Ilias (Alegrius)/Liber II

by Homerus

Homerus

Ilias

Liber II

Franciscus Alegrius Latine vertit, 1776

Liber I	Liber III

LIBER SECUNDUS

ARGUMENTUM.

Jupiter Agamemnoni somnium immittit ut copias omnes in pralium ducat. Ille militum animos rimaturus in patriam quosque suam fugere hortatur. Fagam adornantes Vlisses a Minerva admonitus in officio continet, Thersitem etiam, qui petulanter ac seditiose Regem verbis insectabatur, compescit. Ille deinde, ac Nestor denique Agamemnon ad pugnam hortantur. Græcorum naves, & cujusque duces, tum etiam Trojanorum atque auxiliarium copiarum principes recensentur.

Nox erat, & mortale genus, genus omne Deorum
Per terras, cœlumque ingens sopor altus habebat
Saturno genitum præter, quem cura fatigat
Ut Thetidis, gnatique preces, ac vota secundet.
 5Somnia qua propter, vane ac deliria mentis
Ad sese vocat, et Regis præcordia falsis
Ludere imaginibus, fatumque impellere tentat.
Ite, inquit, subito, Regique hæc dicta referte
Argolico: Surgat stratis, Grajosque comatos
 10Efferat in pugnas: instat lux ultima Trojae,
Ac Priamo, Priamique satis, est una Deorum
Mens hæc, atque animus, supplex quos candida Juno
Inflexit tandem, traxitque in fata volenteis.
Nec plura his, levis umbra volat, stratisque propinquat,
 15Ductor ubi affuso circam cava tempora somno
Carpebat requiem, verbisque volucribus infit,
Vocem, habitumque gerens, incanaque Nestoris ora
Nelidae: Dormis, Atrei clarissima proles,

Dormis? non etenim deceat Regemque, ducemque,
 20Cui populi, et belli ingentis cui tradita summa est.
Arripe tela manu, dum te concordia Divum,
Pronaque fata juvant. Supremo nuntius adsum
Ab Jove, cui Argolicæ turres, tuaque agmina cordi.
Dixerat, ille animum trepidum spe pastus inani,
 25Labentem Trojam, atque ardentia Pergama cernit.
Demens, qui Jovis arcanam internoscere mentem
Crediderit, quænam Argivis, heu! nescius, et quæ
Immineant mala Trojugenis, sociisque superbis.
Interea erigitur stratis, nec dia recedunt
 30Visa animo, membris niveo tum stamine mollem
Induitur tunicam, et pulchris talaria plantis,
At lateri, atque humeris Argivum subligat ensem
Argento, bullisque gravem, sceptrique paterni
Immortale decus manibus rapit, inde profectus
 35Castra petit, Danaumque micanteis are catervas .
Et jam longævi conjux Tithonis Olympum
Nascentis Phoebi conscendit nuntia Divis,
Quum Rex solicitus præcones ire canoros
Immensum per agrum jubet, atque indicere cœtum.
 40Undique confestim decurritur. Ille potenteis
Abdita ductores primum in penetralia cogit
Nestorea in puppe, & magni miracula somni
Exponit paucis, tum quæ sententia pandit:
Armentur turmæ, ac trepidum ducantur in hostem.
 45Ipse prius tamen instabileis rimarier astu
Adgredior Graiorum animos. Huc vertite mentem:
Namque ego, ceu Martem ancipitem, pugnasque perosus,
In patrias fugere hinc sedeis, Argosque jubebo:
Vos autem in reditum pronos, & abire paranteis,
 50Vos, inquam, cohibete, fugaque avertite menteis.
Hæc Rex at Pyliæ dominator callidus ora
Nestor, Ductores, inquit, gens inclyta bello
Non ego Grajugenum cuicumque ea visa canenti

Suaderem præstare fidem. Spem somnia sæpe^[1]
 55Ludificant sic falsa; tamen quum maximus ipse
Viderit hæc Danaum ductor, ludibria vana
Non reor, ergo moras omneis quin pellimus, acremque
Armari pubem hortamur? nec plura loquutus
Surgit, eum reliqui Regesque, ducesque sequuntur.
 60Ast avida rerum decurrunt undique turba,
Ac veluti^[2] in pratis ubi apes æstate serena
Per sudum sese adglomerant, circumque, supraque
Floribus insidunt variis, & candida circum
Lilia funduntur, strepit omnis murmure campus,
 65Haud secus Argolicæ properant ab litore pictas
Linquentes naveis, grata ac tentoria turma.
Cunctanteis hinc, inde volans urgetque, cietque
Nuntia fama Jovis, crebrescitque undique murmur.
Occulitur tellus, turbaque sedente remugit,
 70Præconesque novem magno ab clamore per agros
Cessare hortantur, pendentque loquentis ab ore.
Ille sedet sceptro innixus, quod Mulciber auro
Fecerat, et magno dederat gestare parenti,
Jupiter at chara sibi Nympha Atlantide creto,
 75Hic Pelopi, atque Pelops Atreo regna ampla tenenti,
Ast Atreus pecorum domino post fata Thyestæ
Ille Mycenaeo Regi, populosque superbos,
Pinguiaque arva tenens solio ut regnaret avito.
Composito hinc vultu, dextraque silentia poscens,
 80O socii, flos Grajum, inquit, stirps inclyta Martis,
Quid memorem quibus insontem mulctantque, premuntque
Numina sæva malis? Nam Laomedontia regna

Annuerant, Priami ac sceleratam exscindere gentem.
Nunc post tot cladeis, & funera acerba meorum
 85Tellurem in propriam, patriumque inglorius Argos
Incassum cogor remeare, ac cedere fatis.
Namque Jovi id placitum summo, qui moenia nutu,
Regnorumque viceis servat, vertitque, ruitque
Ut lubet. Hæc virtus, magnique potentia cæli.
 90Atque equidem nil turpe magis, miserumque fatebor
Quam tot florentum juvenum lecta agmina, nonum
Post annum, post tot cladeis, atque irrita post tot
Prælia, paucorum longe virtute, manuque
Defensam haud potuisse urbem, atque evertere gentem.
 95Nec tamen affulget sortis spes ulla secundae.
At certo nobis coeant si foedere Teucri,
Atque illinc capita, atque isthinc numerare liceret,
Tumque decem Danaum miscentem pocula quemque
Seligerent Troum, multis, ut opinor, Achivis
 100Pocillatores deerint: adeo agmina magno
Dardanidum numero præcedit Achaica pubes .
At Phrygio ingenteis animos, vircisque superbas
Dant populo socii numero, ac virtute potentes,
Qui Danaum quanquam tortissima pectora bello
 105Hic retinent, Trojæque minantia fata morantur.
Et jam Sol magnum novies percurrit Olympum
Ingenteisque trabeis ratium, putrisque rudenteis
Est situs, ac turpi squallent tabulata veterno.
Dulceis interea gnatos, charosque parenteis,
 110Uxoresque animi mæror, spesque ægra fatigat.
Ergo agite, infandum litus, nec debita fatis
Moenia linquentes patrias redeamus ad oras.
Hæc ait, & memores animos, pugnamque perosos
Accendit dictis, strepit omnis murmure cœtus,
 115Quam multum^[3] Icario resonant in marmore fluctus,

Quos Eurusque, Notusque cient, quum Jupiter atras
Per cœlum nubeis, nimbosque dat ire sonanteis.
Ac veluti intactam Lyciæ flaventibus arvis
Quum segetem perflant Zephyri, tum fluctuat ingens
 120Hinc, atque hinc ager, ac densæ inflectuntur arista,
Haud secus exciti clamorem ad sidera tollunt
Argivi, totoque petunt tentoria cursu,
Pulvereamque cient nubem, seseque vicissim
Hortantur læti patriam, dulceisque suorum
 125Amplexus petere, & nataleis quærere sedeis.
Hinc alii purgant undis stagnantibus alveos,
Et remos, unctosque parant aptare rudenteis.
Atque etiam Danai fatis obstantibus irent
Litus in Argolicum, Priamique arx alta maneres,
 130Ni furiis animum pungentibus aspera Juno
His adgressa trucem monuisset Pallada dictis:
Gnata Jove, ergon' Trojanis sua gloria constet,
Et sua sint Paridi in tuto jam præmia? cedat
Tyndaris egregio prædoni? inglorius atque
 135Incertum per iter rursum, fluctusque minaceis
Litora tuta petat Grajorum exercitus ingens?
Stabuntque æternum perjuræ monia Troja?
Non ita. Tu menteis, Diva, ac trepidantia corda;
I, cohibe, & blando prudens sermone coerce.
 140Hæc ait, actutumque alto de vertice cœli
Illa volans ratibusque cavis, castrisque propinquat.
Hic Laertiadem cernit prope litus Ulyssem
Consilio, & multa similem immortalibus arte :
Non illi reditus curæ, celeresque carinæ,
 145Id magis, ut cohibere fugam, possetque suorum
Turbatos firmare animos, cui talia Pallas:
Siccine Ledæaque Helena, Trojaque relicta
Indecores fugitis Danai? Laerteque magno
Non pudeat genitum pubem haud potuisse Pelasgam
 150Consilio regere, imperio aut frænare ruentem?
Hæc Dea, præstante inque virum pudor, iraque cepit,

Extemploque ruens Agamemnonis obvius aures
Sceptra manu rapit, ac medios perrumpit Achivos.
Currenti gravis ardenti de murice læna
 155In terram cadit, hanc præco, fidusque minister
Sustulit Euribates patria Regem urbe sequutus
Tum virtute^[4] gravem, ac meritis si forte virum quem
Viderat, his placidis mulcebat pectora dictis.
Tu quoque bella timens patriam petis, optime Grajum?
 160Haud reor, absiste, & socios absistere cæptis
Tenta, age. Quis mentem, atque animum introspexit Atride?
His fortasse dolis, & multa callidus arte
Experiunda sibi rimatur sensa, nec ullam
Imperat, intenditve fugam. Mox ille rebelleis,
 165Perjurosque canet: faciet Ducis ira nocenteis.
Namque honor ab summo est illi Jove. Jupiter ipsi
Imperium pater, ac rerum permisit habenas.
At media de plebe viros, turbasque cienteis
Percutiens sceptro dictis pungebat acerbis:
 170Scilicet huc ventum est, ut tu, fœdissime, belli
Dotibus, aut pacis nunquam numerandus, Achivos
Voce regas? học tu ingenio, atque hac, pessime, dextra?
Parebit nullus? cuncti dominabimur? atqui
Non acies^[5], non aula duos capit unica Reges.
 175Unus Rex esto, Genitor cui maximus altam
Pectoribus mentem, & vireis concesserit æquas.
Sic loquitur, cessatque furor, parentque vocanti.
Illicet e ratibus magno clamore juventus
In cœtum coit, horrisoni velut æquoris unda
 180Litora circum curva fremit, reboatque profundum.
Unus erat super effreni convicia lingua,

Indignosque jocos rauco de gutture fundens
Thersites, Grajos inter quo turpior alter
Non erat: oblongum monstro caput, & cava circum
 185Tempora canities inculta, at cætera calvus,
Pes brevior lævus, magnos curvatur in arcus
Crus geminum, geminoque tument in pectora gibbo,
Contractique humeri in dorsum, Regique Pelasgum,
Neritioque duci infensus, tumque ore procaci
 190Hæc populo coram in Regem jactabat Achivum:
Magna Atrei soboles, quererisne, & plura requiris?
Auro plena tibi, plena & tentoria facto
Argento, infectoque: tibi, lectissima præda,
Imberbes cedunt pueri, innuptæque puellæ,
 195Quae urbibus ex captis largimur munera Graii.
Ingens prætereane argenti pondus, & auri
Captivum Trojana velis, quo foemina, charus
Aut genitor gnatum redimat, quem moenia circum
Sive ego, seu Danaum quisquam discrimine multo
 200Vinctum duxerimus? pulchramne ex urbe puellam,
Cui pugnam effugiens blando jungaris amore?
At non istorum causa Regemque, ducemque
In mala tot decet insonteis inducere turbas.
Argivæ, non jam Argivi, quin cedimus arvis
 205Immeritisque gravem spoliis hunc linquimus? ipse
Nos vocet, ac Teucros tandem experiatur in armis.
Cernitis ut belli fulmen contempserit amens
Pelidem abducta Briseide? mitis Achilles
Certe erat, & solitas animo haud conceperat iras,
 210Non cuiquam posthac injurius esset Atrides.
Talia jactanti^[6] subito adstitit acer Ulysses,
Et corvum intuitus: finem dabis ore loquendi

Improbe, ait? tene Atridæ contendere Regi?
Quid tibi cum Teucrum spoliis? quid prælia jactas?
 215Et captos juvenes, infensum & Achillea Graiis?
Haud etenim nostrorum ex agmine venerit ullus
Ignavus magis in Phrygiam, vel turpior alter.
At Martem in lingua hac, atque hoc, deterrime, in ore
Semper habes bonus opprobriis incessere Reges;
 220Cominus at nunquam hostileis discernere vultus.
Accipe nostra tamen, memorique hæc pectore serva:
Nequaquam his humeris caput hoc sese efferat altum,
Telemachi nec rursum hominum pater audiar ulli,
Te nisi ego similes fundentem pectore voces,
 225Nudum artus, atque hæc deformia membra trahentem
Correptum mittam, multoque hinc verbere cæsum.
Dixit, & impacto percussit tergora sceptro
Atque humeros: olli extumuit vibice cruenta
Dorsum informe, oculi & lacrimis maduere profusis.
 230Illum & plorantem Danai, & risere trementem,
Ac reliquos inter nonnullus, plurima dixit
Consilioque, manuque bonus perfecit Ulysses;
Nil tamen utilius quam fanda, infanda vomentem
Hunc frænare virum, et meritis compescere pœnis.
 235I nunc, et dictis Reges, incesse malignis.
Sic ait, ac mediis heros consurgit Ulysses
Sceptra tenens, propterque illum Jove gnata Minerva
Præconi adsimilis vocemque, habitumque; silenteis
Verba audire jubet, placidamque advertere mentem.
 240Tunc sic adfatur prudens, et pectora mulcet:
Atride, haud Regum quisquam infelicior alter
Te fuerit, cui juratam populique, ducesque
Abnuerint præstare fidem, se non redituros.
Polliciti dulcem in patriam, amplexusque suorum
 245Argolicis donec flagrarent Pergama tædis;
Nunc tamen ut pueri imbelles, timidæve puellæ
Lugentque, et patrias ardent invisere sedeis.
Non equidem indignor, doleo magis, horrida namque

Seu quem vis maris hiberna subeunte procella,
 250Vel dum Luna semel totum compleverit orbem,
Sede procul patria, atque alienis distinet arvis,
Defleat is magnoque gemat mærore necesse est.
Atqui jam nonus Graiis hic vertitur annus
Trojanos circum muros hærentibus. Esto.
 255In patriam turbæ indecores fugiamus inulti
Continuo tangat seros ea fama nepotes?
Non ita, durate, o socii, et sperate secunda.
Calchantem nisi falsa canens delusit Apollo.
Namque olim (memini, et meminit qui Tartara cumque
 260Non subiit Danaum) classis quum Argiva coiret
Aulide, perjuris portans mala plurima Teucris,
Sacra Jovi, ac Divum reliquis altaria circum
Taurorum centum calidum fluxisse cruorem
Illimem propter fontem, qua limpidus amnis
 265Volvitur, et platanus frondoso vertice nutat.
Vix ea nos, adytis quum lubricus anguis ab imis,
Carulea cui terga notæ, maculosus et auro
Squammam incendebat fulgor; Jove missus ab alto.
Septem ingens giros, septena volumina torquens
 270Frondentis platani petit alta cacumina cursu.
Octo illic volucris foetus enixa jacebat,
Quos ille implumeis mactat, miserumque gementeis:
At dulceis miseranda parens circumque, supraque
Pervolitat nidos, et maesto pipilat ore
 275Pignora chara vocans; penna tamen ille prehensam
Hanc quoque dilacerat, turpique recondit in alvo.
Illicet adtoniti sinuosa rigescere dorsa
Cernimus, ac totum in lapidem mutarier anguem
Nos portenta Deum taciti veneramur ad aras.
 280Tum mediis Calchas: Quæ tanta silentia cives?
Hæc nos hæc portenta volunt Jove missa secundo.
Sera quidem, ac sero complenda; at gloria nunquam
Interitura manet; gnatos ceu passeris octo
Caeruleus coluber, nonam tum denique matrem

 285Immiti lacerat rictu, sic Dorica pubes
Laomedontaea totidem cum gente per annos
Bella géret, decimo tandem capta urbe fruetur.
Edidit hæc Calchas^[7], magna quæ ex parte videntur
Jam completa, polum novies Sol dum aureus ambiit.
 290Quare agite, o, nunc eventus stat signa futuri
Expectare, animosque in spem convertere magnam.
Sic ait, ac dictis læto clamore faventes
Plauserunt Danai, atque cave gemuere carinæ.
Nestor ad hæc teneris similes infantibus, inquit
 295Queis nec charus honos, nec bellica munera curæ,
Sic agitis. Quo jam leges, jurataque pacta,
Et sancita sacro libamine fœdera quondam
Et consulta virum, atque oblatæ pignora dextræ?
Certamus verbis, ratio nec quæritur ulla
 300Gestorum. Tu propterea, Rex optime captum
Consilium exequere, armarique edice maniplos.
Ille fremat licet, invitos qui in talia Grajos
Impulit, & patrios, desperet visere fineis,
Noverimus donec falsis an Jupiter olim
 305Luserit auspiciis, quum portu abeuntibus alto
Intonuit dexter, crebris polus ignibus arsit.
Macti ergo virtute, viri, non ullus abibit
Hinc mihi, quin primum Iliacas violaverit ædeis
Virgineosque thoros, captivaque corpora matrum
 310Ulturus raptum infandum, gemitusque Lacaenæ.
Quod si tantus amor cuiquam, si tanta cupido est
In patriam regredi, & pugnas vitare cruentas,
Instruat ille ratem, properet. Næ protinus Orcum
Hinc nigrum petet, ac Ditis regna invia vivis.
 315Tu interea, Rex, consulito, atque hæc mente reconde.

Haud temnenda loquar: Grajorum ex agmine toto
Sume viros, lectosque tribus dispone per omneis.
Inque vicem tribubusque tribus, & curia quæque
Curiæ opem ferat instanti in discrimine: nosces
 320Quis Marti bonus, et pugnæ, quis ineptus, et excors.
Præterea fatone Deum, gentisne pudenda
Desidia, hos circum muros victoria Grajum
Hæreat, ac decimum vestigia ducat in annum.
Hæc senior, Danaum fatur cui talia ductor:
 325Ista quidem^[8] tua dicta, pater, laudoque, proboque.
Jupiter o mihi si simileis linguaque, manuque,
Et Phoebus, Pallasque decem concederet æqua,
Eruta postremas tandem urbs daret improba pœnas
In caput hoc tamen omnipotens Saturnius iras,
 330Et mala congeminat, qui me Briseida pulchram
Jusserit auferre, et sævi objectarit Achillei
Quæstubus, atque odiis. Priami non regia starent
Tecta diu, semel antiquo si foedere dextræ,
Conveniantque animi. Nunc ite, et sumite vireis,
 335O socii, bene quisque truci splendescere ferro
Telum agat, et clypeos, loricasque ære rigenteis,
Luxuriet bene pastus equus præsepibus altis,
Et bene quisque rotas, currumque, axemque sonantem
Exploret, pugnasque animo, cædemque revolvens,
 340Certanteis ut nos Phœbi fulgentis ab ortu
Humida nox dirimat. Quanto fera pectora circum
Loraque, et ingentes clypei sudore madescent!
Spirabunt et equi patulis de naribus ignem!
Quam multo juvenumque manus, vultusque decoro,
 345Pulvere deformeis, armorum et pondere fessos
Cernere jam videor, stillantiaque arma cruore!

Ast altis siquem in ratibus, castrisve morantem
A pugna procul adspiciam, non ille voraceis
Sive canum rictus, volucrum seu evaserit ungueis.
 350Hæc fatum insequitur clamor, ceu quando cavatum
Unda ruens scopulum spumanti verberat ictu,
Litoreum scopulum, quem prima ab origine pontus
Abluit, et viridi fluctus circumtegit alga
Ventorum excitus vi multa, atque æquora longe,
 355Et longe horrisono reboant cava saxa fragore.
Haud secus exclamant Danai, cœtuque soluto
Perque cavas naveis, ac per tentoria raptim
Ingenteisque cient fumos, dapibusque fruuntur
Ast alii mortem ut fugiant, nigrasque sorores
 360Sacra Deum multis onerant altaria votis.
Interea Atrides pingui cervice juvencum
Divorum mactat genitori, ac Nestora, Cretæque
Idomenea ducem, et geminos, duo fulmina belli,
Ajaces, Tydeoque satum, atque accersit Ulyssem.
 365Jungitur his, fratrique adstat Menelaus, et omnes
Sumpseruntque molas, steteruntque ex ordine circum.
Atrides medios inter sic rite precatur;
Jupiter omnipotens, cœli qui sidera nutu
Horrisonosque regis nimbos, non Phoebus in undas
 370Labatur prius, ac terris nox incubet atra,
Splendida, quam Priami, ac Teucrorum tecta Pelasgi
Corruerint flammis, & multo vulnere ruptam
Hectoream tunicam fortissima pectora circum
Disciderim: socii prono tum corpore juxta
 375Mille cadant, nigramque petant terram ore cruento.
Sic ait at genitor, quanquam stat victima cordi,
Cladem animo struit, atque preces sinit ire per auras
Exin perfectis celebrant convivia sacris.
Postquam^[9] extincta fames, & amor compressus edendi

 380Adstanteis sic adloquitur Neleius heros;
Quid lenti, proceres, fortunam, & fata moramur?
Maturate viri. Tu Rex per castra, canoros
Ire jube, populos cogant qui in bella, ministros;
Nos armatorum conferta per agmina Grajum
 385Lustremus cuneos, primique in tela ruamus.
Accingunt omnes^[10] jussis, ruit undique totis
Plebs armata viis, proceres hanc ordine certo
In turmas, longosque jubent discedere versus.
Ductores præit, atque manu quatit ægida Pallas^[11]
 390Horrificam, ingentem, taurorum e tergore centum:
Atque auro super insignem, squammisque coruscis.
Hanc Dea portendens turmas, aciesque micanteis
Discursat, miscetque viris^[12], nec jam amplius ulli
Cura subit patriam, dulceisque revisere gnatos,
 395Martem ardent, pulchrumque mori succurrit in armis.
Ac velut ignis edax torrenti vortice totos
Quum populat monteis, densisque cacumina silvis,
Collucent campi longe, vallesque profunda,
Sic lævesque virum clypei, galexque refulgent
 400Sole repercussæ, lucemque ad sidera jactant.
Hinc aliæ ratibusque cavis, castrisque relictis
Succedunt acies, liquidi ceu ad stagna Caystri^[13]
Imber agit volucrum raucarum ex æthere nubem.
Illæ urgent sese mutuo, atque in gramine picto
 405Considunt aliæ ante alias, tum longa canoros

Dant, per colla modos: sonat amnis, & Asia circum
Prata sonant. Stant Trojani prope fluminis undam
Armati juvenum cunei, quot vere tepenti
Nascuntur frondes, quot floribus arva renident,
 410Aut ubi Sole novo^[14] spumant mulctralia lacte,
Quam multa in caulis muscarum examina circum
Vasa volant, revolantque: agro tam densa minantur
Manibus Iliacis, laqueatisque agmina tectis.
Ac veluti ingenteis ovium per pabula læta,
 415Caprarumve greges passim hinc, atque inde vaganteis
Distinguit, cogitque vocans sua nomina pastor,
Sic turmas primi ductorum in bella recensent,
Discernuntque viros, reliquis sed præstat Atrides
Os, oculosque Jovi similis dum fulmina torquet
 420Pectora Neptuno, atque ingenti cingula Marti,
Robore ceu præstans, pingui ac cervice, juvencas
Pulcher agit taurus, quem tota armenta sequuntur
Talis erat reliquos inter, namque ipse decoram^[15]
Cæsariem æthereus genitor, lumenque juventa
 425Purpureum, diosque oculis adflarat honores.
Eja agite^[16], Aonides, scitis namque omnia, Divæ;
Ad nos vix tenuis famæ perlabitur aura.
Pandite qui Danaum Reges, quæ quemque sequutz
Adpulerint celeres Trojana ad litora puppes.
 430Singula quid capita adgrediar comprehendere versu?
Non mihi^[17] si linguæ centum sint, oraque centum

Ferrea vox, ompeis peditumque, equitumque maniplos,
Omnia bellantum percurrere nomina possem.
Peneleus primum^[18], & Clonius, necnon Protoenor,
 435Leitus, Arcesilasque in tristia bella regebant
Cadmaeas genteis, Hyriemque, atque Aulidis urbem,
Et Scholum, & Schænum, cinctamque jugis Eteonem,
Thespiam, Græamque, atque ingentem Mycalesum,
Fatidicasque Erythras, Harmamque, Hilemque superbam
 440Ocalcem quicumque tenent, ac moenibus altis
Præcinctam Medeonem, Eleonisque ardua tecta,
Qui Ilesion, Copasque colunt, gratamque columbis
Thisben, Eutresinque, salutiferasque Plateas
Quique Coronaeam, Glissemque, & Patra Haliarti
 445Herbososque thoros, & amicam vitibus Arnen
Atque Hypothebæas arceis, coloque minanteis
Onchestumque habitant, Neptuno sacra parenti
Moenia, pomiferumque nemus, quicumque Mideam,
Nissamque insignem, extremæque Antedonis oram.
 450Quinquaginta horum stabant ad litora puppes,
Centum, ac bis denos fert quæque in Pergama lectos.
His quoque ter denas jungunt qui Aspledonis altos
Proscindunt colleis, atque Orchomenon Miniæum;
Jalmenus, Ascalaphusque duces, stirps inclyta Martis,
 455Actoris Azidæ quondam quos ædibus amplis
Extulit Astioche, tectorum in parte superna
Mixta Deo mulier, nec docta Cupidinis arteis.
Phocaici stant deinde viri, quos petrea Pithon,
Et melior Cyparissa satis, pecorosaque Chrissa,

 460Daulis quos misit Prognes monumenta nefandae.
Quique Anemories, & Hyampolis arva fatigant,
Qui Panopes loca grata colunt, pinguemque Lilæam,
Qua vitreis Cephyssus aquis per gramina serpit.
Hi quadraginta proscindunt navibus æquor.
 465Has fortis Schedius turmas, & Epistrophus urgent,
Naubolidæ proles Iphiti pulcherrima uterque.
Proxima succedunt Phocensibus agmina, Locri,
Quos Opois foecunda viris, quos nobilis armat
Calliarus, Scarphesque, Cynus, nemorosaque Bessa
 470Perpetuumque polo ridens Augia sereno,
Et Tarphe, & Thronium, labente Boagrius unda
Quas rigat, imperio pubes Ajacis Oilei
Bella gerit, minor ille quidem, nec mole, nec armis,
Consilio, aut dextra quantus Telamonius Ajax.
 475Exiguus sane, exiguo sed corpore virtus
Haud temnenda viri: non illo certius astam
Torserit aut melius Grajorum ex agmine quisquam
Quadraginta altis veniens secat æquora rostris.
Euboicos regit inde viros, genteisque superbas
 480Martius Elphenor magnorum ductor Abantum
Chalcodontiades, summas qui Chalcidos arceis,
Qui Eretriam, atque Styrum, quique alta cacumina Dius,
Cerinthum æquoream, ac felicia jugera Bacho,
Istiamque colunt, Cereri ingratamque Caryston.
 485Hos sequitur bello pubes: lectissima Abantes,
Ferrea gens, latos humeros, perque ardua colla
Horrida cæsaries ollis in tergora pendet.
Non alii melius pugnantum in pectora docti
Per prærupta virum scuta, & thoracas ahenos
 490Invenere viam: quater illi in Pergama denis,
Sigeumque jugum longis, venere carinis.
Vos quoque in arma viros claræ misistis Athenae,
Dives Erechtei regio, quem casta Minerva
Nascentem fovit, quem Tellus extulit alma.
 495At Dea promeritum, temploque, arisque locavit

In propriis, ubi Cecropii per singula cives
Lustra diem largo taurorum sanguine sacrum,
Agnorum agitant. Petei stirps clara Menestheus
His præerat, quo non Danaum præstantior alter
 500Instruere æratas equitum, peditumque cohorteis.
Huic Pylius (sinerent anni) contenderet heros
Quinquaginta olli parent per litora puppes.
Bissenas quibus adjungit Salamina relinquens,
Atque in bella viros rapiens Telamonius Ajax.
 505At quos Argos equis aptum, portuque profundo
Hermiones, Asinesque dabant, & quam Herculis alti
Sublimem cœlo Tirinthum gloria tollit,
Toezenque, Ejonque ferax, dilectaque Bacho
Verum invisa Jovi æquoreas Epidaurus ad undas,
 510Quique colunt tenuem Æginam, Mazetaque Graii
Imperio parent Stheneli, Capaneus in oras
Quem misit genitor Phrygias: simul agmina ducit
Euryalus, Talajonida pulcherrima proles
Mecistei; tamen ingentis Diomedis uterque
 515Expectant jussa, & primum reverentur in armis.
Ilion hi adpulerant cum navibus octoginta,
At centum pictis sulcant vada salsa carinis
Quisquis Aræthyreæ frondentia possidet arva,
Ægion, & Pallenem, atque antiquam Gonoessam,
 520Orniasque urbem insignem, ditesque Mycenas
Quique Hyperesiam, atque Helicem, bimaremque Corinthum,
Atque Cleonaeas arceis, regnataque Adrasto
Quondam rura terunt; & proxima litora circum,
Et numero ingenti, & præstanti corpore turmæ.
 525His ipse heroes pulcherrimus inter Achivos
Imperat Atrides, Tyrioque exultat in ostro
Eximiusque armis, & luce coruscus ahena .
Qui vero umbrosis cinctam Lacedæmona clivis,
Et Pharen, Spartenque tenent, Briseia quique
 530Arva serunt, Messenque, aptissima tecta columbis,

Quos Amyclæus ager, vernans Augæaque pascit
Oetylos, atque Laas, & Elos prope litora ponti
Sex denas agitant naveis, quas maximus author
Ipse mali^[19], rapit in Trojam Menelaus Atrides,
 535Hospitis heu, scelus infandum, raptumque Lacænæ,
Conjugis ulturus, pictisque coruscat in armis
Fervidus, Iliacasque animo jam præcipit arceis^[20].
Jungitur his Pylios campos, & quisquis Arenem
Ac bene cultum Aepi, quisquis colit Amphigeniam
 540Alphæumque bibit circum Thryos arva fluentem
Qui Cyparissæam, Pteleonque, ac Dorion ira^[21]
Nobile Pieridum, Thamyrim qua multa canentem,
Threicium, Eurytho ab Rege, Œchaliaque profectum
Luminibus, pulchraque orbarunt numina voce.
 545Dementem! qui se Aoniis opponere Musis,
Argutoque Deas jactarit vincere cantu,
Quique Helos, has ducit turmas Neleius heros,
Nongintaque secant liquentia marmora proris.
Arcades his subeunt, præstantes Arcades armis,
 550Qui Ripen, Stratiemque, atque Orchomenon pecorosum,
Mantineamque habitant, ventosaque culmina Enispæ
Qui Pheneum, Tegeamque humilem Cyllenia propter
Culmina, & Epytion tumulum, Stympheliaque arva,
Parrhasiemque horam sex denas Rex Agapenor
 555Ancæi soboles moderatur in æquore puppeis,
Ipse Mycenæus^[22] dederat quas providus heros
Spumantis per iter pelagi ut Trojana venirent
Litora, nec siquidem genti res nautica cordi est.

At qui Buprasios colleis, atque Elidis alma
 560Rura domant, quotque Hyrmine, atque Alision altum,
Oleniique ingens saxum, postremaque cingit
Myrsinus, irrigui fœlicia jugera campi
Parebant ducibus quatuor, bisquinque sequutæ
Quemque rates: primus Cteati dilecta propago
 565Amphimachus, subit Eurytho satus Actorione
Thalpius, hinc Amaryncides se mole Diores
Fert magna, similisque Deo præstantibus armis
Rege Polyxenus Augida Agasthene natus.
Dulichium vero, sacras & Echinadas oris
 570Elidis adversas, circumflua litora ponto,
Ducit in arma Meges, patriis quem ab sedibus olim
Dulichium profugus rabieque, odiisque parentis
Mavorti similem Phyleus genuitque, aluitque.
Quadraginta olli parent per cærula pinus
 575Parte Cephallenseis alia fert dius Ulysses
Gentem magnanimam, quæ Ithacam; atque Ægilipa pulchram,
Et Crocylen, Epirumque colunt, pinguemque Zacynthum,
Neriton, atque Samon, vicinaque litora contra;
Bissenisque secat veniens freta cærula cimbis.
 580Ætolos in bella Thoas Andræmone natus,
Qui Pleurona tenent, quique Olenon, atque Pylenem.
Chalcidaque æquoream, & petream Calydona regebat,
Nam neque iam proles aderat prædivitis Enei,
Ipsumque, & flavum Meleagrum terra tenebat.
 585Hic super unus erat, rerum cui tradita summa est,
Atque quaterdenis proscindit puppibus undas:
Cretenses tamen Idomenei signa sequuti
Bella gerunt, quos Gnossus alit, quos lambit Oaxis
Qui Phæstum, Rhytiumque habitant, coloque minanteis
 590Gortina muros, quos Lectus pinguia culta,
Myletumque dedit, pecorique inimica Lycastos,
Quotque alii Cretam ingentem, pulcherrima regna,

Centenasque^[23]. colunt urbeis: hos inclytus hasta
Idomeneus agit, Martique simillimus heros
 595Meriones: octoginta sectantur utrumque
Armata juvenum puppes, terno inde subibant
Agmine distincti, atque armis, qui Lindia ferro
Arva terunt, qui Jalyssum, atque ingrata Camiri
Jugera proscindunt Rhodii, Satus Hercule magno.
 600Magnus Tiepolemus pubem regit, inclyta virgo
Quem dedit Astiochia Deo commixta procaci
Frondosa ex Ephyre^[24] fluvii Selleentis ad undam.
Ille autem patriosque lareis, vultumque verendum
Funere fœdavit, sub quo Lycimnius ævo
 605Jam gravior, Martis proles, & avunculus ipse
Dilectus patri Stygias descendit ad umbras.
Hinc profugus ratibusque cavis, sociisque coactis
Committit sese pelago, namque Herculis olli
Sæva minabantur reliqui, gnatique, nepotesque;
 610Ast illum Oceano errantem, ac mala plurima passum
Respexit tandem, ac Rhodias eduxit in oras
Divorum, atque hominum sorteis qui temperat æquus
Jupiter, argentoque viros ditavit, & agris.
Hos naves vexere novem, treis insuper addit
 615Nireus ab Sima, Regi quem protulit alma
Aglaies Charopo, Nireus, formosior alter
Quo nullus Danaos inter, pubemque Pelasgam
llion adpulerat, Pelidae corpore dempto^[25];
Imbellis tamen, exiguoque ille agmine septus.

 610At qui Nisyrum pinguem, Crapathumque, Casumque,
Conque, urbem Eurypili, & Nereo amplectente Calydnas
Litora culta tenent, Phidippus, & Antiphus acer
Thessalia vehit ex ampla, par nobile fratrum,
Terdenis ratibus quos Thessalus Heraclides
 625Miserat auxilium Menelao. Hos deinde sequuntur
Quique Alopen, Phtiamque tenent, Argosque Pelasgum^[26],
Quisquis Alos Cereri ingratam, lapidosaque Trechis
Arva terit, qui foeminea colit Helladis urbem
Insignem forma Hellenes gens dicta, & Achæi,
 630Myrmidonesque truces quinquaginta æquore in alto
Stant ratibus; non arma viris, non prælia curæ.
Dux deerat, qui pugnaceis sub signa cohorteis
Cogeret, iratus postquam frendebat Achilles
Pulchricomæ ob raptum Briseidis, ille cruento
 635Lyrnessum bello, ac Thebas populatus opimas,
Quam sibi quæsierat, percussi vulnere multo
Quum terram petiere Mineus, & Epistrophus ingens,
Ambo Selepiade Eveni stirps inclyta Regis.
Hæc gemit indignans; Priamo tamen ille dolores
 640Quot feret insurgens, lacrimas quot matribus ægris;
Qui vero Phylacem, Pteleumque, Antronaque linquunt
Vicinam pelago, pecorumque Itona feracem,
Quos in bella viros dat florida Pyrrhasus, almæ
Aptus ager Cereri, his ductor, dum vita superstes,
 645Protesilaus erat; tunc vero Acheronte sub imo
Errabat miser, hastili transfixus acuto
Quum primus Phrygiis vestigia figeret agris.
At pulchras laniata genas vota irrita templis

Congeminat conjux, dilectaque pignora, nati.
 650Pro duce sed tamen extincto fert signa Podarces
Magnanimi frater germanus Protesilai,
Phylacidæ Jphicli soboles, cui lata per arva
Mille greges ovium, totidemque armenta vagantur.
Ille autem quum ætate prior, tum corpore, & armis.
 655Quadraginta illum, sociosque in litora Troja
Advexere rates. Succedunt ordine longo
Qui Bæben, Glaphyrasque, Pheras, limosaque rastris
Arva domant vitreas propter Bæbeidos undas,
Umbrososque lacus, formosam quique Jaolcum
 660Pinguia prata tenent: undenis navibus æquor,
Et liquidas secuere vias, Eumelus in hosteis
Agmen agit, Regi Admeto quem in luminis auras
Gnataram Pelia Alcestis pulcherrima fudit.
Hos sequitur qui Thaumatiam colit, atque Olygona,
 665Qui Metona tenet, Cererique aptam Melibæam
Septem armant longas auratis puppibus alnos,
Duxque Medon, claro quem forma insignis Oileo
Rhena tulit, justis non illa inducta hymenæis
Hæc tunc, at quondam turmas, pubemque comatam
 670Ipse Philoctetes jurata in bella regebat,
Insignis jaculo, & longe fallente sagitta.
Illum autem sacra in Lemno procul ulcere tetro
Fatalis colubri mærentem classis Achivum
Liquerat, at serum quanquam, tandem ultima Troiae
 675Fata virum Phrygii ducent Simoentis ad undas.
Quinquaginta intus^[27] juvenes per quamque, periti
Spargere tela manu, & pontum convellere remis.
Hinc Phœbo chari Podalirius, atque Machaon,
Ambo Aesclapiadae, terdenis navibus armant

 680Quotquot Tricca viros, quotquot dabat aspera Jthome,
Regiaque Eurythi Oechalia. Exinde arva tenebant
Quæ Ormenion, Titanique albentia culmina gentes,
Asteriumque colunt, fontemque bibunt Hyperium,
Ductore Eurypilo, claro cui Evæmone gnato
 685Terdenæ parent Trojano in litore puppes.
Qui vero Argissam, albentisque Oloossonis agros,
Ortenque, atque Elona tenent, subsunt Polypoeti
Pirithoi soboli, genitor cui maximus ipse
Jupiter, at fortem Polypoetem regia virgo
 690Hippodamia duci genuit commixta superbo,
Setigeros quum Centauros monstra horrida abegit
Pelio ex alto^[28], inque Æthicia transtulit arva.
Non solus tamen; huic adstat Mavortia proles
Conidaque Corone satus regit arma Leonteus.
 695Quadraginta altis findunt hi marmora proris.
At Guneum ab Cypho sequitur gens dura, Peræbi
Dodonem circum gelidam, torvique Enienes,
Jugera quique colunt, Stygia Titaresus ab unda^[29]
Quæ rigat, in Peneum latices agit inde sonanteis;
 700Immixtusque olei in morem superenatat amnis,

Amnis Caelicolum irrevocabile juramentum.
Hi denas, geminasque agitant per cærula puppeis.
Sed quater hinc denis Prothous Tenthredone gnatus
Pubem agit, umbrosos quæ circum Pelion agros,
 705Et sata culta tenet, plena qua argenteus urna
Labitur, herbososque thoros rigat agmine Peneus.
Hæ Danaum turmæ, atque duces. Nunc tu mihi, Diva
Calliope, memora quis præstantissimus horum
Sanguinea in pugna? quis equis pernicibus esset?
 710Grajorumque duces longe Telamonius Ajax
Anteit, Atridæ dum Larissæus Achilles.
Indignatus abest, nam quis contendere magno
Aeacidæ posset? picta nunc puppe quiescens.
Ille jacet rabido perculsus corda dolore.
 715Ast Dolopum manus, Hellenes, turbæque superbæ
Myrmidonum hac illac fulva luctantur arena^[30]:
Pars in litoreis exercent membra palestris,
Pars disco, aut jaculo celeri, certantve sagitta.
Stant terræ defixx hastæ, ac tentoria propter
 720Auratæque rotæ, & currus servantur inanes.
Tum bellator equus lotumque, herbasque palustreis
Carpebat plenis præsepibus; at genere horum
Non quisquam Grajum eximio certarit Achilli,
Nec celeri auderet cursu contendere bigis.
 725Laudantur juxta pulcherrima corpora equarum
Eumeli Pheretiadae, volucremque sagittam,
Quæque leveis rapidis anteirent cursibus auras.
Pieria in magna has quondam nutrivit Apollo
Aurea tela gerens, bellique aptavit in usus.
 730Dorsum æquale, pares anni, color omnibus idem.
Tum ceu flamma volans totos depascitur agros
Et sonitum ingentem late ciet excita tellus,
Jupiter armata geminat quum fulmina dextra,

Et strepitu Prochyta alta tremit, durumque cubile
 735In Arimis^[31], Jovis imperiis imposta Typhoeo,
Haud secus Argivum properantum tota tumultu
Terra tremit, fremitu cælum circumtonat ingens.
Interea ad Teucros pernicibus ocyor Euris
Ab Jove missa volat picto Thaumantias arcu.
 740Forte aula in magna Priami juvenesque, senesque
Soliciti inter se summis de rebus agebant.
His Dea se immiscet, vocemque, atque ora Politae
Adsimulans Priamo geniti, qui non procul urbe
Aesyetae senis ad tumulum, speculaque reposta
 745Subjectam classem, & castra observabat Achivum.
Tum sic orsa loqui: Semper tibi copia fandi
Larga, senex, & pace quidem florente licebat;
Nunc nos arma premunt, & ineluctabile bellum.
Sæpe ego nam Martem indomitum, pugnamque sequutus;
 750At taleis nunquam, ac tantas turmasque, virosque,
Invictosque duces vidi, quot gramine toto
Circumeunt muros, incurvaque litora complent,
Quot nemorum folia, aut bibulas mare lambit arenas.
Propterea tu, pubem, Hector, fer primus in hostem.
 755Tum lectas sociorum acies, genteisque superbas

Tam varias linguis, habitu quam vestis, & armis
Unus in arma ferat ductorum quisque suorum.
Hæc infit, paretque Hector, cœtumque resolvit:
Arma fremunt, tota passim procurritur urbe,
 760Panduntur portæ ingentes, equitum, peditumque
Turba ruit, magno fervet via cuncta tumultu.
Urbe procul muros contra, ac tentoria Grajum
Colle tumet tellus modico, cui pronus in altum
Hinc, atque hinc aditus medio patet æquore campi.
 765Terrigenae Batiea vocant, sed dicta Myrinnes
Culmina Coelicolis priscæ de nomine Nymphæ.
Hic tunc indigenæ, sociorumque agmina Regum
Explicuere acies. Trojanos maximus Hector
Priamides numero ingenti, lectosque regebat.
 770Dardaniis Anchisiades dux imperat heros,
Quem Venus Idaeo conceptum vertice fudit,
Mortalis Dea pulchra viri dignata hymenæos.
Archilochus comes huic, Acamasque Antenore gnati,
Par bello egregium: Troas sed Pandarus ingens
 775Lecta Lycaonides regit agmina, quæque Zeliam
Idaeasque serunt valleis, quæ rauca fluenta
Æsepi, camposque domat gens dives opimos.
At qui Adrestiam, Terienque, Pythæaque rura,
Et campos, Apoese, tuos proscindit aratro
 780Amphius hos in bella viros, & pulcher Adrastus
Imperiis duxere, Merops Percosius ambos
Quos gemitu pater, & lacrimis revocare furenteis
Tentavit frustra, Iliacisque avertere campis
Vaticinans; sed fata tamen sua quemque sequuntur
 785Terrigenum, placidasque virum Deus obstruit aureis.
At qui Percotem juvenes, & Praction altum
Seston, Abydenasque arceis, & nobilem Arisben
Circum habitant, magnum Hyrtacides regit Asius agmen,
Asius Hyrtacides, magna quem mole superbi
 790Adtulerant biiuges patriis Selleentis ab oris.

Hinc Larissæi portabant arma Pelasgi
Hippothous præit, atque Pyleus, Mavortia fratrum
Pectora, Theutamida soboles fortissima Lethi.
Threjcios Achamas cuneos, Pyrousque regebant,
 795Et quotquot rapidus complectitur Hellespontus.
Euphemus Ciconum turmas in prælia ducit
Træzenii Ceadae proles, tum Pæonas arcu
Insignes curvo Pyræchmes congregat heros
Ex Amydone procul, quos Axius irrigat agros,
 800Axius illimi fluvius pulcherrimus unda.
Inde Pylæmeneus multa vir callidus arte
Paphlagonas rapit ex Enetis^[32], unde exstat agrestum
Mulorum genus eximium, Cromnamque, Cytorumque,
Ægialonque urbem antiquam, ripasque salubreis
 805Parthenium propter fluvium, qui Sesamon almæ
Felicem Cereri inde habitant, celsosque Erythinos.
Acer Alizones Odiusque, & Epistrophus armant
Ex Alibe procul, argenti qua foeta metallo
Ditescit tellus. Mysos Chronis impiger urget,
 810Ennomus atque augur; sed non depellere pestem
Augurio potuit, telo confossus Achilli
Cum sociis liquidam Phrygii Simoentis ad undam .
Phorus, & Ascanius Phrygios patria usque trahebant
Ascania, duro ardenteis decernere ferro.
 815Mæonium Mesthles, atque Antiphus agmen agebant,
Ambo Pylæmeneo gnati, stagnantibus undis
Quos Gygaa palus peperit, Tmolique nivalis
Secum agitant pubem, queis agmina barbara jungunt,

Miletum quicumque habitant, frondosaque Phtius
 820Culmina, Maeandri quisquis sinuosa fluenta,
Quique tenent Mycales vexata cacumina ventis.
Nasthes, Amphimachusque, Nomeone natus uterque,
Ductores, Caresque regunt in bella superbos.
Nasthes, Amphimachusque innupta: more puellae
 825Pictus acu tunicas demens, & fulgidus auro;
Profiuit at misero nequicquam lana veneno
Tincta peregrino, & compti sub casside crines,
Aeacidae ut ferrum, & mortem vitaret acerbam.
Denique Sarpedon Lycios, Glaucusque regebant
 830Ab Lycia tellure procul, qux jugera Xanthus
Vorticibus secat, & fulva faecundat arena.

Notae

1. V. 54. Spem somnia sepe Hinc patet non universim somnia observanda ex Homero, multos enim errare fecerunt somnia, & exciderunt sperantes in illis: ut dicitur Ecclesiastici 34.
2. V. 61. Ac veluti Comparationem hanc Homericam ita expressit Virgilius in 6. Æneidos.
3. V. 115. Quam multum. Hanc duplicem Homericam comparationem adhibuit etiam Virgilius in 7.
4. V. 157. Tum virtute Versus Virgilianus ex 1. Æneidos.
5. V. 174. Non acies laudatissima, & innumeris experimentis confirmata sententia: Unica regnanteis non capit aula duos.
6. V. 211. Talia jactanti. Quum jactatas in se contumelias Agamemnon aut prudenter se non audire dissimularet, aut magnanimiter contemneret, Ulysses offensam Regis dignitatem tuetur. Pulchersimum in utroque exemplum.
7. V. 288. Edidit haec Calchas Versus hos asteriscis inclusos tradustos habes quoque apud Tullium lib. 2. de Divin. c. 30. ex eoque Homeri loco nonnulla delibavit Virgilius lib. 5. Æneidos.
8. V. 325. Ista quidem Certant officiis in tota Iliade Nestor, atque Agamemnon. Ille Regis dignitatem, bic Nestoris ætatem, prudentiamque reveretur.
9. V. 379. Postquam ) Hunc versum Homericum ita reddidit Virgilius Aen. 8, &´alijs in locis.
10. V. 386. Accingunt omnes. Eadem activi hujus verbi constructione usus est Virgilius in 1. 4, & alibi, a que alii latini Poetae.
11. V. 389. Aegida Pallas. Egis proprie est scutum Jovis ex Oleniæ capræ, cujus lacte nutritus fuerat tegmine factum. Hujus tamen similitudine etiam Palladis clypeum Ægida vocavit Homerus, a quo etiam Virgilius in 3, & alii Poetae.
12. V. 393. Miscetque viris Supple re. Loquutio Virgiliana.
13. V. 402. Liquidi ceu ad stagna Caystri. Comparationem hanc ex Homero desunipsit Virgilius in 7. Homerus tamen Asia prata, Virgilius Asiam paludem memorat. Utrumque verum.
14. V. 410. Aut ubi Sole novo. De hac ex muscis ducta comparatione diximus in præfatione, quam alibi etiam repetit Homerus. Simul nota Homericus comparationes ex obviis, ac tricissimis rebus desumptas, campis, avibus, gregibus, armentis, quorum & notitia facilis est, & jucunda recordatio.
15. V. 423. Namque ipse decoram. Hæc ex Agamennone Homerico ad Æneam transtulit Virg. in 1.
16. V. 426. Eja agite. Hanc quoque invocationem habes Æneid. 7.
17. V. 431. Non mihi. Hyperbolem hanc Homericam latinam fecit Virg. in 6. Unde alii Vates passim.
18. V. 434. Peneleus primum. Recensio utriusque exercitus, in qua totius antiquæ Græciae descriptionem habet a Plinio, Strabone, Stephano laudatissimam. Plura ex hoc loco delibarunt Lucanus, & Seneca Tragoedus. Homerum imitati sunt fere omnes Epici Poetae, ut alibi dictum. Nos hic nonnulla ampliori libertate in epithetis assignandis usi sumus, vitandi fastidii gratia.
19. V. 534. Ipse mali. Author mali Menelaus dicitur, quoniam ejus ulciscendi causa bellum susceptum est.
20. V. 537. Jam praecipit arceis. Eadem significatione hoc verbo usus est Virgilius in 11.
21. V. 541. Dorion ira. Ita Lucanus eandem hanc fabulam referens.
22. V. 556. Ipse Mycenaeus, Locum hunc Homericum adducit cum laude Thucydides de bell. Peloponnesiaco.
23. V. 593. Centenasque. Inde Virgilius in tertio
    Centum urbeis habitans magnas, uberrima regna.
    Idem tamen Homerus in Odyssea nonaginta urbes tribuit Cretensibus
24. V. 602. Frondosa ex Ephyre. Non solum majorum locorum sed etiam urbium singularium nomina cum præpositione efferri posse pluribus Tullii, & aliorum Latinorum exemplis firmat Ludovicus Cerda in not. 40, 41, 42. ad lib. 4. Grammaticae Antonii Nebrissensis.
25. V. 618. Pelidae corpore dempto. Hinc Virg. Excepto Laurentis corpore Turni.
26. V. 626. Argosque Pelasgum. Pelasgorum gentem duplicem distinguit Homerus. Altera, de qua hic, Achillem ducem sequebatur; altera, de qua infra, inter Trojanorum auxiliares copias recensetur. Virgilius Pelasgoruni nomine Græcos omnes universim appellat, quem nos quandoque sequuti, ut supra admonuimus.
27. V. 676. Quinquaginta intus. Adnotat Thucydides loco supra citato Homerum solum designasse numerum remigum in Bonorum sevibus qui maximum, centum nempe, ac viginti, & in his Philoctetae, qui minimum gerebant.
28. V. 692. Pelio ex alto. Correpta ultima in Pelio more Græcorum propter sequentem vocalem, quod & fecit quandoque Virg. imponere Pelio Ossam, Credimus an qui amant, & alibi saepius.
29. V. 698. Stygia Titaresus ab unda. De hoc fluvio scribens Strabo, bituminoso, inquit, liquore fuit, atque ejus natura, ut cum aqua misceri non possit. Cui Plinius consonans 1. 2. c. 8. Accipit, inquit, Peneus Eurotam amnem (ita enim ille appellat, quem Homerus, Lucanus, Strabo, & Tragoedus Seneca Titaresum) nec recipit; sed olei modo supernatantem, ut dictum est ab Homero, brevi spatio
    portatum abdicat, poenales aquas dirisque genitas argenteis suis misceri recusans. Quod autem Plinius Penei pulchritudini, id Lucanus Titaresi dignitati, ac nobilitati tribuit, quem nos sequuti cecinimus Alexandr. I.
    Post Peneum irrumpit, lapsuque per aquora summo
    Immixtas defendit aquas, fluviique minoris
    Contactum effugiens, Superum sibi servat honores.
    Quippe ab Styge ortus, Dii cujus jurare timent, & fallere numen.
30. V. 716. Fulva luctantur arena. Militum in otio oblectamenta, quae Virgilius ad camporum Elysiorum incolas transtulit lib. 6.
31. V. 734. Et strepitu Prochyta alta. Ita hunc locum Homericum reddidit Virgil. in 9, ubi, inquit Ruæus, duo videntur a Virgilio sane facta audacter. Primum quad Arimos populos Pythecusa insula adjecit, qui apud alios Ciliciae, aut Lydiae, aut Syriae incolae esse dicuntur. Secundum quod vocet illas εἰν Ἀρίμοις, quae Homeri sunt, & Hesiodi in unum substantivum composuerit. Nec Plinii longe posterioris, aut Scaligeri Græcæ linguae ignari authoritate defendi potest, quod Cerda voluit. Quid si Virgilius non Inarime, sed in Arimis scripsit, ut hic nos? At enim Ovidius, Statius Papinius, Silius, Lucanus, Plinius, Claudianus Inarime quoque scripserunt Virgilium procul dubio sequuti. Quod vero Homerus non Inarimen, sed in Arimis scripserit, Hesiodi, & antiquorum omnium codicum authoritate convincitur contra Plinium. Vide si lubet Homeri in hunc locum, & Virgilii interpretes.
32. V. 802. Paphlagonas rapit ex Enetis. Alii scribunt cum adspiratione Henetis, unde mutata adspiratione in V. facti sint Veneti. Henetus porro cum magna Teucrorum, & finitimorum populorum parte, duce Antenore, in intimum Adriatici maris sinum penetrasse scribunt aliqui apud Sigonium de antiq. jur. Italiæ lib. 1. cap. 25, ibique de nomine eversæ patriæ urbem Trojam condidisse. Vide Virgilii interpretes ad 1. Aeneidos, ubi de Antenoris in Italiam adventu & Patavina urbe.

Liber I	Liber III