Ilias (Alegrius)/Liber XX

by Homerus

Homerus

Ilias

Liber XX

Franciscus Alegrius Latine vertit, 1776

Liber XIX	Liber XXI

   

LIBER VIGESIMUS.

ARGUMENTUM.

Jovis jussu Dii Græcis, Trojanisque, ut cuique libitum, auxiliantur. Æneam ex congressu Achillis servat Neptunus nebula tectum. Achilles, quum alios, tum Priami filium Polydorum interficit, deinde in Hectorem ruit, qui tamen favente Apolline ipsi subducitur, Trojaños reliquos, pluribus occisis, fugat.

Sic te, gnate Dea, circum toto horrida campo
Agmina funduntur, properantque in proelia Grajum,
Inde ruunt Teucrorum acies de colle propinquo
Interea Themidem rector jubet ætheris alti
 5Sideram in sedem immortaleis cogere Divos.
Illa volans, coelumque ingens, terrasque peragrat.
Undique conveniunt superi, parentque vocanti,
Diique, Deaque omnes fluviorum, & numina ponti
Oceanum præter, nemorum quæque ardua Nymphæ,
 10Fonteis, quæque tenent liquidos, herbosaque prata.
Considunt tectis, & picta sedilia complent,
Plurima quæ magna genitori Mulciber arte
Fecerat auratis inter distincta columnis .
Venerat & Jovis imperiis excitus ab undis
 15Neptunus, mediisque sedens sic farier orsus;

Jupiter eccurnam Superos in tecta vocasti?
Teucrorumne iterum, ac Danaum de rebus agendum?
Ferme equidem video truculentum fervere Martem.
Olli tum genitor, nutu qui nubila cogit:
 20Nosti, frater, ait, nec opus jam dicere plura
Nam vertenda licet, miserorque, & Pergama curo.
Jpse sedens procul ætherei de culmine Olympi
Armaque, pugnarumque viceis, stragemque serenus
Conspiciam, vos in medias contendite turbas.
 25Auxilium dare Trojugenis, Danaisve comatis
Nil veto, suaderem potius^[1], namque illicet unus
Agmina tota Phrygum insiliens turbarit Achilles.
Scilicet adspectum non substinuere furentis
Ad naveis nuper; rabido nunc ille dolore
 30Percitus, armatusque altas conscenderit arceis,
Verterit & Priami fatis nolentibus urbem.
Hæc ait, atque odiis Divi exarsere cruentis.
Illicet in pugnas animis discordibus inde
Adproperant. Juno ad naveis contendit Achivas,
 3 Undarumque potens Neptunus, & effera Pallas.
Mercuriusque, & Vulcanus; prudentibus ille
Consiliis bonus, at dextra præstantior alter
Agra trahens quanquam invalidis vestigia plantis,
Mars Teucris favet, & crineis intonsus Apollo
 40Et Charitum Cytherea comes, jaculisque Diana,
Insignisque arcu, & genetrix Latona Dianæ,
Et Xanthus pater. Ac turmis dum numina longe
Magna aberant, animis pubes Argiva tumebat
Pelidem adspectans præeuntem, armisque furentem;
 45Teucrorum contra gelidos tremor occupat artus,
Ut faciem ducis invisam, splendentiaque arma

Conspexere procul; sed postquam gramine toto
Miscuerat se turba Deum mortalibus armis
Tum vero exoritur pugnæ insatiabilis ardor.
 50Jamque super muro, atque alta de margine fossae,
Litore jam super horrisono Tritonia Pallas
Aratam intendit vocem; Mars ferreus atro
Hinc nimbo similis turris nunc culmine ab alto;
Nunc rapidum propter Simoenta, per ardua cursans
 55Culmina, colleisque, ingenti clamore catervas
Dardanidum ciet. in pugnam: furit undique ferri
Perniciosus amor, sitis atque infanda cruoris.
Tum Superum pater horrendum tonat æthere ab alto,
At terram immensam^[2], montanaque culmina subtus
 60Neptunus quatit, abque imis radicibus Ida,
Verticibusque tremit, Teucrorumque ardua tecta,
Argivumque rates, tum vero exterritus, amens,
Tartareus Pluto ab solio se corripit alto
Exclamans, pontum, totasque dehiscere terras:
 65Exosasque ratus Diis, & mortalibus umbras,
Et loca senta situ, ac Superis metuenda refusum
Admissura diem, & pertæsi lumina Phoebi.
Tanto Coelicola in pugnam clamore ruebant.
Neptunum contra arcitenens pugnabat Apollo.
 70At Marti sese opposuit Tritonia Pallas:
Obvia Junoni ingreditur soror aspera Phœbi,
Venatrix arcumque gerens, gravidamque pharetram.
Mulciber hinc illinc rapidi stat vorticis amnis,
Quem Xanthu Superi; ast homines dixere Scamardrum
 75Diique Deos contra furiis ingentibus ibant.
Hectora Priamidem sed enim fremebundus Achilles
Gramine vestigat toto, quem sanguine fuso

Inferias Patroclo, ac poscentibus immolet umbris.
Ast ipsum contra Æneam instigabat Apollo
 80Priamidae incessum, referensque Lycaonis ora,
Inspiratque animos, acuitque his pectora dictis:
Dux Anchisiade, quo jam fiducia cessit,
Jactataque mine, queis te inter pocula, iturum
Pelidem armatum contra tumido ore canebas?
 85Hæc ait, Aeneas tali tum voce loquutus;
Quid repetens promissa memor me opponere Achilli
Invitum cogis? Stetimus tela aspera contra.
Contulimusque manum quondam, quum Pedason altam,
Lyrnessique arcem, & campos vastabat opimos,
 90Idæumque jugum, armentis huc victor abactis,
Et gregibus patriis: tum me nisi Jupiter ipse
Servasset roburque addens, genibusque vigorem
Pelidæ ferro jacuissem, vique Minerva,
Quæ Regem antevolans Leleges, Teucrosque jubebat
 95Sternere palanteis: hominum non ullus Achillem
Propterea steterit contra, namque æthere ab alto
Semper adest Deus, avertitque ab corpore tela;
At contorta manu nunquam sine sanguine fuso
Evolat hasta viro: Quod si Deus arma paranti
 100Afforet Æneæ, & lanceis suspenderet æquas,
Auderem, quanquam se corpore jactet aheno
Hæc Anchisiades; contra sic fatur Apollo:
Tu quoque Coelicolas flectas in vota precando,
Quandoquidem Veneris de sanguine diceris ortus;
 105Inferiore Dea genitus nam fertur Achilles:
Illa Jovis genus; hæc contra sene nata marino est.
Surge, age, gnate Dea, ferroque invade corusco
Impavidus furias, & verba minacia contra.
Dixit & insueto perfudit robore membra,
 110Primoresque inter squamis ruit asper abenis.
Consilium sed enim Juno, mentemque ruentis
Agnoscens his ad Divos sermonibus usa est:
Neptune armipotens, tuque, o Tritonia virgo,

Accipite hæc animis: Æneam instigat Apollo
 125Pelidem contra. Nobis aut vertere retro (Achilli,
Certandum est; nostrum aut quisquam magno adsit
Inspiretque animum: primis, summisque Deorum
Se charum agnoscat, stultos, sensuque carenteis
Trojugenum proceres, qui debita moenia flammis
 120Fata Deum contra ferro defendere certant.
Propterea in pugnam ab cœlo descendimus alto
Ne quid Teucrorum infestis patiatur ab armis,
Nunc, inquam, sed deinde tamen qua tristia cumque
Nascenti Eumenides neverunt fila sorores
 125Pertulerit; sciat hæc Divum sed voce necesse est,
Aeacides ne insueta sibi improvisa repente
Atque horrenda Deum miseris mortalibus ora
Extimeat pavidus medío in discrimine pugnæ.
Tum frater: Ne sævi, inquit, Saturnia Juno,
 130Nec decet; at Divum in sese convertere dextras
Non equidem vellem nobis authoribus unquam
Qui reliquis longe præstamus robore, & armis.
Quin potius procul a strepitu speculemur, & agro;
Proelia linquamus miseris mortalibus; at si
 135Mars pugnam incipiat, pharetrave insignis Apollo,
Pelidem aut pugnare vetent, contra ibimus ipsi,
Ab campisque, reor, confestim culmina Olympi
Summa petent dextra domiti, & fulgentibus hastis.
Sic fatus præit in murum, quem cæsia Pallas
 140Amphitruoniadae^[3], & Teucri exstruxere præaltum,
Ut monstrum effugiens posset vitare marinum,
Quum premeret cursu, rueretque ab litore in agros.
Illic Neptunus, Diique insedere reposti
Nube humeros circum, & densa caligine tecti.
 145Collibus at reliqui oppositaque in parte sedebant

Te circum, Phoebe arcitenens, Martemque furentem.
Plurimaque hinc illinc vario sermone serebant,
Aggredier sed enim pugnam cunctantur utrique,
Jupiter irritatque animos, dictisque lacessit.
 150Interea densant se acies, fulgentibus ardent
Arva armis, pulsuque pedum tremit excita tellus,
Atque virum clamor, fremitusque ardescit equorum.
Hinc Anchisiades, ruit hinc galeatus Achilles
Adversi campo, longumque hastile coruscans
 155Advolat Æneas prior, atque ad pectora ahenum
Pretendit clypeum, capiti tremit ærea cassis
Dein ruit acides vesani more leonis
Oppida quem contra, & duri glomerantur agrestes,
Ille quidem lentus graditur, temnitque; sed hasta
 160Percussus semel, horret hians, iraque superbus
Contorquet sese, spumis simul ora madescunt,
Atque urget sese in pugnam, & latera ardua cauda
Verberat, impavidusque ruit per tela, per enseis
Torva tuens, cadere, aut turbam perrumpere certus,
 165Sic Anchisiadæ adversus tendebat Achilles.
Et prope: Quid præter tantum Phrygia agmina vectus
Antevolas, ait, Enea? Num cernere ferro
Mecum audes, Priami sperans dominarier arce?
At non, me quanquam domito, tibi debita gnatis
 170Sceptra dabit rerum gnarus, prudensque futuri
Laomedontiades. Cererine, aut pinguia Baccho
Jugera polliciti Troes, si victor Achillem
Straveristat non usque adeo imprudensque, rudisque es
Jam te equidem quondam pascentem armenta fugavi
 175Culmine ab Ideo. (meministin?) oraque numquam
Vertebas properante fuga, Lyrnessia donec
Moenia perventum; tamen hæc victricibus armis
Everti Jovis auspiciis, glaucæque Minervæ
Matribus abductis, opibusque; at Jupiter hinc te
 180Servavit, Divumque alii, nec rursus opinor
Audentem servare volent, miscere tuorum

Turmis propterea, nec Achillem Marte lacesse.
Stultos facta docent, prudens cavet ante futura.
Olli Anchisiades: Quid me, fortissime tentas,
 185Ceu puerum, terrere minis? Convicia pronum est
Cuique loqui genus amborum sat novimus ambo
Edocti fama, nec enim patrum ora tueri
Amborum ambobus licuit; tibi Nympha marina est
Ex Peleo genitrix, nobis est sanguinis author
 190Anchises, Venus & mater, nunc funera gnati
Alterutris ploranda manent, puerilia namque
Praelia non reor, & nullo dirimenda cruore.
Quod si audire vacat terras quae nota per omneis:
Dardanus ab Jove Dardaniam prior extulit urbem,
 195Nam nec adhuc Phrygio stabant sacra Pergama campo,
Irriguas tantum valleis, imasque colebant
Radices Idae: Hic opibus clarissimus ille
Ortus Erichtonius^[4], ter cui millena per agros
Corpora foetarum fuerant pulcherrima equarum.
 200His Boreas magno pascentum illectus amore
Permiscet sese cervicem indutus equinam,
Undantemque jubam. Bis sex hinc venit equarum
Eximium genus, & rapidis velocius Euris.
Quaelibet^[5]. intactae segetis per summa volaret
 205Culmina, nec teneras cursu laesisset aristas,
Vel mare per medium fluctu suspensa tumenti
Ferret iter, celeres nec tingeret aequore plantas.
Trois Ericthonius genitor, cui mascula proles
Ilusque, Assaracusque ingens, & Diis Ganymedes^[6]
 210Par forma, atque hominum roseo pulcherrimus ore,
Pocula quem Patri mixturum ad sidera quondam

Dii rapuere. Ilus clarum dein Laomedonta,
Tithonum hic, Priamumque senem, Lampumque creavit,
Et Clytium, atque insignem Hicetaona, Martis alumnum,
 215Assaracusque Capin, Capis Anchisem, hocque parente
Natus ego; Rege ex Priamo satus inclytus Hector.
Hoc genus est mihi; sed vireis, & robur in armis
Jupiter, ut libitum tribuit mortalibus; ipse
Omnipotens solus, Divumque, hominumque repertor.
 220Haec alias tamen; armatis non are, sed hasta
Certandum est, hominum nam lingua volubilis usque,
Verborumque patet latè seges, inde vicissim
Qualem protuleris sermonem, audiveris ipse.
Sed quid anus veluti dictis certare necesse est?
 225Quae medio seu vera foro, seu falsa (furenteis
Namque animos ira excaecat) convicia jactant.
At non me dictis, sed ferro avertere tenta,
Si potes, audendum jamque, experiundaque dextra est.
Dixit, & in clypeum ferratam conjicit hastam
 230Terribilem, visu horrendum, sonat aereus umbo,
Quem dextra acides submotum ab corpore longe
Protendit, veritus densos ne abrumperet orbeis
Telum Anchisiadae, Divum dona inclita demens
Posse ratus mortali hominum diffindier ictu.
 235Bina etenim scuti perrupit tegmina cuspis,
Trinaque erant frangenda super, namque aerea bina
Fecerat Ignipotens, totidemque stannea supra,
Postremamque auro ex fulvo. Dein surgit in hastam
Fervidus acides, clypeique hostilis ad oram
 240Extremam, qua terga boum, tenuissimaque aera
Pelias irrupit totum cita fraxinus orbem.
Subsidet Eneas, scutumque ab corpore longe
Sublatum tenet attonitus, volat hasta superne,
Tellurique infixa tremit, tum constitit heros,
 245Ac telum prope respiciens perterritus haesit.

Advolat Aeacides clamans stricto ocyus ense.
Trojus Æneas ingenti pondere saxum
Corripit haud illud^[7] gemini ab tellure tulissent
Florentum juvenum, praesens quos parturit aetas.
 250Et saxo clypeum aeratum, galeamve ruentis
Tunderet incassum, Pelidaeque ipse jaceret
Vi domitus, nisi Neptunus miseratus ab alto
Adstanteis tali Divos sermone cieret:
O Superi, Æneae miseret, qui ingentis Achillei
 255Sub ferro cadet actutum, promissa sequutus,
Dictaque Phœbæa. Infelix: Anne auspice laethum
Vitaret Phœbo? Sed cur ail tale merentem
Fata premant aliis jam dudum debita Teucris?
Soepe quidem nostris gratissima munera templis
 260Ille offert, agite, & fato eripiamus acerbo.
Jupiter ab saevo simul indignetur Achille
Occisum Æneam, genus atque extinguier omne
Dardanidum, patri charus nam Dardanus ipsi
Terrigenas inter mortali ex matre creatos
 265Ab sese, Priami ac sobolem Saturnius odit;
Sed domus Æneae^[8] dominabitur inclyta Teucris,
Et gnati gnatorum, & qui nascentur ab illis.
Haec Deus, at Juno: Æneam clarumque, piumque

Perdere, seu servare voles, tute ipse videto.
 270Namque ego, Pallasque auxilium juravimus olim
Nulli allaturas Teucrorum, Pergama quamquam
Grajugenum ruerent ultricibus eruta flammis.
His Deus auditis properat, pugnasque per acreis,
Stridenteisque hastas, stabant qua Trojus heros,
 275Pelidesque furens, densamque huic lumina circum
Affundit nebulam genitor, telumque revulsum
Dardanio ab clypeo coram locat, inde trementem
Corripit Æneam, magnoque per aera saltu
Heroum capita alta super, super agmina equorum
 280Transfert sublimem, pictis Caucones in armis
Qua procul extremo miscebant praelia campo,
Compellatque virum, verbisque adfatur amicis:
Quis te Caelicolum magno commisit Achilli
Deceptum, Ænea? quippe & te fortior ille est,
 285Charior & Superis. Ipsum vitare memento
Ni cadere ante diem cupis; at post funera Achillis
Impavidus pugna, nec enim te occiderit alter.
Tantum effatus, & ad magnum festinat Achillem,
Ex oculisque umbram removet, circumspicit heros,
 290Infremit, & secum: Quaenam haec miracula cerno?
En telum ; telo sed enim, gladioque petitus
Hostis abest, Charus Superis erat ille profecto,
Nec talem tumido incassum sese ore ferebat:
At valeas; iterum nec tu tentabis Achillem,
 295Ut reor, atque lubens nigrum vitaveris Orcum.
Ast ego Grajugenas cogam, Martemque ciebo.
Sic fatus volat, atque acies hortatur Achivas:
Nunc propius conferte manum, gens inclyta, Graii;
Virque virum legat, haud unus invadere Teucrum
 300Agmina tot possim, nam nec Tritonia Pallas,
Nec Mavors quanquam mortali haud semine natus.
At quantum celeri cursu, atque hoc robore dextræ,
Quantum animis valeo, contendam densa virorum
Tela per, atque acies, si se mihi sistere quisquam

 305Gaudebit propius, telique venire sub ictum.
Haec ille, at Teucros contra ciet efferus Hector,
Adversumque viro sese testatur iturum:
Pelidem, socii, ne formidate minantem.
Voce quidem facile est ipsos incessere Divos,
 310Non certare manu, longé nam robore praestant.
Nec quæ ille in Teucros jactaverit omnia cumque
Perficiet penitus; quædam imperfecta relinquet.
Obvius ire paro, flammæ licet ille furenti
Par dextra, flammæ par dextra, & robore, ferro.
 315Sic fatur, Troumque acies densantur in unum,
Attolluntque hastas, magno & clamore per agros
Adversi properant; claro verum Hectori Apollo:
Pelidæ primam ante aciem occursare caveto;
Agmine sed medio, densaque hunc excipe turba:
 330Non aliter teli, aut ensis vitaveris ictum.
Hæc ait, & vocem, divinaque jussa sequutus
Dardanidum turbæ immiscet se exterritus Hector.
At contra furit acides toto efferus agro
Hotrendum inclamans, lectissimaque agmina agentem
 325Iphitiona premit primum, magnumque, gravemque,
Nais Otrinteo peperit quem candida Regi
Tmolo sub gelido ad muros prædivitis Idæ.
Olli per medium subiit caput hasta ruenti
In parteisque secat geminas: vasto arma fragore
 330Insonuere super, lapsoque insultat Achilles
Isthic nunc, metuende, jace, tibi Troja sepulchrum,
Gigaeam sed enim propter domus alta paludem
Et genus, atque ager Hyllæi prope fluminis urdam
Piscosam, raucumque sonans qua volvitur Hermus
 335Sic ait, atque oculos olli obtexere tenebræ,
Atque rotas subter pedibus calcatur equorum.
Deinde Antenoridem fortemque, & vana tumentem
Demoleonta petit, galeamque ad tempus ahenam
Perrumpit, penitusque imum subit hasta cerebrum.
 340Hippodamas telo dorsum trajectus acuto

Dein cadit, ille rotas dum saltu deserit altas,
Et fugit ante celer, mugitque invitus ad aras
Ceu taurus, Neptune, tuas, quem turba virorum
Hinc trahit, inde urget minitans, gaudetque tuendo
 345Æquoreus genitor, moriens sic ille fremebat,
Exhalansque ferocem animam: furit asper Achilles
Teque petit, Polydore, pater quem corpore pulchro
Præstantem, cursuque pedum, natuque minorem
Dilexit Priamus, pugnaque avertere ab acri
 350Multa rogans lacrimis tentavit sæpe coortis;
Incassum sed enim, tumidus namque ille juventa,
Et cursu celeri ante acies in bella ruebat,
Tergaque currentis præter, qua baltheus auro
Nectitur, & geminus fulgebat murice thorax
 355Pelides jaculo assequitur, perque ærea cuspis
Adversum egreditur ventrem, tum poplite utroque
Tundit humum lapsus, difusaque viscera dextra
Colligit ad sese, atque alto de pectore magnum
Dat gemitum, dura clauduntur lumina nocte.
 360At fratrem adspectans morientem Trojus Hector
Horruit, ac subitis oculi obstupere tenebris,
Nec jam stare procul patitur, volat obvius igni
Par rapido, longamque manu quatit horridus hastam,
Ut videt, ut salit, infrendensque hæc fatur Achilles:
 365Ecce virum mihi tot fontem, causamque malorum,
En Patrocli interfectorem: non jam amplius ulli
Occursum vitare fuga licet. Hectora deinde
Adloquitur propera, hic vitæ tibi terminus hæret:
Talibus Aeacides, contra imperterritus Hector:
 370Gnate Dea, quid me hoc vultu, atque hoc ore minaci
Ceu puerum, terrere paras? Convicia pronum est
Cuique loqui, & jactare minas: mihi robore præstas
Non equidem inficior; tamen est victoria Divum^[9].

Non virtutis opus, forsan te in Tartara mittam.
 375Deterior quanquam, & nostrum penetrabile ferrum est.
Hæc ait, intorquetque hastam; sed flamine leni
Reppulit hanc Pallas Pelidæ ab corpore retro
Ipsum ad Priamidem, deinde irruit asper Achilles
Voce tonans magna; verum Hectora Phoebus Apollo
 380Eripuit nigra circum caligine tectum.
Nam quid enim Dii non possint? Ter Thessalus heros
Irruit^[10], & vacuam ferro transverberat umbram,
Invaditque iterum, funditque hæc ore minaci:
Rursum fata Deo vitasti extrema secundo,
 385Perfide, & instanti eripuit te Phoebus ab ictu,
Quem tu in vota vocas Martem aggressurus, & arma.
Non iterum certe effugies, mihi forte Deorum
Siquis adest, nunc Teucrorum sequar agmina ferro
Hæc fatus, Driopem jaculo transfigit acuto
 390Cervicem ad mediam, fusumque relinquit arena,
Demuchumque Philetoridem stridente coercet
Percussum telo ad genua afflictumque, labantemque
Assequitur cursu, atque animam magno eximit ensc.
Inde Biante sati curru exturbantur ab alto,
 395Laogonus gladio, emissa sed Dardanus hasta.
Troaque Alastoridem prosternit multa precantem,
Prendentemque genu paribus ut parceret annis,
Vesanum qui supplicibus^[11] frendentis Achillei
Tentarit, blandisque animum convellere dictis..
 400Ergo tendentemque manus, & plura parantem
Excipit ense furens, mediumque intersecat hepar,
Viscera tum largo in terram fluxere cruore.
Ille cadit, duræque oculos texere tenebræ.
Occidit & crudo trajectus tempora ferro
 405Mulius, huic dextram stridens subit hasta per aurem,

Perque meat lævam, magno deinde impete Echeclum
Sternit Agenoridem, medium cui findit acuto
Ense caput, nigroque acies intincta cruore
Incaluit, lapsique oculos sopor urget ahenus.
 410Sævit amor ferri, & cubiti qua extrema cohærent
Deucaliona petit, fulgentemque ingerit hastam.
Restitit ille gravi transfixus membra dolore
Haud certi ignarus læthi, mortisque futuræ.
Pelides volat, & gladio cervice recisa,
 415Inde procul caput arata cum casside in auras
Excutit, ille cadens fuso rigat arva cerebro.
Deinde ruit, te Rhygme, petens, quem Thracia pinguis
Miserat in pugnas Pireo genitore creatum.
Et stomachum venit in medium penetrabile telum,
 420Infixumque hæret: pronus de curribus altis
Volvitur ille cadens, famulum tum fræna tenentem
Vertentem ac trepidos retro per plana jugaleis
Sternit Areithoum; fugientis ahenea dorsum
Hasta subit, trepidi hac, illac per gramina cursant
 425Cornipedes, tum ceu magno cum flamma sonore
Culmina piniferi depascitur arida montis,
Dant animos venti, sparguntque incendia late,
Convallesque cave resonant, silvæque profundae.
Haud secus huc, illucque furens discursat Achilles,
 430Membra Deo similis, fluit ater sanguine campus,
Atque velut geminos lata quum fronte juvencos
Junxerit agricola, ut Cereris flaventis aristas,
Hordeaque alba terant, olli volvuntur in orbem,
Mugitusque sonat procul, atque immane gementum
 435Sub pedibus grana, & palexæ franguntur inanes:
Tales acidæ rapido per gramina cursu
Raptantur bijuges^[12], truncataque membra virorum

Calcabant, clypeosque, & fusa cadavera campo,
Ferreus atque axis, sedesque, orbesque rotarum
 440Sanguine foedantur (miserandum) atque ære sonoro
Cornipedum putreis spargit rapida ungula rores.
Pelides famæque avidus, laudisque futuræ
Vertitur huc, illucque fremens vestemque decoram
Invictasque manus, fordatusque arma cruore
 445Et sudore gravi, atque arentis pulvere campi.

Notae

1. V. 26. Suaderem potius. Putidiusculum hoc, & quae sequitur Divorum hinc Græcis, hinc Trojanis faventium discordia. Hæc tamen non hominis, sed false religionis vitio tribuenda. Putidiora adhuc, & quæ vix legi possunt, quæ in sequenti libro habentur, ut notavimus.
2. V. 59. At terram immensam. Unde Neptunus Ἐννοσίγαιος terræ quassator dictus. Sublimem hanc imaginem multum commendavit Longinus, qua nulla quidem sublimior in profanis vacibus invenitur.
3. V. 140. Amphitruoniadae. De hoc Herculis facinore, Hesione, Laomedontis filia, & marino monstro vide Ovidium lib. Metamorphos, 11. fab. 7.
4. V. 198. Ortus Erichtonius. Fuit & alius Atheniensium Rex, sed illum Homerus non Erichtonium, sed Erechteum vocavit in 2. Iliad.
5. V. 204. Quaelibet. Quatuor hos versus hinc transtulit Virgilius ad celeritatem Camillae commendandam in 7. Aeneid
6. V. 209. Ganymedes. De hujus raptu vid. interpretes Virgilii ad 5. Aeneidos.
7. V. 248. Haud illud. De priscorum hominum proceritate, & viribus vide Plinium, Solinum, Huetium, & Aug. de Civ. Dei lib. 15, ubi Virgilii locum in 12, & Homerum citat, quorum imitationem in Alexandriade, uti palmarem in Philosophia errorem quidam reprehendit.
8. V. 266. Sed domus Aeneae. Quod Virg. ampliavit in 3.
   Hic domus Aeneae cunctis dominabitur oris
   Et gnati gnatorum &c.
   quasi Homerus πάντεσσι non Τρώεσσι scripserit, quod non nullis in codicibus legitur, & Spondanus aliis judicandum reliquit. Similis prædictio habetur etiam in Hymno Veneris sive is Homeri sit, sive Poetæ alterius. Ingenium certe, & stylus Homerum non dedecet. Sunt qui hoc logo innixi adventum Aeneæ in Italiam fabulis adnumerant.
9. V. 373. Tamen est victoria Divum. Non enim salvabitur Gigas, id est, robustissimus quisque, in multitudine virtutis suae, & fallax equus ad salutem, atque hujusmodi sexcenta in sacris libris.
10. V. 382. Irruit. Quod de Aenea Virgilius în 5.
11. V. 398. Qui supplicibus. <Hor. ars:>
    Qui iracundus, inexorabilis, acer,
    Jura negat sibi nata, nihil non arrogat armis,
12. V. 437. Raptantur bijuges. Pulcherrimam hanc imaginem delibasse videtur Virgilius in 11. Sed ad Homeri dignitatem, & majestatem non assurgit, quod jam alii observarunt.

Liber XIX	Liber XXI