Fragmentum
Aurea jam rutili tacito rota murmure solis
Virgineo delapsa sinu, pendentia Librae
Brachia librabat volucris pulchrumque bilancem
Incurvabat onus. Taciturnae munere pacis
Gaudet uterque Ducum: Lechus propria agmina campo
Excrcet medio rigidique per otia Martis
Instruit haud segnes animos, ruit undique ab urbe
Certatim, campumque tenet clypeata j uventus.
Sole novo juvenes, bellorum fulmina, late
Exercentur equis: pars acres tendere nervos
Ardet et exilem telis deprendere metam:
Caetera, praefixus qua convocat annulus, hastas
Dirigit, et medio studet incurvare lacertos
Pulvere, quadrupedis celeri pede concita pubes.
Talibus illustres animi dum regia factis
Jussa probant, crudo interea sub pectore Biston
Ingemit et tristis medica delusus ab arte
Incusat tardos soles, lunasque remisso
Ire gradu et magno segnes incedere coelo,
Auxilioque viam, fieret quae proxima, poscit.
Aut secet ensis (ait) stricto mea pectora ferro,
Aut liceat laceras renovare in proelia vires.
Audiit liosce Ducis gemitus, medicamque dolori
Spondet opem magicae vocis cantator Iazyx.
Nox erat et niveae splendentia cornua Lunae
Tristia nocturno turbabant nubila coelo,
Donec sacrilego visa est favisse labori
Atque retorsit equos coeloque immobilis haesit.
At magus irriguum cupide exspectantia rorem
Gramina perlustrat: rapit bine atque inde virentes
Et fulvo et niveo vestitos vellere flores.
Et, quas nulla manus tetigit, radicitus herbas
Eruit immiscetque aliis et carmine totum
Obducens calathum magicis immurmurat herbis.
Aureus ut primo Phoebus surrexit Eoo,
Promissam fert laetus opem: tum regia dulci
Post gemitus resonant rediviva palatia cantu.
At genitor Marsusque simul Bistonque vocato
Dona viro cumulant, quibus ille: Silentibus armis
Ne vos, magnanimi proceres, certamina pubis
Lechiacae turbent, animisque in bella juventus
Prona, nec ingenti visenda hastilia campo.
Arte mea tentabo Duces studiisque juventae
Fraena dabo; facilis nudabit inertia campum.
Sic ait; at Marsus: tantum, vir maxime, nostris
Aggredere auspiciis opus, haud invita sequentur
Munera, Lechiacas ut franget inertia vires.
Qua gracili resupina solo surrexerat altis
Turribus, irriguis et Lechica Gnesna fluentis
Umbriferum dabat intus iter, lacus hispidus udo
Cespite et assiduo late conterminus amni,
Cinxerat immotis turritam fluctibus urbem.
Hic locus insidiis datus est, ubi Cynthia curru
Impigra jam dudum magicis accita pruinis
Adfuit, et pulchro factis dedit omina vultu.
Ergo ubi Lechiacae structum magus adstitit urbi
Insidias, oculis longe spatia omnia mensus,
Principio graciles resupinum murmur in undas
Impulit; hic primum proprio (mirabile visu)
Dissilit unda loco, circumstant fluctibus altis
Aequora, tum medias viridis discriminat undas
Insula, et in liquido solidus stetit aequore campus.
Imbellis campus; non hic horrentia Martis
Proelia, non rauco sonuerunt cornua cantu;
Blanda sed in molli, facilis vel inertia ludo
Mulcebat tenui pendentia nubila voce.
Hic tandem agnovit Veneris connubia Mavors.
Ecce autem in viridi lasciva palatia campo
Assurgunt vitreis animata coloribus, unum
Surgit opus, nitido nunquam superabile caelo.
Crystallo tabulata nitent, crystallina lucent
Moenia, crystalli prima sub fronte columnae
Succedunt tecto, summo vix vertice fulvum
Lambere fulgenti pellucida moenia tactu,
Aut inferre diem radiis permittitur aurum.
At minus argenti pretium est; argentea serpunt
Limina, perspicui pedibus calcata metalli.
Caetera candenti vestit crystallus amictu,
Mentiturque mare irriguum; stupet arduus aether
Lunaque et attonitae compressis fluctibus undae
Perspicuum mirantur opus; crystallina late
Regia stat complexa solum, radiosque nitentes
(Blanda quibus virides pingebat Cynthia campos
Caeruleo provecta jugo) spectabilis urbi
Imbibit, et rutilos elata reverberat ignes,
Aequora despiciens late, propriamque teneri
Effigiem ridente lacu pictamque profundis
Gaudet aquis. Simul ipsa novos induta colores
Miratur, radiisque imitabilis unda superbit
Magnanimi ficta ludens in imagine tecti.
Circum prata virent late florumque juventa
Pullulat acclives praetexens gramine ripas.
Planitiesque soli viridis, quam poma coronant
Aurea connexis fulvo velut aggere ramis.
Lucidus interea liquidis sol surgit ab undis
Ignipedes moderatus equos, terrasque salutat
Pronus, et adspecto plaudunt nova sidera campo.
Lecta simul studiis repetit certamina pubes
Lechica, praecipuique Ducum Zbarasque Tecinnusque
Atque alii; generosa suo de more juventus
Excedit portis stridentibus hispida telis.
Ecce autem ante oculos ignota palatia longe
In medio resupina lacu, superare nitentem
Visa polum, croceumque procul Titana pudere
Aemula perspieuo proponere lumina vitro.
Immoti mirantur opus: stupet ipsa juventus
Jam vitreas variis ardere coloribus undas;
Splendida jam liquidum tenuisse palatia pontum.
Quidquid id est, (primus sic fatus in ordine Zbaras)
Tantisper nostro juvat indulgere labori,
O socii, liquido quae tandem prodiga campo
Regia constiterit, num veri ludat imago,
Explorare juvat; major post otia virtus.
Sic ait; accelerant alii, cum littore passis
Conspiciunt velis pictas innare carinas.
Pulchrior ante alias varioque animata colore
Puppis erat; curvo quam visus flectere nauta
Innixus clavo, nivei cui tempora crines
Lambebant circum et misto candore rubebant.
Impiger hanc magica scierat simulare figuram
Arte magus, quem prona ruens ad littora pubes
Sic affata: Tuo quae constitit insula ponto?
Quae crystalla micant? argenti aurique metallo
Quid calcata volunt? Urbem quae numina nostram
Posthabito venere polo? sociumne locarunt
Imperium Lecbo? non plura est passus Iazix.
Ite (ait) egregii proceres, gens Lechica, pulchram
Scande ratem, tutor medio vos flumine ducam
Ipse ego, perspicuosque simul, quem ludere fulvo
Margine conspicitis longe, citus amne locabo.
Quaeritis, illustres animi, quae proxima ponto
Regia constiterit? subitus quis in aequore campus?
Candida Parrhasii liquidum regina Lycaei
Elegit Diana locum, Dziewonia vestra,
Surgere jussit opus tantum: sociataque Nymphis
Exercet pharetrata choros; nemus illud amoenae,
Aurea quod circum pulchro ordine tecta coronat,
Sacratum divae est, et regia sacra Dianae.
Dixerat: et pictam solvit de littore navim
Impiger; illa volat passis super aera velis
Per liquidum tremebunda lacum, mediumque profun-
Servat iter circum frustra latrantibus undis. [do
Ut medio volucri lato super aequore cursu
Transegere viam, dulci resonantia late
Nnbila concentu sonuerunt, vocibus aurae
Collusere leves citharaeque lyraeque patentem
Implevere lacum: subitis clangoribus actum
Lusis in obversis agitatum fluctibus aequor.
Ipsaque perspicuo pubes argentea vitro
Extulit ardentes oculos, accita canoris
Vocibus, et cupidas cantus arrexerat aures.
Nec minus ad fictum resonantia cymbala cantum
Visa salire ratis; nunc inclinata profundo,
Nunc emersa vadis alterno ludere cursu.
Talibus interea gaudent concentibus omnes
Lechiadae, littusque petunt puppimque fatigant
Aequore et optato properant appellere campo.
Jamque propinquabant hilares, et littus amoenum
Lambebant fluctus celeri impellente carina.
Hic prius in viridi currentis margine ponti
Errabant nivei tondentes undique primum
Gramen equi mulcentque novis hinnitibus auras.
Egressi mirantur equos plausuque lacessant,
Et procul errantes propriis contingere palmis
Tentant. Illi avidas per prata virentia cursu
Effugere manus, celerique per arva tumultu
Ingratos juvenum longe illusere labores.
At domus interior viridi circumdata campo
Vicinis circum plaudentibus acta choreis
Perstrepit, et liquidum dulci ferit aethera plausu.
Hic saliunt hilares per prata virentia Nymphae
Indulgentque choris; glomerantur Oreades uno
Ad citharam dociles per gramina currere passu,
Innexis manibus; niveis in vestibus omnes
Ingeminant plausus, campumque diemque fatigant
Plausibus, atque hilares tritum gyrantur in orbem.
At regina jocos salientis et otia turbae
Acclivis molli, Lyciasque induta sagittas,
Spectabat solio, dulci sub mole rosarum
Incurvata libens, Tyrio spectabilis ostro.
Vidit ut in viridi stantem longo ordine pubem
Lechiacam campo et fictas spectare choreas,
Instaurare dolos celer incipit. Ultro sagittis
Absolvit Diana latus, soliumque relinquit
Ardua, et in medium saliens sese intulit agmen.
Tum renovare choros celer imperat: Ite choreae,
Nunc citharae repetantur (ait), nunc cymbala plausus
Ingeminent, vario pulsentur nubila cantu.
Nec secus imperium divae data jussa sequuntur.
Hic avium dulcis concentus in aere late
Personat, et grato frondentes murmure ramos
Obstrepit; hinc cantu resonant virgulta lacusque
Assiduus; teneras avium nec regia voces
Improbat, opposita sed rursus mole canorum
Vult iterare melos, blandasque reverberat auras.
Has inter citharas Nympharum argenteus ordo
Verberat alterno pede gramina, quae tamen ultro
Sternuntur dominis gratissima munera plantis.
In medio Diana choro, sociasque sorores
Puniceis crinita comis, supereminet alto
Vertice: ne quae hilarem turbent obstacula cursum,
Aurea prolixam subnectit fibula vestem.
Dat regina animos: feriunt cava nubila plausus:
Fit strepitus fervente choro: sonitusque melosque
Omnia pervolitat late loca; cursibus actus
Ipse fatiscit ager, natant virgulta nemusque
Aureum, et applaudunt curvato vertice frondes.
Talia spectabant juvenes ludibria longo
Lecliiadae campo; faciles simul unus habebat
Ardor ad adspectam celeri pede currere turbam,
Et tentare choros et dextris jungere dextras.
Fitque satis placito; quid non tentare cupido
Audeat effrenis? quid vana licentia? Sese
Confundunt turbae proceres: solvuntur habenis
Gaudia, posthabitis sudant crateres in armis.
Stant bellatrices aquilae, saevique leones
Otia sectantur: cessant hastilia campo:
Tibia pro lituis et pro clangore tubarum
Molle lyrae sonuere melos; sine lege vagantur
Illusi juvenes, quos non secura voluptas
Talibus implicuit studiis; taedere laboris
Incipit optati; jam vult delusa juventus
Alternare vices nimiisque absistere gyris.
Sic agitant animo: gemini eum, dulcia, fratres,
Pignora, visuntur caro cum Castore Pollux
Exertare pares h umeros alternaque late
Brachia jactare, et ficta certare palaestra.
Addunt se socios proceres, renovatur arena
Fraterno nimium ficte calcata furore.
Hospitibus gaudent alacres, animosque lacessunt.
Mutua connixi protendunt pectora, et altis
Insurgunt dextris, seseque in pulvere fulvo
Ambigui jactant, certantque resistere arena.
Decessere pares, nulli concessa palaestrae
Palma fuit procerum: tarda est post otia virtus.
Ergo alios intrare dolos malesuada voluptas
Imperat, oppositi pars suspicit aurea tecti
Culmina, pars niveis distincta cubilia gemmis
Interiore domo spectant: argentea circum
Moenia mirantur reliqui, vicinaque late
Discurrunt per prata hilares, per amoena vagantur
Gramina; pars virides vicini fluminis hortos
Ingreditur, crocei quos prima fronte salutant
Imperio Zephyri nutantes vertice flores.
Mirantur variis halantem floribus hortum,
Purpureosque metunt flores, tenuisque per arva
Invisunt avidi ludentia murmura fontis.
Jamque per obliquum ter dena volumina coelum
Finierat properis currens argentea bigis
Cynthia, et exhaustum complerat lumine cornu,
Puniceas induta faces; totidemque ruit sol
Hesperiis ter denus aquis, ter denus Eoo
Sparserat assurgens radiantia lumina ponto.
Lechiaca tandem proceres revocantur ab urbe,
Et blandum resecatur opus, causasque morarum
Lechiadas omnes ipsumque inquirere regem,
Praecipuosque duces lectamque ex ordine pubem,
Jam rigidum lituis acciri in proelia Martem,
Sarmaticas jam stare acies turmasque Scytharum
Advenisse bosti, juvenum defertur ad aures.
Illi indignantes: quae tanta insania nobis
Additur? an geminas coiisse in foedera partes
Ignotum est? nuper roranti sanguine campo
Cessimus, utque novo fabricata palatia ponto
Venimus adspectum, toto quem cernitis orbe,
Hesperias nondum Phoebus decessit in undas.
Vix nos una dies tenuit, nunc unica primum
Ire parat radiis penetrans cava nubila Phoebe.
Parcite, aberrastis vel vos, vel sidera; nobis,
Non dubium, vester quin Phoebus luxerit idem.
Ite viri, mora nulla, citi properemus ad urbem,
Sole novo passis iterabimus aequora velis.
Sic pariter dixere omnes: simul ore fremebat
Otia praescindi renuens, et ad arma juventus
Tardior. Heu nocuit quantum mora parva diesque
Exigui! rursum repetit levis otia pubes
In partesque ruit varias, revocantur arenae,
Et tenerae modulantur aves, repetuntur amoeni
Multifidis nimium praegnantes floribus horti.
Jamque dies alterque dies processerat, illi
Imperii immemores, nequidquam moenibus urbis
Exspectati aderant. Accitum mittitur alter
Nuntius; at nitidi delusus imagine tecti
Mansit, et immixtus levibus per prata choreis
Detinuit facilem majora per otia pubem.
Interea rex ipse suae ludibria gentis
Agnovit tacitus: jubet ocius ardua natum
Carbasa in adversos celerem propellere fluctus.
Lechiacos revocetque Duces, tardamque juventam
Imperet accelerare cita super aequora puppi.
Fit via per medium juveni tutissima flumen.
Prima per ingentem patuere palatia campum
Aurea, quam series circum crystallina lambit.
Hic subitum stupefactus opus, jubet acer ad ipsum
Flectere vela lacum pictisque adnare carinis.
Per freta vela ruunt, jam jam sunt littore: (dictu
Mirandum) titubat campus, fugiuntque carinam
Littora, et assurgunt turbatis fluctibus undae
Praecipites. Abiit tenues dispersa per auras
Regia, nec liquido pressit vestigia ponto;
Omnia flumen habet late loca. Heroes in alto
Turbine, simplicibus sese jam stare carinis
Advertunt omnes. Procerum Visimirus ad agmen
Stans celsa in puppi placido sic pectore fatur:
Magnanimi proceres, quae vos ludibria ficto
Decepere loco? cognoscitis otia? quinam
Invictos vicere doli? quas cessit in auras
Lechiadum populata animos invisa voluptas?
Sarmaticus nostras stridor crebro atterit aures,
Telorum horrendus stridor. Vos sibilus aurae
Mulcebat tenuis, pudor! heu pudor! Arma, juventus,
Arma, viri, renovate, ruat neglecta voluptas!
Primus in arma voco. Dixit; quem protinus omnis
Insequitur pubes diram exsecrata paludem
Et tristem indignata locum; pro moenibus urbis
Adstitit infausti memorans ludibria tecti.
Hic tandem proceres revocant in proelia Martem.
Primus in oppositum juvenis pulcherrimus orbem
Praecipiti se tollit equo, nec dextra fefellit,
Currentem propere teres annulus ambiit hastam.
Hoc reliqui fecere Ducum, hoc caetera pubes
Lechica; sic melior rediit post otia virtus.