Nec fidum femina nomen
Tib. 3, 4, 61.
Heus vigilate, viri, heus, agitur res vestra, cavete:
suppositus cineri latet ignis. Scilicet inde,
unde minus censetis, adest mars impius; audet
barbatos imberbe genus detrudere regno.
Costa viri mulier, quota corporis illa virilis
pars fuerit dediscit, vestraque mania fato
esse negat maiora suo, ac sibi debita poscit.
Qui potitur cumeris optat granaria, dorsum
pertaesus nemoris mus optat rusticus urbem.
Iura novare magis quam partes ferre secundas
certum est: indicti a minimis exordia belli.
Non secreta petit loca, clara cernere luce est.
Non equitare pudet, domitare aut verbere currus,
non pressis geminos impellere calcibus orbes.
Iam folium videas sugentem tortile labris
inflatis olidum buccis devolvere fumum.
Quin et graecari, torquere hastile lacerto
adducto, in numerum condiscit flectere membra,
vires ut capiant habiles, leviorque pithecis
transversos rectosque manu pede scandere contos.
Volvite ephemeridas, maius cernetis adortas
andromachas aliud. Gallorum e gente virago,
non longum est tempus, turba adscribente gregali,
supplice adit Proceres quiddam oratura libello:
„se Patribus mandata, quibus sit summa potestas,
„ferre Parisiadum: communia vota precari
„ne spernant, aequum se poscere. Libera quando
„aequiparanda viris est femina, more virorum
„sese amicire sinant, tunicisque fluentibus, atque
„femineo posito cultu, sibi sumere bracas.
„Si Alcidae licuit vestem gestare puellae,
„herculeam cur non liceat gestare puellis?"
Huccine feminei progressa audacia sexus?
vox ea prima fuit. Relegentes deinde petita
riserunt Patres velut aegrae somnia mentis.
Ambigui nova forma viri tumulosior illis
vadere iam medias, digito monstrata, per urbes
visa: simul mentem Proteus fortasse, bimembres,
Tiresias et Scylla subit, Satyrique, Chimaera,
Minotaurus, de genere hoc et cetera monstra.
Audiit ut Patrum quae sit sententia Praeses
Anticyram androgynas mittit curare cerebrum.
Quid deinde? ah minime cessant! At romula quondam
non sic nitendo culmen pervenit ad omne
plebes? patricio non cepit caespite somnos
ut Lucanus ait? Tabulas, connubia, iura
augurii obtinuit, mox urbis et orbis habenas.
Sic se posse putat grassari ad culmina sexus
femineus. Celebrant iam, matre hortante, puellae
ludos, non varias discant ubi Palladis artes
ipsas quae deceant, ratio quae texta suendi,
quî varientur acu lanam ducente vel aurum,
qua ratione clamys, quave arte subucula fiat,
quaenam commendet Pallas et forma galeros,
unde omnis constet muliebris denique mundus;
pupula sed doctae studiis operata Minervae
aversata suas partes operumque labores,
(audite, o matres, audite ubi quaeque latinae)
assidet improbulos paulum pudibunda iuvencos;
proque acubus tractat calamos et pro calamistris
proque colo et calathis, marium gestamina, libros.
In manibus Cicero, Cornelius haeret uterque,
Aeschylus, et belli Troiani scriptor Homerus.
Magne Cato, infernis utinam reddaris ab umbris!
Gymnasii ante fores accinctus fuste fugares
Inflatus buccas addens: procul ite, profanae,
Quid tibi cum graecis scriptoribus atque latinis,
est cui sorte datum natis augere penates,
lacte alere infantes, puerorum fingere mores?
Scilicet, ad mammam sitiens cum adrepserit infans,
porget blanditias tibi lingua Platonis et Ennî!
Doctorum vero in chartis tam cernere acutum
fortis id ingenii, brevibus non frontibus aptum:
grandia conamur tenues ad te facit illud,
absurdeque viris vix pervia femina quaeris..
Tu ne cede domo, melius, mihi crede, latebis;
nec quid agas deerit, faveat si pronuba Juno,
si Lucina. Tibi scito data sceptra secunda
leniter ut regere, et possis formare iuventam.
Molle cor est vobis: viget hinc uxoria virtus,
et materna valet laus. O ubi tempore prisco
quae vixere nurus! sua quam bene munera norant!
Prima pudoris erat, nec cura extrema domorum.
Quacunque aspiceres, tenuis sed munda supellex:
matris ibi ad dulces sollers custodia cunas,
cum pietate labos, fuit haec sapientia: nata
supra se positas nondum captaverat artes.
Illa penum struere, illa colo est operata, nec illa
expavit nigrae sordes cerebrosa culinae.
Tolle tibi hoc dictum uxorem qui ducere curas:
sit pia, sit prudens, sit pulchra, pudica, potensque,
Nasoni ut placet; at studiis si exculta, caveto.
Non faciet laetos isthaec doctrina penates,
Liberi erunt si cura minor, si maxima libri.
At quorsum studia haec tendunt? Latet anguis in herba.
Femina iam nunc, servat enim sub pectore vulpem,
venari plausus, lucem meditarier illam,
qua lauro devincta comam, cum syrmate longo
Quod felix faustumque siet praefata, loquetur
voce palam gravia exiles imitante cicadas.
Hoc primum: ast sibi dein socium cum adsciverit agmen,
votorum extremam sperat contingere metam.
Res minime obscura est: campum ambitiosa petitrix
cogitat, et captare parat suffragia plebis.
„Mene, salus dum agitur populi, dum dives egeni
„colla premit, sexusque sacrata reposcere iura
„tempus adest, cessare domi, manuumque labore
„vanam ducere adhuc ingrata per otia vitam?
„Non ita: macte animo, timidumque, virago, pudorem
„vincat amor patriae. Caligae, calathique, valete:
„in nova castra vocor, mecum capite arma, sorores."
Vox ea per volgus serpit, Proceresque fatigat,
consilium quoties respublica poscit, ut inter
ius sit matronis patriae considere Patres.
Ut nunc sunt mores, fiet; diapontia regna
si quae suppeditant exempla Europa sequatur.
consilium imberbes summis de rebus habebunt;
(Dî patrii prohibete genis, et crinibus ungues!)
orabunt caussas: communia, foedera, leges
ibunt ad normam cerebri muliebris; amico
Mercurio, si servandam qua acceperit arcam,
addetur gazis harpyia novissima nostris.
Dumque aliena nurus tractare negotia pergunt,
plorant parte alia illoti et sine lacte puelli,
pulverulenta omnis iacet, et sine lege supellex,
passim impune suas suspendit aranea telas.
Finge domum officio functum remeare maritum:
deprendat somno vinctos, triclinia vernas
sternere cunctantes: resonare hinc questibus aedes
illita quod prostent hesterna pocula fæce,
candida sordescant foedis mantelia guttis,
et subducta oculis non sint satis abdita naso;
fastidit clausis si crassior aura fenestris.
Quod si acri tectum repleat nidore culinae
porcinam absumens rapidis craticula flammis,
bile tumens furit, ac rabido sic pectore tandem:
„Nemo suam intra fortunam vult quippe manere!
„Sit male femineo generi! esto sacra virago,
„progeniem nata et sanctos servare penates,
„simia doctorum esse volet quaecunque virorum!"