesque prsefert. Veluti si magnum erat alicui corpus vel natura vel alimonia vel utrisque, dum vivebat, mortuo etiam homine erit magnum: item si crassum fuerat, erit el crassum: ceteraque similiter. praeterea si comandi studiosus homo fuerat, servabit comam; Rursus si quis erat verbero, muitaque plagarum vestigia corpori habebat impressa vel a verbe« Tibus vel a vulneribus, dum viveret: huius quoque mortui cor pus eadem retinere videmus, Et si qua in parte fractum erat aut distortum, eo quoque mortuo eadem haec apparent: atque ut summatim dicam, qualecunque viventis erat corpus, talia ipsius mortui oronia vel plurima ad tempus apparent. dem quoque mihi videtur, o Callicles, cirea animam: cuncta enim apparent in anima, cuxn Corpus exuerit; tam quae ex natura quara quae ex affectibus inerant, quae ob rei cuiusque studium homo contraxit in animam. Cum igitur ad iudicem pervenerunt, Asiatici quidem ad Rhadamanthum; Rhadamantibhus eos sistens uniuseumusque animam intuelur, cuius tamen anima illa fuerit non attendens. Sed plerunque magni Persarum regis aut alterius vesis sive potentis obvium animum contemplatus, nihil in eo inspicit sanum: sed a periuriis atque iniustitia, quasi quibusdam verberibus cicatricibusque, infectum, qualia cuiusque actio conwraxit impressitque, animum: omniaque obtorta mendaciis atque vanitate, nihilque recti habentem, quia sine veritate fuerat educatas: praeterea ob peccandi licentiam et petulantiam rmollemque lasciviam et in actionibus singulis intemperantiam incompositum pehitus atque turpem. Animum igitur contemplatus sic affectum, statim. ignominiose extra custoaam illuc transmittit, ubi meritas subire poenas oportet. Convenit autem, omnem qui ab aliquo recte punitur, vel ipsum fieri meliorem utilitatemque percipere, vel ceteris exempla dare, ut alii poenas eius conspicientes meliores ob timorem efficiantur. Qui vero apud deos et omines ia dant poenas, ut utilitatem inde aliquam referant, ht sunt, qui peccata sanabilia commiserunt, quibus dolor cruciatuuque prodest et apud homines et apud inferos, non enim aliter uis potest ab iniustitia liberari. (iui autem cxirema iniustitia aetiuemur, ac propter eiusmodi delicta sunt insanabiles, ex his exempla sumuntur: ipsique nullam amplius utilitatem inde reportapnt, utpote qui sanari non possint: sed prosunt duntaxat aliis per exemplum, qui eos intuecntur propter flagitia maximis acerbissimisque et terribilissimis poenis omni tempore cruciaios, tanquam exemplum monimentumque et spectaculum olpud inferos in carcere pracbenies iniustis omnibus, qui ad ea loca descendunt. Quorum unum dico fore Archelaum, si vera naryat Polus, et alium quicunque tyrannus talis exstiterit. Arbitror autem in eorum numero qui solum exempla tradunt, pluyimos ess tyrannos, reges, potentes, civitatum gubernatores, uippe cum hi ob ipsam peccandi licentiam graviuima-iio-v ?Amsslmaquo peccata committunt. Attestatur autem nobis Homerus, qui reges et 1potentes inducit apud inferos omni tempore cruciatos, ceu Tantalum, Sisyphum et Tityum. Thersitem vero, et si quis alius privatim fuit malus, nullus upquam velnt insanabilem magnis fecit poenis torqueri: quippe cum licentiam, ut arbitror, non babuerit. quamobrem felicior erat illis, quihus l;centia sceleris perpetrandi dabatur. Profecto, o Callicles, ex his qui potentiam licentiamque habent, sunt qui ni^mium pravi fuerunt. Nihil tamen prohibet, inter hos etiam bonos quosdamesse viros: et certe qui talis fuerit, mirifice est colendue. Nempe arduum est, o allicles, ingentique laude di£nwni, ut quis in magna peccandi licentia constitutus. iustam transigat. vitam: paucique tales reperiuntur. Fuere tamen et hio et alibi, atque, ut arbitror, erunt nonmulli praeclari bonique viri, hac videlicet virtute praediti, per quam ea quorum sibi concessa est auctoritas, iuste tractarent. Unus autem Graecorum omniunt probaetissimus Aristides Lysimachi filius exstitit, Plerique autem, 6 vir optime, potentum improbi sunt. Quamobrem, ut dicebam, quando Rhadamanthus aliquem eiusmodi deprehondit, nihil aliud tirca ipsum novit, neque quisnam sit, neque ex quibus ortus, sed utrum sit malus: cumque id eompererit, dimittit in Tartarum, obsignans, utrum sanabilis vel insanabilis videatur. ille vero illuc transmissus meritas subit poenas. Interdum vero alium ihtuitus animyum. vel privati vel aliquius alterius, qni pie atque N integre vixerit, quod quidem philosophis potissimum contingere arbitror, rem suam agentibus neque multis se negotiis implicantibus, applaudit huic, et transmittit ad insulas beatorum. , Haec eadem Aeacus efficit uterque vero ipsorum virgam tenet, dum. iudicat. Minos autem considerans scset selus, eureum. habens scepirum, quemadmodum de hoc apud Homerum inquit Ulixes, videlicet illum vidisse sceptrum aureum tenentem iuraque mortuis dantem. Ego igitur, o Callicles, ab hniusmodi sermonibus flector, et iam considero qua ratione iudici sanissimum animum ostendere possimn. Suamobrem omnes populi spernena bhonores, veritatemque considerans, conabor re vera quam maxime potero bonus vivere atque mori. Cohortor autem et celeros omnes, quapntum possum, Te quoque ad, huiusmodi vitam revoco atque certamen: quod equidem assero prae aliis certa. minibus. in hac vita esse homini subeundum. apropter et te obiurgo. qui non poteris tibi ipsi opem ferre, quando de te iudicabitur, instabitque sententia quam modo dicebam: sed cum erveneris ad iudicem Aeginae filium, illeque te apprebensum ucet. oscitabia. vacillabisque. illic unon minus. quam ego bie apud iudices vestros. ibi forsitan percutiet te aliquis turpiter super genam, et contumelia iniuriaque prorsus afficiet. Haec forsitan anilis quaedam fabula tibi videtur, et quae dicta sunt contemnis. sed profecto nihil mirabile foret haec spernere, si quo Fcto perquirentes meliora bis et weriora invenire possemus. unc vero vides. cum tres viri sitis, omnium qui nunc sunt Graecorum sapientissimi, tu scilicet et Polus et Gorgias, nom posse vos tamen ostendere alia esse ratione vivendum, quam ea quae illuc quoque conducere videatur. l1mmo vero in tot sermonibus, cum ceteri redarguti fuerint, solus hic remanet firmus: scilicet cavendum esse iniuriam facere magis quam pati: idque viro prae ceteris omnnibus meditandum, non ut bonus quidem videatur, sed ut re veta sit bcnus publice atque privaum: i quis autem malus quodam modo fuerit, esse puniendum: idqwe secundo loco bonum esse, post id quod est esse iustum, videlicet fieri castigatione bonum poenasque iniustitiae luere: omnem praeterea adulationem circa se ipsum t alios, sive paucos sive multos, fugiendam esse: Rhetorica denique omnique alio actionis genere pro iustitia duntaxat utendum. Quas ob res mibi credens, sequere me illuc, quo cum perveneris, et vivens et mor 4uus beatrs eris, quemadmodum tuue quoque sermo signifeet. Atque, permitte, ut aliquis te contemnpat ut stultum, ; iniuriisque si libet afficiat; et per Iovem ne cures, si ignominiose percutiaris. nihil enim grave patieris, si re vera honestus bonusque si» virtutemque exerceas. Postquam vero si una exereitati fuerimus, iunc, si tibi operae pretiam esse videbitur, ad publica iam nos negotia conferemus, aut ad quedcunque nobis deliberantibus tunc videbitur, quando melius quam nune deliberare poterimus. Turpe enim est, cum tales simus, quales nune esse videmur, iactare se verbis quasi aliquid simus: quibus nunquam de rebus eisdem, et quidem rpaximis, videntur eadem: in tanum processimus ruditatis. Hanc igitur rationem, quae nunc nobis innotuit, tanquam ducem sequamur, ostendentem nobis hunc optimum esse vivendi modum, ut iustitiam ceterasque virtutes per totam vitam exerceamus. Huic igitur obtemperemuat, aliosque ad hanc adhortemur: nom astem pareainus illi, qua tu confisus ad eandem me exhortaris. nullins enim est, Callicles, pretii.