Grammatica Germanicae Linguae/De prosodia

De prosodia

1578

De orthographia	De etymologia

DE PROSODIA.

P Rrosodia docet accentus seu pronunciationem dictionum, et rationem condendi Carminis. Accentum nullum Germani expressè signant, sed pronunciant, de qua re accipe has regulas.

I.

Dissyllaba habent accentum in priore, vt: Leben, Viuere. Geben, Dare. Schreiben, Scribere. Lieben, Amare. Leſen, Legere. Sehen, Ire. Stehen, Stare. Sehen, Videre etc. Excipiuntur incipientia à be, ge, ver, zer, quae accentum habent in vltima, vt: Bedacht, Praemeditatus. Geſetz, Lex. Gethan, Factum. Verlacht, Irrisus. Zerſtört, Destructus: Et quae per concisionem dicuntur, vt: Geliebt pro geliebet, Amatus. Item à Graecis vel Latinis deducta, vt: Prophet, Planet, Natur, Figur.

II.

Trisyllaba accentum habent in antepenultima, quantacunque fuerit vltima et penultima, vt: Heiligen, Sanctificare. Zuechtigen, Castigare, Antworten, Respondere. Lebendig, Viuus. Excipiuntur praeterita, quae accentum habent in penultima, seu in syllaba, quae augmentum sequitur, vt: Geſchrieben, Scriptum. Geleſen, Lectum. Gezweiffelt, Dubitatum. Geliebet, Amatum. Sic et in ijs, quae ex praeterito participio formantur, vt futurum, et torum passiuum, vt infra videbitur. A Graecis et Latinis deducta accentum habent in vltima vt: Die Facultet, Univerſitet, Lection, Nation, Creatur, etc.

III.

Accentus in declinando manet in eadem syllaba in obliquis, in qua fuit in nominatiuo, vt: Lebendig, Viuus. Des Lebendigen, Viui. Dem Lebendigen, Viuo, etc.

IIII.

Composita accentum habent in priore parte compositionis vt: Abſchreiben, Describere. Abreiſſen, Auellere, Auffnemen, Suscipere. Anſehen, Intueri, Respicere. Cum verò Emphasis est in verbo, tunc ipsum recipit accentum, vt: Kanſtus nicht abreiſſen, ſo magſtus abſchneiden, Si non potes abrumpere, licet tibi abscindere. Idem fit in compofitis, à quibus nunquam auellitur Præpositio inter coniugandum, vt: Ich Überleſe, Relego. Perlego.

V.

Composita cum be, ge, ver, zer, accentum habent post particulas istas, vs: Beweiſen, Probare, Demonstrare. Bedencken, Considerare. Betrüben, Contristari. Getümmel, Tumultus. Gewiſſen, Conscientia. Veriagen, Relegare, Verſagen, Abnegare. Verzweifeln, Desperare. Zerſtören, Destruere.

VI.

Partes indeclinabiles compositae cum praepositione, vt in eam exeant, habent accentum in ipsa praepositione, vt: Darauff, ἐπὶ τούτῳ. Darumb, Ideò, Zuvor, Antehac. Widerumb, Rursus. Hindurch, Per Illac. Daraus, Inde, ex eo. Herab, Deorsum. Damit, Hac re etc. Idem fit in verbis, cum inter coniugandum praepositio auellitur, et verbo postponitur, vt: Abſchreiben, Describere. Schreib ab, Describe. Auffnemen, Suscipere. Nim auff, Suscipe. Ea verò composita, in quibus praepositio praecedit, quartam regulam sequuntur, vt: Auffwerts, Sursum. Niderwerts, Deorsum.

VII.

Cum multa monosyllaba ex ordine ponuntur: tunc id, quod Emphasin habet, accentum recipit et eleuatur, caetera βαρυτόνως efferuntur. Sunt autem ferè aduerbia negandi, affirmandi, prohibendi, loci, temporis, et quaedam alia, pro ratione circumstantiarum: Item Pronomina, vt: Ich hab ihn geſchlagen, cum persona agentis indicatur, Pronomen Ich recipit accentum, vt: Ich hab ihn geſchlagen quod Latinè dixeris, Ego illum verberaui, q. d. Fateor me id fecisse: Sin persona patientis indicatur, accusatiuus Ihn recipit accentum, vt: Ich hab ihn geſchlagen, Ipsum, et non alium: cum verò tempus actionis indicandum est, accentus est in particula Hab, vt: Ich hab ihn geſchlagen, q. d. iam factum est: Cum vero indicanda est ipsa actio, seu modus actionis, accentus est in ipso verbo, vt: Ich hab ihn geſchlagen, Verberaui, q. d. non fauciaui aut cofodi illum. Sic, Ich habs ihm gegeben, Ego ipsi dedi: Ich habs ihm gegeben, Ipsi non alij: Ich habs ihm gegeben, Iam dedi ipsi: Ich habs ihm gegeben, Dedi seu donaui ipsi, q. d. non vendidi. Sic cum dico: Ich kan und wil euch nicht verhalten, Neque possum neque volo vos caelare, accentus est in aduerbio negandi: Sin dico: Du haſts nichts gekaufft ſondern geſtolen, Non es mercatus, sed furatus, accentus est in ipsis verbis. Sed haec docebit vsus.

De ratione Carminum veteri et noua, ad imitationem Hebraeorum, Graecorum, et Latinorum, dicetur in fine libri. Velle enim docere aliquem compositionem Carminis in ea lingua, cuius cognitionem nondum habeat, perinde est, ac si quis vel surdo narret fabulam, aut caecum nutu velit aduocare.

De orthographia	De etymologia