 Liber XIII |
Liber XV  |
LIBER DECIMUSQUARTUS
[recensere]ARGUMENTUM.
[recensere]Agamemnon secum assumptis vulneratis ducibus, ac Nestore in proelium exit Neptuno auxiliante. Juno per fraudem cesto a Venere accepto in sui amorem rapit, & Somno inducto sopit lovem. Interea Neptuno opitulante magna fit Trojanorum cædes. Aiax Telamonius saxo Hectorem percutit. Intereunt Archilochus, atque Acamas. Ajax etiam Oiliades strenuissime ad naves pugnat.
Nestoris interea pervenit clamor ad aureis
Ut Lænea procul libabat pocula Bacho.
Tum comiti: Quid rerum? inquit, magis undique murmur
Pugnantum augescit juvenum: Tu hic dulce Lyæum
5Interea bibe, dum succos Hecameda salubreis
Pulchra parat, nigrum ac tepida tabum abluit unda:
Exploratum ibo speculam festinus ad altam.
Sic fatus gnati clypeum Thrasymedis ahenum
Corripuit senior, tulerat namque ille paternum,
10Corripit & ferro præfixum hastile corusco.
Limine vix gressum extulerat, simul agmina cernit
Grajugenum trepidare fuga, premere undique Teucros,
Et murum cecidisse altum: stetit anxius heros
Ventorumque velut[1] quondam impendente procella
15Nigrescit pelagus primum, & tacita æstuat nuda,
Nondum certus agit demissus ab æthere flatus,
Necdum huc, necdum illuc tumidum devolvitur æquor,
Talis solicito volvebat pectore Nestor
Grajorumine aciem peteret, vel gentis Atridem
20Ductorem, hæc tandem placuit sententia menti.
Interea per agros cæduntque caduntque vicissim,
Conflictuque sonant arma, & nitida æra fatiscunt.
Nelidæ occurrere duces quot vulnere tetro
Languebant domiti, Atrides, & fortis Ulysses,
25Et Tydeo satus: ad cani nam litora ponti
Subductae steterant puppes, primasque locarant
Planitie in prima, has murus complectitur igens.
Non etenim cunctas alveo satis ille capaci
Exciperet sinus; at turma arctabantur Achivum.
30Hinc scalae in morem, qua promontoria longo
In maria alta jugo excurrunt per litora curva
Ante alias aliæ stabant pugnamque cruentam
Inde duces magno perculsi corda dolore
Visuri adproperant; conspecto at Nestore primum
35Obstupuere animis magnus dein fatur Atrides:
Nelide, decus Argivum, quid Marte relicto,
Huc ades? ah, satis ah vereor ne Dardanus Hector
Concilio quæ olim dederat promissa frequenti
Impleat Argolicasque rateis, ipsosque minatus
40Perdere Grajugenas flamma, ferroque subactos.
Hæc quondam, neque se rediturum in tecta priusquam
Perficeret coepta. O hominum pater atque Deorum!
O Dij immortales! tantumne offendere Grajos
Aut volui, aut potui, ut facto simul agmine cuncti
45In caput hoc foveant animis frendentibus iras,
Pelidesque velut pugnam, Martemque recusent?
Hæc Rex, cui Nestor: Sane hæc non falsa vereris.
Nec Jovis ira quidem gravius molirier unquam
In Danaos posset: murus jacet, omnis Achivum
50Spesque, salusque, rateis quo nos munimine tutas
Rebamur quondam; at circum Mars ferreus ardet.
Nec facile agnoscas quanam magis agmina parte
Turbenturque cadantque adeo toto æquore Graii,
Sternuntur miseri, & cœlum ferit undique clamor.
55At nos consilio saltem (nam proelia adire
Non me authore licet mulctatis vulnere acerbo)
Conemur cladem, ac tristem vitare ruinam
Talia Nelides, Atreo cui talia natus:
Nestor quandoquidem[2] naveis pugnatur ad altas,
60Nec vallum, aut murus quicquam, vel profuit ingens
Fossa repellendis Phrygibus, ratibusque tuendis,
Sic placuisse Jovi summo, Divisque putandum est,
Indecores procul ut pereant ad Pergama Graii.
Noram etenim quum nostra lubens coepta ille fovebat;
65Priamide Pater, ac Teucrum nunc arma secundat,
Ac velut injectis animos, dextrasque catenis
Grajugenum ligat: ergo animo his parete lubenti:
Quæ primæ steterant subductæ ad litora puppes
In mare trudamus rursum, atque has ferrea morsu
70Anchora constringat stabili, nox humida donec
Ingruerit, nocti si fors concesserit Hector.
Dein naveis reliquas pelagus ducemus in altum.
Nam fugisse malum haud vitio mihi verteric ullus
Nocte etiam tacita, & cladem vitasse minantem,
75Quam cecidisse reor satius. Sic infit Atrides,
Quem torvum intuitus prudens adfatur Ulysses:
Hæcne duces inter non te pudet ore profari?
O gentem ignavam, atque alias dignissime turmas,
Non Grajum regere, ab primis queis Jupiter annis
80Proelia conficere, horrendisque senescere in armis,
Pugnanteisque dedit latho cecidisse decoro.
Ergo urbem antiquam Priami, & sudata per annos
Bella novem obscura linques in sæcula fama?
Chare sile, neu te jactantem talia Grajum
85Audierit quisquam, quæ non bene sanus ab ore
Magnorum de stirpe ducum Rex fuderit alter,
Cui populi totidem, lectæque ad signa cohortes.
Quis ferat ut pugna in media, armorumque tumultu
In pelagus puppes ducantur litore ab alto?
90Scilicet hoc Teucri, magnusque optaverit Hector
Ut sperata suis victoria cederet armis.
Et mala Grajugenum premerent extrema cohorteis.
Namque animi Danaum subductis navibus ultro
Languescant pugnam exosi, Trojamque necesse est.
95Sic tua florenteis perdet sententia turbas.
Nec plura his, placido Atrides tunc pectore fatur:
Nequicquam immeritum dictis perstringis amaris,
O Laertiade, nec enim deducere Grajos
Litore ab Iliaco invitos, voluive coactos.
100Consulat, o quisquam his melius! meliora libenter
Ipse sequar, juvenisve fiet, seniorve disertus.
Hic tum Tydides: Coram, quem quæritis, inquit,
Consiliator adest, liceat modo recta profari,
Nec mihi quod natu minimus[3], tumidusque juventa
105Objiciat quisquam, clara nam stirpe parentum
Mi genus ab Tydeo est, magna quem ad moenia Thebes
Terra tegit. Porthei gnatorum maximus Oeneus,
Pleuronemque alii, & petream Calydona tenebant
Agrius, atque Melas fratres: de sanguine Adrasti
110Oenida Tydeo conjux fuit, ille quietam
Vitam Argis, quondam variis erroribus actus,
(Sic superum genitor, sic Dij voluistis) agebat
Dives opum, Cererisque viro sata pinguia plura,
Atque armenta boum, pecudesque, atque ordine longo
115Plantatum nemus arboribus: ille inclytus hasta
Argivos inter, quæ vos notissima fama
Non latuisse reor. Tydeo genitore sub auras
Æthereas veni, nostra ergo haud temnite dicta,
Sensaque, magnorumque animos agnoscite avorum.
120Vulneribus tardi quamquam properemus in agros,
Ab telisque procul semoti hortemur Achivum
Perræsasque acies belli, & formidine inerteis.
Dixerat hæc, parentque omnes, præit altus Atrides
Obvius atque olli, crineis, rugosaque cano
125Ora seni similis dextram Neptunus amicam
Corripit exultans, altaque hæc voce profatur:
Ille quidem gestitque animo, & sibi plaudit Achilles
Grajorum stragem cernens, miserumque laborem.
Demens, sic utinam pereat, careatque sepulchro
130Sublatus fato indecori. Te numina nondum
Deseruisse puta, lectissima nomina Teucrum
Pulvereis sternentur agris, turmasque videbis
Effuso ab ratibus cursu contendere in urbem.
Tantum effatus abit rapido velocior Euro
135Vociferans novies quantum, deciesve virorum
Millia clamarent crudo in certamine Martis.
Tantam Neptunus misit de pectore vocem,
Instauratque animos, bellique inspirat amorem.
Hunc vero accendentem acies, pugnasque cientem
140Litus ad Iliacum cœli de culmine summo
Prospicit, exultatque tuens pulcherrima Juno.
Inde Jovem procul adversa de parte sedentem
Vertice in excelso, irriguæque in rupibus Idae.
Invisumque sibi blandis Dea fallere dictis
145Solicitat, versatque dolos, & singula volvit.
Jdæum tandem statuit conscendere montem
Ornatu insignis vario, si forte decoræ
Illecebris formæ captum inflammaret amore,
Dein molleis oculis immitteret undique somnos.
150Id meditans, Teucrisque artem Dea nacta nocendi
Evolat in thalamum, struxit quem Mulciber olli,
Ingenteisque foreis aptavit postibus aureis
Addidit arcanam, quam nulla aperire Deorum.
Vis, aut ars posset, clavem, foribusae reclusís,
155Ambrosia primum perfudit lactea membra,
Dein suavi, nitido, ac beneolenti tingit olivo.
At fundente Dea Jovis in penetralibus altis
Per coelos, totasque ivit fragrantia terras.
Deinde comas fulvo undanteis discriminat auro
160Cincinnosque manu divino ab vertice pulchris
Aggerat ordinibus, peploque inducitur artus
Ambrosio, Pallas mira quod neverat arte
Floribus intextum variis, rerumque figuris,
Plurimaque aurató connectit fibula morsu.
165Tum zonam, centena ambit quam fimbria circum
Cingitur, & gemmis onerat pendentibus aureis.
Dein tegmen capiti niveum, pulchrumque recensque
Sideris in morem, aut Phœbæi luminis instar
Induit, & nitidis nectit talaria plantis.
170Hinc thalamo egreditur gaudens, Veneremque vocatam
Diis procul ab reliquis dictis compellat amicis:
Num mihi, chara,. velis animo parere lubenti?
An renues, veterem servans in corde dolorem
Quod Danaos ego, tu Troas, curasque, fovesque?
175At Jove gnata Venus: tuus, o Regina, quid optes[4],
Explorare labor, me jussa capessere fas est.
Quantum, inquam, vires aderunt. Saturnia contra
Hæc Juno: Desiderium, Dea pulchra, & amorem,
Quo tu hominum subigis, magnorum & pectora Divum
180Da mihi, vado etenim extremas telluris in oras
Oceanumque Deum patrem, visuraque Thetyn,
Me qui olim cura ingenti in penetralibus altis
Susceptam Rhea ab pulchra fovere volentes,
Saturnum quando genitorem Jupiter exlex
185Telluremque infra ejecit, pelagusque profundum
Illorum sed enim dudum discordia menteis
Separat, inque odium commercia vertit amantum.
Hos ego si possem dictis inflectere blandis,
Communemque thorum positis inducere rixis
190Chara ollis equidem fuerim, venerandaque semper.
Hanc rursum blanda adloquitur Dea nata Dione:
Nulli fas hominum, aut Divum tua temnere jussa.
Tu conjux Jovis, atque soror, Saturnia proles.
Hæc ait, & niveo actutum de pectore zonam
195Solvit acu pictam, variam, cunctisque refertam
lilecebris; amor hic inerat, flagransque cupido,
Et risus, mollesque joci, mellitaque amantum
Colloquia, & quæ prudentum blandissima serpens
Subruit, atque animos[5] submittit Suada severos.
200Tradidit hanc Divæ, pulchroque hæc addidit ore:
Accipe, & hanc variam præcinge ad pectora zonam.
Quæ petis, hic congesta latent namque omnia, nec te
Auxilium Veneris quondam implorasse pigebit
Dixerat ista Venus, subrisitque improba Juno[6],
205Subridensque sinu in roseo data munera condit.
Alma Venus Jovis æthereas contendit in ædeis.
At Juno alticomi summo de vertice Olympi
Pieriam super, Emathiæque uberrima regna,
Et Thracum volat æternis juga cana pruinis,
210Arvaque, nec molli vestigia signat arena.
Linquit Athon deinde, & tumidi super æquoris undam
Lemnum adit, atque urbem, & felicia regna Thoantis.
Hic consanguineum Læthi Dea pulchra Soporem
Adgreditur supplex, roseoque hæc ore profatur
215Somne hominum domitor, cunctorumque inclyte Divum,
Nunc mihi, nunc, si quando alias mea jussa sequutus,
Affer opem, nec tanti abolescet gratia facti.
Victus amore gravi postquam, nostroque jacebit
Jupiter infusus gremio, Tu affundere circum,
220Sopitoque oculos, placidusque illabere membris.
Dona dabo, solium eximium, æternumque, rigensque
Fulvo auro, mihi Vulcanus quod tradidit olim
Arte laboratum magna, scamnumque locandis
Adjiciam exoptata inter convivia plantis.
325Hæc Dea, turbato adfatur quam pectore Somnus:
O conjux Jovis, atque soror, numenque verendum,
Magnorum quemcumque alium sopire Deorum
Diva jube, torrentis erunt vel rauca fluenta
Oceani, genus unde Deum, non ipse potentem
230Saturno genitum tamen unquam injussus adibo.
Expertus loquor, Iliaco nam ab litore quondam
Pergama post eversa redux Tirinthius agros.
Quum peteret patrios, precibus me, Diva, coactam
Hortatuque tuo blandum immisisse soporem,
235Ac domuisse Jovem memini; sed turbine magno
Interea pontumque ipsa, & cœlum omne ciebas
Flatibus excitis ventorum, adversaque longe
Litora, jactatusque Coum deinde adpulit altam
Omnibus ille procul charis rerum omnium egenus.
240Resciit ut genitor, magna utque excanduit ira,
Stellatisque Deos deturbat sedibus omneis,
Me quærens, mihi perniciem clademque minatus,
Depulsumque alto ab cælo misisset in undas
Me nisi nox domitrix hominum, domitrixque Deorum,
245Quam fugiens adij, fusco obtexisset amictu.
Ile Deam veritus tristeis animo exuit iras.
Tantum iterum me, Diva, jubes discrimen adire?
Huic Dea respondens Saturnia talibus infit:
O bone, tantumdemne Jovem, Priamove favere,
250Dardaniisve putas, gnato quantum ille favebat
Amphitruoniadae? mitte hanc de pectore curam.
Aude, age, Pasitheam Charitum de stirpe sororum
Connubio jungam stabili, propriamque dicabo,
Tu cujus dudum ingenti cruciaris amore.
255Dixerat, ille autem lætatus pectora donis
Perge, ait, atque undæ Stygiæ inviolabile numen
Infernosque Deos jura, qui Tartara subter
Saturnum cæcis vincti comitantur in antris
Telluremque almam dextra, pontumque sinistra
260Tange manu jurans, Charitum de gente daturam
Pasitheam, dudum est cujus mihi flamma medullas.
Hæc fatur, paretque illa, & quos Tartara cumque
Nigra tenent tonat ore Deos, Titania monstra.
Vix ea, procedunt nigra caligine tecti,
365Atque Imbri, Lemnique agris, silvaque relicta
Perveniunt Idam ad pinguem, stabula alta ferarum
Lectonque: hic primum liquentia marmora linquunt,
Telluremque petunt: gradientum pondere Divum
Concutiturque, gemitque nemus. Stetit illicet ore,
270Adspectuque Jovis Somnus procul abjetis altæ
Contectus ramis, Idæ quæ in culmine summo
Densa comam æthereas caput adtollebat in auras.
Arboris hic latuit tectus sub fronde comanti,
Argutæ similis volucri, quam montibus altis
275Chalcida Caelicolæ; ast homines dixere cymindim.
Gargara summa petens, frondosaque culmina gressum
Adglomerat Juno: hanc procul ut conspexit euntem
Jupiter, ut subitam concepit pectore flammam,
Qualem quum primum furtivo indulsit amori,
180Compellatque ultro, & blandis sermonibus infit:
Quorsum, Diva, pedes curru, bigisque relictis
Carpis iter rutilo veniens de vertice Olympi
Illa autem; Extremas, inquit, telluris in oras,
Oceanumque Patrem Divum, Tethynque parentem
285Visura adpropero, quorum discordia dudum
Invasitque animos, thalamosque, & limina turbat
Chara mihi, primos queis sum nutrita per annos,
Stant bijuges procul hinc, imis in vallibus Idae,
Qui me telluremque ferant, atque æquora supra.
290Te huc monitum veni, nec fratre, & conjuge quoquam[7]
Ferre pedem invito aut volui, aut voluisse decebat.
Ast illuc, Divum genitor Saturnius infit,
Tendere vel posthac fas est, nunc, optima conjux,
Haud equidem vellem vultu caruisse decoro,
295Amplexuque tuo, nec enim me femina tantum
Mortalis, Deave ingenti devinxit amore.
Nam neque[8] me Ixionis quondam pulcherrima conjux
Pirithoum dias fudit quæ in luminis oras,
Nec Danae Acrisioniades, clarissimus unde
300Perseus exortus, nec quæ Minoa tremendum
Phoenicis gnata, & durum peperit Rhadamanthum,
Nec Semele, aut pulchra Alcmene, qua matre creatus
Amphitruoniades Thebana claruit arce;
Delicium at miseris mortalibus illa Thyoneum
305Progenuit Semele, Cereris nec me decor ingens,
Latonæ aut magnae, nec tu, suavissima Juno,
Tantum illexti alias, quantis nunc ignibus intus
Ardescunt corda, & stimulis amor acribus urget.
Dixerat hæc genitor, Juno hæc cui callida contra:
310Summe Deum[9] patulo Idæi in vertice montis
Hæcne paras? Divum certe si agnoverit alter,
Nunciet ac reliquis; stellata revisere tecta
Non equidem auderem rursum, ac tua dicier uxor.
Usque adeo pudet. Est thalamus, sunt aurea tecta,
315Atque thorus tibi, suntque fores in postibus altis
Mulciberi labor, hic animo indulsisse juvabit.
At Divum pater: adspectus hominumve, Deumve,
Ne, mihi chara, time: aurato fulgore coruscam
Circumagam nubem, quam non transcendere Phœbus
320Ipse queat, mage cui lumen penetrabile nulli est.
Hæc ait, & charo circumdat brachia collo.
At viridemque herbam, frondeisque induta recenteis
Terra parens, pulchros submittit Dædala flores
Pallentemque crocum, & ferrugineos hyacinthos,
325Rorantem & lotum blandum, densumque, levaret
Mollis ut in morem strati, exciperetque cubanteis.
Tum super, & circum protenditur aurea nubes
Pulchra, ingens & rore thoros perfundit odoro.
Sic somno pater, & dulci correptus amore
330Conjugis infusus gremio per membra quietem
Carpebat placidam celsis in collibus Idae.
Extemplo ad naveis pernicibus evolat alis
Neptunumque monet Somnus: Securus Achivis
Auxiliare, pater, nostra dum Jupiter arte,
335Junonisque dolo domitus, captusque quiescit.
Dixerat, inque alias hominum procul evolat urbeis.
Exultatque animis Neptunus, & agmina cursans
Hortaturque viros, funditque has pectore voces:
O imbelles Danai, dabimusne hunc Hectori honorem,
340Æternumque decus, classem ut comburat Achivum?
Spem demens hanc ille fovet, dum Phtius Achilles
Puppe sedens celsa fremit, indulgetque dolori
Non tamen acidæ auxilio pugnantis egemus
Conveniant modo Grajorum in certamina dextræ.
345Quare agite hæc omnes, animo, & parete lubenti.
Ingenteis clypeos induti pectora circum
Quot fuerint, tecti & galeis capita alta coruscis,
Correptisque manu longis hastilibus, isthinc
Tendamus contra, præero, nec maximus ipse
350Marte satus quanquam processerit obvius Hector.
Qui fortis non æqua sibi gestaverit arma
Imbelli tradat, majoremque induat ipse
Loricam, aut clypeum. Suadenti talia læti
Parent Grajugenæ, tardi quos vulnere quanquam
355Neritius ductor, Tydeoque, Atreoque creati
In pugnam educunt, & fortia fortibus arma,
Imbellique dabant imbellia: deinde corusco
Ære omnes nitidi adversos rapiuntur in hosteis.
Neptunus præit, et longum rotat horridus ensem
360Fulmineum, ingentem dextra, cui obsistere nulli
Fas hominum, trepidantque animi, & formidine torpent,
Trojugenas parte ex alia ferus instruit Hector.
Crudescit pugna, hino Danaos Neptunus agebat
Glaucicomus, Teucros Priamo satus incitat heros.
365Extremasque usque ad naveis, tentoriaque alta
Exundat pelagus, fluctu & premit arva sonoro.
Concurrunt fremitu ingenti, neque gurgite ab alto
Tantum impulsa Noto in terram maris unda remugit,
Nec tantum, quum flamma olim crepitante cremantur
370Densa sonant nemora, aut ventorum tantus in astra
It fragor, alticomas quatiunt quum turbine quercus
Quantus clamantum juvenum, Troumque, & Achivum
Exoritur fragor hinc, illinc, & in arma ruentum.
Ajacem prior adversum telo impetit Hector.
375Hasta volat certa, ingentem sed reppulit ictum,
Qui geminus circum fulgebat pectora baltheus
Ensisque, & clypei. Frustratum infrenduit Hector
Telum ivisse manu, & retro vestigia torsit
Illum autem saxo ingenti Salaminius Ajax,
380(Litore quæ toto altarum retinacula passim
Multa carinarum stabant) colla ardua propter
Percutit ad pectus. Contortum vortice magno
Turbinis in morem rapido volat impete saxum.
Ac veluti Jovis horrisono quum fulmine quercus
385Per saltum ruit excisa ab radicibus imis,
Sulphuris, & circum graveolentis flamma refulsit.
Diriguere metu adstantes: horrenda Tonantis
Ira adeo Jovis: in terram sic volvitur Hector,
Delapsumque manu telum; clypeusque sequutus,
390Et galea at super ingentem dant arma sonorem.
Adproperant Graii, & magno clamore fatigant
Missilibusque virum crebris, sataguntque jacentem
Ad sese trahere; at nulli contingere corpus
Est licitum steterant propter lectissima Teucrum
395Robora, Polydamas, Glaucusque, & magnus Agenor,
Æneasque, & Sarpedon Jovis inclyta proles,
Nec proceres deerant reliqui, & fulgentia circum
Scuts tenent, stipantque ducem, densique resistunt
Sublatum interea manibus socii inde ferebant
400Ad currus donec ventum, bijugesque repostos
Pugnarum procul a strepitu, qui Pergama versus
Portabant celeres mærentem, & multa dolentem.
Ut ventum ad ripam, & liquidi vada vitrea Xanthi,
Ab Jove cui genus est, terræ admovere gementem,
405Et gelidam infudere manu, tum redditus ægris
Est membris vigor,atque oculos huc contulit, atque huc,
Poplite dein flexo nigrum vomit ore cruorem
Atque iterum procumbit humi, suffusaque circum
Lumina nox operit, namque intima pectoris ictus
410Torquet adhuc. Crescunt Danais viresque, animique
Priamidem procul ut pugnis, campoque relicto
Secessisse vident, longo tum Satnion Ajax
Primus Oiliades telo petit, iliaque alto
Rimatur ferro, & resupinum extendit in herbam.
415Satnion Enopidem, quem Satnioentis ad undam
Et pecora, & pingueis pascenti armenta per agros
Nympha olim Regi peperit pulcherrima Nais.
Ardescit circum pugna, & miseri ultor amici
Polydamas ruit, atque hasta Prothoenora magnum
420Sternit Areilyci sobolem: volat ærea cuspis,
Figitur atque humero in dextro, cadit ille supinus,
Et terram hostilem moriens premit exilit acer
Polydamas, tumidoque minax hæc gutture jactat:
At non Panthoidæ vano stridore per auras
425Telum ivisse reor; sed Achivum in corpore quemquam
Excepisse ducum tristeisque ivisse sub umbras.
Sic infit, Grajumque animos sermone momordit,
In primis Telamoniadæ, cui proximus heros
Corruerat, contraque abeuntem conjicit hastam;
430Hostilem sed enim furiam, telumque fefellit
Panthoides saltu, tamen hoc Antenore natus
Excipit Archelochus, tristem cui adversa parabant
Numina perniciem, & jugulo qua se occiput infert,
Os dorsi summum, & nervum præcidit utrumque,
435Avulsumque cadit caput, & trunca ora priusquam
Coporis in terram moles procumberet ægra.
Exultansque Ajax alta sic voce profatur:
Polydama, occisi Prothoenoris anne videmur
Persolvisse vicem? Nec enim tellure creatum
440Hunc reor: agnosco Trojani Antenoris ora,
Ipsius & genus, aut fratrem, credamve propinquum.
Hæc ait agnoscens, Teucros dolor occupat ingens.
Atque Acamas Promachum Bæotum interficit hasta,
Dum fratrem tegit exanimem, quem calce trahebat
445Deprensum Promachus, magnoque hæc gutture fundit:
O genus invisum, & nostris gens debita telis
Argivi, haud solos igitur fata aspera Teucros,
Vos etiam quandoque manent: jacet ecce, superbus;
Hac domitus dextra Promachus, nec inultus in orcum
450Frater iit, charæ nam vitæ, & sanguinis ipse
Ultor eram super, optandum quo Martis alumno
Nil magis. Hæc infit, Grajumque exasperat iras
Penelei in primis, Acamantaque turbidus æstu
Irruit adversus nec sustentare ruentem
455Ille potens fugit, Ilioneaque cuspide figit
Phorbantis sobolem, Teucris magis omnibus unum,
Quem Maja genitus dilexerat, arvaque plura,
Lanigerosque greges dederat, penitusque sub ipsum
Hasta supercilium misero, & radice resedit
460Ima oculi, ac valido transverberat occiput ictu.
Ille manum expandens geminam desedit arena,
Cervicem sed enim mediam stricto ocyus ense
Peneleus ferit, & pulchra cum casside truncum
Deturbat caput, atque oculi telum orbe refixum,
465Sublatumque manu monstrans sic agmina Troum
Voce vocans magna adfatur, dictisque lacessit:
O ignavi Phryges, Ilionei matrique patrique
Hæc mea ferte: fleant chari fata aspera nati
Nam neque Grajugenis iterum in patria alta reversis
470Ore nitens roseo, & placido pulcherrima vultu
Sese Alegenoridae Promacho feret obvia conjux
Talia jactabat, trepidant formidine Teucri,
Et qua cuique via est, fugiunt, ac tuta capessunt.
Dicite nunc Musæ cœlestia tecta colentes
475Quis prior Argivum exuvias, atque arma cruenta
Sustulerit, postquam Neptunus pectora Grajum,
Accenditque acies, Teucrorumque agmina vertit?
Gyrtiadem primum Telamonius Hirtion Ajax
Mysorum sternit ductorem, Mermeron inde,
480Et Phalcem premit Antilochus; Morys, Hippotionque
Merionis cecidere manu; Teucer Peripheten.
Et Prothoona ferit: ferro percussus Atrida
Descendit Stygias ingens Hyperenor in undas,
Ilia cui penitus, lacerataque viscera cuspis
485Rimatur calida, ast anima indignata patentem
Per plagam erupit, tegit ater lumina somnus.
At turbam ingentem gnatus sternebat Oilei,
Quo nullus Danaum melior trepida agmina cursu
Pernici premere adversos quum Jupiter hosteis
490Turbat agens, horrentque metu mortalia corda.
Notae
[recensere]- ↑ V. 14. Ventorumque velut. Maris sensim intumescentis comparatione usus est Virgilius in 7, quem locum inter eos numerat Macrobius, ubi Virgilius Græci Vatis majestatem non est assequutus.
- ↑ V. 59. Quandoquidem. Agamemnon belli pertaesus eamdem semper sententiam proponit in patriam regrediendi, quo hominis indolem magis opum, quam gloriæ cupidum ac solicitum indicat Homerus.
- ↑ V. 104. Nec mihi quod natu minimus. Supra enim Nestor ipsum veluti adhuc juvenem, nec consilio adhibendo aptum suggilaverat. Quapropter non suo se, sed magnorum, quos memorat parentum, sensu, atque ore loquuturum spondet.
- ↑ V. 175. Tuus, o Regina, quid optes. Verba Aeoli ad eandem Junonem apud Maronem in primo Aeneidos.
- ↑ V. 199. Subruit atque animos. Nihil enim est quod æque ex arce virilem animum dejiciat, quam blandimenta feminae, ut ait August.
- ↑ V. 204. Subrisisque improba Juno. As non hic sicut apud Virgilium, dolis visis Cytherea repertis.
- ↑ V. 290. Nec fratre, conjuge quoquam. Quam pulchrum in Deorum regina nuptis feminis datur exemplum!
- ↑ V. 297. Nam neque. De his omnibus Jovis amoribus vide Ovidium in libris Metamorphoseon, ubi omnium historiam latissime prosequitur.
- ↑ V. 310. Summe Deum. Putidiusculum hoc, quod miror imitatum fuisse authorem Justiniani Italum Poetam, sed quæ non his longe putidiora alii suis Poematis inseruerunt, Ariostus præcipue?
| Liber XIII |
Liber XV |