Ilias (Alegrius)/Liber VII

by Homerus

Homerus

Ilias

Liber VII

Franciscus Alegrius Latine vertit, 1776

Liber VI	Liber VIII

LIBER SEPTIMUS.

ARGUMENTUM.

Heleno suadente Hector optimum quemque Græcorum ad singulare certamen provocat. Novem inter duces Ajax Telamonius sorte deligitur, ipsosque quum strenue dimicassent, praecones, nocte ingruente, dirimunt. Postridie, pactis induciis, cadavera utrique sublata sepeliunt, mutumque Graeci exstruunt, indignante Neptuno. Jupiter ipsis per noctem infausta futurorum praesagia ostendit.

Dixerat, atque una portis bipatentibus ambo
In campu exierant, cædem, pugnamque frementes.
Ac veluti in lento luctantibus æquore nautis
Exoptata diu spirant quum flamina velis,
 5Expanduntque sinus læti, & blanda otia carpunt
Remigio ab longo, sic toto gramine Troes
Hectoris adventu exultant, Paridisque superbi.
Primus Areithoidem Paris occupat ense Menesthem
Arna devectum pingui, quem Philomedusa
 10Clavigero quondam peperit pulcherrima Regi.
Eionis cervicem Hector sub casside ahena
Transadigit ferro: Lyciorum ex agmine ductor
Dexiadem Iphinoum Glaucus configit ad altum
Hasta humerum, currus ut forte ascenderat altos.
 15Volvitur, atque olli solvuntur frigore membra.
Non tulit hanc stragem, magnoque a vertice Olympi
Illicet in terras summo Jove nata Minerva
Descendit commota animum. Contra obvius ipsam
Pergamea ex arce intuitus properabat Apollo,
 20Moenia cui Troja, & Priami cui regia cordi.
Et procul: Ecquidnam ingenti turbata furore
Diva venis? an opem Danais latura compatis?

Nam neque te credam Teucrum tetigisse laborem.
At tristeis jam pone minas: sat luce sub ista
 25Funebribus, Martique datum, requiescere turmas
Nunc sine, mox iterum pugnas, Martemque retractent,
Donec erit finis, Priami regna inclyta quando,
Resque Asiæ vobis concessum evertere fatis.
Huic Dea nil renuo, mitte hanc de pectore curam.
 30Qui tamen ardenteis animorum extinguier æstus
Posse putas? Contra adfatur quam Phoebus Apollo:
Hectoris invictum robur, mentemque ciere
Fert animus, velit ut solus se opponere soli
Cui Danaum cumque, & sævo contendere Marte.
 35Ductores Grajum indignantes, Hectora contra
Ire parent, juvenisque ausus frænare superbos.
Sic Phœbus, paretque Deo Tritonia Pallas.
Audiit hæc Helenus, Phoebo quo charior ullus
Non fuit, aut cœli auspiciis præstantior alter.
 40Advolat, & fratrem verbis adfatur amicis:
Optime Priamidum, fraternis credere dictis
Anne velis? Teucros, Grajosque hinc inde comanteis
Stare jube. Tu ductorum in certamina quemque
Dura voca, nec enim hic vitæ tibi terminus hæret.
 45Hæc me Dii docuere, viceis sic torquet Olympus.
Sic ait, insiluitque Hector, totosque per agros
Stare jubet Troas, Grajorum sistit Atrides
Inde acies, sedet & Phœbus, sedet aurea Pallas
Ingentem Jovis ad fagum, ramosque comanteis
 50Vulturibus similes, taciti gaudentque tuendo
Bellatorum acies clypeisque, hastisque coruscis,
Horrenteisque agros galeis, ceu flamine primo
Surgentis Zephyri ponto diffunditur horror,
Nigrescuntque undæ: mediis tum Trojus Hector:
 55Dardanidæ, & vos Grajorum gens optima bello,
Accipite hanc, quæ nunc animo sententia surgit.
Foedera quandoquidem fecerunt irrita Divi,
Et mala Saturno genitus molitur utrisque

Arx donec Priami, turritaque Pergama flammis
 60Corruerint, vos aut domiti spolia inclyta Teucris
Liqueritis longis ratibus maria alta remensi.
Sunt (equidem novi) fortissima robora Achivum.
Horum si cuivis furor est, & conscia virtus
Audeat, & mecum tentet decernere ferro.
 65Ajo etenim, dicto testis mihi Jupiter esto:
Si me ille exanimem Stygias demittat in umbras,
Arma quidem ferat ad naveis; at corpus in ædeis
Ferre sinat patrias, charorum ut rite meorum
Ultimo honore fruar, tumuloque recondar avito.
 70Quod mihi si optanti annuerit crinitus Apollo
Ut ferra hunc perimam, exuviis indutus opimis
Hinc abeam Phœbi sacras laturus ad aras,
Affigamque tholo; at mortalia membra Pelasgis
Ferre sinam, justa ut solvant postrema sepulto,
 75Addant & tumulum extremam prope litoris oram,
Quem nauta angustum dum præterit Hellespontum
Ostendens olim, jacet hic fortissimus heros
Grajugenum dicat, vicit quem Trojus Hector.
Sic quondam, seri invideant ea facta nepotes.
 80Hæc ait, & Danaum proceres pudor excitat ingens,
At cohibet timor incertos, hærentque, silentque.
Increpitans tandem, ac frendens Menelaus Atrides:
Me miserum! o non Argivi, sed Achaides, inquit.
Siccine nullus erit (proh dedecus) Hectora contra
 85Tendere qui velit armatus? Sed fata sedenteis
Vos hic dura premant, excors, ingloria turba,
Per me equidem licet, incedam contra obvius ipse.
Vicerit is data cui fuerit victoria cœlo.
Talia præfatur, poscitque interritus arma.
 90Et postrema quidem, tibi Rex Menelae, fuisset
Illa dies, armis quoniam præstantior Hector,
Ni Danaum proceres, Agamemnonque ipse furentem
Sedassent animum, fatur cui talia frater:
Insanis Menelae virum qui tendere contra

 95Armatus tentes virtute, & robore longe
Præstantem? horrescunt fortissima pectora Grajum,
Ipseque Pelides horrescit maximus armis
Occursare viro, ac telo expectare ruentem.
Quare hanc mitte, precor, curam, tacitusque quiesce.
 100Haud deerit qui Priamidem intrepidumque, ferumque,
Atque avidum pugnæ fulgente coerceat hasta.
Ille quidem, reor, exstructas persolvet ad aras
Vota lubens si uxorem iterum, gnatumque reviset.
Hæc loquitur, flectitque animum, nec recta monenti
 105Abnuit Atrides Menelaus, & arma ministri
Certatim detracta humeris in tecta reponunt.
Adstanteis sic adfatur Neleius heros:
Ehen quis luctus terras invadet Achivas?
O quos Myrmidonum Peleus ductorque, paterque
 110Cornipedum domitor dabit alto e pectore questus?
Qui me multa rogans tectis lætatus in altis
Ductorum voluit gnatosque, patresque doceri
Cunctorum. Nunc ille graveis ad sidera palmas
Vota vovens feret, ut tristeis Plutonis in ædeis
 115Ire sinant animam, ac terreno ab corpore solvi
Hectoris ob furias, & verba minacia Reges
Quum pavidos torpere sciat, tacitosque sedere.
O Divum Pater, o Phoebe, ac Tritonia Pallas!
Essem utinam juvenis, qualis prope moenia Pheae
 120Jardani ad ripas, quum longis Arcades hastis
Pugnarent, Pyliæque manus, Celadontis ad undam.
Quos inter primam ante aciem fortissimus heros
Stabat Ereuthalion Divis par robore & armis .
Regis Areithoi thoraca indutus ahenum,
 125Et clypeum ingentem, & surgentem casside cristam,
Regis Areithoi, insigni quem nomine gentes
Clavigerum dixere, etenim non ense, nec hasta,
Ferrata sed enim clava rupisse phalangas
Bellator solitus. Fraude hunc, atque arte Lycurgus
 130Non vi (nam quid enim vi posset?) fraude peremit

Calle interceptum angusto, nullum unde furenti
In clava auxilium, & medium transverberat hasta.
Volvitur ille extensus humi, fulgentiaque arma
Donum ingens Martis solitus gestare Lcyurgus.
 135Ille gravis senio famulo dat Ereuthalioni,
Queis hic insignis Pylios fortissimus omneis
Evocat in pugnam: trepidant, hærentque, nec ullus
Fortunam tentare manu perterritus audet.
Infremui, minimus quanquam, atque novissimus armis
 140Conseruique manum, nec cœptis optima Pallas
Defuit, atque virum virtute, & mole superba
Præstantem occidi his manibus, fulvaque jacebat
Multus humo, totoque ingens extensus in agro.
Tali utinam fruerer nunc robore, Dardanus Hector
 145Non responsa diu jactans speraret Achivum.
At vos, Grajugenum clarissima nomina gentis
Hæretis famæ immemores, tacitique sedetis.
Hæc ait, accenditque animos, tunc agmine toto
Surrexere novem: primus consurgit Atrides,
 150Dein Tydeo gnatus bello insignis Diomedes
Surgunt Ajaces gemini, Mavortia proles,
Idomeneusque, atque Idomenei comes impiger armis,
Meriones similis Marti, atque Evæmone natus
Eurypilus, clarusque Thoas, & fortis Ulysses
 155Ingeminantque minas, famaque excellere certant.
Nestor queis prudens rursum sic ore profatur:
Sortibus est opus, hic etenim Graiisque placebit,
Cui sors obtigerit, simul ipsum forte juvabit,
Si pugnam incolumis, cædemque evaserit atram.
 160Sic fatur, parentque duces, sorteisque notabant,
Quisque suam, galeaque omneis excepit Atrides.
Hæc inter tacitis pulsabant sidera votis
Grajugenæ: O vel si Ajacem, aut Diomedea magnum
Sors daret, aut clara moderantem sceptra Mycenes!
 165Interea sortem concussa ex casside Nestor
Omnibus optatam votis trahit, undique præco

Ductorum hanc properans per picta sedilia monstrat.
Abnuerunt reliqui; at sortem Salaminius Ajax
Arripit, agnoscitque manum, consuetaque signa,
 170Exultansque animis, Sors, inquit, sors mea, chari.
Gaudeo. Priamidæ uec rursum impune licebit
Temnere ductores, ferroque lacessere Grajos.
Vos, ego dum Marti accingor, prece supplice summum
Implorate Jovem, ne quis tamen invidus obstet,
 175Vobiscum taciti, aut coram (quid enim inde timendum?)
Nam neque nolentem vi quisquam, aut moverit arte
Ignarum, nec enim usque adeo imprudensque, rudisque
Natalemque domum, & patriam Salamina reliqui.
Nec plura his, Regemque Jovem ; patremque Deorum
 180In colum intenti Danai sic voce precantur.
Summe parens, Idae, Deum, Rex ætheris alti,
Da ut crudo domitus ferro Tros occidat Hector,
Aut tibi si Priami domus est, & Pergama cordi
Hæreat, & neutrí hanc tribuat victoria laudem.
 185Talibus orabant: heros fulgentibus armis
Cingitur interea, & medium procedit in æquor,
Ingenti quantus sese fert mole per agros
Sanguineus Mavors, quum Jupiter horridus urbeis
Excitat, & Regum turbat discordia menteis.
 190Talis, vallum ingens Grajorum, ingentibus Ajax
Passibus ingreditur lentus, torvum ore minaci
Subridens, validamque manu quatit efferus hastam.
Argivos spes magna movet, gaudentque tuendo,
Pallescunt Troes, gelidusque per ima cucurrit
 195Ossa tremor, stupet ipse metu Priameius Hector,
Crebraque terrifico subsultant pectora pulsu.
Cedere nec retro in turmas tutumve, decensve.
Acceditque Ajax, magnæ cui turris ad instar
Consurgit clypeus, quem Tychius arte magistra
 200Quondam fecit Hyle in pulchra,variumque, gravemque.
Ille boum ingentum addiderat præstantia septem
Tergora tergoribus, octavum denique cunctis

Induerat super, & fulvo concluserat ære:
Hunc ille anteferens prope constitit, atque ita fatur:
 205Experiare licet, Teucrum fortissime, nunc ò
Solus cum solo, Argivum quos agmina Reges,
Ductoresque ferant Pelidem præter Achillem
Hostileis rumpentem acies, animumque leonis
Pectore gestantem, qui nunc in puppibus altís
 210Lenta fovens odia in Regem indignatur Atridem
Sunt, inquam, plures, tecum qui cernere ferro
Possuntque, ardentque,idque etiam nos possumus, aude.
Hector ad hæc: Quid me, vir præstantissime, verbis,
Imberbem veluti puerum, mollemve puellam
 215Martis ut ignarum terres? callemus & artem
Nos pugnæ,& clypeum nunc destrum,nuncque sinistrum
Circumferre manu, aut volucres inflectere currus,
Vel gressum ad sævi numeros componere Martis.
Nunc tamen hæc valeant, nec te tantum artibus ullis,
 220Sed vi (possim utinam) ferroque invadere aperto
Est animus. Dixit, telumque emisit in auras
Turbine contortum ingenti, taurinaque terga
Sex ictu secat, & tegmen perrumpit ahenum;
Septena sed enim postremum in pelle resedit.
 225Deinde hastam intorquet validam Telamonius heros,
Illa per & clypei tranat septemplicis orbem,
Loricamque rigentem auro, & mollem ilia juxta
Perrupit tunicam, flexu sed corporis Hector
Vix fatum effugit. Vulsis tum cominus hastís
 230Carnivori veluti nemora inter densa leones
Fulminei vel apri, immensum queis pectore robur,
Alter in adversum ruit, & prior Hector in hostem
Pinum agit ingentem, verum alto ferrea cuspis
Ære sonat pulsa, & terram reflexa momordit.
 235Ast Ajax scuti extremas connixus ad oras
Cervicem super Hectoreo de corpore stringit.
It cruor at non Priamides hoc segnior Hector
Secessit retro, & saxum, quod forte jacebat

Nigrum, ingens, asprum magno cum turbine torquet
 240Insonuere alto clypei procul æra fragore.
Hinc majus longe abreptum Salaminius heros
Coniicit immensa in dextram connixus opum vi,
Æraque confregit clypei: & genua utraque magno
Pondere percussit: provolvitur ille supinus,
 245Innixus clypeo; sed lapsum erexit Apollo
Actutum, jamque ereptis hinc ensibus, atque hinc
Irruerent, fusoque maderet sanguine tellus,
Ni gemini in medium præcones, Trojus alter,
Alter Grajugena, Idæus sermone disertus,
 250Thaltybiusque interpositis certamina dextris,
Placassentque animos. Pandi tunc arte peritus
Sic prior Idzus: Satis o, jam parcite summo
Gens dilecta Jovi, Martis stirps inclyta uterque,
Parcite, nox ruit, at nocti parere decorum est.
 255Sic præco, hunc contra adfatur Telamonius Ajax:
Quid me, chare, mones? Trojanum hæc dicere fas est
Hectora, qui Danaos , meque in certamina adegit.
Incipiat, cedemus agris, si cesserit, & nos.
Hector ad hæc Ajax', quando tibi numina robur,
 260Atque animui ingentem dederunt, mentemque sagacem,
Et reliquos hasta longe præcedis Achivos,
Nunc moniti pugnaque truci abstineamus, & armis
Mox rursum adversi pugnabimus, alteri honorem
Dum Deus, & fortuna dabit: nox incubat atra,
 265Et nocti parere decet, tu in castra profectus
Depictasque rateis, sociorum fida tuorum
Pectora, delectosque duces recreabis Achivum;
Nos urbem magnam ingressi, patriosque penateis,
Trojanosque meos, matresque, altaria circum
 270Quæ modo conceptis pulsabunt æthera votis.
Munera quin etiam accipiamus pulchra, demusque
Nos inter mutuo, ut dicant Danaique, Phrygesque:
Pugnavere quidem succensi laudis amore,
Arma infensa manent; sed amico foedere mentes

 175Convenere virum. Hæc fatur, clavisque rigentem
Argentoque ensem, vaginamque are coruscam,
Baltheum & insignem ductori tradit habendum.
Ast Ajax magnis fulgentia cingula bullis
Priamidæ donat. Simul hinc digressus uterque,
 280Ille aciem Danaum, hic Teucros, nurumque petebat.
Mirantur Phryges, atque iterum, juvat usque tueri
Ajacisque manu elapsum, incolumemque, nec ipsis
Sat credunt oculis, plausuque ad monia tendunt.
Ajacem parte ex alia in tentoria Graii
 285Regia ducebant gaudentem Marte secundo.
Ut ventum in sedeis quinquennem, maxime, taurum
Jupiter, Argivum ductor tibi destinat aris.
Undique decursant famuli, pars pinguia nudis
Tergora diripiunt costis, & viscera curant.
 290Pars in frustra secant, verubusque trementia figunt.
Disponunt alii flammas, & tergora torrent,
Lætaque regificis celebrant convivia mensis.
Perpetuique bovis tergo Rex ipse Agamemnon
Accipit Ajacem, & primo dignatur honore.
 295Posquam exempta fames.& amor compressus edendi.
Multa senex longo Nestor sermone serebat,
Consilio cujus steterat victoria Graiis,
Adstanteisque inter placido sic ore profatur:
Atride, & lecti Danaum patresque, ducesque
 300Quot Martis vis sæva viros in Tartara ferro
Miserit, & quanto permixtas sanguine limphas
In mare præcipitent Xanthus, Simoisque videtis.
Ergo novo Phoebus lustret quum lumine terras,
Arma, sine, & tristes pugnæ, cædesque quiescant:
 305Interea socios, inhumataque corpora plaustris
Convehere ad naveis, flammisque cremare licebit,
Ossaque lecta cadis tegere, hæc ut quisque propinquis.
Hinc referat patrias quondam delatus in oras.
Aggere tum multo tumulum prope litora cunctis
 310Communemque rogum propter statuamus, & altas

Hinc, atque hinc turreis, castrisque, & puppibus ipsis
Munimentum ingens, totidemque ex ordine portas,
Qua in campos equiti facilis cursusque, recursusque.
At parte externa fossam duxisse profundam
 315Juverit, ac latam, peditem quæ arcere ruentem,
Atque equitem possit, Teucros si forte superbos
Mars juvet, atque ignem ratibus, flammasque minentur.
Hæc senior, plauduntque duces, parentque volentes.
Nec minus & Priami sublimi Troes in arce
 320Conveniunt trepidi, Antenor^[1] quos vocibus istis
Adloquitur prudens: Quid longa Pergama clade
Conterimus, cives, sociique, & perdimus annos?
Quin sapimus tandem,atque Helenam,gazamque potenti
Reddimus Atridae? Quid rursum foedera contra,
 325Juratamque fidem pugnamus inutile bellum
Religione Deum contempta, & vindice cælo?
Nec plura effatus senior, cui talia contra
Causa mali tanti Paris ore effatur acerbo:
Istane, Tu, Antenor, ingrata, indignaque nobis
 330Persuadere velis? Nosti meliora, tuisque
Utiliora loqui, atque animos inflectere dictis.
Seriane hæc loqueris? mentem tibi numina certe
Invertere Deum, contra hæc in pectore conde
Nostra tamen: Ledaeam Helenam, nego, denego nunquam
 335Grajugenis reddam; sed opes quas Pergama cumque
Advexi, reddam Atridis, plureisque libenter
Adjiciam ex propriis. Dixit, tacitusque resedit.
Tum senior Priamus Divis par mente sagaci
Dardanides fundit pacato has pectore voces;
 340Nunc potu, vireisque cibo reparate labanteis,
◇ socii, civesque mei, vigilesque per agros
Excubias agite, & primo quum fulserit ortu

Alma dies, præco ad naveis Idæus Achivas
Verba ferat Paridis, lis unde exorta, malumque est.
 345Quin geminos etiam Atridas hortetur, ut armis
Hinc positis, atque hinc prostrata cadavera campis
Convehere, & sacris liceat comburere flammis.
Mox Martem horrisonum tentabimus, ultima donec
Alterutri æternum dederit victoria nomen.
 350Talia Rex Priamus, paret cui Dardana pubes,
Indulgent epulis turmatim, & Sole recenti
Præco iter ingreditur Grajorum in castra, rateisque,
Qua Argivi Regis præcelsa in puppe sedentes
Ductores primi summis de rebus agebant.
 355Adstitit, & placidis compellat vocibus ultro:
Atride, clarique duces, Priamique, patrumque
Hæc mandata fero: Paris ipse ingentis origo,
Fonsque mali, gazam immensam, quam puppibus olim
Advexit profugus (periisset gurgite in alto
 360Ille prius) spondet Menelao reddere Regi,
Eque opibus plura his etiam conjungere avitis
Tyndaridem modo non Helenam quæratve, petatve.
Hæc si grata sedent animis bella aspera cessent;
Sin vero, inducias^[2] saltem Rex maximus orat
 365Dum truncos artus, & corpora luce carentum
Colligimus, flammæ extremo ac dignamur honore.
Mox Martem indomitum, & pugnas tentare licebit,
Victores donec dirimat, sorsque ultima victos.
Nec plura his, Danai exspectant responsa silentes.
 370Tum Tydæo satus intrepido sic pectore fatur:
Non quis opes mihi, non Helenam si traderet, ullus
Nostrorum accipiat: nutat jam Troja, vel infans
Viderit, & meritis sors imminet ultima Teucris.
Talia Tydides loquitur, plausuque secundo
 375Assensere omnes Danai. Rex ipse ministrum

Sic tandem adfatur: Quæ sit sententia Graiis
Audisti satis, hæc mi etiam arridetque, placetque
Quod pacem^[3] exanimis, & Martis sorte peremptis
Oratis, non invideo, nec justa recuso.
 380Nullum cum victis certamen, & æthere cassis.
Foederis altisonans testis Saturnius esto.
Dixerat, atque altum Divis sceptrum extulit aureum
Carpit iter subito Idæus, portisque propinquat,
Atque arce in summam properat qua plebsque, ducesque
 385Adfuerant urbe ex tota: & responsa Pelasgum
Soliciti exspectabant. Hic mandata minister
Exponit coram. Extemplo Graiique, Phrygesque
Accingunt omnes operi, vixque arva profundo
Surgens Oceano, placidoque è gurgite Phoebus
 390Lumine lustrabat primo, quum pace sequestra^[4]
Per campos Teueri, mistique impune Pelasgi
Occursantque sibi mutuo, pariterque laborem
Sortiti, ingenteis vectant e montibus ornos,
Mortaleisque virum exuvias olli, atque cruentos
 395Turmatim imponunt plaustris stridentibus artus.
Tum nosci haud facileis, taboque, & pulvere nigro
Foedatos vultus, charorum & membra suorum
Flumine perfundunt puro, purgantque dolentes.
Verum altos gemitus, & inaneis ire querelas
 400Laomedontiades prohibet^[5], tum stragis acervum
Nec numero, nec honore cremant, atque undique vasti
Certatim crebris collucent ignibus agri.
Urbem deinde petunt, questum alto in pectore condunt.

Nec minus & mæsti^[6] diversa in parte Pelasgi
 405Innumeras struxere pyras, & corpora passim
Imposuere rogis, ululatumque ore dedere,
Moerentesque altum cinerem, & confusa ruebant
Ossa focis, dein castra petunt, pictasque carinas.
Jamque dies, nec certa dies, lucis sed opaca
 410Prima rudimenta, ac dubiæ confinia noctis
Impigra quum juvenum manus alto ab litore magnum
Adgressi tumulum statuunt simul omnibus unum.
Communemque rogum propter, murosque præaltos,
Turreisque, & totidem stridenti cardine portas
 415Adjiciunt opera ingenti, fossamque profundam,
Latamque, & sudibus præcinctam ad labra præustis.
Hæc dum Grajugenæ properant, urgentque per agros
Dii Jovis in templo, & stellantis vertice Olympi
Adspectant opus immensum, miserosque labores,
 420Miranturque: altum fundens sed pectore questum
Quassator terræ Neptunus farier infit:
Jupiter Omnipotens, quisquamne sub ætheris axe
Præterea^[7] fuerit, Divum qui numen adoret,
Supplicibusque vocet votis? viden' ardua quantum
 425Mœnia consurgunt? quanto distenditur ingens
Fossa loco? Et tantum contempto numine Graii,
Auspiciisque Deum, solitis & honoribus audent?
Artifices ingens in cælos gloria toliet
Qua lux cumque amplis diffunditur aurea terris;
 430Nos vero indecores, nec jam memorabitur ultra
Ore hominum, quem nos murum^[8], & crinitus Apollo
Laomedonti olim ad magnam construximus urbem
Dixerat, iratus contra sic Jupiter inquit:

Neptune armipotens, tene hæc indigna profari?
 435Non etenim Divum multo imbecillior alter,
Tale loqui, aut animo auderet versare silenti.
Gloria tuta tua est, quam lux micat aurea late,
Quumque iterum patrias Graii vertentur ad urbeis
Moenia tu ista manu, & sævo perrupta tridenti
 440Merge mari, & multa magnum tege litus arena,
Grajorum ut pereant nomenque, operumque labores
Talia colicolæ mutuo sermone serebant.
Nox ruit interea, perfectisque undique cœptis
Obtruncantque boves, & per tentoria Graii
 445Optatis se onerant dapibus. Forte æquore ab alto
Lemnoque appulerant puppes, & vina vehebant
Jasonides Euneus has miserat, inclytus Euneus
Quem pulchra Hypsypile peperit de Iasone quondam .
Ille cados bis centenos Agamemnoni Atrida,
 450Atrideque tibi dederat, Menelae, ferendos.
Ergo turmatim properant ad litora Achivi.
Et bobus^[9], aut ferri^[10], atque æris fulgente metallo,
Pellibus aut pulchris, vel servis unus emebant
Quisque sibi, & tota celebrant convivia nocte.
 455Stant vigiles pariter Troes, sociique per urbem.
Providus at cœli de culmine Jupiter alto
Crebra tonans^[11] strepitu horrisono terrebat Achivos.
Diriguere metu, atque in humum liquentia vina
Fundebant pateris taciti, nec sumere quisquam
 460Ausus, quin Superum libasset pocula Patri.
Stratis deinde cubant: fessos sopor occupat artus.

Notae

1. V. 320 Antenor. Inde hic, & Aeneas veluti traditores, & hostes patrie habiti, quod de Aenea infra inde uterque in Italiam fogere compulsus est post Troje excidium. Vide infra.
2. V. 364. Inducias. Secunda products invenitur apud alios, hic autem carminis necessitate correpta.
3. V. 378. Quod pacem. Hic, sicut & 250, Virgiliani versus sunt ex 11, ubi paria Aeneas Latini Regis oratoribus respondet.
4. V. 390. Quum pace sequestra. Versus Maronianus in 11, ubi similes induciæ Trojanos inter & Rutulos. Similes inducias, & labores Trojanorum, & Latinorum habes apud Virgilium in 11.
5. V. 400. Laomedontiades prohibet. Ne hujusmodi lamentationibus in proelia tardiores fierent civium animi.
6. V. 404. Nec minus & maesti. Conglobatas^? hic Virgilianae loquutiones, & hemistichia ex citato lib. 11.
7. V. 423. Præterea. Simili sensu apud Maronem in 1.
   Et quisquam numen Junonis adoret...
   Præterea?
8. V. 431. Quem nos murum. Græcismus sicut ille quam Urbem statuo, & alia apud Latinos. De hoc mure Ovidius, & nos intra.
9. V. 452. Et bobus. Permutatio antiquissima forma commercii, ut alibi.
10. V. 452. Aut ferri. An nummi, seu sigillata pecunia Homeri, aut saltem belli Trojani tempore in usa fuerint disputant alii. Vide quæ ad lib. 23. Hic ego ferrum, atque æs non signatum, sed appensum intelligo, quod pecuniæ vicem gerebat.
11. V. 457. Crebra tonans. Quasi futurorum malorum præsagia iis ostenderet. Tonitrua enim, maxime si a destra coeli parte, atque ingeminata erant, infausta habebantur.

Liber VI	Liber VIII