 Liber VII |
Liber IX  |
LIBER OCTAVUS.
[recensere]ARGUMENTUM.
[recensere]Jupiter quum Diis interdixisset neutri exercituum auxiliari in Idam descendit, & prius æquo Marte pugnantes, mox inferiores Græcos Trojanis statuit. Junonem, & Minervam in auxilium Græcis profectas Iris detinet Jove jubente. Hector vespere facto in campo concionatur.
Jamque Aurora polo, croceaque in veste rubescit,
Conciliumque Deum genitor qui fulmina torquet
Sublimem vocat in sedem omnipotentis Olympi.
Consedere omnes taciti, sicque incipit ipse:
5Accipite hæc, Divi, atque animo mea figite dicta.
Non Dea, non Deus hæc quisquain rescindere tentet,
Sic volo[1], sic jubeo: vos jussa capessere fas est.
Nec Danais ullus, nec Teucris æthere, ab alto
Auxilium ferat in pugna, aut mulctatus acerbo
10Vulnere, sidereas serus remeabit in arceis,
Aut ego correptum in pallentia Tartara mittam
Ab coelo procul, ac terris, qua immane barathrum,
Ferraræque fores stridentes cardine aheno,
In præcepsque[2] patens tantum tenebrosa vorago,
15Quantus ad æthereum cæli suspectus Olympum.
Noverit & quantum mea magna potentia vireis
Cunctorum exsuperat Divum. Aut si forte periclum
Audetis tentare, agite, atque ex æthere summo
Ingentemque, gravemque auro, ferrove catenam
20Suspensam Divæque omnes, Divique beati
Viribus obnixi trahite; at non vertice ab alto
Saturni gnatum in terras conamine malto
Moveritis quod si hæc placeat sententia menti
25Vos egomet facile, & totis cum montibus orbem,
Immensoque traham Oceano, tum ab culmime Olympi
Vincula constringam, suspensaque machina mundi
Aurai[3] in medio, & vacuo pendebit inani.
Tantum ego terrigenas supero virtute, Deosque.
30Talia jactantem superi, atque horrenda minantem,
Mirantur taciti, atque hærent, tandem aurea Pallas
Sic fatur: Roburque tuum, vireisque potentes,
Quis neget, o Divum, atque hominum rectorque, paterque?
At miseros animis, fatoque dolemus iniquo
35Oppressos Danaos virtute, & robore claros.
Verum age, collatis quando auxiliarier armis
Sancte, vetas, liceat saltem prudentibus ipsos
Consiliis regere, ac tristi subducere lætho.
Olli subridens genitor, cui sidera parent
40Sic infit; Ne chara time Tritonia, non hæc
Seria commonui, mitem me semper habebis
Morigerumque tibi. Hæc fatur, tum curribus altis
Eripedes jungebat equos, volucresque, jubaque
Auricoma insigneis: ipse aurea in veste refulgens
45Conscenditque rotas, & verbere terga sonanti
Percutit, effusi in cursum, terræque jacentis
Aetheris atque alti medium per inane volabant
Idæum versus culmen, silvamque virentem
Fontibus irriguam multis, matremque ferarum,
50Gargaraque, altus ubi lucus, pinguisque renidet
Olli ager, Eoisque halant suffitibus aræ.
Hic genitor calidos biiuges, curruque solutos
Sistit, & ingenti circum caligine fundit.
Ipse animo exultans, dioque decore resedit
Vertice in excelso, terras unde arduus omneis
55Tectaque Dardanidum adspectat, populosque Pelasgos.
Hi raptim pepulere famem, tum in prælia duro
Armantur ferro: nec segnius arma parabant
Parte alia Troum numero quanquam impare turmæ;
Sed vis sæva premit, dilectaque pignora, nati
60Uxoresque urgent miseros, dulcesque parentes.
Panduntur porta, atque equites, peditesque tumultu
Horrisono erumpunt certatim, & litora complent,
Virque viro, & clypeus clypeo, atque umbonibus umbo
Urgentur, largoque rubescunt arva cruore,
65Victorumque oritur clamor, gemitusque cadentum.
Atque equidem[4] dum Sol cœli supera alta petebat,
Crescebatque dies, Teucri, Danaique cadebant
Cædibus ambiguis; at postquam Phoebus in orbem
Pervenit medium, pater æquo examine lanceis[5]
70Attollit geminas, diversaque fata duorum
His super imponit populorum, & pondera librat.
Illicet ima petit sors exitialis Achivum.
Illa Phrygum contra æthereas se attollit in auras.
Intonuicque Idæ genitor de culmine summo
75Grajorum & medias perstrinxit fulgure turmas.
Diriguere omnes subito, ac timor inficit ora
Pallidus, arripiuntque fugam, nec maximus ipse
Restitit Atrides, non Creta rector opimae
Idomeneus, gemini aut Ajaces: unus in agris
80Nestor erat super, invitum quem forte moratur
Percussus sonipes Paridis teloque, manuque
Inter namque olli cava tempora venit arundo,
Infixa estque alte, primi qua vertice crines
Innascuntur equis, & fata celerrima læthi.
85Tollit se arrectum quadrupes[6], sociumque fatigat
Vulneris impatiens. Hic dum præscindere cultro
Lora senex implexa parat, fremitumque, rotasque
Hectorei currus, instantemque Hectora cernit,
Clausissetque diem, sed protinus obvius ante
90Tydides stetit, & socium compellat Ulyssem:
Huc, Laertiade, huc bijuges, huc dirige cursum .
Quo fugis ignavus veluti? te turba sequentum
Jam premet, & turpi transfiget vulnere tergum.
Nestori opem, axiliumque demus, cui Dardanus Hector
95Imminet. Hæc ait, at naveis: & castra petebat
Ille volans[7], ullam nec vocem exterritus audit,
Tydides solus quanquam prope constitit heros,
Nestoraque adfatur: Premeris, pater optime, turba
Dardanidum, sanguisque tibi jam frigidus annis,
100Et segnes famuli, nec habenis apta regendis
Dextra gelu, nostros propera conscendere currus,
Eja age, jam cernes quanto per gramina cursu
Hi raptantur equi, seu recta tendere in hostem,
Seu dare terga fugæ expediat, quos nuper ab acri
105Cepi Anchisiade: hos famulis committe ferendos
Hectora nos contra properemus: noverit utrum
Tydidæ in manibus satis hæc insaniat hasta.
Sic infit, paretque senex, currumque jacentem
Eurymedon, Sthenelusque sibi sumpsere ferendum:
110Tum pictos scandit currus Diomedis uterque.
Arte laboratas tractabat Nestor babenas,
Verberaque insonuit, confestimque Hectora propter
Adstiterunt primus Tydides surgit in hastam,
Eniopeumque ferit famulum, frænosque tenentem
115Thebaeo genitum, telumque in pectore condit.
Sternitur infelix aliena morte[8], ruitque
Frigidus ab curru tristeis anima ivit in umbras.
Infremuit Socii casu concussus acerbo
Trojugenuum ductor, perque agmina tota peritum
120Circumit aurigam vestigans; obvius agris
Iphitides Archeptolemus forte adstitit: olli
Fræenaque cornipedum, & curam committit equorum.
Tum vero ingenti perculsi clade sub altos
Fugissent muros Teucri, tremerentque reclusi
125Imbelles veluti stabulis cingentibus agni,
Adspectans sed enim genitor Divumque, hominumque
Intonat horrendum, candensque e nubibus atris
Ante rotas fulmen jaculatur, equosque frementeis,
Sulphuris[9] atque ingens per campos flamma refulsit,
130Correptique metu subito sub curribus altis
Æripedes sternuntur equi, labuntur habenæ
Nestoris è manibus, Diomedemque ore trementi
Adloquitur senior: Naveis, & tuta petamus
Castra fuga, o Tydeo gnate, stant numina contra
135Nunc Teucris, Priamoque favet Saturnius: olim
Forte etiam & nobis: non cæli obstantia fata[10],
Consiliumque Jovis mutare, aut vincere quisquam
Terrigenum speret quanquam fortissimus, uno
Omnipotens quando genitor movet omnia nutu.
140Talia Nelides, Tydei sic filius infit
Recta mones, pater; illa animum sed cura remordet.
Hector enim quondam Teucrum stipante corona
Tydeo jactabit gnatum sibi terga dedisse
Armatum campis. Hæc olim, terra dehiscat
145Sed mihi lata prius. Jactantem talia Nestor
Solatur verbis: Alios hoc dedecus, haud Te,
Chare, manet, non Dardanidæ, non talia matres
Credent Iliades, juvenes quarum ipse maritos,
Et gnatos crudo misisti in Tartara ferro.
150Sic fatus convertit equos, & castra petentum
Miscet se turmae; at Teucri telisque fatigant,
Et clamore viros, cristatusque incitat Hector
Tydidem, & verbis fugientem irridet amaris:
Tydide, non prima tibi subsellia mensis,
155Extaque, nec pleno crebros crateras Jacho,
Ut quondam Regesque dabunt, proceresque Pelasgi.
I, pete tuta fuga, imbellis, mollisque puella;
At non me fugiente arceis, atque alta subibis
Pergama, captivas nec matres puppibus altis
160Abduces, prius hac mittam te in Tartara dextra.
Sic fatur. Ter Tydides convertere bigas,
Terque virum statuit jactantem invadere ferro,
Terque etiam Idæis ab montibus intonat æther,
Auspice prælucet Teucrum & victoria cœlo.
165Hector at ingenti compellat voce phalanges:
Nunc,nunc bella manus poscunt, Lyciique, Phrygesque,
Ab Jove nunc concessa favet victoria Teucris
Imminet exitium Danais dementibus, hunc qui
Viribus Hectoreis imbellem opponere murum,
170Trajectu & facilem tentarint ducere fossam.
Vos, ego quum naveis cursu pervenero ad altas
Ferte manu flammam memores, ipsasque, virosque
Attonitos fumo ut perdam, & formidine inerteis.
Sic fatus, bijuges acuit sermone comanteis.
175Xancheque, tuque Podarge, Ethonque, atque inclyte Lampe,
Hordea nunc mihi nunc suavem persolvite victum,
Vinaque, quæ vobis quondam prius ædibus amplis
Obtulit Andromache. soboles pulchra Eetionis,
Quam mihi, cui primis virgo est conjuncta hymenæis.
180Ergo agite, ut clypeum longævi Nestoris, auro
Quem solido insignem totum fert fama per orbem,
Tydida aut humeris, multa quam Mulciber arte
Extudit, argento loricam, atque ære coruscam
Accipiam, quæ si abstulero, non crastina Achivas
185Lux, reor, adspiciet Trojana ad litora puppeis.
Sic ait, at furiis ingentibus effera Juno
Neptunum adloquitur, Divum domus alta tremiscit
Indignante Dea: Neque te miserescit Achivum
Neptune armipotens? Helicenque, Ægæaque frustra
190Templa tibi, & magnis cumulent altaria donis?
Quis agite, o Danais Superum quicumque favetis,
Irruite in Teucros; hortor vos regia conjux,
Et germana Jovis. Solus sublimibus Ide
Verticibus fremat, ac vireis, irasque Deorum
195Sentiat ille semel. Jactanti talia, frater:
Insanis, soror? An Divi, quot claudit Olympus,
Stare Jovem contra, vireisque opponere certent?
Talia Calicolæ magni sese inter agebant.
Interea quantum ab pelago ad fossam usque profundam
200Arva patent, currusque, & equi, clypeataque complet
Turba virum, sævi quos Hectoris ira coactos,
Ac trepidos premit, ab cœlo dum fata secundo
Læta fluunt, & jam ratibus jam cogitat igneis.
Atridem sed enim movit Saturnia Juno
205Compellare viros, animosque accendere dictis.
Ergo rateis obit intrepidus, tentoriaque alta,
Ardentemque manu sustentat murice pallam,
Et positam in medio navem conscendit Ulyssis,
Qua hortantis vocem spatiis æqualibus ambo,
110Ultimus inde Ajax, ferus hinc audiret Achilles.
O formæ tantum pubes studiosa decora,
Grajugenæ, quo prisca, viri jactantia cessit,
Qua se quisque olim ad Lemnum inter pocula mensæ
Tergaque taurorum, centum pro Troibus unum,
215Bisque etiam centum insano jactaverat ore?
Millia nunc armata tamen jam cedimus uni
Priamidæ, mox qui flammas, ignemque carinis
Injiciet victor, vel aget per viscera ferrum.
Jupiter omnipotens, tale unquam dedecus alter
220Sustinuit Regum? doluit vel pressus eadem
Clade, pater? Tamen Argolicis quum puppibus oras
Iliacas peterem, promissaque moenia fatis,
Sacra tibi nunquam caruere altaria donis,
Muneribusque meis, adipemque, & pinguia semper
225Exta boum, & puris combussi tergora flammis.
Hoc saltem, o Divum genitor, (non Pergama posco,
Non Priami gazam) hoc saltem concede roganti
Incolumeis liceat patrias remeare sub oras
Ut miseris, sævasque manus evadere Teucrum.
230Sic inquit, tetigere Jovem lacrimæque, precesque,
Agminaque Argolicas iterum perducere ad urbeis
Annuit, atque aquilam (quo non felicius ullum
Augurium ex avibus) superas sinit ire per auras
Fulvamque, ingentemque: olli tener hinnulus uncis
235Unguibus hærebat, celeris pulcherrima cervæ
Progenies, hunc illa Jovis prope dejicit aram,
Regi ubi Coelicolum mactabant rite Pelasgi.
Tum vero angurium læto clamore salutant,
Et revocant animos, primusque ex agmine toto
240Tydides volat, & fossam prævertitur altam.
Atque Agelao Phradmonida tergo incutit hastam,
Dum trepidus fugit, egreditur per pectora cuspis .
Ille cadit, super ingentem dant arma sonorem.
Tydidem Atrides gemini, geminique sequuntur
245Ajaces bellorum animæ, Idomeneusque, Deoque
Meriones similis Marti, atque Evæmone natus
Eurypilus, Teucerque arcu, insignisque sagittis
Stabatque Ajacis clypeo contectus, & hosteis
Hinc circumspectans, quum tracto spicula nervo
250Fuderat, inque Erebi quemquam demiserat umbram,
Ad matrem veluti trepidus puer, ille redibat
Fraternum subito ad clypeum, tutusque latebat
Orbe sub ingenti. Quem primum straverit heros
Diva cane.Orsilochum ante alios,Hamopaonaque acrem
355Insignem Polyamonidem, Chromiumque, Ophelestem,
Ormenon, atque Deo similem membris Lycophonta.
Dætoraque, ac Teucros inter clarum Melanippum.
Gestiit adspiciens Grajorum ductor, & altum
Inclamans. Salve Teucer, charum caput, o! sic
260Perge bone, afflictis miserorum rebus Achivum
Forte jubar fies, immortalisque parenti
Gloria, qui curis aluit te ingentibus olim
Matre nothum quamquam, Martisque instruxit in arteis.
Nos quoque, nos tibi, si Priami convellere regnum
265Fata duint, ausis pro talibus, inclyta quondam
Præmia, vel tripodem dabimus, multove nitenteis
Ære rotas, & equos volucres, lectamve puellam.
Talia Rex', Teucer contra hæc Telamonius infit:
Quid memet properantem urges. Rex maxime, dictis?
270Ex quo etenim versus muros, atque llion altam
Reppulimus Teucros, octo jam dextra sagittas
Miserit, octo animæ tristem petiere paludem
Florentum juvenum; sed non avertere campo
Hectora adhuc potui. Hæc fatur, lectamque sagittam
275Priamidem contra tota jaculatur opum vi,
Sed longe volat, & pugnantem forte per agros
Gorgythiona ferit Priami quoque sanguine cretum
Eximiumque armis, quem Castianira Deabus
Par forma Asymii peragrat dum jugera campi
280Fuderat, huic calidum perrumpit viscera ferrum,
Ac veluti aut violæ[11], lassove papavera collo
Demisere caput, pluvia quum forte gravantur,
Haud secus olli humero cervix collapsa recumbit,
Insurgitque iterum Teucer, telumque sonanti
285Ex arcu jacit, Hectoreo sed corpore longe
Arcitenens abigit Phoebus: secat aera cuspis,
Iphitidæque Archeptolemi præcordia rumpit
Ille ruit curru ex alto, tum lumina somnus
Ferreus occludit, trepidiqué per arva jugales
290Hac, illac fugitant. Aurigam maximus Hector,
Et comitem magno perculsus corda dolore
Semianimem linquit, fratri tum tradit habenas
Cebrioni: ipse rotis, & curru interritus alto
Desilit in terram, saxumque immane prehendit,
295Voce tonans magna, & recta contendit in hostem.
At pharetra telum exemptum Salaminius heros
Impiger aptabat nervo, retroque trahebat.
Illum Priamides saxo petit, & ferit altum
Juxta humerum, qua cervices pectusque cohærent,
300Et lætho est aditus facilis, nervumque refregit
Dextera cum torpet, manibusque elabitur arcus,
Corruit inque genu; at lapsum fortissimus Ajax
Tutatur clypeo, ad naveis dum fidus Alastor
Mecisteusque ferunt clamantem, & multa dolentem.
305Hic animos pater ingenteis Saturnius addit
Trojugenis, cedunt Danai, retroque feruntur.
Hector primores inter fera lumina torquens
Huc, illuc graditur, ceu quum acrem monte leonem,
Setigerum aut quondam densis in saltibus aprum
310Insequitur canis, atque pedem pede fervidus urget:
Tergaque, coxasque observat fugiensis, & usque
Hæret hians, Danaum assiduus sic terga premebat,
Torpenteisque fuga sternebat Dardanus Hector.
Inde ubi jam vallo tuti, fossaque latebant
315Hortantur sese mutuo, Divosque precantur
Clamore ingenti, erectisque ad sidera palmis
Ast Hector celeres agit hinc: agit inde quadrigas
Gorgoneos oculos, Martique simillimus ora.
Regia tum Juno Danaos miserata paventeis
320Infremit, & magna adloquitur sic voce Minervam:
Chara Jovis proles, Danaosne extrema ferenteis
Hectoris unius patiemur robore cædi?
Nonne vides quantis miseri ærumnisque, metuque
Attoniti lugent? quartum furit Hector in armis?
325Huic Pallas contra. Atque animas centum ille dedisset,
Argivumque manu patriis cecidisset in arvis;
At pater ille meus furiis agitatus iniquis
Infensusque mihi hos animos, dextramque moratur;
Nec meminit quibus afflictum curisque, malisque
330Rege sub Eurystheo gnatum[12] servavimus olim
Moerentemque animo, ac Divos clamore vocantem.
Auxiliumque dabam misero, mostumque levabam;
At mihi venturi mens si præsaga fuisset,
Tartara quum petiit, ferrato & cardine portas
335Ore canem triplici æthereas ducturus ad oras,
Non utique Stygiæ fugisset stagna paludis.
Despicimur sed enim, Thetidis dum Jupiter exlex
Obsequitur precibus, quondam queis Diva profusis
Demulsit complexa genu, mentumque prehendit
340Offensum acidæ ut gnati repararet honorem.
Fors erit ut nostri indigeat, gnatamque vocabit.
Nunc currus tu, Diva, para, bijugesque frementeis
Donec ego Jovis in tectis cruda induor arma.
Videro num nobis ducentibus agmina_Grajum
345Patre satus Priamo cristatus gaudeat Rector.
Forte canes quisquam & Troum, sævasque volucres
Carnibus, & nigro saturabit sanguine campos.
Talia jactanti paret Saturnia Juno,
Auricomos & equos properans, axemque parabat,
350Juno Jovis soror, & conjux, numemque verendum.
At Pallas, peplum variis quod floribus olim
Neverat ipsa manu, & pallam discincta fluentem
Edibus in patriis, squammis, auroque micantem
Thoracem iuduitur, pugnamque armatur in acrem.
355Conscenditque rotas, tum dextra corripit hastam
Ingentemque, gravem, validam, qua fervida turmas
Illa virum, heroasque domat Jove nata parente.
Juno acreis hortatur equos, urgetque flagello,
Sidereæque patent portæ adnitentibus Horis,
360Queis Jovis imperiis custodia credita cœli est,
Vel reserare altam, vel claudere nubibus æthram.
Aera jamque secant, cœloque feruntur aperto
Quum pater omnipotens Ida de vertice summo
Prospiciens, multoque irarum turbidus æstu,
365Evocat auratis celerem Thaumantida pennis:
Iri, Deas retro, & volucres converte jugaleis
Nec propius sine me adversum properare furenteis.
Haud etenim paribus mecum concurritur armis .
Namque & equos sternam,vertamque axemque, Deasque
370Nec dolor ille decem poterit volventibus annis,
Ulla nec Divum, aut hominum lenirier arte
Vulneraque, ardenti fulmen quæ impresserit ictu.
Et memor irarum, patriique furoris in ævum
Lugebit Pallas. Junonis non ego rixas,
375Curarimque dolos, queis sese opponere nostris
Consiliis amat, & cœptis obstare quietis.
Sic ait, illa volat rapido velocior Euro
Culmine ab Idæo, inque altum contendit Olympum;
Limineque in primo properanteis, ore minaci
380Adloquitur, magni exponens mandata parentis:
Quo stultæ ruitis? Quæ tanta insania, Divæ
Jupiter auxilia hæc vetat, iratusque minatur
Et vobis, & equis cladem, currusque ruinam,
Tuque, o guata Deo, an vultus temerare verendos
385Inque Jovem audebis sceleratam attollere dextram?
Tantum effata, fuga liquidas Dea pervolat auras.
Regia tum Juno haud chara pro gente Pelasgum
Arma Jovem contra, pugnamque liccre putandum est.
Vixerit hic, ille intereat, sua cuique salutem
590Ut sors & fortuna tulit, Danaosque, Phrygesque
Consiliis regat æternis Rex Jupiter æquus
Dixerat, inque altum bijuges convertit Olympum,
Fumanteisque locant plenis præsepibus Horæ,
Auratum & currum inclinant parietibus altis,
395Coelicolasque inter Divæ, atque sedilibus aureis
Membra locant, versantque ingenteis pectore curas;
At pater Omnipotens Idæa cacumina linquens
Flectit equos Divum in sedeis, arceisque beatas.
Hos alta ad stabula, & nitidas Neptunus ad haras
400Actutum tulit, & currum velamine cinxit.
Jupiter altitonans solio in fulgente resedit,
Concutiturque sedente Deo, & tremit altus Olympus,
Inde procul tacitæ Pallas, Iunoque sedebant,
Mærenteis placido adfatur quas Jupiter ore:
405Mæretisne, Deae? at fessæ non pondere certe
Armorum, aut multa Troum de cæde jacetis,
Quos alitis contra sævum hunc in corde furorem.
Propositum sed enim Jovis haud mutaverit omne
Concilium Divum, quotquot supera alta tenetis.
410Cunctis quandoquidem virtute, & robore præsto.
Sed vobis pugnamque ante, horrentemque tumultum
Corda tremor tenuit, pulchro nec sidera rursum,
Templa nec alta Deum licuisset scandere curru
Fulmine percussis candenti. Talia fatur.
415Interea Pailas procul, & Saturnia Juno
Ore gemunt tacito, nec quicquam irata parenti
Pallas ait, sævitque dolens, atque æstuat intus.
Ast iræ impatiens fatur sic maxima Juno:
Sat mihi, sat reliquis invicta potentia Divis
420Nota tua est. Quid nos verbis percellis amaris?
Hoc scelus, hoc crimen, fatis quod flemus iniquis
Oppressos Danaos. Quod si auxiliarier armis
Calicolum prohibes, saltem prudentibus ipsos
Consiliis liceat regere, ac subducere morti.
425Hæc Juno, hæc cœli genitor qui nubila cogit;
Cras mage, si lubet, adspicies, pulcherrima Juno,
Saturno natum ingenti virtute per agros
Argolicas rumpentem acies, & castra prementem.
Non etenim prius ab campis Tros cesserit Hector,
430Quam magnus rursum ab ratibus cicatur Achilles
Undique quum pressis Danais, Patrocloque perempto
Clade sub extrema ad naveis pugnabitur altas.
Nam sic fata ferunt: nec te iratam, atque furentem
Curarim quicquam. Per me licet, ultima ponti,
435Tellurisque petas, Japetus qua carcere caeco,
Saturnusque fremunt, nec Phæbi luce, nec auris
Oblectant placidis animum: stant Tartara circum.
Nulla tuæ nos cura fugæ turbaverit, inquam,
Illuc si adpuleris, durum, implacabile monstrum.
440Dixerat hæc, Junoque pudens obmutuit ore.
Oceani interea Phoebus petit æquora curru,
Almaque nigrescit tellus horrentibus umbris.
Trojugenis ingrata quidem lux occidit aurea,
Grata sed afflictis, terque exoptata Pelasgis.
445Hæc inter procul ab ratibus prope fluminis oras,
Qua strageis inter, totisque cadavera campis
Hac, illac congesta locus, cœtum evocat Hector.
Troes equis subito terram petiere relictis,
Ille decem, atque ultra cubitos longam tenet hastam,
450Ærea cui cuspis longe resplendet, & aureus
Annulus it circum, hac nixus sic incipit heros :
Trojugenæ, ac Phryges, & Lycii, spes maxima Troja,
Combustis ratibus Grajum, stratisque maniplis
Credideram modo victriceis in moenia turmas,
455Templaque ducturum: spem nox inimica fefellit,
Servavitqe viros, pictasque ad litora puppeis.
Cedamus tenebris (sic Dii.voluistis) & ægra
Corpora curemus victu, bijugesque comanteis
Solvite, carpantque præsepibus hordea plenis.
460Tum Cererem, pingueisque boves, ac dulcia vina
Ab domibus properate, atque insuper arida ligna,
Ut noctem solidam Aurora nascentis ad ortum
Ignibus arva micent, magnusque refulgeat æther.
Noctem sub nigram Danai ne in puppibus altis
465Maturare fugam, & pelago se credere tentent.
Haud saltem sine cæde rateis, sine sanguine tuti
Conscendant, habeatque recentia vulnera quisque
Fraxineæve hastæ, aut gladij, volucrisve sagittæ,
Quæ curanda domi ferat, & memor horreat alter
470Pergameas arceis, belloque lacessere Teucros .
Insuper & magnam præco mittatur in urbem,
Ut pueros pubescenteis, & tempora canos
Excubias agitare senes in turribus altis
Edicat, jubeatque: ægras tum denique matres
475Hortetur magnos accendere in ædibus igneis,
Firmaque sit totis pernox custodia muris,
Ne Argivum juvenum manus improvisa repente
Ingruat attonite turmis absentibus urbi.
Omnia, ut exposui: cives, rata, firmaque sunto.
480Cras alio adstanteis forsan sermone morabor,
Si modo in auxilium Jove, Coelitibusque vocatis,
Hanc fatis ductam adversis ab litore pestem
Propulerim nostro. Nunc vos servate manentes.
Aurora in roseis aderit quum candida bigis,
485Et ferro, & flamma ad naveis pugnabimus altas.
Experiar Tydeo an natus me trudat in urbem,
Anve ego prostratum spoliem fulgentibus armis.
Ipse suas noscet vireis, si robore nostro
Sustinet intortum ferrata cuspide telum;
490At reor, in primis flavam mordebit arenam
Lectis cum sociis, Phœbus quum fulserit ortu.
Sic utinam lætho exemptus, fatisque caducis,
Immortali ævo, æterna fruererque juventa,
Ac Phœbus colerer veluti, votisque vocarer
{{Versus|495}]Illa dies erit ut generi moestissima Grajum.
Sic jactans memorat, Troes plausere faventes.
Tum bijuges solvunt calido sudore madenteis
Currus quemque suos propter, religantque capistris.
Et Bachum,ac Cererem, pecudesque, bovesque ferebant
500Soliciti ab tectis, magnasque e saltibus ornos,
Disponuntque dapeis, superas it nidor ad auras.
Olli elati animis per campos ordine longo
Nocte sedent tota, & crebris micat ignibus arvus.
Ac veluti plenam[13] quum circum sidera Lunam
505Pulchra nitent, cœli quondam statione serena,
Et speculæ procul, apparentque cacumina summa,
Et nemora alta, superque ingens aperitur Olympus,
Astraque, lætaturque tuens de culmine pastor.
Tot naveis inter, Xanthi & saxosa fluenta
510Teucrorum apparent ignes ante Ilion altum.
Mille rogi & mille at circum clypeata virorum
Turba sedet quinquaginta, juxtaque ligatus
Stat sonipes, virideisque herbas, atque hordea mandit,
Auroram expectans roseam, lucemque diei.
Notae
[recensere]- ↑ V. 7. Sic volo. Hemisthichium Juvenalis, Sat. 6.
- ↑ V. 14. In praecepsque. Uti expressit Virgilius in 6.
- ↑ V. 26. Aurai. Pro auræ soluta diphtongo, ut apud Lucretium
gelidai stringor aquai.
Et apud Virgilium: atque aurai simplicis ignem... pictai vestis & auri ... Aulai in medio, atque ejusmode sexcenta. - ↑ V. 66. Equidem. Particula hæc apud Virgilium nisi cum prima persons conjuncta occurrit numquam, quod meminerim, quasi equidem idem sit, atque ego quidem. Non desunt tamen Latinorum exempla, qui cum aliis personis conjunxerant, quos hic sequimur.
- ↑ V. 69. Aequa examine lanceis. Fictionem hanc Homericam expressit Virgilius in 12., aut potius ex Iliad. 22., ubi vide.
- ↑ V. 85. Tollis se arrectum quadrupes. Virgiliana loquutio in 1., ubi Mesentio adversum se ruente Æneas inter
Bellatoris equi cava tempora conjicit hastam.
Tollit se arrectum quadrupes, & calcibus auras
Verberat. - ↑ V. 96. Ille volans. Ulysses enim
Dives opum, & lingua melior, sed frigida bello
Dextera, consiliis habitus non futilis author
lacessitur tamen, & provocatus audet nonnunquam, ut honori consulat. - ↑ V. 116. Aliena morte. Quod Virgilius Sternitur infelix alieno vulnere in 1.
- ↑ V. 129. Sulphuris. Cujus semper odor in fulguritis locis sentitur.
- ↑ V. 136. Non coeli obstantia fata. Non enim est scientia, non est prudentia, non est consilium contra Dominum, ut in Deuteronomio dicitur.
- ↑ V. 281. Ac veluti aut violae. Comparationem hanc ex Gorgythione ad suum Euryalum traduxit Virgilius in 9. Æneid.
- ↑ V. 330. Gnatum. Herculem Jovis ex Alcmena filium. De hac fabula, Cerbero Cane ac descensu Herculis ad inferos late Ovidius.
- ↑ V. 504. Ac veluti plenam. Serenae noctis descriptio pulcherrima, & caeco vati gratissima.
| Liber VII |
Liber IX |