Malleus Maleficarum

E Wikisource
Salire ad: navigationem, quaerere
Malleus Maleficarum
Malleus maleficarum in tres divisus partes, in quibus Concurrentia ad maleficia, Maleficiorum effectus, Remedia adversus maleficia, Et modus deniq; procedendi, ac puniendi Maleficos abundè continetur, pracipuè autem omnibus Inquisitoribus, et divini verbi Concionatoribus utilis, ac necessarius.
ca 1486


Malleus maleficarum in tres divisus partes, in quibus Concurrentia ad maleficia, Maleficiorum effectus, Remedia adversus maleficia, Et modus deniq; procedendi, ac puniendi Maleficos abundè continetur, pracipuè autem omnibus Inquisitoribus, et divini verbi Concionatoribus utilis, ac necessarius.

Auctore: Iacobo Sprengero Ordinis Praedicatorum, olim Inquisitore.

His nunc primùm adiecimus, M. Bernhardi Basin opusculum de artibus magicis, ac Magorum, maleficiis. ITEM. D. Vlrici Molitoris Constantiensis, de Lamiis et Pythonicis mulieribus Dialogum. ITEM. D. Ioannis de Gerson. olim Cancellarii Parisi?????, de probatione Spirituum, libellum. ITEM. D. Thomae Murner ordinis Minorum, libellum, de Pythonico contractu.

Omnia summo studio illustrata, et multis mendis recens vindicata. Cum Indice Quaestionum et Rerum memorabilium copioso. FRANCOFVRTI AD MOENVM, apud Nicolaum Bassæum. M. D. LXXX.

Reverendo, pietate, eruditione et morum integrita te conspicuo Patri, Ioanni Mintzenbergio, insignis Monasterij Fratrum Carmelitarum Francofurti ad M num Priori vigilantißimo, Domino et amico suo colendo.

Ingentes ac immortales habendas esse gratias iis, qui opus antiquioribus elaboratum temporibus restituunt, et certam rationem, quæ neminem vnquam frustrari falleréve solet reuocant: Sic et ijs qui autores longo tempore probatos restituere satagunt, nemo est qui absque; minus sani iudicij nota ambigere possit. Quod sanè hominum genus, vt vnicè semper sum exosculatus, ita abominor eos, qui superiorum ætatum classicos scriptores (quos vt potè homines, quædam latere, quædam data quoque; opera ipsi pręterire potuerunt) editis voluminibus temerè et sæpenumero absque; iusta causa criminãtur et impetunt. Siquidem ipsi hoc vnum studere (mihi quidem) videntur, vt alijs, ijsque; bonis et bonorum autoribus neglectis, ipsi soli magnifiant, legantur et sapere credantur. Perspicaces scilicet et oculati homines, qui nunquam non vigilent, cunctaque; soli diligenter explore (02) t, vt nihil eos fugiat, et nusquam oculi caligent, cùm interim quandoque; bonus dormitet Homerus. Eos sanè magno cum supercilio legislatorum more, pronunciare audias, Mallei Maleficarum autorem nihili faciendum, quòd pauca quædam, quæ nullo satis tuto ac stabili fundamento nitantur, doceat, et propterea studiosoru (05) manibus excutiendum. Quos tamen, quamuis non per omnia reprehendam, (nec enim quicquã mihi arrogare soleo) statuo tamen nihil ominus, omnes tot ætatum homines haudquaquam cæcutijsse, adeóve insulsos fuisse, vt nullius frugi autores magnifacie (02) dos, ac plerique; recentiores, et ipsi propè melioris notæ, eos magno nec illaudabili conatu, sibi insequendos esse ducerent: Imò potius cum Plinio Iuniore, nullum librum esse tàm malum, quin aliqua ex parte prodesse possit, nec vllum censeo esse tàm triuialem aut gregarium scriptorem, qui interdum benè non doceat, cùm olitor sæpè (quod vulgò dicitur) sit verba opportuna locutus. Verùm omissis cæteris de Mallei Maleficaru (05) autore Iacobo Sprengero, cui te, vir Reuerende, patronum eligimus, id nos sentiendum arbitramur, quod anteà multi præclari viri senserunt, talem esse qui manibus studiosorum versari mereatur. Sed ecquid, quæso, habet Tractatus de Maleficis, quod non insignem autorem sapiat? Quid pars de maleficiorum remedijs et cura continet, vt reliqua taceam, libellus certè adeò doctus, atque; ex intimo Philosophię penu depromptus, experientia ipsa suffragante, vt nihil ferè desiderari videatur. Idipsum, nifallor, de hoc autore quem nu (05) c repurgatum edimus, quiuis nõ malè sanus iudicabit, modò nostram operam, quam in edendo insumpsimus, non improbauerit. Cæterùm, dum operam amicis, plusculum nobis tribuentibus, dedi: quàm benè quod postulabant, præstiterim nescio: id certè citra arrogãtiam dicere possum, me pro viribus elaborasse, quatenus per exemplar quod vnicum habere potui, atque; id valdè mendosum, licuit, autorem deprauatu (05) pristino nitori restituere (02) . Si effeci quod optaui, gaudeo: sin minus, vt meum conatum in magnis occupationibus, vitæque; statu haud satis tranquillo, saltem boni consulant probiviri, qui labores ob Reipub. literariæ commodum susceptos laudare solent, peroptarim. Verùm enimuerò, quicquid sit quod præstitimus, id omne tibi, vir Reuerende, nuncupamus, atque; ad tuos postes appendimus. Quod vt facerem amicoru (05) quorundam flagitationes, id vltrò cogitantem incitarunt, et currenti quasi calcar addiderunt. Et quare hæsitandum mihi etat hęc tibi dedicare, quem vnicè quoda (01) modò nostræ arti, (vtpotè liberalium artium præceptis mirum in modum imbutum) fauere et fouere omnes norunt? Malleus etiam Maleficarum vel nemine, nedum vllo commendante, amicè sit excipiendus. Namque; vt vino vendibili suspensa hedera nihil opus esse passim Prouerbio iactatur: ita nec autor ille sua laude ac gratia ornatissimus, apud virum humanissimum, et studia obnixè colentem et liberaliter habentem, aliena prædicatione egerevidetur: vt eam quoque; ob rem, si, quem tibiiam offero atque; consecro, nullis præco (04) ijs nostris, de more multoru (05) , locuples atq; onustus accedat, minus sim reprehe (02) dendus. Deindè hic noster Malleus Maleficarum aliundè quàm abste, patrocinium sibi implorare minimè potuit. Na (01) si is, qui primus opus hoc conscripsit, Monasticæ vitæ Prępositus fuerit: an nõ per Deum immortalem inconsultò facerem, si, dum hoc ipsum è tenebris, in quibus iamdudum delituit, in lucem eruo, et autoris consilium semper spectare debeo, Prioremvigilan tissimum alijs posthaberem? cùm eò sit tàm celebri Mec nate cæteris charius et commendatius futurum, quo tu alios omnes eruditione, Pietate, dignitate, Prudentia et gratia, si non antecellere, tamen æquarevideris. Denique; exhocipso, quòd tibi vir Reuerende, hunclibellum nuncupo, intelligant studiosi velim: eum peritioribus et iudicio valentibus duntaxat profuturum: imperitis verò(quod autoripse testatur) neque; conscriptu (05) esse, neque; nunc in eorum gratiam diuulgari. Malleum igitur Maleficarum cùm typis euulgare aggrediebar, te vnum ceu fidam Cynosuram intuebar, quo duce tutum felicemque; portum mihi promittebam. Quam cogitationem meam, cùm homines tibi coniunctissimi co (04) probassent, iteru (05) atque; iterum gaudebam, quòd neque; temerario iudicio falsus fuissem, neque; restaret quippiam, quod ob naufragij metum ab incepto cursu reuocare me valeret. Iam igitur nihil superest, cùm me et optatum portum inuenisse intelligã: et studiosos aliqua ex parte iuuisse, nec oleum operamque; planè lusisse cognoscã. d. n. si fiet, et nos maiora atque; exoptatiora deinceps parabimus, et Malleus Maleficarum pristino nitori restitutus, suam sibi felicitatem gratulabitur: neque; eum, vt iampridem, sub tuo anspicio sibi est pollicitus, commutatæ aut patrię aut vestis p nitebit. Vale vir Reuerende. Francofurti ad M num Pridie Idus Martij. Anno M. D. LXXX. T. R. D. Addictus Nicolaus Bassæus Typographus.


SEQVITVR IN PR AE CEDENTEM TRACTATVM APPROBAtio, et subscriptio Doctorum almæ Vniuersitatis Coloniens. IVXTA FORMAM PVblici Instrumenti. In nemine Domini nostri Iesu Christi Amen. Nouerint vniuersi, prasens publicum Instrumentum lecturi, visuri et audituri, quòd anne à natiuitate eiusdem Domini nostri, Millesimo, quadringentesimo, octuagesimo septimo, in dictione quinta, die vero subbati, decima nona mensis Maij, bora quin tapost meridiem vel quasi, Pontificatus sanctißimi in Christo patris et domini nostri, domini Innoceniij, Diuina prouidentia Papa oclaui, Anno tertio, In mei Notarij publici et testium infrascriptorum adboc specialiter vocatorum et rogatorum prasintiapersonaliter constitutus, Venerabilis et religioso frater Henricus Institoris, sacra Theologia professor, ordinu Pradicatoru (05) , Haretica prauitatis Inquisitor, à sancta side Apostelica, vnà cum Vener abili et religiosofratre lacobo Sprenger, etia (01) sacra Theologia Professere, acco (04) uentus Pradicatorum Colonié. Priore, collegasuospecialiter deputatus, pro se et dicte collega sue proposuit atquè dixit, quòd modernus summus Pontifex, s. demin. Innocentius Papa prafatus, per vnam patentem bullam commisit ipsis inquisitoribus Henrice et Iacobo, erdinis Pradicatorum et sacra Theologia Professeribus pradictis, facultatem inquirendi Apostolica auctoritate super quascunque; Hareses, pracipuè autem super Haresim Maleficarum, modernu temperibus vigentem, et hoc per quinquè Ecclesias Metropolitanas, videlicet, Maguntiuem. Colonien. Treueren. Saltzburgen. et Bremen. cum omnifacultate contratales procedends, vsquè ad vltimum exterminium, iuxtatenorem bulla Apostolica, quam suis habebant in manibus, sanam, integram, illasam, et non vitiatam, sed omni prorsus suspitione carenti. Cuius quidem tenor bulla sie incipit: Innocentius Episcopus seruus seruorum Dei. Adfuturam rei memoriam summis desiderantes affectibus prous pastoralis solicitudinis cura requirit, vtfides Catholica nostris potißimè temporibus vbiq; augeatur et floreat et c. Finit autem sic. Datum Roma apud sanctum Petrum, Annoincarnatiõis dominica Millesimo, quadringe (02) tesimo, ectuagesime quarto, Nonas Decembru, Pontificatus nostri Annoprime. Et quia nonnulli animarum rectores, et verbi Dei pradicatores, publicè in eorum sermonibus ad populum asserere et affirmare non verebantur, Maleficas non esse, aut qui nihil in nocumentum creaturarum quacunquè operatione efficere possent, ex quibus incautis sermonibus non nunquam seculari brachio ad puniendu (05) huiusmodi Maleficas amputabatur facultas, et hoc in maximu (05) augmentum Maleficarum et confortationem illius Haresis. Ideò prafati Inquisitores, totis eorum viribus cunctis periculis et insultibus obuiare volentes, tractatum quendam nõ tàm studiosè quàm laboriosè collegerunt. In quo non tam huiusmodi pradicatorum ignorantiam, pro Catholica fides cõseruatione repellere annisi sumi, quantum etiam in exterminium Maleficarum debitos modos sententiands et easdem puniendi, iuxta dicta bulla tenorem, et sacrorum canonum instituta labor arunt. At quontam consenum rationi est, vt ea qua pro communi vtilitate fiunt, etiam communi approbatione Doctorum robere (02) tur: Ideò ne prafati rectores discoli, et pradicatores sacrarum literarum ignari, astimare (02) t pradictum tractatum, sicut pramittitur collectum minus benè Doctorum determinationibus, et sententijs fulcatum, eundem alma Vniuersitati Colonien. seu no (04) nullis ibidem sacra pagina professoribus ad discutien dum et collection amdum obtulerumt, vtsi qua reprehensibilia, et à Catholica Veritate dissona reperirentur, eorumiudicio sic refutarentur, quod tamen consona Catholica Veritati approbarentur, quod subscriptis modis factum fuit. In primis egregius dominus Lambertus de Monte, manu suapropri. ise subscripsit, prout sequitur. Ego Lambertus de Monte, sacra Theologra humilis professor, Decanus pro tempore facultatis sacra paginæ eiusdem studij Colonien. fateor ac manu meapropria istum tractatu (05) tripartitum, per me lustratum, et diligenter collation atum, quò ad eius partes primas nihilcontinere, saltim meo humili tudicio, quod sit contrarium aut sententijs non errantium Philosophorum, aut contra Veritatem sancta Catholica et Apostolica fidei, aut contra Doctorum determinationes, à sancta Ecclesiaapprobatorum, aut admissorum. Tertia etiam pars vtiquè sustinenda et approbanda, quò ad illorum Hareticorum punitiones, de quibus tractat inquantum sacris canonibus non repugnat. Iterum propter experime (02) tain hoc tractatus narrata, qua vtiquè propter famam tanterum virorum pracipuorum etiam Inquisitorum creduntur esse vera. Consulendum tamen videtur, quòdiste tractatus doctis et viris zelosis qui exeo sana, varia, et matura consilia in exterminium Maleficarum conferre possunt, communicetur simul et Ecclesiaru (05) rectoribus timor atis et conscientiosis duntaxat, ad quorum doctrinam subditorum corda in odium tàm pestifere Heresis incitari poterunt, ad cautelam bonorum pariter et malorum inexcusabilitatem atque; punitionem, vt sic misericordia in bonis, et Institia in malis luce clarius pateat, et in omnibus Deus magnificetur ipsoprastante, cui laus et gloria. Deindè adidem Venerabilis Magister Iacobus de Stralen, etiam propria manu suasubscripsit, in hunc modum. Ego Iacobus de Stralen, sacta Theologia Professer minimus, post visitationem tractatus memorati, sentio co (04) formiter per omnia, his que per Vener abilem Magistrum nostrum Lambertum de fronte Decanu (05) sacra Theologia superius annotatasune, quod attestor hac striptura manus mea ad laudem Dei. Pariformiter eximius Magister Andreas de Ocksenfuri, etiam prepria manu sesubscripsit, vt infrà de materia oblati tractatus, quantum prima facie apparuit, quod contestor manus mea scripiura, ad finemin eodem expressum promouendum. Consequenter autem egregius magister Thomas de Scotia, similiter se propria manu sua subscripsit prout sequitur. Ego Thomas de Scotia sacra Theologia Doctor, licèt immeritus conformiter sentio per omnia Venerabilibus magistr is nostris pracedentibus, in materia prefati tractatus per me examinati, quod attestor manu propria mea. Subsequenter et secunda subscriptio contra prafatos pradicatores incantos sic acta fuit. In primis positi fuerunt articuli pront sequitur. Primò Inquisitores Haretica praustatis deputatos auctoritate sedis Apostolica, iuxta formam canonum commendant Magistri sacra Theologia subscripti, et hortantur, quòd dignentur prosequi cum zelo eorum officium. Secundò, quòd maleficia posse fieri per mißione Diuma ex cooper atione Diaboli, per Maleficos aut Maleficas, non est contrarium fidei Catholica, sed cõsonum dictis sacra siriptura, imo necessarium est, iuxta sententias sanctorum Doctorum, illa quandoquè posse fieri admittere. Tertiò, pradicare ergò maleficia non posse fieri, erroneum est, quiasic pradicãtes impediunt, quantum in eis est, opus pium Inquisitorum, in praiudicium salutis ani marum, secretatamen qua quan doquè ab Inqui sitoribus audiuntur, non sunt omnibus reuelanda. Vltimò exhortandi veniunt omnes Principes, et quicunquè Catholici, vt aßistere aignentur tàm pijs votis Inquisitorum, pro defensione sanct a Catholica fides. Demu (05) vero subscripti et suprascripti Doctorespr adicta facultatis Theologia, manibus proprijs sesubscripserunt, prout ego Arnoldus Notarius infrascriptus ex relatione honesti loannis Vorda de Meclinia, alma Vniuersitatis Colonten, bede lli iurati qui mihi hoc retulit, audiui, et ex manibus etiamsupra et infrascriptis apparuit, vidi et in hunc qui sequitur modum. Ego Lambertus de Monte, sacr a Theologia humilis professor, ita sentio vt prascribitur, teste hac manu mea propria. Ego Vdalricus Rreidenwick de Klyngen, sacra Theologia professor nouißimus, vt prasiriptum est, ita sentien dum hae manus propria subscriptione censeo. Et ego Conradus de Campis, sacr a Theologia professor humilimus, prout supr à cum maioribus meu in idem concurro iudicium. Ego Cornelius de Breda, minimus professor ita sentio, vt prascriptu (05) est, quod te stificor manu mea propria. Ego Thomas de Scotia, sacra Theo logia professor, licèt immeritus, cõformiter sentio Venerabilibus professoribus prascriptis, teste manu mea propria. Ego Theodoricus de Bummell, sacra Theologia humilimus professor, ita sentio sicut scriptu (05) est per Magistros meos prascriptos, quod testor manu mea propria, in assertione articuloru (05) prascriptorum conformis iudicij sum cum venerandis Magistris nostris, praceptorib. meis. Ego Andreas de Ochsenfurt sacra Theologia facultatis professor, ac Theologorum Vniuersitatis Coloniensis collegij minimus. Nouißimè autem et finaliter iam dictus vener absiu et religiosus fraier Henricus Institoris Inquisitor, habuit et tenuit in suis manibus quandam aliam liter am pergamenam Serenißimi regis Romanorum, sigillo suo rubeo rotundo, in capsa carea glauca impressa, impressula pergameni inferius impe (02) dentis, sigilli sana (01) et integram non vitiatam, non cancellatam, neque; in aliqua sui parte suspectam, sedomni prorsus vitio et suspitione carenti. Ita quod in faciliorem expedit onem huius negocij fidei, idem serenißimus Dominus Romanorum Rex prafatus, ipsam eandem bullam Apostolicam suprà tactam, tanquam Christianißimus Princeps tueri et defendere voluit, atquè vult, et ipsos Inquisitores in suam omnimodam protectionem suscipst. Man dans et pracipiens omnibus et singulis Romano Imperio subditis, vt in executione talium negociorum fidem ipsis Inqui sitoribus omnem fauorem et aßistentiam exhibeant, ae aliàs facsant, prout in eadem litera plenius continetur et habetur. Cuius quiáem latera regalis principsum et finis hic infrà annotantur in hunc modum. Maximilianus Diuina fauente clementia Romanorum Rex semper Augustus, Archidux Austria, Dux Burgundia, Lotharingia, Brabantia, I ymburgia, et Geldria, Comes Flandria, et c Finis verò Datum in oppido nostro Bruxellen. nostro sub sigillo, mensis Nouembris, die sexta, Anno Domini, Millesimo quadringentesimo octuagesimo sexto, regni nostri annoprimo. De sispermißis in omnibus et singulis iam dictis, Venerabilis et religiosus frater Henricus, Inquisitor, pro se et collegasuo antedicto, ipsis à me Notario publicum, seu publica instrumentum et instrumenta, in meliori forma petijt. Acta sunt hæc Colonia, in domo habitationis Venerabilis Magistri Lamberti de Monte pradicti, infraimmunitate (02) Ecclesia sancti Andrea Coloniensis sita, in camer a negociorum et studij eiusdem Magistri Lamberti, inferius, sub anno Domini, indictione, mense, die, horis et Pontificatus quibus suprà, prasentibus ibidem pradicts Magistro Lamberto, et Ioanne Bedello, nec non honestis virus Nicolao Cuper de Venroide, Venerabilis curia Coloniensis Notarioiurato, et Christiano Vintzen de cusi Kirchen, clerico Coloniensis diocesis, testibus ad pramissa fide dignis rogatis et requisitu. Et ego Arnoldus Kolich de cusi Kirchen, clericus Coloniens. siur atus, quia pramißis omnibus et singulis, dum sic, vt pramittitur, fierent et agerentur, vuà cum pranominatis testibus prasens fui, eaque; sic fieri vidi, et vt prafcrturex relatione Bedelli audius, idcircò prasens public um instrumentum, manu meaproprta scripium et ingrossatum, ex ind a confecs subscripsi, publicaus, et in hanc publicam formam redegi signoque et noinine mets solitis et consueiu signaus, et rogatus et requisitus, in fidem et restimonium omnium et singulerum pramissorum. FINIS. APOLOGIA AVCTORIS IN MALLEVM Maleficarum. Cvminter ruentis seculi calamitates quas proh dolor non tàm legimus, quàm passim experimur, vetus oriens damno suæ ruinæ irrefragabili dissolutus, Ecclesiam quaru nouus oriens homo CHRISTVS IESVS asperfione sui sanguinis f cundauit, licèt ab initio varijs Hæresum contagionibus inficere non cessat, illo tamen præcipuè in tempore his conatur, quando mundi vespere ad occasum declinante, et malitia hominum excrescente, nouit in ira magna, vt Ioan. in Apoc. testatur, se modicum tempus habere. Quare et insolitam quandam hæreticam prauitatem in agro dominico succrescere fecit, Heresim in quam Maleficarum, à principahori in quo vigere noscitur sexu denotando. Quæ dum innumcris machinatur in sultibus, hoc tamen in fingulis quod cogitatu terribile, DEO nimium abominabile, et omnibus CHRISTI fidelibus odibile cernitur, operibus expletur. Ex pacto enim cum inferno; et f dere cum morte f tidissimæ seruituti, pro earum prauis explendis spurcitijs se subijciunt. Prætereà ea quæ in quotidianis ærumnis, hominibus, iumentis, et terræ frugibus, ab eis DEO permitte (02) te, et virtute Dæmonum concurrente, inferuntur. Inter quæ mala nos Inquisitores IACOB VS SPRENGER vnà cum charissimo ab Apostolica sede in exterminiu (05) tàm pestiferæ Hæresis, socio deputato: licèt inter diuinoru (05) eloquiorum Professores sub prædictorum ordine militan tium minimi. Pio tamen ac lugubri affectu pensantes quid remedij, quidve solaminis mortalibus ipsos pro salutari Antidoto foret administrandum, huic operis præ cunctis alijs remedijs pios submittere humeros dignum iudicauimus, consisi de melliflua largitate illius, qui dat omnibus affluenter, et qui calculo sumpto de altari forpice, tangit et mundat labia imperfectorum, in finem optatum cuncta perducere. Verùm cùm in operibus hominum nil fiat adeò vtile et licitum, cui non possit aliqua pernicies irrogari. Ingeniola etiam nostra ad acumen no (04) per ueniunt veritatis, nisi lima alterius prauitatis plurimu (05) fuerint abrasa. Ideò qui de nouitate operis nos redarguendo æstimat ad certamen illius confidenter accedimus. Sciat tamen hoc ipsum opus nouum esse simul et antiquum, breue pariter et prolixum, antiquum certè materia et autoritate; nouum verò partium compilatio (04) e, earum que aggregatione, breue propter plurimorum autorum in breuem perstrictione (02) , longum nihilomin us propter immensam materiæmultitudinem, et Malesicarum imperscrutabile (02) malitiam. Nec hoc dicimus, cærerorum autoru (05) scriptis præsumptuosè derogando, nostrumque opus iacta (01) ter et in aniter extolle (02) do, cu (05) ex nostro ingenio pauca et quasi nulla sint addita. Vnde non nostrum opus, sed illorum potius censetur quorum ex dictis ferè suntsingula cõtexta. Qua fimul ex causa nec poëmata condere, nec sublimes theorias c pimus extendere, sed exceptorum more procedendo ad honore (02) summæ trinitatis, et indiuiduæ vnitatis super tres partes principales, origine (02) , progressum et fine (02) . Maleficarum Malle um tractatum nuncupando, aggredimur recollectionem operis socio, executionem verò his quibus iudicium durissimum imminet cò quod in vindictam malorum, laude (02) verò bonorum constituti cernuntur à DEO, cui omnis honor et gloria in secula seculorum, Amen.

TENOR BVLL AE APOSTOLICAE ADuerſus hæreſim Maleficarum. Innocentivs epiſcopvs, ſervvs ſeruorum DEI Ad futuram rei memoriam. Summis deſiderantes affectibus prout paſtoralis ſollicitudinis cura requirit, vt fides catholica noſtris potiſſime temporibus vbique; augeatur et floreat, ac omnis Hæretica prauitas de finibus fidelium procul pellatur, ea libenter declaramus, ac etiam de nouo concedimus, per quæ huiuſmodi pium deſiderium noſtrum uotiuum ſortiatur effectum, cunctiſque; proptereà per noſtræ operationis miniſterium, quaſi per prouidi operatoris ſarculum erroribus extirpatis, eiuſdem fidei zelus et obſeruantia, in ipſorum corda fidelium fortius imprimatur. SANE nuper ad noſtrum non ſine ingenti moleſtia peruenit auditum, quòd in nonnullis partibus Alemaniæ ſuperioris, nec non in Maguntinenſis Colonienſis Treuerehſis Saltzburgenſis et Bremenſis prouincijs, ciuitatibus, terris, locis, et dioceſibus quam plures vtriuſque ſexus, perſonę propriæ ſalutis immemores, et à fide catholica deuiantes, cum dæmonibus, incubis et ſuccubis abuti, ac ſuis incantationibus, carminibus et coniurationibus, alijſque; nephandis ſuperſtitijs, et ſortilegijs exceſſibus, criminibus et delictis, mulierum partus, animalium fœtus, teriæ fruges, vinearum vuas, et arborum fructus, nec non homines, mulieres iumenta pecota, pecudes, et alia diuerſorum generum animalia, vineas quoque, pomeria, prata, paſcua, blada, frumenta, et alia terræ legumina, perire, ſuffocari, et extingui facere, et procurate, ipſaſque; homines, mulieres, iumenta, pecora, pecudes, et animalia diris ràm intrinſecis, quàm extrinſecis doloribus et tormentis afficere, et excruciare, ac eoſdem homines ne gignere, et mulieres ne concipere, viroſque in vxoribus, et mulieres ne viris actus coniugales reddere valeant impedire. Fidem preterea ipſam quam in ſacri ſuſceptione baptiſmi ſuſceperunt, ore ſacrilego abnegare. Aliaque; quamplurima nefanda excessus et crimina, instigante humano genetis inimico cõmittere et perpetrare non verentur in animaru (05) suarum periculu (05) , diuinæ maiestatis offensam, ac pernicio sum exemplum, ac scandalum plurimorum. Quodque; licet dilecti filij HENRICI Institoris, in prædictis partibus Alemaniæ superioris, in quibus etia (01) prouinciæ, ciuitate, terræ dioces, et alia loca huiusmodi comprehensa fore censetur, nec non IACOBVS SPRENGER per certas partes lineæ Rheni, ordinis Prædicatoru (05) et Theologiæ professores, Hæreticę prauitatis inquisitores, nec literas Apostolicas deputati fuerunt, prout adhue existunt, tamen nonnulli clerici et laici illarum partium quære (02) tes plura sapere quàm oporteat, pro eo quòd in literis deputationis huiusmodi prouincię, ciuitates, dioces. terræ et alia loca prædicta, illarumque; personæ ac excessus huiusmodi nominatim et specificè expressa no (04) fuerunt, illa sub eisdem patribus minime contineri, et proptereà præfatis Inquisitoribus in prouincijs, ciuiratibus, diocef. terris et locis prædictis, huiusmodi inquisitionus officium exequi non licere, et ad personarum earundem per excessibus et criminibus antedictis, punitionem, incacerationem et correctionem admitti non debere, pertinaciter asserere non erubescunt. Propter quod in prouincijs, eiuitatibus, dioces. terris et locis prædictis excessus, et crimina huiusmodi non sine animarum earundem euidentia iactura, et æternæ salutis dilpendio remane (02) t impunita. Nec igitur impedimenta quælibet quæ per ipsorum inquisitorum officij executio, quomodolibot retardari posset de medio submouere, et ne labes Hærericæ prauitatis, aliorumque; excessum, huiusmodi in perniclem aliorum innocentum sua venena diffundat, oportunis remedijs prout nostro incumbit officio, prouidere volentes fidei zelo ad hoc maximè nos impellente, ne proptereà contingat, prouincias, ciuitates, dioceses, terras et loca prædicta sub eisdem partibus Alemaniæ superioris, debito inquisitionis officio, carcere eisdem Inquisitoribus in illis officium inquisitionis, huiusmodi exequi licere, et ad personarum earundem, super excessibus et criminibus prædictis/correctione (02) , incarcerationem, et punitionë admitti debere, perindè in omnibus, et per omnia, ac si in literis prædictis prouinciæ, ciuitates, dioces. terræ et loca, ac personæ, et excessus huiusmodi nominatim, et specificè espressa sorent, aut oritate Apostolica tenore præsentium statuimus. Proque; potiori cautela literas et deputationem prædictas ad prouincias, ciuitates, dioces. terras et loca, nec no (04) personas, et crimina huiusmodi extendentes, præfatis Inquisitoribus, quòd ipsi, et alter eorum, accersito se cum dilecto filio, IOANNE GREMPER Clerico Constantien. dioces. Magistro in artibus, eorum moderno, feu quouis alio Notario publico, peripsos, et quemlibet eorum pro tempore deputando in prouincijs, ciuitatibus, diocesis, terris, et locis prædictis, contra quascunque personas, cuiuscunque conditionis, et præeminentiæ fuerint huiusmodi inquisitionis officiu (05) exequi, ipsasque; personas quas in pręmissis culpabiles reperierint, iuxta earum demerita corrigere, incarcerare, punire, et mulctare. Nec no (04) in singulis prouinciarum huiusmodi parrochialibus Ecclesijs, verbum DEI fideli populo quotie (02) s expedierit, ac eisvisum fuerit proponere, et prædicare, omniaque; alia et singula in pręmissis, et circa ea necessaria et opportuna facere, et similiter exequi liberè et licitè valeant, plenè ac liberam eadem auctoritate de nouo co (04) cedimas facultatem. Et nihilominus venerabili fratri nostro Episcopo Argentinensi, per Apostolica scripta mandamus, quatenus ipse per se, vel per aliu (05) , seu alios præmissa vbi, quando, et quotiens expedire cognouerit, fueritque; pro parte Inquisitoru (05) huiusmodi, seu alterius eorum legitime, requisitus, solenniter publicans, non permittat eos quoscunque; super hoc contra prædictarum et præsentium literarum tenorem, quauis autoritate molestari, seu alias quomodolibet impediri molestatores et impedientes, et contradictores quoslibet, et rebelles, cuiuscunque dignitatis, status, gradus, præemine (02) tiæ, nobilitatis, et excellentiæ aut conditionis fuerínt et quocunq; exemptionis priuilegio sint muniti. Per excommunicationis, suspensionis et interdicti, ac alias etiam formidabiliores, de quibus sibi videbitur sententias, censuras et p nas, omni appellatione postposita, compescendo, et etiam legitimis super his per eum seruandis processibus, sententias ipsas quotiens opus fuerit aggrauare, et reaggrauare autoritate nostra procuret, inuocato adhoc si opus fuerit auxilio brachij secularis. Non obstantibus premissis, ac constitutionibus, et ordinationibus Apostolicis contrarijs quibuscunque. Aut si aliquibus communiter, veldiuisim ab Apostolica fit sede indulium, quod interdici suspendi, vel excommunicari non possint, per literas Apostolicas non facientes plena et expressam, ac deverbo adverbum, de indulto huiusmodi mentionem, et qualibet alia dictæ sedis indulgentia generali vel speciali, cuiuscunque tenoris existat, per quam præsentibus non expressam, vel totaliter non insertam, effectus huiusmodi gratiæ impediri valent quomodolibet yel diffetri, et de quacunque toto tenore habenda sit in nostris literis mentio specialis. Nulli esgò omninò hominum liceat hanc paginam nostræ declarationis, extensionis, concessionis et mandari inftingere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare præsumpseris, indignationem omnipotentis DEI, ac beatorum Petri et Pauli Apostolorum eius se nouerit incursurum. Datum Roma apudsanctum Deaxum Annoincarnationis Dominica, Millesimo, quadrina gentesimo, octuagesimo quarte. Nom]. Decembris. Pontificatus nostri Anno prima. AVTORES EX QVIBVS HOC OPVS DEsumptum est, et ab Autore citati. Dionysius Areopagita. Ioan. Chrysostomus. Ioan. Cassianus. Ioan. Damascouus. Heraclides. Hilarius. Augustinus. Gregorins Papa primus. Isidorus Epis. Hispàlenfis. Itinerarium Clementis. Remigius. Alberrus Magnus. Thomas Aquinas. Bernardus Abbue. Bonauentura Cordin. Antonius Archieb. Florent. Petrus de Bonauentura. Petrus Damianus. Nicolaus de Lyra. Glossa ordinaria. Paulus Burgenfis. Magister Historiarum. Magister Sententiarum. Vincentius Beluacensis. Gulielmus Parifiensis. Petrus de Palude. Petrus de Taranthafis. Scotus. Guido Carmelita. Alexander de Ales. Ioan. Nider. Rabbi Moyses. Compendium Theologicæ veritatis. Vitæ Sanctorum Petrum. Concilia. Iura Canonica. Boëtius. Hostienfis. Gratianus. Thomas Brabantinus. Raymundus. Vbertinus. Goffredus. Cæsareus. Bernardus. Alij etiam sunt (amice lector) quicquid auxilij Maleficorum, et Dæmonis naturæ cognitionem appetentibus, præstare valeant:tuo calcnlo relin quimus dijudicandum, quorum nomina hæc sunt. Michaël Pselus. Denatura Dæmonum. Martinus Plausc. Episc. Tubingæ. De Maleficils. Astesanus ord. Minorum, in summa de cafibus. Bartholomæus de Spina ord. Prædicat. De Strigibus. Ioan. Franciscus Picus Mirandulanus. De Ludisicatione Dæmonum. Constantinus Parentinus. Seruita, de Incubis et Succubis. Paulus Girlanda de Castellione, de Sortilegijs et tortura sortileg. Acta et practica Inquisitorum.


PRIMA PARS MALLEI MALEFICARVM, Tria continens, quæ ad Maleficium concurrunt, vt sunt, Dæmon, Malesicus, et Diuina permissio. An Maleficium fit, QV AE STIO PRIMA. Vtrvm asserere Maleficos esse, sit adeò Catholicum, quòd eius oppositum pertinaciter asserere, omnino sit bareticum. Et arguitur, quòd non sit Catholicum quicquam de his asserere. 26. q. 5. Episcopi. Qui credit, posse fieri aliquam creaturam, aut in melius deteriúsve transmutari, aut in aliam speciem vel similitudinem transformari, quàm abipso omnium Creatore, pagano et infideli deterior est. Talia autem referunturfieri à Maleficis, ideòtalia asserere non est Catholicum, sed hæreticum. Prætereà, nullus effectus maleficialis est in mundo, probatur. Quia si esset, operatione Dæmonum fieret. Sed asserere, quòd Dæmones possunt corpomles transmutationes aut impedire aut efficere non videtur Catholicu (05) , quiasic perimere possent totum mundum. Prætereà, omnis alteratio corporalis, puta circa infirmitates aut sanitates protreandas, reducitur in motum localem, patet ex 7.phys. Quovumcanque (30) est motus c li. Sed Dæinones mot er se nota relinquuntur, vel ad minus, si noscere velit in scriptis Doctor. super 2. Senten. d. 5. singula ad vngue (02) elucidata inueniet. Co (34) nspiciet enim, quòd cuncta opera sua per Intellectum et Voluntatem Dæmones exequuntur. Item, quòd hæc dona naturalia non sunt immutata: Sediuxta Dionysium. 4. ca. de di. non manserunt integra et splendidißima, quamuis eis vti ad bonu (05) virtutis non valeant, inueniet etiam, quantum ad intellectum, quòd triplici acumine scientiæ vigent, s.subtilit ate naturæ, experientia temporum, et reuelatione supernorum spirituum, inueniet etiã, in quibus et qualiter conditiones, et naturales hominum impreßiones, ex influentijs corporum c lestium prædominantes agno scunt, vnde et eliciunt, aliquos magis esse dispositos ad maleficia exeque (02) da, quàm alios, quos etiam præ cæteris ad huiusmodi exequenda infestant. Quantum verò ad eius voluntatem, reperiet ipsam immobiliter malo inhærere, semper peccare peccatis Superbiæ, Inuidiæ et summæ displice (02) tiæ, quod Deus pro sua Gloria eo vtitur contra suam volu (05) tatem. Cognoscet, qualiter ex his duobus te prædisposito. Dæmon aute (02) est genus limitatæ Virtutis, ergo vexationem intensiorem facere potest Diabolus in homine disposito ad illam vexationem, siue ad illud, ad quod Diabolus intendit adducere, quàm in homine dispositionis contra riæ. Puta Diabolus potest vexare intensius paßiõe Melancholica hominem dispositum ad illam, quàm ho (34) minem contrariæ dispositionis. Certum est autem, herbæ et harmoniæ multùm possunt immut are dispositionem corporis, et ex nõ sequenti motus sensualitatis, hoc patet de herbis, cùm quædam inclinant ad Lætitiã, quædam ad Tristitiam, et sic de alijs. Hoc etiam patet de barmonijs per Philosop. 8. Polit. vbi vult, quòd Dæmones harmoniæ habent prouocare diuersas paßiones in homine. Hoc etiam refert Boetius in Musica sua, et autor de ortu scientiarum, vbi loquens de vtilitate Musicæ dicit, quòd valet ad curandum vel alienandum diuersas infirmitates, et ita patere potest, (38) cæteris paribus fit vexatio debilior. Non autem video, quomodo herbæ vel harmoniæ poßint in homine di Doctoribus non fit mentio de matrimonialiter coniunctis, tamen per reprobationem secundi erroris hoc patet. Dicunt enim, (38) aliorum error erat, quòd licet Maleficium esset et abundaret in mundo, etiam cõtra carnalem copulam, tamen quia nullum tale Maleficium potest censeri perpetuum, ideò nunquam dirimeret matrimoniumiam contractum. Ecce, quòd mentio fit de matrimonialiter coniunctis. Improbando autem hunc errorem, licet declarare hoc non deseruiat ad propositum, tamen propter eos qui copiam librorum non habent. Notandu (05) , (38) improbant per hoc, (38) talia asserere, dicunt esse contra experimentu (05) , et contra Iura antiqua et noua. Vnde dãt talem Catholici D D. di stinctione (02) , (38) Impote (02) tia ex Malesicio procreata, aut est temporalis, aut perpetua. Si te (02) poralis, tunc non impedit. Tunc au (05) t præsumitur esse temporalis, qn (31) infraspacium trium annor. cohabitantes, et quantum possunt operam dantes, siue per Ecclesiastica Sacrame (02) ta, siue per alia remedia sanari possunt. Si verò non sane (02) tur aliquo remedio, ex tunc p (14) sumitur esse perpetua, et tunc aut præcedit matrimonij contractione (02) et consummentum. Primùm sic. Nam cùm triplex sit malu (05) , videlicet, culpæ, p næ, damni, eò quòd triplex sit bonum cui illa opponuntur. s. honestum, delectabile, et vtile. Et culpæ opponitur honestum, p næ delect abile, Damno (34) vtile: Quia culpa Maleficarum excedit cuncta alia peccata, sic apparet. Nã iuxta doctrinam sancti Tho. in 2. di. 22. ar. 2. Licet in peccato multa poßint considerari, ex quibus peccati grauit as vel etiam leuit as trabi potest. Vnde et contingit, quòd idem peccatum quod secundum vnum eorum est grauius, secundum aliud leuius inueniatur, prout dicere possumus: In fornicatione iuuenis peccat, senex insanit. Tamen illa simpliciter grauiora sunt, quæ plures et potentiores habent, non dico circumst antias solu (05) , sed in specie et quantit ate peccati essentiali peccati grauitatem. Et sic dicere possumus, quòd licet peccatum Adæ, quantum ad aliquas circumstantias grauius sit omnibus alijs peccatis, quantum ad boc, quod minori tent atione pulsat us cecidit, quod videlicet tantùm ab intrinseco. Et etiam, quia facilius resistere potuisset propter originalem Iustitiam in qua creatus erat: Tamen quantu (05) ad speciem et quantitatem peccati, et etiam quantum ad alias circumstãtias, quæ peccatum magis aggrauant, sicut multa grauiora peccata sunt secuta, ita et inter illa omnia Maleficorum excedunt, quod etiam clarius ex duobus deducitur. Nam sicut vnum peccatum dicitur mains altero, vel causalitate, vt peccatum Luciferi: Vel generalit ate, vt peccatum Adæ. Vel deformitate, vt peccatum Iudæ. Vel difficultate remittendi, vt peccatum in Spiritum sanctum. Vel periculo, vt peccatum Ignorantiæ. Vel inseparabilitate, vt peccatum Cupiditatis. Vel pronitate, vt peccatu (05) Carnis. Vel Diuinæ Maiestatis offensione, vt peccátum Idololatriæ et Infidelit atis. Vel expugnandi difficultate, vt Superbia. Vel mentis cæcitate, vt Ira: Ita et post peccatum Luciferi omnia alia peccata Maleficoru (05) opera excedunt, tàm in defor mitate, crucisixum abnegantes, quae (16) et pronitate spurcitias carnis cu (05) Dæmonibus exercentes, ac mentis cæcitate, in õe nocumentum tam animarum quae (16) corporum hominum et iumentoru (05) , toto Malignitatis Spiritu debachantes, prout ex supradictis patuit, quode (02) t secundum Isidoru (05) nomen ostendit. Dicuntur enim Malefici ob facinorum magnitudinem, et c. vt suprà patuit. Deducitur et existe. Nam duo funtin peccato, Auersio, et Conuersio, iuxta illud Aug. Peccatum est. spreto incommut abili bono, rebus mutabilibus inhærere. Et ipsa etiam auersio à Deo sit tanquam formale, sicutipsa conuersio tanquam materiale. Ideò tantò aliquod peccatum est grauius, quãtò magis bomo per ipsum à Deo separatur. Et quia per Infidelitatem bomo maximè à Deo elongatur, ideò et maius om libus peccatis Maleficiu (05) Infidelitatis existit. Et hoc declaratur per nomen Hæresis, quod est etiam Apostasia à fide simul, et quòd tota earum vita peccatum est. De primo, nam cùm peccatum Infidelitatis consistit in renite (02) do fidei: Et hoc potest dupliciter fieri, vel quia renititur fidei nondum susceptæ, aut susceptæ. Si primo modo, tunc est Infidelitas paganorum seu gentilium. Si secundo modo, tunciterum dupliciter, quia aut renititur Christianæ fidei susceptæ in figura, aut in ipsa manifestatione Veritatis. Primo modo est Infidelit as Iudæorum. Secundo modo Infidelitas Hæreticorum. Vnde patet, (38) Hæresis Maleficarum inter tres species Infidelitatis grauißima existit, quod etiam ratione et auctorit ate comprobatur. Nam 2. Petr. 2. dicitur: Melius erat illis viam Veritatis non cognoscere, quae (16) post cognitam retror sum conuerti. Ratio. Nam sicut grauius peccat, qui (33) non implet quod promisit, quàm ille qui non implet boc quod nunquam promisit. Ideò Infidelit as Hæreticorum qui profitentur fidem Euangelij, et tamen ei renitu (05) tur corrumpentes ipsam, grauius peccãt quàm Iudæi et pagani. Et iterum, Iudæi grauius peccant quae (16) pagani: quia susceperunt Fidei Chrisfianæ figuram in veteri lege, quam malè interpret antes corru (05) punt, quod Pagani non faciunt, ideò etiam eorum Infidelitas est grauius peccatum, quàm Infidelit as gentilium, qui nunquam fidem Euangelij susceperunt. De secundo quòd et Apostatæ nuncupantur. Nam secundum Thomam secunda secun dæ. q. 12. Apostasia importat quandam retroceßionem à Deo et Religione, quæ sit per diuersos modos, quibus homo coniungitur Deo, vel per fidem, vel per subiectam ad obedie (02) tiam Voluntatem, vel per Religionem et Clericatum. Secundum quod dicit etiam Roymundus et Hostien. quòd Apostasia est temerarius, à Fidei statu vel Obedientiæ, vel Religionis excessus. Et cu (05) remoto priori, remouetur posterius, sed non è conuerso. Ideò et prima alias duas excedit, scilicet, Apostasia à Fide, procedit à Religione, de qua 48. dist. quantumlibet et 16. q. 1. legi non debet. Tamen secundum Raymund. non iudicatur Apostata seu fugitiuus, etiamsi ad longinquior a diu euagetur, nisi postquam sic viuit, quòd animum redeundi se deposuisse ostendit. ff. de re milit. l. desertorem. Et hoc fieret si vxorem duceret, vel simile tale. Similiter et Apostasiam Inobedientiæ, vbi quis spontè contemnit præcepta Ecclesiæ, et Prælatorum, de qua 3. q. 4. alieni. Qui etiam infamis efficitur, repellitur à testimonio, et debet excommunicari. 11. q. 3. Si autem. Vnde et Apostasia de qua loquimur, super Apostasiam Maleficarum dicitur Apostasia perfidiæ, quæ et tantò grauior, quantò et cum inimico Fidei rationis salutis per pactum expressum peragitur. Hoc enim habent facere Maleficæ, et hoc inimicus ille exegit in toto vel in parte. Repertæ sunt enim per nos Inquisitores, quæ omnes Fidei articulos abnegauerant, quasdam verò certos in numero, semper tantu (05) confeßionem veram et Sacrame (02) talem habeant abnegare. Vnde et Iuliani Apostatæ perfidia non videtur tanta fuisse, licet in alijs aduersus Ecclesiam maiora exercuisset, de qua et secundo. q. 7. non potest. Si quis verò incide (02) t aliter quæreret. Quid si mente et corde fidem tenerent, quorum scrut ator solus Deus est, et non quæcunque (30) Angelica creatura, vt suprà patuit, facerent tamen Reuerentiam et Obedientiam Diabolo per act us exteriores. Dicendu (05) videtur, quòd cùm Apostasia perfidiæ dupliciter potest fieri, per actus infidelitatis exteriores, absque (30) expresso pacto cum Dæmone inito, sicut qui in terris Infidelium Mabumeticam vit am assumeret, aut in terris Christianorum cum expresso pacto et c. Primi, vbi mente retinent sidem, actum tamen exteriori negant, licet non sint Apostatæ nec Hæretici, tamen mortaliter peccant. Sicenim Salomon dijs suarum vxorum Reuerentiam exhibuit. Nec enim aliquis excusatur, si ex metu hoc faceret, quia secundum August. Sanctus est mori fame quàm vesci idolatricis. Aliqui habent Satius. 33. q. 3. Satius. Malefici autem quantu (05) cunque (30) Fidem retinent corde, et abnegant ore Apostatæ tamen iudicantur, eò quòd f dus cum morte, et pactum cum inferno pepigerunt. Vnde et Sanctus Thom. in 2. di. 4. ar. vl. Loquens de similibus operibus Magicis. Et qui quocunque (30) modo auxilium petunt à Dæmonibus dicit, In omnibus est Apostasia à fide, propter pactum initum cum Dæmone, vel verbotenus, si inuocatio intersit vel facto aliquo, etiamsi sacrificia desint. Non enim potest homo duobus dominis seruire. Adidem Albertus vbi suprà dist. 8. vbi quæritur: Vtrum Magicis et Mathematicis intendere sit peccatum, et Apost asia à fide: Ita respondit: In talibus est semper Apostasia verbi vel operis. Si enim Inuocationes fiant, tunc apertum pactu (05) initur cum Dæmone, et tunc est aperta Apostasia verborum. Si aute (02) non sit nisi opere simplici, tunc est Apostasia operis. Et quia in bis omnibus semper est Fidei Cõtumelia, quia expectatur à Dæmone expect an dum est à Deo, ideò semper Apost asia iudicatur. Eccequàm clarè duplicem Apostasiam ponunt, tertiam subintelligentes, scilicet, Cordis quæ si desit, tamen Maleficæ verbis operibus Apostatrices iudicantur. P nis ergo vt patebit, et hæreticorum et Apostatarum subi acere debent. Et est tertia criminis enormitas, præ cunctis alijs hæresib. in eis. Nam si iuxta Augusti, omnis Infideliu (05) vita peccatum est. 28. q. 1. §. 2. et est glossi super illud Romanorum 14. Omne quod non est ex Fide peccatum est. Quid iudicandu (05) est de tota vita, id est, de omnibus alijs operibus Maleficarum, quæ tamen non ad complacentiam Dæmonum fiant, sicut ieiunare, Ecclesias frequentare, communicare, et sic de alijs. In omnibus enim peccant mortaliter, quod sic declaratur: Tanta est enim labes huius peocati, quòd facult atem resurgendi, licet non ex toto amput ant, eò quòd peccatum non corrumpit totum bonum naturæ, et lumen nat urale in eis remaneat: Tamen propter præstitum homagium, nisi ab illo absoluantur, omnia eorum opera e (02) t de genere bonorum, sunt potius de genere malorum, quod in alijs infidelibus non cernitur. Nam secundum Thomam secunda secundæ. q. 10. An omnis Actio Infidelis sit peccatum? Dicit, quòd quamuis opera Infidelium, quæ sunt de genere banorum, vt ieiunia, elecmosynæ et buiusmodi non sint eis meritoria propter Infidelitatem, quæ est grauißimum peccatum, tamen quia peccatum non corrumpit totum bonum naturæ, sed remanet in eis lumen naturale. Ideò non omnis actus eorum est mortale peccatum, sedactus procedens ex ipsa Infidelitate, vel relatus ad tpsam, etiamsi sit de genere bonorum, puta Sarracenus ieiunat, vt seruet legem Mabumeti de ieiunio mandan tens. Iudæus seruat suas festiuitates, et huiusmodi in his est mortale. Et sic in telligitur illud Aug. suprà allegatum: Omnis infidelium vita peccatum est. QVOD MALEFICAE GRAVISSIMAS merentur p nas, vltra omnes flagitiosos mundi. Denique flagitia cuncta aliorum peccata excedunt, quantum ad demeritum p næ declaratur. Primò, quò ad p nam Hæreticis infligendam. Secundò, quò ad p nam Apost atis inferendam. Nam Hæretici duplici p na puniuntur, secundum Raym. s. excommunicatione, depositione rerum, ablatione et corporali morte. De quibus omnibus Lector inueniet super primum, de senten. excommunic. Nouerit. et super secundum. 24. q. 1. Qui contra pacem. et tertium, dist. 8. quo iure. 23. q. 7. c. 1. et seq. super 4. eod. titu. s. de Hæreticis. Excommunicamus 1. et 2. imò et grauißimas incurru (05) t p nas, Credentes, receptores, fautores et defensores. Nam vltra p nam excommunicationis illis inflictam, Hæretici cum fautoribus et defensoribus suis, et receptatoribus, et ipsorum filij, vsque (30) ad secundam generationem per lineam paternam, per lineam verò maternam, vsque ad primum gradum, ad nullum beneficium, vel officium Ecclesi asticum admit tuntur, vt eod. tit. quicunque (30) . et c. statutum. lib. 6. Sed super tertiam p nam, si Hæretici habent filios Catholicos, priuantur paterna hæreditate in detestationem criminis. Et super quart am p nam, si post deprehensionem erroris continuò non velit reuerti, et Hæresin abiurare, subitò debet comburi, si laicus est. Falsarij enim pecuniæ statim morti traduntur, quantò magis falsarij Fidei. Si verò Clericus post solenne (02) degradationem relinquitur curiæ seculari occidendus. Si au (05) t reuertãtur ad fidem, detrudi debent in perpetuum carcerem de Hæreticis. Excommunicamus primò, et secundò, et hoc derigore iuris. Mitius tamen agitur cum eis post abiurationem, quam ad arbitrium Episcopi et Inquisitoris facere debent, prout in tertia parte operis patebit, vbi de varijs modis sententiãdi tales tract atur. quis etiam dicatur deprehensus et conuictus, seu etiam relapsus. His autem modis mulct are Maleficas non videtur sufficere, cùm non sint simplices Hæreticæ, sed Apostatæ, et vltra hoc quod in ipsa Apostasia non hominibus propter metum, aut carnis oblect amenta fidem abnegant, vt suprà tactum est. Seipsis Dæmonibus, vltra abnegationem, etiam hom agium, corpora, et animas offerendo præstant. Ex quibus satis probabile videtur, (38) quantumcunque (30) p niteant, et ad Fidem reuertantur, no (04) debe (02) t sicut alij Hæretici carcerbus perpetuis mãcipari, sed vltimo supplicio puniri, et hoc etiam propter dãn a temporalia bominibus et iumentis varijs modis illata, leges impenant, vt patet C.de malefi. l. nullus. l. nemo. et l. culpa. Et est similis culpa prohibita discere et docere. Et loquu (05) tur Leges super Sortilegos, quantò magis super Maleficos, vbi dicunt, quòd p na illorum est bonorum supplicatio et decapitatio. Et quis tali arte mulierem ad luxuriam prouocauerit, vel è conuerso, bestijs exponitur, vt dicitur ibidem. l. multi. Et de bis in prima quæstione tactum est. DECLARATVR, QVOD PROPTER peccata Maleficarum innoxij sæpè maleficantur, etiam in terdum propter peccata propria, QVÆSTIO XV. Sed hoc quòd Diuina permißione plures in noxijs damnificantur et puniuntur, et præmißis nocumentis, propter aliena peccata Maleficarum, et propter culpas proprias, ne alicui hoc videatur inconueniens, ostendit Sanctus Thomas secunda secundæ. q. c. 8. Hoc fieri iustè à Deo, loquendo de p nis præsentis vitæ, triplici ratione. Primò quidem, quòd vnus bomo est res alterius, et sicut quis punitur in rebus, ita et in p nam alterius aliquis puniri potest. Nam filij secundum corpus, sunt quædam res patris, et serui et animalia, res dominorum, et sic filij puniuntur, quandoque (30) pro parentibus, sicut filius natus ex adulterio Dauid, mortuus fuit quàm citius, et animalia Amalechitarum iussa sunt interfici, quamuis et in buiusmodi sit ratio mystica, vt habetur 1. quæst. 4. §. paruulos. Secundò, quia peccatum vnius deriuatur in alterum, et hoc dupliciter. Per imitationem, sicut silij imitantur peccata parentum, et serui et subditi peccata dominorum, vt audacius peccent, vt fit in rebus malè acquisitis, in quibus filij succedunt, serui in latrocinijs et guerris iniustis. Vnde sæpius interficiuntur, et subditi prælatorum audacius peccant, dum eos peccare cernunt, etiamsi eadem peccata non committunt, vnde et iustè permittunt. Deriuatur etiam peccatum vnius in alterum per modum meriti, vt subditorum in malum prælatum, id est, quòd peccata subditorum merentur peccatorem prælatum, secundum illud lob: Regnare facit hypocritam propter peccata populi. Deriuatur etiam peccatum, et consequenter p na per aliquem consensum vel dißimulationem. Hoc est, quando superiores peccata non redarguunt, tunc sæpißimè boni cum malis puniuntur, vt dicit August. in primo de ciuit. Dei. Exemplum, vbi inter nos Inquisitores vnus reperit quoddam oppidum, mortalitate hominum quasi destitutum, et vbi fama vol abat, quòd quædam mulier sepulta linteamen, in quo sepulta erat, succeßiuè deglutiret, et quòd pestis cessare non posset, nisi ex integro linteamen deglutiendo ad ventrem consumpsisset. Habito consilio desuper, Scultetus cum præfecto ciuitatis sepulchrum effodientes, inueneru (05) t quasi dimidietatem linteaminis per os et collum vsque (30) in ventrem immissam et consumptã. Quo viso, motus Scultetus gladium extraxit, et caput amput ando extra foueam proiecit, sicque (23) subitò pestis cessauit. Ex quibus vtique (30) Diuina permißione peccata illius vetulæ super innoxios, propter dißimulationem præcedentium punita fuerunt. Nam præhabita Inquisitione repertum fuit, ipsam longe tempore vitæ suæ Sortilegam et Magam fuisse. Exemplum de punitione Dauid in enumenatione populi per pestem. Tertiò fit in Diuina permißione, vt humanæ societatis vnio commendetur, ex qua vnus homo debet pro alio sollicitus esse, vt non peccet, et ad detestationem peccati, dum scilicet, p na vnius redundat in omnes, quasi omnes sint vnum corpus. Exemplum de peccato Achor, losue. 7. possumus adhuc addere duos modos, prout puniuntur mali interdum per bonos, inter dum ctiã per alios malos. Nam vt Gratia, dicit 23. q. 5. §. vl. Aliquando Deus punit malos per legitimam potestatem, gerentes ex mandato suo, et hoc dupliciter. Inter dum cum merito punientium, sicut puniuit peccata Chananæorum per populum suum. Interdum absque (30) merito punientium, sedetiam in ipsorum p nam, sicut Tribum Beniamin puniuit et deleuit vsque (30) ad paucos. Aliquando punit etiam per populus suos, iussu seu permißione excitatos, non tamen intendentes Deo obsequi, sed suæ satisfacere cupiditati, et ideò cu (05) sui damnatione, sicut iam punit populum suum per Turcas, et sæpius ante per alienigenas etiam in veteri lege. Sed nota, quòd quacunque (30) de causa quis puniatur, si non sustinet patienter p nas, tunc sunt flagella, non ad satis factionem, sed ad vindictam tantùm. i. punitionem. Iuxta illud Deutero. 32. Ignis. s. p na temporalis, succensus est in furore meo. i. in punitione: quia aliàs non est in Deo furor, et ardebit vsque (30) adinferui nouißima. i. vindicta, hic incipiet et ardebit vsque (30) ad extremam damnationem, vt exponit Augusti. Et habetur de p n. dist. 4. §. auctoritas. Sed si patienter ferantur ipsa flagella, et sint patientes in statu Gratiæ, habent locum satisfactiones, vt ditit Tho. in 4. Etiamsi quis puniretur à Iudice propter Maleficium commissum, vel etiam Malefica, et hoc secundum plus et minus, secundum deuotionem patientis: et qualit atem criminis. Mors autem naturalis cùm sit vltimum terribilium, non tamen est satisfactoria, quia per naturam inoleuit in p nam originalis peccati. Licet secundum Scotum etiam voluntariè, et cum deuotione expectata, et Deo oblata in sua amaritudine, poßit fieri aliquo modo satisfactoria. Mors tamen violenta, siue quis eam meruit, siue non, semper est satisfactoria, si patienter sustineatur, et in gratia. Et hæc quidem, quò ad p nas propter aliorum: peccata inflictas. Propter propria aute (02) etiam Deus flagellat in vita præsenti, et specialiter circa Maleficia inferenda. Nã Tobiæ 7. Super illos qui libidini deseruiunt, Diabolus accipit potestatom, quod etiam ex præcedentibus patuit declarando, maleficia circa membra et potentias Generatiuæ potentiæ, quæ Deus amplius permittit maleficiari. Attamen ad prædicandum populo, notandum, quòd præmißis punitionibus non obstantibus, secundu (05) quas Deus pro culpis alienis, siue proprijs punit, banc regulam iuris pro fundame (02) to teneat, et populo proponit, quæ dicit: Sine culpa, nisi subsit causa, non est aliquis puniendus. extrà, de regul. iur. et hæcregula locum habet in iudicio poli. i. Dei, et in iudicic fori. i. in foro bumano, siue seculari, siue Ecclesiastico. Declara de iudicio poli. Nam cùm Deus duplici p na spirituali, et temporali punit, Inprima inuenitur quòd nunquã sine culpa. In secunda inuenitur quòd interdum benè sine culpa, sed nõ sine causa. De prima spirituali p na, quæ cùm est triplex. s. subtractio Gratiæ, vnde sequitur obduratio in præstitis, non sit sine culpa propria. Secunda p na damni, id est, priuationis gloriæ, hoc etiam nunquam infligitur sine culpa propria, vt in adultis, vel contracta, vt in paruulis in originali decedentibus. Tertia p ua sensus, id est, cruciatio ignis infernalis, etiam patet. Vnde quòd dicitur Exodi 20. Ego dominus zelotes visitans peccata parentum, in filios, vsque (30) in tertiam et quar tam generationem, intelligitur de imitatoribus paternorum scelerum, vt exponit Gratianus. 1. q. 4. §. quibus vbi etiam dat alias expositiones. De secunda autem p na temporali pumt Deus. Primò propter culpam alterius, vt suprà tactum est, triplici ratione, vel etiam sine culpa aliena et propria, sed non sine causa, vel etiam ex culpa propria, et non aliena. Quod si vis scire causas, pro (21) pter quas Deus punit, et tamen absque (30) culpa aliena et propria, videas quinque modos quos ponit Magister in 4. dist. 15. cap. 2. Et recipe tres primas causas: Reliquas duas accipe pro culpis proprijs. Nam dicit, quinque (30) de causis Deus bominem flagellat in vita præsenti, siue p nas infert. Primò, vt Deus glorificetur. Et hoc fit, quando miraculosè remouetur p na siue flagellum. Exemplum de cæco nato loan. 9. de Lazaro resuscitato. Ioan. 11. Secundò, si primum desit, immittitur tamen, vt meritum cumuletur per exercitium Patientiæ, ac etiam vt Virtus latens intus, alijs manifestetur. Exemplum in Iob 1. et Tobiæ 2. Tertiò, vt virtus conseruetur per humiliationem flagellorum. Exemplum in Paulo, qui de se dicit, 2. Cor. 12. Ne magnitudo reuelationum extollat me, datus est mibi stimulus carnis meæ, Angelus Satanæ, qui stimulus secundum Remi. fuit hæc infirmit as corporalis. Hæ sunt causæ sine culpa. Quartò, vt æterna damnatio hîc inchoëtur, vt scilicet aliqualiter oste (02) datur, quid in inferno patient ur: Exemplamin Herode Acto. 12. et in Antiocho 2. Macha. 9. Quintà, vt homo purificetur, vel per expulsionem cu! pæ, scilicet, et flagellis conteritur. Exemplum de Maria sorore Aaron. Nume. 13. lepra infecta, et Israëlitis prostratis in deserto, secundum Hie. 23. q. 4. quidergo. Vel ad satisfactionem p næ. Exemplum in Dauid, qui post remißionem Adulterij commißi, quò adculpam in p nam fuit expulsus de regno, vt patet in 2. Regum, quod not at Greg. de p n. distin. 1. si peccatum Dauid. Posset etiam dici, omnem p nam quã patimur, procedere ex culpa nostra, saltim originali, cum qua nascimur, quia ipsa est causa omnium causalitatum. ar. dist. 5. ad eius. Sed et tertia p na, quæ et damni, loquendo de illa, quò ad æternam damnationem, quàm in futuro sustinebu (05) t, nemo ambigat quin super omnes damnatos in p nis subsensibilibus cruciabu (05) tur. Sicut enim Gratiæ visio in patria, ita mortali culpæ p na in inferno succedit. Et sicut gradus Beatitudinis in patria commensurantur iuxta gradus Charitatis, et Gratiæ in via, ita et mensura suppliciorum in inferno iuxta mensuram criminu (05) in vita. Hoc est, quod (36) Dcut. 25. dicitur: Pro mensura peccati erit et plagarum modus, et sic hoc in alijs peccatis omnib. tamen in speciali maleficis hoc conuenit, quod ad Hebr. 10. tangitur. Quantè magis putatis deteriora mereri supplicia, qui filium Dei conculcauit, et sanguine (02) testamenti pollutum duxerit, in quo sanctisicatus est. Hæc sunt propria Mal. sicaru (05) . fidem abnegantium, et per diuinißimum Sacramentu (05) plurima malesicia, vt iam in secunda parte patebit, cocercentium. DECL AR ATVR IN SPECIALI VE-ritas præmissa: comparando opera Maleficarum ad alias superstitionis species, QVÆSTIO XVI. Præmissa denique (30) Veritas, quò ad enormitatem criminum in maleficijs, probatur per comparationem ad alia opera Magorum et Diuinatorum. Nam cùm quatuordecim sint species circa opera superstitiosa, ex triplici genere Diuinationum, quorum primum fit per manifestam Dæmonum inuocationem: Secundum per tacitam solam considerationem dispositionis, vel motus alicuiusret, vt syderum, dierum, horarum et huiusmodi: Tertium, per considerationem alicuius actus humani ad inquirendum aliquid occultum, quæ fortium nomen habent. Et species primi generis Dininationis, quæ fit per expressam Dæmonum inuocationem, sint Præstigium, Diuinatio somniorum, Nigromantia, Diuinatio Pythonica, Geomantia, Idromantia, Aerom antia, Piromantia, et Ariolorum cultus. Tho. secunda secundæ. q. 95. et 26. et q. 5. igitur. et q. 5. nec mirum. Species denique (30) secundi generis, Genethliaci, Aruspices, Augures, Omen, Seruantibus, Chiromantia, et Spatulamantia. Species etiam tertij generis variantur secundum omnia illa quæ fortium nomen habent, ad inquirendum aliquid occultum, scilicet, per cõsiderationem punctorum, festucaru (05) , figurarum in plumbo liquefact aru (05) . Et de his Thom. vbisuprà. et 26. quæst. 2. et q. 4. per totum. Tamen hæc omnia crimina Maleficarum flagitia excedunt, quod de præstantioribus speciebus deducitur. Vnde et de minoribus non difficultatur. Nã in prima specìe, vbi aliquid præstigiosi quibusdam apparitionibus sensus humanos decipiunt, vt res corporalis aliter sentiatur per sensum visus aut tactus, vt in præcedentibus tactum est de modo præstringendi. Maleficæ his nõ contentæ circa membra Generatiuæ potentiæ, illa interdum præstigiosa apparitione auferendo, licet non in rerum Veritate, etiam ipsam Generatiuam potentiam pluries auferunt, ne mulier concipere, aut vir actum exercere valeat, etiam remanente membro absque (30) præstigiosa illusione, post conceptum etiã aborsum procurant, sæpè procurant cuminnumeris alijs malis, in diuersis etiam formis bestiarum apparent, vt in superioribus patuit. In secu (05) da denique (30) specie, quæ et Nigromãtia dicitur, et fit per mortuorum apparitionem, vel locutionem, cùm vt dicitur tertio libro Ethym. Nigros græcè, mors dicitur latinè, mantia verò Diuinatio. Faciunt autem talia per sanguinem hominis, aut alicuius animalis, super quibusdam characteribus, scientes Dæmonem sanguinem amare, id est, eius effusionem, et peccata. Vnde fit, vt vbi mortuos ab inferis se vocare putant, ad respondendum ad interrogata, Dæmones in eorum similitudinibus apparentes, talia exercent. Et huiusmodi artis erat illa Maga Pythonissa, de qua 1. Reg. 28. quæ ad instantiã Saulis Samuelem suscitauit. Necex hoc put at quis talia esse licita, (38) Scriptura commemorat, Animam iusti Propbetæ ab inferis vocatam, Sauli eue (02) tum futuri belli, etiam per mulierem Pythonissam apparuisse. Quia vt August. dicit ad Simplicianum: Non est absurdum credere, aliqua dispensatione permissum fuisse, vt non dominante arte Magica, vel potentia, sed dispensatione occulta, quæ Pythonissam et Saulem latebat, se iusti spiritus o (34) stenderet Regibus aspectibus, Diuinacum sententia percussurus. Vel non verè spiritus Samuelis à sua requie est excitatus, sed aliquod Fantasina, et illusio Dæmonum imaginaria Diaboli mashinationibus est facta, quam appellat Samuelem Scriptura, sicut ïmagines solent suarum rerum nominiluis appellari. Hæc exresponsione cuiusdam argumenti, super quæstione (02) : An Diuinatio quæ sit inuocatione Dæmonum, sit illicita. 2. secund. q. 95. ar. 4. Ad secundum. Sed si lectori placet, videat responsionem super vltimu (05) argumentum quæstionis: An gradus Propbetiæ, sicut in Beatis, in eadem summa. q. 174. Inspiciat etiam dictum Augustini. 26. quæst. 5. Necmirum. Sed hæc parum ad Maleficarum opera, quæ nullum in se retinent speciem Pietatis, vt intuenti eorum opera patet, sanguinem innocentem fundere non cessantes, occulta quo (34) que (30) Diabolicis instructionibus manifestantes, nec viuis aut mortuis parcunt, vbi animas cum corporibus interimunt. IN TERTI Adenique (30) specie, quæ et somnioru (05) Diuinatio dicitur, dupliclter o (34) bseruatur. Primò, quando quis vtitur somnijs, vt valeat aliquod occultu (05) inuestigare ex reuelatione maloru (05) spirituum, cum quibus habentur pacta expressa, quando scilicet ad hoc inuocantur. Secundò verò, quando quis vtitur somnijs ad cognoscendum futura, secundu (05) quod somnia procedunt ex reuelatione Diunia, vel ex causa naturali intrinseca, vel extrinseca, quantum potest se extendere talis Virtus, non erit illicita Diuinatio. Hæc Thomas vbi suprà. Pro cuins intelligentia, vt Prædicatores nucleum ad minus habeant, not andum ad primum de Angelis, quòd cùm Angelus sit limitatæ Virtutis, efficacius reuelare potest aliquid futurorum animæ dispositæ quàm indispositæ. Dispositio autem fit post sedationem motuum exteriorum et interioru (05) , vt quando silentes sunt noctes, et sedati sunt motus fumositatum, et hoc fit circa Auroram, quando digestio est completa, et hoc dico de nobis peccatoribus simi! ibus, quibus Angeli ex diuina Pietate ad persequutionem officij aliqua reuelãt, aut tempore studij in Aurora intellectum de occultis scripturarum informatæ. Præsidet enim Angelus bonus Intellectui, sicut Deus Volu (05) tati, et corpora c lestia nostris corporibus alijs, aut perfectioribus quibuscunque (30) potest, et quacunque (30) hora reuelare vigilando, et dormie (02) do, quamuis et iuxta Philosophum in lib. de som. et vigil. sunt magis aptæ recipere reuelationes, vt dictum est vno tempore, quàm altero, prout cæteri Magici facere consueuerunt. Ad secun dum nota, quòd ex naturali solicitudine naturæ de regimine corporis contingit, quòd quædam futura habe (02) t cau sam naturale (02) in homine somniante, et tunc illa somnia seu visiones, sunt tãtummodò signa, et non causæ, sicut ex parte Angeli dictum est, et hoc accidentium futuroru (05) in homine, vt sanitatis vel ægritudinis, vel periculi, et c. Et hæc est sententia Aristotelis, vbi suprà, quia natura repræsentat in somnis animæ aliquas dispositiões, quæ sunt in corde, ex quibus posteà contingit infir mitas, vel aliud, vt si quis somniat de occupationib. igneis, signum est, quòd in eo prædomin atur Cholera, si de aëris, vt de volatu, et huiusmodi signum est Sanguinis, si aquæ, vel alterius liquoris aquei, signum est Elegmaticis, si de terreis, signum est Melancholiæ. Et ideò per somnia quandoque (30) iuuantur Medici ad cogno scendum dispositiones corporis, (vt etiam dicit Philosophus in eodem libro.) Sed hæciterum leuia sunt per comparatione (02) ad somnia à Maleficis superstitiosè obseruata. Nam si corporaliter, vt suprà tactum est, nolunt transferri, sed tantùm imaginariè cernere, quæ à cõsodalibus Maleficis perpetrantur, reponere se habent ad sinistrum latus, in nomine sui, diabolo et omnium Dæmoniorum. Vnde fit, vt ei singula imaginaria visione repræsentatur à simili. Si aliquaocculta scire pro se vel alijs hominibus volunt à Dæmonibus per somnia, destruu (05) tur non per tacita, sed per expressa cum eis pact a inita. Nec iterum per quodcunque (30) pactum, quocunque (30) modo per aliquod sacrificium alicuius animalis, seu sacrilegæ deprecationis, aut cultus etiam latriæ exhibitionis, sed seipsas in anima, et corpore Dæmonibus offerentes, fidem penitùs sacrilego ore abnegando. Nec his contentæ, etiã proprios aut alienos infantes Dæmonibus offerunt, aut interimunt, de quibus suprà habitum est. In quarta denique specie, quæ per Pythones à Python Apolline, iuxta Isidorum, qui auctor Diuinandi dicitur fuisse exercetur, no (04) per somnia aut per mortuorum allocutionem, sed per viuos, vt in arreptitijs, qui sic arrepti à Dæmonibus, vel voluntariè aut inuoluntariè ad prædice (02) dum tantummodò futura, et nõ ad alia flagitia perpetranda agit antur, qualis fuit illa puella de qua Act. 16. Clama (01) do post Apostolos, quòd essent verè serui Dei. Vnde indignatus Paulus, imperauit spiritui exire ab ea. Patet quòd modica sit comparatio per respectum ad Maleficas, et eorum opera, quæ vtique (30) sicob magnitudinem facinorum, et enormitatem criminum, iuxta Isido. vt suprà habitum est, nuncupantur. Vnde causa breuitatis de alijs minoribus speciebus Diuinationum hæc probare nõ expedit, vbi maiores excedere noscuntur. Nam vbi prædicatori placet applicare aliasspecies, po (04) t, vt Geomantiam, quæ fit circa corpus terrestre, vt in ferro vellapide polito. Idromantiam, quæ fit in aqua vel crystallo. Areomantiam, quæ fit in aëre. Piromantiam, quæ fit in igne. Ariolorum, quæ fit in visceribus animaliu (05) immolatorum in aris Dæmonum. Licet hæ omnes per expressam Dæmonum Inuocationem fiant, nulla tamen est comparatio ad maleficia Maleficarum, cùm ad nullum nocumentum hominum, iumentoru (05) et terræ frugum tendunt directè, sed ad futuroru (05) præcognitionem. De alijs etiam speciebus Diuinationum, quæ cumtacita inuocatione et etiam per tacitu (05) , vt sic pact um erga Dæmones practicantur, vt sunt Genethliaci, seu Astrologi, sic dicti propter nat alium considerationes. Aruspices qui dies et horas obseruant. Augures qui gestus et garritus auium, et omen qui verba hominum obseruãt. Et Chyromantici qui ex lineamentis manuum, aut spatulis animalium diuinant. Si cui placet inspiciat Præceptorem Nider, circa secundum præceptum, et plurainueniet, quomodo sint licita et quomodono (04) . Maleficarum verò operanunquam sunt licita. EST DECLARATIVA QVATERDEcimæ, grauitatem criminis ad peccata quæcunque Dæmonum comparando, QVÆSTIO XVII. Sed et tant a est eorum facinorum magnitudo, quòd etiam malorum Angeloru (05) peccata et ruinam excedunt, Et si in culpis, quomodo non etiam in infernalibus supplicijs. Et hoc quidem ad culpas demonstrare, non est difficile varijs rationib. Primò, namlicet eius peccatum sit irremißibile, hoc tamen non est propter magnitudinem criminis, habendo respectum ad eorum naturalia, et præcipuè secundum opinionem illorum, qui dicunt, eos tantùm in naturalibus, et nunquam in gratuitis fuisse creatos. Et quia bonum Gratiæ excedit bonu (05) Naturæ, ideò illorum peccata, qui à statu Gratiæ cadunt, prout Maleficæ fidem susceptam in Baptismo abnegãtes existunt, eoru (05) vtique (30) peccata excedunt. Si verò dicamus, eos in Gratia fuisse creatos, licet non confirmatos, sic etiam Maleficæ, licet non creatæ in Gratia, tamen à Gratia sponte ceciderunt, sicut et ille volens, peccauit. Secundò demonstratur, namlicet eius peccatum sit irremißibile varijs de causis alijs, puta secundum August. quia nullo suggerente peccauit, ideò nullo reparante redire debet. Vel secundum Damasce. contra Dei formam Intellectu peccauit, et cognitio quantò est nobilior, tantò peior est error. Seruus enim sciens voluntatem domini sui, et c. Vel iterum, secundu (05) eundem Damascenum, quia non est susceptibilis P nitentiæ, ideò nec Veniæ, et hoc ex natura sua, quæ quia spiritualis, tantummodà est vertibilis, eò quòd se totam conuertit, quod in homiue nõ fit, vbi care semper repugnat spiritui. Vel iterum, quia excelsolocapeccauit, vt in c lo homo autem in terra. HIS TAMEN no (04) obstantibus, eius culpa in multis alijs minomtur co (04) paratiuè ad Malesicarum flagitia. Primò in hoc, quòd ilbe iuxta. Anselmum, in quadam oratione, nullapræcedente delicti vindicta, superbiens peccauit. Maleficæ verò post tantas p nas sæpè multis alijs Maleficis inflictus, imò et post p nas quas percipiunt in Ecclesin, Diabolo occasione suæ ruinæ instictas, omnia hæc contemnunt, et non ad minima peccata mortalia, vt cæteri peccatores, quiex infir mitate aut Malitia absque (30) habitu Malitiæ peccant, sed ex profunda cordis Malitia adhorie (02) da flagicia properant. Secundò, quia licet triplex sit status mali Angeli, innocentia culpæ, et miseriæ seu p næ. Ipse camen sic ab innocentia semel tantùm cecidit, et quòd ad illã nunquam restitutus fuit. Peccator autem ad Innocentiam per Baptismum restitutus, iterum ab illo cadens multum profundatur. Et super omnes ipsæ Maleficæ, vt earum flagitia demonstrant. Tertiò, ille contra Creatorem, nos autem, et super omnes ipsæ Maleficæ contra Creatorem, et Redemptore (02) , et c. Quartòille dereliquit, Deum permittentem, videlicet cum peccare, et non ex Pietate cum presequentem, nos autem super omnesipsæ Maleficæ, peccatis elongamur, Deo permittente, et ex Pietate nos continuò prosequente, et beneficijs plurimis nos præueniente. Quintò, ille præstat in Malitia Deoreprobante, et suam gratiam non apponenti, nos miseri currimus in illam Malitiam, Deo contìnuè reuocante. Sextò, ille manet obduratus ad punientem, nos obdurati ad blandientem. Et si ambo contra Deum, tamen ille contra se requirentem, nos contra pro nobis morientem, quem vt præmisimus, super omnes Maleficæ debonestates defendunt. SOLVTIONES ARGVMENTORVM etiam declarant Veritatem per comparationem. Ad argumenta. Ad primum patet responsio per ea, quæ in principio corporis quæstionis tacta sunt. Vnde videlicet aliquod peccatum debet censeri grauius altero, et quomodo peccata Maleficarum grauiora cunctis, quò ad culpam existunt. Et aliud quò ad p nam? Dicendum, quòd sicut culpa Adæ, ita et eius p na dupliciter consideratur. Vel quò ad per sonam, vel quò ad naturam totam, videlicet, posteritatem ex eosequutam. Primo modo, sicut maiora peccatæ fuerunt post eum perpetrata, quia videlicet ipse solummodò peccauit, faciendo illud quod erat malum, non secundum se, sed quia prohibitum. Eornicationes verò, adulteria, et homicidia, vtroque mode mala sunt, scilicet, secundam se, et quia prohibita, ideò etiam grauior p naeis debetur. Secundo verò modo, licet maxima p na primum peccatum sequuta est, hoc tamen est per indirectum, inquantum videlicet per eum tota posterit as originali peccale fuit infecta, eò quòd ipse primus parens omnium, pro quibus omnibus so (34) lus filius Dei satis facere potuit potentia ordinata. Pro suo autem personali mediante Diuina gratia p nituit, et saluatus per solutionem factam per Christum. Incomparabiliter autem peccata Maleficarum excedunt in grauitate, non contentæ de suis personalibus peccatis, et perditionibus, cùm etiam innumer as alias post se continuè trabunt. Ad tertium dicendum ex præhabitis, quòd hoc fuit per accidens in peccato Adæ, quòd mæiorem læsionem intulit. Et hoc videlicet, quòd naturam integram inuenit, et quòd corruptam necessariò non voluntariè transfundere habuit. Vnde non sequitur, quòd suum peccatum simpliciter grauius cæteris fuit. Tum etiam, quia hæc idem etiam sequentia peccata fecissent, si talem naturam inuenissent, sicut et secundum mortale peccatum non grauat Gratiam, eò quòd illam non inuenit, priuaret autem si illam inueniret. Hæc est solutio Sanct. Thom. in 2. distinct. 21. articu. 2. in solutione secundi argumenti, quam solutionem si quis ad plenum vult intelligere, habet considerare, quòd Adam originalem Iustitiam si præstitisset, non transfudisset in posteros, prout Ansel. opinabatur, quia etiam aliquis post eum peccare potuisset, videantur dicta D. di. 20. An pueri moxnati, fuissent in Gratia confirmati. Item quoli. 101. An ijdem qui nunc saluantur homines, saluati fuissent, si Adam non peccasset. SEQVITVR MODVS PRAEDICANdi, contra quinque argumentalaicorum, quibus probare videntur sparsim, quòd Deus non permittat tantam potestatem Diabolo et Maleficis, circa homini Maleficia inferenda, QVÆSTIO XVIII. Sit denique (30) Prædicator prouidus super certa argumenta laicorum, vel etiam peritorum quorundam, qui in tantum Maleficas esse negant, quòd licet Malitiam et potentiam Dæmanis ad inferendum exsuo desiderio huiusmodi mala, concedant, Diuinam tamen permißionem sibi condescente (02) negant, nec volunt, quòd Deus tanta fieri permittat, et licet modum arguendi non habeant, et in tenebris sicut cæci palpitant, iam vnum, iam alterum medium tangendo, opus tame (02) est eorum assertores ad quinque (30) argumenta reducere. Ex quibus vtique (30) omnes eorum cauillationes producere possunt, et primò, quòd DEVS non permittat Diabolo sub tanta potestate sæuire in homines. VTRV Mad maleficialem effectum à Dæmone per Maleficam procurandum, semper habet concurrere Diuinam permißionem. ET ARGVITVR quinque (30) argumentis, quòd Deus non permittit, vnde etiam Maleficium nihil est in mundo. Et primum sumitur ex parte Dei. Secundum ex parte Diaboli. Tertium ex parte Maleficæ. Quartum ex parte morbi. Quintum ex parte Prædicatorum, et Iudicu (05) , qui talia contraeas prædicant et iudicant, vtique (30) nunquãsecuri essent. Primòsic, Deus punire potest hominem propter peccata, et punit gladio, fame, et mortalitate. Item diuersis alijs infirmitatibus varijs et innumeris, quibus humana conditio subiacet, vnde, quia opus ei non est adiungere alias punitiones, ideò non permittit. Secundò sic. Ex parte Diaboli, si vera essent quæ prædicantur, quòd videlicet Vim Generatiuam impedire possunt, vt videlicet mulier non concipiat, vel si concipiat, quòd aborsum faciat, vel si non aborsum, quòd etiam post natos interficiunt, vtique sic perimere possent totum mundum, et iterum posset dici, quòd opera Diaboli essent fortiora operibus Dei, scilicet Sacramento matrimonij, quod est opus Dei. Tertiò ex parte ominis, nam vide mus, si Maleficium debet esse aliquid in mundo, tunc aliqui homines plus alijs maleficiuntur. De quo si quæritur, vtique (30) dicitur hoc esse propter punitionem peccatorum. Sed hoc est falsum, ergo et illud, quòd Maleficia sint in mundo. Falsitas autem probatur ex eo, quia tunc maiores peccatores amplius punirentur, hoc est falsum, cùm minus puniãtur, quàm alij interdum iusti, quod etiam cernitur in pueris innocentibus, qui asseru (05) tur maleficiati. Quartò, potest addi et aliud argumentum ex parte Dei, hoc quòd quis impediro (34) posset, et non impedit, sed fieri permittit, vtique iudicatur ex sua voluntate proceßisse. Sed Deus cùm sit summè bonus, non potest velle malum, ergo non potest permittere vt fiat malum, quod ipse impedire potest. Item ex parte morbi defectus et infirmitates, quæ dicuntur maleficiales similes etiam sunt defectibus et infirmitatibus naturalibus, id est, qui ex naturæ defectu procedunt. Quòd enim aliquis claudicat, excæcatur, vel rationem perdit, vel etiam moritur, ex defectu naturæ contingere possunt, vnde non possunt securè Maleficis ascribi. Vltimò, ex parte Iudicum et Prædicatorum, qui cùm talia aduersus Maleficas prædicant et practicant, vtique propter ingens odium à Maleficis contra eos conceptum, nunquam essent securi. Sed contra argumenta sumantur ex quæstione prima, super tertiu (05) principale primæ partis tractatus, et proponantur illa quæ sunt magis ad populum, quomodo videlicet permittit mala fieri, licet nõ velit malum fieri. Permittit autem propter admirabilem perfectionem Vniuersi, quæ considerantur in hoc, quòd bona cõmendantur eminentius, et magis placent, et sunt laudabiliora, dum comparantur malis, habentur ibi auctoritates. Item profunda Dei Diuinæ Sapientiæ, Iustitiæ et Bonitat is relucent, quæ aliàs essent occulta. Breuiter, pro decisione quæstionis possunt colligi ex bis, quæ ibi tanguntur, varia documenta pro infor matiõe populi, videlicet, quòd Deus iustè duos casus permisit, scilicet, Angelorum et primorum parentum, qui cùm sint maiores omnibus alijs casibus, nõ mirum si alij minores permittantur. Qualiter autem sunt maiores, quò ad causalitàtem, no (04) quò ad alias circumstantias, secundum quas peccata Maleficarum, vt in q. tangitur, et malorum Angelorum, et primorum parentum peccata excedunt, et quare Deus iustè permisit illos primos casus, tangitur 2. q. ex quibus plura colligere et dilatare potest ad suum placitum. Sed ad respondendum super argumenta. Nam ad primum cùm dicitur, Deus sufficienter punit per naturales infirmitates mortales gladio, et fame, Respondetur ex tribus: Primò, quia Deus non limitauit suam virtutem ad naturalem profectu (05) : aut enim ad influentias corporum c lestium, vt videlicet præter illa agere non poßit, ideò et præter illa sæpißimè egit in punitione peccaminum, mortalitates et alia infere (02) do præter omnem influentiam corporum, sicut in punitione peccati Superbiæ in Dauid, super mortalitatem inflictam populo, propter populinumerationem, et c. Secundò, hoc vtique (30) congruit Diuinæ Sapientiæ, quæ cum rebus omnibus sic administrat, vt eas proprijs motibus agere sinat. Ideòsicut non conuenit Malitiam Dæmonis omninò impedire, sed potius decet ipsam permittere, vt agat, quantum ad bonum Vniuersispectare potest, licet continuò etiam refrenatur perbonos Angelos, vt non tantum noceat, quantum nocere vellet. Ita etiam non conuenit, Malitiam bumanam refrenare superea, ad quæ ex libertate arbitrij potest, vt est fide (02) abnegare, et seipsum Dæmoni deuouere, quæ vtique (30) facere in potestate sunt Voluntatis humanæ. Ex quibus etiam duob, cùm Deus maximè offenditur, iustè permittit ea quæ à Malefica desiderantur, et propter quæ fide (02) abnegauit, et ad quæ Diaboli potentiase extendit, vt est hominibus, iume (02) tis, et terræ frugibus posse nocere. Tertiò, Deus iustè permittitilla mala fieri, per (35) quæ Diabolus etiam per indirectum maximè torquetur, et summam recipit displicentiam, sed per illa mala quæ à Maleficis virtute Dæmonum fiunt per indirectu (05) , Diabolus maximè tor quetur, dum contra suam Voluntatem Deus omnibus malis ad gloriam sui nominis, adfidei commendationem, ad electorum purgationem, et cumulum meritorum vtitur. Certum est enim, quòd inter omnes displicentias quas Diabolus ex Superbia, quæ semper cõtra Deum exigit, iuxta illud: Superbia eorum quite oderunt ascendit semper, hæc præcipuè est, quia sibi displicet, quòd Deus omnia sua machinamenta in sui gloriam et c. conuertit. Iustè ergo Deus cuncta permittit. Ad secundum superius responsum est, et debet responderi ad duo quæ includuntur in argumento, scilicet, quòd non dicitur Diabolus fortior Deo, nec eius factura, imò cernitur quòd minimæ Virtutis existit, cùm nihil poßit, nisi permißione Diuina, vnde eius Virtus potest dici minima, comparando ad Diuinam permißione (02) , licet sit maxi ma, comparando ad Virtutes corporales, quas naturaliter excedit iuxta illud sæpè allegatum: Non est potestas super terram, quæ ei valeat comparari. Iob. 41. Alterum ad quod respondendum, Cur videlicet Deus potius super Vim Genemtiuam permittit Maleficia fieri quàm super alios actus humanos? De quibus etiam suprà tactum est in materia de permißione Diuina, subtitulo, quomodo Maleficæ Vim Generatiuam, et actum Venereum impedire possunt. Est enim hoc propter f dit ate (02) illius actus. Et quia originale peccatum inflictum ex culpa primorum parentum, per illum actum transfunditur et exemplificatur etiam de serpente, qui primum instrumentum Diaboli fuit, et c. Ad tertium dicendum, quòd sicut Intentio et Appetitus Diaboli maior est ad tent andum bonos quae (16) malos, licet ex parte tentari, magis tentat malos quae (16) bonos, idest, quòd amplior habilitas est in malis, ad recipiendum tentationem Dæmonis, quàm sit in bonis. Ita etiam plus affect at lædere bonos, quae (16) malos, licet maiorem habilitate (02) lædendi inueniret in malis quàm in bonis: et huius est ratio, quia secundu (05) Grego. qu antò crebrius quis Diabolo se subijcit, tantò intollerabiliorem sibi facit, vt ei reluct ari non poßit. Sed cùm mali crebrius se subijciant Diabolo, eis sit tentatio magis intollerabilis, et frequentior, cùm non habeant scutum Fidei formatæ, quo se tueantur, de quo scuto Aposto. Ephe 15. In omnibus sumentibus scutu (05) sidei, in quo possitis omnia tela nequißimi ignea extinguere. Sed ex alia parte magis et acrius impugnat bonos quàm malos. Et ratio, quia cùm iam poßideat malos, non autem bonos, ideò magis conatur per tribulationem trahere ad sui dominium iustos, quos non habebat, quàm peccatores possessos, sicut aliquis princeps terrenus magis insurgit contra illum, qui plus aufert deiure suo, vel qui plus nocet Regno, quàm contra illos qui non sibi contrariantur. Ad quartum, quòd DEV Spermittit mala fieri, no (04) vult tamen mala fieri, vltra præmissa quæ tactasunt, Prædicator declarare potest per quinque (30) signa Voluntatis Diuinæ, quæ sunt, præceptum, prohibitio, conciliu (05) , operatio, et permißio. Vide S. Thomam, præcipuè in prima parte, quia ibi planius declarat. q. 19. ar. 12. Namlicet vna sit volantas in Deo, quæ est ipse Deus, sicut et vnæ eius essentia, tamen per respectum ad eius opera iudicatur et significatur nobis eius Voluntas multipliciter, secundum quod Psalmus dicit, Magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates eius. Vnde Volunt as in Deo distinguitur non ex parte rei, sed ex parte suorum effectuu (05) , it a vt Voluntas propriè dicta, dicatur Voluntas beneplaciti. Voluntas Metaphoricè dicta, dicatur Voluntas signi, in quantum videlicet per signa, et Metaphora iudicatur nobis Deum hoc velle. Asimili. Sicut paterfamiliás vnam habens in se voluntatem, demonstrat illam quinque (30) modis, scilicet per se, et per aliu (05) . Per se dupliciter, dir ectè et indirectè. Directè, cu (05) aliud operatum, et tuncest operatio. Indirectè au (05) t, quando nõ impedit operante (02) , sicut et in 4. physi. dicitur: Remouens et prohibens, est mouens sicut accidens, et quantum ad hoc dicitur signum permißio. Per alium autem declarat se paterfamiliâs aliquid velle tripliciter. Vel inquantum ordinat aliquem ad aliquid faciendu (05) necessariò, et prohibendo contrarium, et sic sunt præcepta in præceptis, et prohibitio in affirmatiuis et negatiuis præceptis. Vel inquantum ordinat aliquem persuasiuè ad aliqua consiliatiuè, et hoc pertinet ad consilium, et sicut Volu (05) tas humana manifestatur per hæc quinque (30) , sic et ipsius Dei. Quod enim præceptum prohibitio et consilium dicatur Voluntas Dei, patet per illud Matthæi 6. Fiat Voluntas tua, sicut in c lo et in terra, id est, vt in terra impleamus eius præcepta, vitemus prohibita, et implea mus pro posse consilia. Et similiter, quòd permißio et operatio dicatur Dei Voluntas, patet per August, qui dicit in Ench. Nihil fit nisi omnipotens Deus fieri velit, vel sinendo vt fiat, vel faciendo. Ad propositum, cùm diciturillud, quod quis impedire posset, et non impedit, iudicatur ex sua Voluntate proceßisse, verum est. Sed cùm infertur, Deus est summè bonus, ergo non potest velle mala fieri, verum est, Voluntate beneplaciti, et per quatuor signa huius Voluntatis, quia nõ potest operari mala, nec percipere mala, nec vt non prohibeat mala, et persuadeat bona supererogationis, potest autem velle permittere mala fieri. Ad aliud, quomodo cernuntur infirmitates abinuicem, vt vna sit maleficialis, altera naturalis puta ex defectu naturæ? Respondetur (38) varijs modis. Primò Medicorum iudicio. 26. q. 5. Non licet. et q. 2. ca. illud. vbi verba August. ex secundo de doctrina Christ. Ad hoc genus Superstitionis, pertinent omnes ligaturæ, et remedia quæ Medicorum difciplina condemnat, in quibuscunque (30) rebus suspendendis atque (30) ligãdis. A simili, vbi Medici ex circumstantijs, videlicet, ætate, complexione sana, et subitò quasi in actu oculi immutata, et quòd non ex defectu sanguinis, stomachi, aut labe, infirmitas accidit. Indicantillam non ex defectu naturæ, sed ab extrinseco accidisse. Et ab extrinseco, vbi non ex venenosa infectione, quia sic sanguis et stomachus malis humoribus esset repletus, tunc ex sufficienti diuisione iudicant effectum esse maleficialem. Item secundò, cumeis existit incurabilis, vt nullis medicaminibus æger potest releuari, imò potius cernunt ipsum aggrauari. Tertiò, quia sic subitò interdum accidit, quòd iudicium infirmi super hoc contingit. Resgesta vni ex nobis innotuit. Nam quidam de Optimatibus ciuitatis Spirensis, nimis ceruicosæ Voluntatis, vxorem habuit intantum, vt cùm ipselibens in omnibus complacere studeret, tamen in cunctis ferè suis affectionibus recalcitrabat, et verbis contumeliosis semper ipsum molestare satagebat. Accidit inde vt domu (05) ingressus quadam die, cùm mulier solito more contra se rixans verbis opprobriosis, et irælocum dare, et domo exire volebat, ipsa ostium per quod exire habebat, cursu velo (34) ci anticipando obseruauit, et vociferando contestabatur, quòd nisi eam verberaret, nulla probitas aut bonestas sibi inesset. Ad quæ verba grauia, ille manum non animo lædendi extendit, et ipsam extensis digitis, super spatulã leuiter tangendo (34) , subitò ad terram collisus, omnem sensum perdidit, et per plures septimanas in lecto decumbens, grauißima infirmitate detentus fuit, qua in re videri potest, illam infirmitatem non ex naturali defectu, sed per Maleficium mulieris sibi accidisse. Plura, imò quasi innumera consimilia acta sunt, et multis innotuerunt. Sunt quidam qui per certam practicam Experientiam rei capiunt per hunc modum. Nam plumbum liquefactum super infirmum tenent, et in scutellam plenam aquæ infundunt, et imago aliqua condensata cernitur, tuncinfirmitatem ex Maleficio accidisse iudicant, et quidam an talis imago opere Dæmonum, an naturali virtute erumpat, vbi interrogantur talia practicantes respondere solent, quòd virtute Saturni super plumbum, quia aliàs malus existit, sicut Sol super Aurum Maleficium sua virtute ostendere solet. Sed quid de his sentiendum sit, an videlicet practica licita sit an non, circa tertium principale huius tractatus tractabitur. Canonistis enim videtur licitum, vt vana vanis confundantur, licet Theologis omninò contrarium videatur, cùm non sint facienda mala, vt eueniant bona. Ad vltimum, vbi diuersa quæruntur: Primò, cur Maleficæ non ditantur. Secundò, cur Principibus eis fauentibus ad perniciem omnium inimicorum ipsorum non cooperantur. Tertiò, cur Prædicatoribus et alijs eos persequentibus non nocere valeant. Ad primum dicendum, quòd ideò, vt plurimùm Maleficæ non ditantur, vt iuxta complacentiam Dæmonis in contumeliam Creatoris, quantum poßibile est, pro vilißimo precio emantur. Et secundò, ne in diuitijs notentur. Ad secundum, cur Principibus non nocent, causa est manifesta, quia quantum in ipsis est, hoc fit, vt ipsos in Ainicitia retineant. Et si quæritur, cur eorum inimicis non noce ant? Respondetur, quia bonus Angelus ex altera parte hoc Maleficium impedit, Iuxtaillud Danielis: Princeps Persarum restitit mihi viginti vna diebus. Vide Doctorem in secundo Sententiarum, an interbonos Angelos sit pugna, et qualiter. Ad tertium dicitur quòd ideò nec Inquisitoribus, aut alijs Officialibus nocere possunt, quia publica Iustitia vtuntur. Exempla varia ad hoc possent adduci, sed temporis prolixitas non patitur.


MALLEI MALEFICARVM, MODVM IN MALEFICIIS INFERENdis, atque amouendis feliciter pertractans, SECVNDA PARS. Duabus solùm quæstionibus, multis tamen capitibus diuisis, absoluta. Quibus Maleficus nocere non potest, QVAESTIO PRIMA. Secvnd A pars buius operis, quia est de modo procedendi, quia Maleficis pro maleficijs in ferendis obseruatur. Et per decem et octo capitula distinguuntur, cum duabus duntaxat difficult atibus, quarum vna in principio, super remedia præseruatiua, vt videlicet, quis maleficiari non poßit, altera in fine, super remedia sanatiua quibus remouentur maleficia, et per quæ maleficiati curari possunt, cùm secundum Philosophum in 4. Physic. remouens et prohibens coincidunt, et sunt causæ per accidens. Ideò vt per hæctotale fundamentum huius horrendæ Hæresis habeatur, circa tria principaliter insistendum erit. Primò circa introitum earum, et profeßionem sacrilegam. Secu (05) dò, circa progressum in modum operandi, et horrendã obseruantiam. Tertiò, impedimenta salubria, contra earu (05) maleficia, et remedia præs iam alij incubi sunt vel succubi, punientes nocturno tempore homines, vel peccato luxuriæ coinquinantes eos. Non mirum, si etiam his trufis insistunt. Potest deduci Veritas ex dictis Caßiani, colla. 1. vbi dicit, tot esse immundos spiritus, quot in hominibus studia, non dubiè comprobatur. Nam nonnullos eoru (05) , quos etiã paganos vulgus appellat, nos verò Trollen. et abundant in regno Norueye, aut Schretel. Ita seductores et ioculatores esse manifestu (05) est, vt certa quæque (30) loca vias iugiter obsidentes, nequaquã tormentis prætereuntes lædere possunt, de risu tantummodò et illusione contenti, fatigare eos potius studeant, quàm nocere. Quosdam verò solummodò innociuis incubationibus hominum pernoctare. Alios ita esse furori ac truculentiæ de ditos, vt non sint contenti illorum tantummodò corpora, quos suppleuerint atroci dilatione vexare, sed etiam irruere supereminus transeuntes, atque (30) afflgiere illos sæuißima cæde festinent. Vult dicere, quòd non tantùm obsident, imò etiam borribiliter cruciant, quales illi in Euangelio Matthæi 8. describuntur. Ex quibus concluder uos in iumenta oneraportantia. Refert etiam socios Diome dis in auesconuersos, et quòd posteà longo tempore circatemplum Diomedis volassent. Et quod præstantius narrasset de parte sua veraciter, quod ipse pater dixisset, se caballum fuisse, et annonacu (05) alijs animalibus baiulasse. De primo namque (30) , quòdsocij Vlyßis fuissent in bestias mutati, vbi vtique (30) sola apparentia fuit, et oculoru (05) deceptio, ita quòd forma illa bestialis educta fuit de conseruatorio, seu memoria sbecierum adipsam vim imaginatiuam, vnde et visio imaginaria causabatur, et consequenter ex forti impreßione in potentias alias, et organa videns æstimabat sebestiam videre, modo quo suprà in præcedenti ca. tactum est, sed quomodo ista fieri possunt virtute Dæmonu sine læsione, infrà patebit. De secundo verò, vbi bospites iniumenta, onera portantia à stabularijs conuertebantur, et similiter hoc (38) de Præstantio se equum fuisse et bladum portasse narratur. Notandum, quòd ibi tres fuerunt deceptiones. Prima, quòd illi homines præstigiosa arte videbantur conuersi in iumenta, quæ conuersio facta fuit modo suprà tacto. Secunda vires ad clamandum recuperassem, maritum quantocius vocaui, et rem gestam denudaui. Cùm autem ille causam puerperio aßignare vellet, dicens: Vos puerperæ plurimis illusionibus et fantasijs laboratis, nec quoquo modo dictis meis fidem adhibere volebat, adiunxi, Ecce spacium pro anno dimidio mihi donauit, quo elapso, si nulli cruciatus superuenient, dictis tuis fidem adbibebo: consimilia denique (30) verba filio clerico, qui et protunc Archidiaconus ruralis erat, protulit, cùm et ipse visitàtionis gratia illo die eam frequentasset. Quid plura? sex mensibus ad punctum euolutis, internorum viscerum tortura subitò ipsam tam dirè inuasit, vt nec diebus nec noctibus à clamoribus omnes inquietãdo abstinere potuisset. Et quia (vt præmissum est) deuotißima virgini et Reginæ misericordiæ extitit, in pane et aqua, singulis sabbatinis diebus ieiunando, ideó et per ipsius suffragia credidit se liberari. Vnde et quadam die vbi opus naturæ perficere volebat. tunc omnis illa immundicia à corpore prorupit, et aduocans maritum cum filio d principio quæstionis annotatis. Et quia tantos Doctores in eorum dictis quantum poßibile est expedit concordare, et hoc vnica distinctione fieri potest. Ideò not andum, quòd maleficium aut tollitur per alium Maleficum simul, et per aliud maleficium, aut tollitur, non quidem per Maleficum, sed per maleficiales ritus et illicitos, et hoc iterum dupliciter, quia vel per illicitos et vanos ritus insimul, vel per vanos et non illicitos. Primum remedium est omninò illicitum, tàm ex parte auctoris quàm et ipsius remedij, sed tamen quia fit dupliciter, quia aut cum nocumento illius qui maleficium intulit, aut sine nocumento, fit tamen per maleficiales ritus et illicitos, tunc comprehenditur sub secundo modo, videlicetvbi maleficium tollitur, non per Maleficum alium, sed per maleficiales ritus et illicitos, tunc iterum illicitum iudicatur, licet non tantùm sicut primum. Vude summariè dicere possumus, (38) per tria, et tribus modis remedium redditur illicitum, quãdo scilicet tollitur per Maleficu (05) alium, et per maleficia alia, videlicet virtute Dæmonis alicuiu vltra vires voluit quicquã præsumere, compulsus est in sua vexatione cognoscere quis esset. Hæc Greg. De secundo, vt nullus de officio exorcistatus sanctum ordinem concernens locum faciat. Refert Nider se vidisse in conuentu Coloniensi fratrem verbis satis io (34) cosum, sed in gratia expelli Dæmones famosum. Hic cùm in terminis conuentus Coloniensis Dæmonem in obsessocorpore artaret, Iam Dæmon petiuit à fratre locum recedendi, quogauisus frater ait in ioco: In cloacam meam vadas. Exijt igitur Dæmon, noste cùm frater ventrem purgare vellet, Dæmon eum tam dirè torsit prope cloacam, vt vitam cum difficultate saluaret. Sed et hoc præcipuè cauendum, vt obseßi etiam per Maleficas ad præsidiam Maleficarum non ducantur, vnde et de præfata femina Greg. infert. Cùm inquit, propinqui eam carnaliter amantes, atque (30) amando per sequentes ad obtinendum salutis remedium Maleficis tradisset, et per eas ad fluuium ducta, et in aquam mersa multis incantationibus agitata fuisset, dum vnus Dæmon expelli debuit, legio subintrauit, et eoru (05) distinctis vocibus iam clamare c pit: vnde consanguinei tandem confitentes, et de hoc dolentes, eam præsentarunt sancto Episcopo Fortunato, qui diuturnis orationibus et ieiunijs, cùm ex integro sanauit. Sed quia dictum est, debere exorcistas cauere, ne superstitiosum, ne suspectum aliquid de maleficio adijciant. Dubitare exorcista posset: An certas herbas et petras, etiam non benedict as adbibere posset? Responsio. Si benedictæ sunt herbæ, tantò melius, si verò non, vt herba quædam, quæ aliàs nominatur fuga Dæmonis, vel etiam naturas lapidum, si quis adbibeat non erit superstitiosum: dummodò credat, quòd no (34) n directè de sui natura Dæmones compellunt, quia tuncincideret in errore (02) , quòd simili modo alijs her his aut verbis possent cogi, vt errore Nigromanticorum fatetur putantes se efficere per naturalts, et inditas taliu (05) virtute. Vnde sancïus Thom. in 4. dist. 7. ar. vlt. Nonest, inquit, credendum, aliquibus virtutibus corporalibus Dæmones subiacere, et ideò non coguntur inuocationibus, et factis quibusdam maleficis, nisi inquantum per hoc f dus cum eis initur, secundum quod dicitur Esaiæ 18. Percußimus f dus cum morte, et cum inferno fecimus pactum. Et illad Iob. 40. Anextrahere poteris Leuiatban hamo, et sequentia verba sic sinaliter exponit super Iob dice (02) s: Si quis rectè considerat omnia præmissa, videntur pertinere ad præsumptionem Nigromanticorum confutandam, qui nituntur cum Dæmonibus pactum inire, ac eos sibi inijcere, vel qualitercunque (30) constringere. Ostenso ergo, quòd homo non potest sua virtute Diabolum superare, concludit dicens: Pone supereum manu (05) tuam, subaudi si potes, superaturtamen virtute diuina, vnde subdit, memento belli, quo scilicet ego pugno contra eu (05) , et potest dici, quòd ponitur præsens pro futuro, scilicet, pugnabo in cruce, vbi capietur Leuiathan per bamum, scilicet, per diuinit atem occultatam sub esca humanitatis, æstimans saluatorem purum hominem. Vnde etiam postea 41. dicitur: Non est potestas super terram, quæ ei potest comparari, per hoc inquit signatur, quòd nulla virtus corporalis potest adæquari potesi ati Dæmonis, quæ est potestas purè spiritualis. Hæc de Tho. Sed quia indirectè à Dæmone obsessus, potest virtute melodiæ, vt Saul per cytharam Dauid, velberbæ, vel corporalis rei alterius sibi à naturali proprietate in existenti reuelari. Ideò applicari possunt, quòd quide (02) posse fieri autoritatibus et rationibus deducitur. Nam 26. q. 7. Dæmonium sustinenti dicitur, licet petras vel berbas habere sine incantatione et sunt Hieronymi verba. Item magister in bisto, tract ans illud Tobiæ, Cordis particulam, scilicet, de pisce quam c pisti, si super carbones ponas, fumus eius exterret omne genus Dæmoniorum, siue à viro, siue à muliere, ita et vltra non accedat ad eos dicit, Necsuper hoc mirari debemus, cùm fumus cuiusdam arboris adustæ eandem vim habere videatur, quamuis etiã spiritualem in se contineat sensum, scilicet, de futuro spiritualis orationis. Adidem Albert, super Lucam 9. et Nicolaus de Lyra. 1. Regum 16. imò et Paulus Burdegalen, super 1. Regum 16. banc conclusionem tenet, quòd non solùm concedendum videtur, quòd per aliqua sensibilia possunt afflicti à Dæmonibus reuelari, sed etiam per sensibilia aliqua poßint tota! iter liberari, sed hoc intellige, quando non atrociter affliguntur, et prohat per rationem. Nam cùm Dæmones non poßint materiam corporalem secundum suam voluntatem transmutare, sed debita actiua debitis paßiuis coniungendo, vt Nicolaus dicit. Eadem ratione per aliquam rem sensibilem potest dispositio causare in corpore bumano, per quam fiet aptum adsuscipiendum actionem Dæmonis, verbi gratia, nam mania est maximè dispositiua ad alien ationem mentis secundum Medicos, et per consequens ad suscipiendum afflictionem Dæmoniacam, quæ quidem Dæmoniaca paßio vbi penitus curatur, penitus afflictio Dæmonis actiua recedente paßiuain possesso recederet. Item posset dici de iecore piscis. Item de melodia Dauid, ratione cuius licet primò refocillaretur Saul, et leuius haberet, tamen totaliter expulsus fuit per illam, vt dicit litera: Recedebat ab eo spiritus malignus. Nec consonum est literæ dicere, quòd hoc fiebat ex merito Dauid, seu per orationes eius, quianon est verisimile quòd hoc scriptura taceret, cùm esset in laude eius not abiliter dictum. Hæc de Paulo præfato, licet non posuerimus supràin q. 5. primæ partis, quòd quia præfigurabatur virtus crucis per expensionem venarum Corporis Christi, ideò liberabatur Saul, et plura ibi etiam continentur, quæ præsenti speculationi seruire possunt, tantum concludamus, quòd rerum sensibilium applicatio in exorcismis licitis non est superstitio sum, iam autem non expediet de ipsis exorcismis aliqua disserere. REMEDIA PER LICITOS EXORCISmos Ecclesiæ, contra quascun que infirmitates à Maleficis illatas, et de modo exorcizandi maleficiatos, CAPIT. VI. Qvia vt in superioribus tactum est, Maleficæ omne genus infirmitatis corporalis in ferre possunt, qua re et sub generali regula cõcludere oportet, quòd quicquid reme dij morbis, vel operibus, alijs infirmitatibus supr à not at is applicari pot est, hoc esset quibuscunque (30) alijs infirmit atibus præcedentibus non expressis, vt vbi epilepsia aut lepra esset inflicta, conuenire potest, et quia inter remedia verborum exorcismi liciti computantur, de ipso etiam sæpè mentio, tanquam de quodam generali remedio habita est, tria principaliter de ipso practicanda sunt. Primò, An non habens exorcistatus or dinem, vt scilicet laicus, vel secularis per sona, valeat licitè Dæmones, aut eius maleficia exorcizare, vbi tres aliæ annectuntur, qualiter videlicet sunt liciti, et de septem conditionibus, quæ requiruntur ad carmina et benedictiones, vt quis valeat secum talia proferre, et tertiò, qualiter morbus sit exorcizandus, et Dæmon coniurandus. Secundum principale, quid agendum vbi gratia sanit atis per exorcismos non obtinetur. Et tertiò, quò ad remedia non iam verborum, sed operu (05) , cum solutionibus certorum argumentorum. Ad primum est Doctor is Tho. in 4. dist. 23. senten. In ordine inquit exorcistatus, et in alijs minoribus ordinibus omnibus cùm conferuntur, recipitur potestas, vt quis hoc vel illud ex officio facere poßit, put a exorcizare, et ide (02) à non habentibus ordinem licitè fieri potest, quamuis illi hoc non habeant ex officio, sicut in domo non con secrata potest dici Missa, quamuis con secratio Ecclesiæ ad hoc ordinetur, vt in ea missa dicatur, sed hoc tunc magis pertinet ad gratiam gratis datam, quam ad gratiam sacramenti. Ex quibus verbis dici potest, quòd licet ad liberationem maleficiati, bonum est concurrere, exorcistã habere potestatem exorcizandi morbos maleficiales, tñ etiam interdum deuotæ personæ absque (30) exorcismis, vel cum ipsis fugare possunt buiusmodi morbos. Nam fertur de quadam virgine paupercula, et ideò plurimùm deuota, cuius dum amicus in pede maximè per maleficium læ sus fuerat, quod iudicio Medicorum patuit, eò etiam, quòd nullis medicaminibus sanari poterat, contigit, vt virgo infirmum visitaret, qui et statim ab ea petiuit, vt pedi benedictionem aliquam applicaret. Annuit illa, et silenter tantum modò orationem dominicam, et Apostolorum symbolum, cum geminatis viuificæ crucis signis applicuit. Tu (05) cstatim infirmus curatum se sentiens, scire voluit in remedium futurorum, quid carminationis virgo applicasset. Quæ respondit, vos debili fide diuinis et approbatis exercitijs Ecclesiæ non inbæretis, et carmina ac remedia pro (21) hibita crebrò vestris infirmitatibus applicatis, idcircò rarò in corpore curamini, quia semper in anima lædimini. Sed si in orationem et signorum licitorum efficatia (01) speraretis, facillimè sæpè curamini: nibil enim vobis applicui nisi dominicam orationem, et Apostolorum symbolum, et iam sanati estis. Gratia buius exempli quæritur, an non aliæ bene dictiones et carminationes, seu etiam coniurationes, per exorcismos habeant efficatiam, cùm hîc videantur reprobari. Respondetur, quòd hæc virgo nõ reprobauit, nisi illicita carmina, cum illicitis coniurationibus et exorcismis. Pro cuius intellectu considerare oportet, vnde buiusmodi habuerunt originem, et qu (05) o ad abusum deuenerunt, nam principium borum fuit sanctißimum, sed sicut omnia Dæmonis instinctu deprauantur, mediantibus Dæmonibus et malis bominibus, ita et diuina nomina. Apostoli enim et sancti viri secundum illud Marc. vlt. In nomine meo Dæmoniaeijcient, infirmos visitaru (05) t, et orationes super eos per sacra verba fuderunt, deindè successu temporis sacerdotes deuotè similiarete peregerunt, propter quod deuotißimæ orationes, et sancti exorcismi reperiuntur in antiquis bodie Ecclesijs adomnia, quæ bomines facere aut pati poterant, per deuotos viros applicati, olim sine omni superstitione, sicut etiã bodie literati, et sacræ Theologiæ D D. reperiuntur, qui infir mos visitantes similia verba ægrotis applicant, et non solùm Dæmoniacis. Sed vt superstitiosi bomines à se multa vana et illicita ad instar borum inuenerunt, quibus hodie vtuntur circa infirmos et iumenta, nec clerus amplius ex sua desidia licitis vtitur verbis visit ando infirmos, propter quod Guiliel, dictus Durandi glossator Raymundi dicit, quòd talia præfata sacerdos religiosus aut discretus, etiam laicus vir siue mulier excellentis vitæ, probatæ discretionis facere potest, fusa oratiõe licita super infirmum, non super pomum, aut super cingulum aut similia, sed super infirmãtes, iuxtaillud Euangelistæ: Super ægros manus imponent, et c. nec sunt huiusmodi per sonæ prohibendæ à talibus, nisi fortè timeatur, quod adexemplum illorum indiscreti et superstitiosi alij carminationis sibi vsurpent abusum, tuentes se exemplo illoru (05) , bi ergo superstitio (34) si carminatores reprehenduntur à prædicta virgine, et dixit illos habere debilem fidem, imò malam, quitales consulerunt. Iteru (05) aut gratia huius declarationis quæritur, quibus verlis carmina et bene dictiones ce (02) sentur licitæ vel superstitiosæ, et de modo, quo debent applicari, et an Dæmon sit coniuraudus, and morbus exorcizandus. Ad primum, quòd quia hoc dicitur licitum in cultu Christianæ religionis quod non est superstitiosum, et supersticiosum dicitur, vt not atur ex gl. super illo ad Colo. 2. quæ sunt rationem haben tia in superstitione, quod super modum religionis seruatur, vnde ibi dicitur: Superstitio est religio supra modum seruata, id est, religio modis vel circumsta (01) tijs malis et defectuosis practicata. Etiam superstitiosum est, quicquid traditione bumana nomen religionis vsurpat absque (30) superioris autoritate, vt bymnos iungere ad missas defunctorum, præfationem irrumpere symbolum in missa cantandum abbreuiare, aut in organis et non in choro decantare missam, respondentem non habere, et his similia. Sed ad propositum nostrum modo quando sit aliquod opus et virtute religionis Christianæ, vt vbi qui squis vellet infirmo subuenire per aliquam orationem et benedictionem per verba sacra, de qua materia nunc inte (02) dimus, talis habet considerare septem conditiones, quæ si reperiuntur, talis benedictiocen setur licita, ac si fiat per modum adiurationis, per virtutem diuini nominis, per virtutem operum Christi, quæ ex sua natiuitate, paßione, preciosa morte, et c. innotuerunt, per quæ etiam Diabolus victus et eiectus fuit, dicentur illæ benedictiones, carmina et exorcismi liciti, et bi qui practicant, possunt dici exorcistæ, aut incantatores liciti, luxta Isidor. 8. Ethi. Incant atores dicu (05) tur, qui artem aliquam verbis peragunt, et prima conditio consideranda, vt ex doctrina sancti Tho. 2. 2. q. 39. elicitur, vt verba non contineant aliquid, quod pertineat ad inuocationem Dæmonum expressam vel tacitam: quid sit expressa, patet, quid sit tacita, hoc consideratur ex intentione et opere. Intentione, vt vbi operans non curat siue à Deo, siue à Diabolo habeat in suo opere intentum, dummodò finem optatum consequatur opere, vt vbi opus quod facit, non habet aliquam proprietatem ex natura producendum talem effectum, de qua non solùm Medici et Astrologi, imò et Tbeologi habent iudicare, per quem modum Nigromantici faciunt imagines, annulos, et lapides artificiales: qui vtique nullam habent naturalem inclinationem ad effectus quos ipsi expectant sæpißimè, vnde et in eorum operibus Diabolus se habet immiscere. Secundò considerandum est, ne benedictiones seu carmina co (34) ntineant aliqua nomina ignota, quia secundum talia Chrysost. talia metuenda sunt, ne in eis aliquid superstitionis lateat. Tertiò, ne materia verbo (34) rum aliquid falsit atis contineat, quiasie eius effectus non posset expectari à Deo, cùm ipse non sit testis falsitatis, sic quædam vetulæ in suis carminibus vtuntur, rigmatizando beata virgo lordanem transiuit, et c. sanctus Stephanus ei obuiauit, eam interrogauit, et multas alias facultates. Quartò, ne ibi contineantur vana, et characteres inscripti præter signum crucis, vnde breuia quæ portantur à Soldatis reprebenduntur. Quintò, ne spes habeatur in modo scribendi aut legendi, aut in quacunque buiusmodi vanitate, quæ ad diuinam reuerentiam non pertineat, quia aliàs omninò iudicabitur superstitiosum. Sextò, vt in allegatione, prolatione diuinorum verborum, vel scripturæ sacræ respectus solùm habeatur ad ipsa sacra verba, et adintellectum eoru (05) , et ad Dei reuerentiã, seu ad virtutem diuinã, à qua expect atur effectus, vel ad sanctorum reliquias, à quibus etiam præfata expectantur secundariò, licet à Deo principaliter. Septimò, vt com. mittatur effectus, qui expectatur diuini voluntati, qui scit, vtrùm sanitas vel tribulatio plus prosit inuocanti vel minus, vel an obsit, et hanc eo (34) nditionem ponit Tho. in 1. secun. in materia de gratia, et distin. 15. in 4. Vnde concludamus, quòdsi nulla dictarum conditionum opus infecerit, illud erit licitum, probat Thom as supra illud Mar. vlt. Signa eos qui crediderunt: et pòst, In nomine meo Dæmonia eijcient, et c. serpentes tollent. Ex quo eijcit, quòd prædictis seruatis conditi ionibus, per diuina verba licitum est asserere serpentes. Item probat præmissa vlterius, non minoris sanctitatis sunt verba Dei, quàm sanctorum reliquiæ, dicente August. Non est minus verbum Dei quàm corpus Christi, sed secundum oe (02) s, licet reliquias sanctorum secum reuerenter portare, ergo qualitercunque (30) nomen Dei inuocemus, ritè per or ationem dominicam, per salutationem Angelicam, per eius natiuit atem, paßionem, quinque vulnera, per septem verba quæ protulit in cruce, per titulum trium phalem, per tres clauos, et aliorum armorum militiæ Christi, contra Diabolum et eius opera, omninò erunt licita, et spes potest haberi in eis committendo effectum diuinæ voluntati. Et hoc quod dictum est de coartatione serpentum, idem intellige de alijs animalibus, quando solus respectus habetur ad sacra verba, et ad diuinam virtutem, de ipsis tamen cautè est agendum, de incantationibus, quiavt dicit Doctor: Tales incantatores sæpè habent illicitas obseruantias, et per Dæmones sortiuntur effectum, præcipuè in serpe (02) tibus, quia serpens fuit primum Dæmonis instrumentum ad hominem decipiendum. Nam in ciuitate Saltzburgensi quidam incantator er at, hic quadam die ad spect aculum aliorum, cun ctos serpentes ad quandam foueam incant are voluit, et interimere ex spacio vt fertur, vnius miliaris congregatis, ergo vndique (30) serpentibus, dum ipse supra foueam staret, nouißimè quidam ingens et borribilis serpens, foueam intr are difficultabat, et sæpè quasi ipsum abscedere permitteret, et liber serpere quo vellet, motibus innuebat. Sed cùm ille ab incantatione eius desistere nolebat, alijs omnibus in foue a interemptis, quia statim ibi moriebantur, et necesse erat, vt et ille horribilis intraret, stans serpens ex opposito incantatoris, supra foueam saltum fecit, et inipsum incant atorem irruit, et ventrem eius vt cingulum stringens, ipsum incantatorem secum in foueam traxit, et interemit. Qua ex re perpenditur, non nisi pro vtilitate ad fugandum videlicet ab hominum in habit ationibus, talia sunt virtute diuina practicanda, et cu (05) Dei timore et reuere (02) tia. Quò ad secundum, videlicet, qu (05) o sunt huiu smodi exorcismi vel carmina deferenda, et ad collum suspendenda, vel in vestimentis insuenda? Videtur quòdtalia sint illicita, nam Aug. 2. de doctrina Christiana: Ad superstitionem pertinent mille Magicarum artium, et ligaturæ, et remedia quæ Medicoru (05) quoque (30) disciplina condemnat, siue in præcant ationibus, siue in quibusdam notis, quas characteres vocant, siue in quibusdam rebus suspendendis atque (30) insignandis. Item Chrysost. super Mattbæum: Quidam aliquam partem Euangelij seriptam circa collum portant, sed nonné quotidie Euangelium in Etclesia legitur et auditur ab omnibus? cui ergo in auribus Euangelia positanibil prosunt, quomodo enim possunt circa collu (05) suspensa seruare? Deindè vbi est virtus Euangelij in figuris literaru (05) , an in intellectu sensuum, si in figuris benè circa collum suspendis, si in intellectu, ergo melius in corda posita prosunt, quàm circa collum suspensa. Sed hîc est responsio Doctorum, præcipuè sancti Thomæ vbi suprà ar. 4. vbi quærit, an suspendere diuina verba ad collum sit illicitum, quòd inomnibus incant ationibus vel scripturis suspensis, duo cauenda videntur. Primò quidem, quidsit quòd scribitur, vtrùm sit adinuocationes Dæmonum pertinens, manifestè tu (05) c non solùm superstitiosum imò illicitum, et apostasia à fide iudicatur, vt suprà tactum fuit sæpè. Similiter etiam cauendum, ne contine at ignota nomina, et c. accipe conditiones supr à positas, et tuncsicut licitum est buiusmodi super infirmos ore proferre: it a licitum est secum deferre. Præfati autem Doctores respectu (05) habent, et damnanteum, qui ad figur as et liter as scriptas maiorem haberet aduertentiam et respectum, quàm ad intellectum verborum. Et si dicatur, quòd laicus non intelligens verba, non potest habere respectum ad intellectum eorum, respondetur, habeat respectum ad virtutem diuinam, et illam committat diuinæ voluntati, vt faciat quicquid placitum fuerit suæ pietati. Quò ad tertium, an simul Dæmon sit coniurandus et morbus exorcizandus vel è conuerso, aut vnum sine altero. Responsio. Hîcplur a sunt aduertenda. Primò, an Dæmon semper sit quãdo maleficiatus affligitur. Secundò, cuiusmodires possunt exorcizari aut adiuuari. Tertiò, de modo exorcizandi. Adprimum cùm iuxta Damasc. Dæmon ibi est, vbi operatur, videtur quòd maleficiate semper præsens sit cùm eum affligat. Item in legenda Beati Bartholomæi, tu (05) c videtur sanare Dæmon, quando cessat à læsione. Responsio, quòd Dæmon præsens sit maleficiato et afflicto, hoc potest intelligi dupliciter, vel quò ad suum esse, vel quò ad suum effectum. Primo modo præsens est in principio, dum maleficium intromittit. Secundo modo per senon dicitur præsens in suo effectu: sicut etiam cùm Doctores quærunt, an Diabolus cum qualibet culpa mortali hominem substantialiter inhabit at: dicunt quòd no (04) per se, sed per suum effectum, sicut dominus inhabitare dicitur seruum, quantum ad suum dominium, aliud tame (02) de obseßis. Quò ad secundum, cuiusinodi res possunt exorcizari. Notandum est super Doctores Tho. in 4. dist. 6. sententiam vbi dicit, quòd quia propter peccatum hominis Diabolus accipit potestatem in hominem, et ad omnia quæ in vsum hominis veniunt in ipsius nocumentum. Et cùm etiam nulla conuenientia est Christi ad Belial. Ideò quandocunque (30) aliquid sanctificandum est ad cultum diuinum prius exorcizatur, vt liberatum à potestate Diaboli, qua illud in nocumentum hominis assumere poterat, Deo consecretur. Et hoc patet in benedictione aquæ, et consecratione templi, et in omnibus buiusmodi. Vnde cùm prima satisfactio, qua homo Deo consecr atur, sit in baptismo, oportet quòd etiam homo prius exorcizetur quàm baptizetur, multò fortiori ratione quàm aliæ res, quia in ipso homine est causa, quare Diabolus potestatem accipit in alia quæ sunt propter homine (02) scilicet peccatum originale, vel actuale, et hæc significant ea quæ in exorcismo dicuntur, vt cùm dicitur, recede ab eo Satana et huius, et similiter ea quæ ibi fiunt. Ad propositum ergo, cùm quæritur an morbus sit exorcizandus et Dæmon adiurandus, et quid illorum primò. Respondetur, morbus non exorcizatur, sed ipse homo morbatus et maleficiatus, sicut in puero non exorcizatur infectio fomitis, sed puer infectus. Item sicut prius puer exorcizatur, et pòst Diabolus adiur atur vt recedat, ita maleficiatus prius exorcizatur, et pòst Diabolo et eius facturæ imperat vt recedat. Item sicut sal et aqua exorcizãtur, ita maleficiatio omnia quæ in ipsius vsum conuerti possunt, vt cibaria et potagia exorcizare et benedicere, plurimùm expeditur. Item, licet ritus exorcismi tenet in baptizandis, vt fiat exufflatio versus occidentalem partem, et abrenunciatio. Secundò, manuum ad c lum erectio, cum sacra fidei confeßione Christianæ religionis, et tertio ordo, bene dictio, et manus impositio, et quartò denudatio, et oleo sancto vnctio ex postbaptismum communio, et candidio (34) re vestis induitio, tñ non est necesse, vt hæc circa maleficiatum exorcizandum fiat, sed quòd primò purè et debitè sit confessus, candelã accensam si potest teneat, et sacram com munionem recipiat, et loco vestis candidæ, candela benedicta in longitudine corporis Christi, aut ligni crucis nudo corpore circumligatus maneat. Dici ergo po (04) t: Exorcizo te Petrum, aut Barbaram infirmum, sed sacrosancto baptismate renatam, per Deum viuum, per Deu (05) veru (05) , per Deu (05) sanctum, per Deum qui (33) te suo precioso sanguine redemit, vt fias homo exorcizatus, vt effugiat atque (30) discedat à te omnis fantasia et nequitia Diabolicæ fraudis, omnisque (23) spiritus immundus, adiuratus per eum qui venturus est iudicare viuos et mortuos, et seculum perignem, Amen. Oremus: Deus misericordiæ, Deus clemens, qui secundum multitudinem miser ationum tuarum, quos diligis, corrigis, piè ad eme (02) dationem coerces, te inuocamus Domine, vt famulo qui in corpore patitur membrorum debilitatem, gratiam tuam conferre digneris, vt quicquid terrena fragilitate corruptu (05) , quicquid Diabolica fraude violatum est, vnit ati corporis Ecclisiæ membrum redemptionis annecte, miserere Domme gemitum, miserere lachrymarumeius, et non habeniem fiduciam msi in misericor dia tua, ad tuæ sacrame (02) tum reconciliationis admitte, per Christum dñm nostrum, Amen. Ergo maledicte Diabole, recognosce sen tentiam tuam, da honorem Deo vero et viuo, da honorem do (34) mino Iesu Christo, vt recedas ab hoc famulo, cum sua factura, que (02) dominus noster Iesus Christus suo precioso sanguine redemit. Demùm secundò et tertiò iterum exorcizet, vt suprà cum or ationibus. Oremus: Deus qui facturæ tuæ semper piè dominaris affectu, inclina aurem tuam supplicationibus nostris, et famulo tuo ex aduer sa valetudine corporis laborantem, placatus respice et visita, et salatarituo, et c lestis gratiæ, piæsta ei medicinam per Christum dominum nostrum, Amen. Ergo maledicte Diabole, et c. vt supr. Pro tertioe corcismo or atio: Deus in firmitatis humanæ singulare præsidium, auxilij tui super infirmum nostrum estende virtutem, vt ope misericor diæ tuæ adiutus, vel adiuta, Ecclesiæ tuæ sanctæ incolumis repræsentari mereatur, per Christum Dominu (05) nostrum, Amen. Et semper aspergat cu (05) aqua benedicta. Et nota, quòd hic modus præscribitur, non (38) omninò ita fieri debeat, aut quòd alij exorcismi non sint maioris efficatiæ, sed vt modus exorcizandi et adiurandi habeatur, In antiquis enim historijs et Ecclesiarum libris interdum deuotiores et efficatiores exorcismi reperiuntur, sed quia in omnibus Dei reuerentia sit præponenda, agat secundum hoc vnusquisque (30) quantum expediensfuerit, conclusiuè ex præmißis concludendo propter simplices, sit modus iste exorcizandi male ficiatum, vt primò puram faciat confeßionem, Iuxta ca. alle, sæpèsi per sortiarias. Demùm fiat diligens inquisitio per singulos angulos, et in lectisternijs culcitris, et sub limine ostij, si fortaßis instrumenta maleficij cauta possunt inueniri, iumenta etiam statim sunt ad ignem proijcienda, expediret etiam, vt cuncta renou arentur in lectisternijs et indumentis, habitationem etiam et domum mutaret. In casu verò quo nihil inuentum fuerit, tunc exorcizanàus si potest Ecclesiam intrabit manè, et quando dies sanctiores, vt festa Beatæ Virginis, aut vigiliæ existunt, tantò melius sacerdos etiam confessus, et inbono statu, amplius proficiet. teneat itaque (30) exorcizandus candelam in manu benedictam, melius quo poterit, sedendo, aut genua flectendo, et qui assunt deuotas orationes pro eius liberatione fundant, et incipiat lætaniam inchoando: Adiutorium nostrum in nomine Domini, et habeat respondentem, aspergat ipsum aqua benedicta, et stola circundabit collum, et subinferat psalmum, Deus in adiutorium, et prosequitur lætaniam, vt moris est super infirmos, dicendo adinuocationem sanctorum, ora proeo, vel orate, et propitius esto, libera eum domine, singula prosequendo vsque (30) adfinem, vbi orationes sunt dicendæ, tunc loco orationum incipiat exorcismum, et continuabit modo præscripto, vel alio meliori, vt sibi videbitur. Possent etiam buiusmodi exorcismi continuari ad minus ter in septimana, vt sic multiplicatis interceßionibus gratia, obtineatur sanitas. Verùm post omnia communicandus est Eucharistiæ sacramento, licet quidam ante exorcismum hoc faciendum putant, et in confeßione attendat confessor, si aliquo vinculo excommunicationis esset inundatus, vel si vnquam temerè innodatus absolutionem à suo Iudice non recepisset, tunc enim licet ad cautelam eum absoluat, tamen reddita sospitate à suo Iudice qui eum ligauerat quærat. Attendendum, quòd vbi exorcista non habet ordinem exorcistatus, tunc procedere potest per orationes, et si legere nouit scripturas, legat Euangelia quatuor primo Euangelistarum, item Euangeliu (05) : Missus est Angelus, et paßionem Domini, quæ omnia magnam habent virtutem ad expulsionem operu (05) Diaboli, Item Euangelium S. Ioan. In principio erat Verbum scribatur, et ad collum infirmi suspendatur, et sic gratia sanitatis à Deo expectetur. Verùm si quis quæreret de differentia inter aquæ benedictæ aspersionem, et exorcisma, cùm vtrunque (30) in effectu contra Dæmonis molestiam ordinatur. Respondit S. Thomas vt supr à dist. 6. Diabolus impugnat nos abexteriori et interiori. Aqua ergo benedicta ordinatur contra impugnationem Diaboli, quæ est ab exteriori, sed exorcismus contra impugnatione (02) Diaboli, quæ est abinteriori, vnde illi contra quos datur, dicuntur energumini, ab eo, quod est intra, et geron, labor, quasi intus laborantes. In maleficiate ergo exorcizando vtrunque (30) adhibetur, cùm vtro (34) bique (30) molestentur. Verùm quò ad secu (05) dum principale, quid agendum, vbi gratia sanitatis per exorcismos nõ obtine atur? Responsio. Licet sex ex causis hoc fieri poßit, est tñ vna septima, super quam iudicium nostrum suspenditur, Nam quòd aliquis nõ liberatur, aut hoc est propter paruitatem fidei circumstantium, aut ipsum ægrotum offerentium, aut propter peccata maleficium sustinentiu (05) , aut propter accõmoda remedia adhibere negligentium, aut propter exorcistæ aliquod in fide vitiu (05) , aut propter reuerentiã virtutum, in alio existentiu (05) , propter purgationem, vel meritum maleficium patientium. De primis quatuor docet Euangelica virtus, Matthæi 17. et Mar c. 9. In patris vnice filij sui lunatici, et discipulorum Christi præsentia. Primò enim asserens, vt turba fide carebat, vnde pater cu (05) lachrymis orauit: Credo Damine adiuua incredulitatem meam. Et ad turbam Iesus ait: O generatio incredula et peruersa, quousque ero vobiscum? De secundo, videlicet de sustinente Dæmone (02) , Iesus increpabat eum, scilicet filium, quia B. Hiero (34) n. ibi dicit, propter peccata sua à Dæmone fuerat oppressus. De tertio, de neglectu debitorum remedio (34) rum, pater, quia non fuerunt præsentes boni et perfecti viri. Vnde Chrysost. ibi dicit: Columnæ fidei, videlicet, Petrus, lacobus, et Ioannes non aderant, sicut in transfiguratione Christi præsentes erant, nes oratio et ieiunium aderant, sine quibus Christus ait, hoc genus Dæmoniorum non eijcitur. Vnde Origen, ibi dicit: Si aliquando oportuerit circa orationem aliquid patientium remanere, non admiremur, neque (30) interrogamus, neque (30) loquamur, quasi au dientispiritu immundo, sed abigamus ieiunijs orationibus nostros spiritus malignos, et glossa dicit: Hoc genus Dæmonij, id est, ista carnalium voluptatum mutabilitas, ad quem, scilicet spiritus ille inclinabat, non vincitur, nisi spiritus oratione confirmetur, et caro per ieiunium maceretur. De quarto exorcistæ vitio, præsertim scilicet in fide, Patet ibidem de Christi discipulis præsen tibus. Vnde posteà secretò discipuli quærentes causam suæimpotentiæ: Respondit, propter incredulitatem vestram. Amen dico vobis, si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic tolle te, et c. Vbi Hylarius: Crediderunt quidem Apostoli, sed nondum erãt perfecti in fide, nam Domino in monte morante cum alijs tribus, et illis cum turba residentibus, quidam tepor eorum fidem relaxauerat. De quinto patet in vita patrum, vbi legimus, aliquando obsessos non liberatos per Sanctum Antonium, sed per discipulum eius Paulum fuisse liberatos. De sexto patuit suprà, quia non semper cùm quis liberatur à culpa, liberatur à p nis, sed remanet interdum p na, in vindictam et sat is factionem præcedentis delicti, et adhuc illud remedium, de quo fertur, quòd plures fuerint liberati, videlicet, quòd maleficiati de nouo fuerint baptizati, licet sub cõditione, super quo vt præmisi nil determinare debemus. Verißimum tamen existit, quòd cùm debitè quis ante baptismum non fuit exorcizatus, vtique diuina permißione Diabolus semper maiorem recipit in talem potestatem, patet ex præmißis, nec ambiguum est, quiaplures negligentiæ, siue à sacerdotibus non benè dispositis, vbi iam quartum impedimentum prænotatum tangitur, videlicet, exorcistæ vitium committunt, siue à vetulis, quæ tempore neceßitatis debitum modum baptizandi, non seruant. Nectamen asserere volo, quin sacramenta à malis conferri non poßint, et quod imò quantumcunque (30) malus baptizat et conficit, dummodò debitè debita forma et verborum materia in intentione baptizator dinatus et conficere intendat, sic à simili in exorcizando ritè procedat, et non suffusus aut viole (02) tus, vnde et sine actuali vel habituali intentione, et vtinam non cespitando, et verba necessaria omittendo, huiusmodi sacris officijs se im misceatur: Reuera, sicut ad conficiendum quatuor essentialia deseruiunt, scilicet, materia, forma, inte (02) tio, ordo, modis tamen prætactis, et vbi vnum deerit, nec conficere poterit, ita circa exorcismos suo modo asserere oportet. Nec obiectio valet, quòd sine exorcismis in primitiua Ecclesia baptizabantur, aut etiam quod nunc characterem baptismalem sine eo valeat baptizatus recipere, quia sic Cregorius in vanum exorcismos instituisset, et Ecclesia in suis cærimonijs potius ermret. Quare nec ausus sum omninò reprehendere qui maleficiatos sub conditione vellent rebaptizare, et neglecta fortassis recuperare. Fertur etiam de illis, qui de nocturno tem pore in fomnis per alta ædificia sine læsione solent incedere, quod vtique opus esse maligni spiritus tales sic deferentes plures asserunt, hi cùm rebaptizantur melius habere noscuntur, et mirum, quòd vbi nominibus proprijs annuuntur, subitò ad terram colliduntur, ac si fortaßis illud nomen non debitè in baptismo fuerit impositum. Expedit lectorem esse attentum super sex illa impedimenta, licet enim super energuminos aut possessos, et non super maleficiatos sonant, tamen quia æqua virtus vtrobique requiritur, diuina, imò dici potest quòd maioris sit difficultatis male ficiatum curare, quàm energuminum aut possessum, ideò illa impedime (02) ta, si ibi possunt habere locum, et à fortiori super malesiciatos, quod tali ratione probatur. Nam vt suprà patuit ca. 10. aliqui poßidentur interdum pro nullo proprio delicto, sed pro leui alieno, et varijs alijs de causis. In maleficio autem quando adulti maleficiuntur, vt plurimùm eis contigit, quia in animæ necationem grauißimè à Dæmone ab intus poßidentur. Vnde duplex labor circa maleficiatos, vt simplex circa possessos ab extra requiritur. De hac grauißima posseßione Caßia. colla. Abba. Sereni, dicit: Illi sunt veri miseri ac miserabiles iudicandi, qui cum se vniuersis criminibus flagitijsque (23) contaminant, non solùm nullum in eis verisimiliter signum Diabolicæ suppletionis ostenditur, sed nec aliqua quidem operibus eorum condigna tent atione, nec vllum flagellum correptionis infertur, non enim merentur celerem temporis istius expeditamque (23) medicinam, quorum duritia et imp nitens cor, p nam vitæ præsentis excedens, thesaurizant sibijpsis iram et indignationem, in die iræ et reuelationis iusti iudicij, in quo vermis eoru (05) non extinguetur. Et iteru (05) idem Caßia. comparando corporalem posseßionem ad animum per peccatum, paulò antè dicit: Multò grauius, inquit, cõstat illos vebementiusque (23) vexari, qui cùm corporaliter ab ipsis affligi minimè videantur, animo tamen perniciosius poßidentur, eorum scilicet vitijs et voluptatibus inuoluti, secundum Apostoli namque (30) sententiam, à quo quis superatur, eius seruus efficitur, nisi quòd in hoc isti desperatius ægrotant, et cùm sint eorum mancipia, nec impugnari se ab illis, nec do (34) minatum eorum ferre cognoscunt. Ex quibus elicitur, quòd à fortiori maleficiati in corpore, non tamen posseßi à Dæmone ab extra, sed ab intra, quò ad animæ necationem, grauius propter plura impedimenta sanantur. Quò ad tertium principale, scilicet, quò ad remedia, not andum, quòd quia opera illa sunt duplicia: Licita omninò, et non suspecta, aut suspecta et non omninò licita, et de primis suprà tactum est immediatè, c. 5. circa finem, vbi dubitatio ponitur super herbas aut petras, vt maleficia repellant, quomodo hoc licitum sit. De secundis verò remedijs, quæ videntur esse suspecta, non tamen omninò licita, nunc tract andum aduertere o (34) portet ea quæ in secundo principali huius secundæ partis operis tacta sunt de quatuor remedijs, quorum tria censentur illicita, quartum autem nõ omninò licitum, sed vanum, de quo et Canonistæ loquuntur, quòd licitum est vana vanis contundere. Sed quia nos Inquisitores huius opinionis sumus cum sanctis Doctoribus, quòd in casu, quo remedia per sacra verba et exercismos licitos non sufficiunt, et hoc propter impedimenta superius tacta, in numero sex aut septem, quòd tunc tales maleficiati bortandi sunt adpatientiam æquanimiter, ad tollerandum mala præsentis vitæ in suorum criminu (05) purgationem, et non vlterius quærere quocunque (30) modo superstitiosa et vana remedia. Ideò si quis præmißis licitis exorcismis nõ contentus, ad buiusmodi vana ad minus remedia, de quibus suprà tactu (05) est se transferre voluerit, sciat hoc non nostra voluntate aut admißione fieri, sed quòd polita et enucleata fueku (05) t ibidem talia remedia factu (05) fuit, vt tantorum D D. vt Scoti et Host. et c. exparte vna, et aliorum Theologorum ex parte altera, dicta quocunque modo concor darentur. Fatemur ergo cum S. Augu. in quodam sermone contra Sortilegos et Diuinatores, et intitulatur sermo de Augurijs, vbi dicit: Fratres, nostis me freque (02) tius supplicasse, vt consuetudines paganoru (05) et Maleficoru (05) minimè seruare deberitis, sed hoc proficit apud alios paru (05) . Et quia si vobis non dixero, pro me et pro vobis redditurus sum in die Iudicij rationem, et vobiscum mihi necesse erit æterna supplicia sustinere. Ergo apud Deum me absoluo, dum iterum atque (30) iterum admoneo et contestor, vt nullus ex vobis Diuinos aut Sortilegos requirat, nec eos de qualibetre aut causa, aut infirmitate interroget, quia quicunque (30) fecerit hoc malum, statim peribit in eo baptismi sacramentum, et continuò sacrilegus et paganus efficitur, et nisi p nitentia subuenerit, statimin æternum peribit. Et posteà subdit: Nullus dies exeundi et redeundi obseruat, fecit enim Deus omnia bona valdè, et qui vnum diem et alterum statuit, sed quoties neceßitas vrget faciendi aliquid aut exeundi, signate vos in nomine Christi, et Symbolum, vel Orationem Dominicam fideliter dicentes, securi in Deo adiutorio agatis. His autem quidam superstitiosi, et filij nimirum buius seculi, non contenti, errores erroribus accumulare volentes, vltra intellectum et intentionem Scoti et Canonistarum, bis argumentis se defendere conantur. Quia enim res naturales habent quasdam virtutes occultas, quarum ratio ab homine aßignari non potest, sicut et Adamas trabit ferrum. Et multa alia, quæ Augustinus 21. de ciuitate Dei enumerat, ideò inquirere de buiusmodi rebus pro sanitate inquirenda, vbi exorcismi et naturales medicinæ deficiunt, non erit illicitum, licet videatur vanum. Hoc autem fieret, vbi quis per imagines non Nigromanticas, sed Astrologicas, vel per anulos et buius sanitatem in se vel in alio procurare vellet. Item arguunt, sicut corporanaturalia subduntur corporibus c lestibus, it a etiam corpora artificialia, puta imagines sortiuntur quasdam virtutes occultas, speciem consequentes ex impreßione corporum c lestium, ergo etiam corpora artificialia, puta imagines sortiuntur aliquam virtutem occultam, à corporibus c lestibus ad aliquos effectus causandos, ergo vtieis et alijs huius non est illicitum. Prætereà Dæmones possunt multipliciter corpora transmutare, vt August. 3. de Trinit. dicit, et patet in maleficiatis, ergo licet vti etiam eorum virtute ad tollendum illa, sedreuera in oppositum sunt dicta omnium sanctorum Doctorum, vt satis et sparsim binc inde patuit. Vnde ad primum dicitur, quòd sires naturales simpliciter adhibentur ad aliquos effectus producendos, ad quos put antur habere naturalem virtutem, non est illicitum. Si verò adiungantur vel characteres aliqui, vel aliqua quæcunque (30) ignota, et vanæ obseruationes, quæ manifestum est naturalem non habere super hoc efficatiam, erit superstitiosum and illicitum, vnde S. Thom, in 2. q. 96. art. 2. in pede quæstionis tractans hanc materiam, dicit, quòd in ijs quæ fiunt ad aliquos effectus corporales inducendos, vtpotè sanitatem, vel aliquid buius, considerandum est, vtrùm videantur naturaliter posse tales effectus causare, et quialicet causas naturales adhibere ad suos effectus, ideò non est illicitum. Si autem videantur non posse naturaliter tales effectus causare, consequens est, quòd non adhibentur ad hos effectus causandos, tanquam causæ, sed solùm quasi signa, et sic pertinent ad pacta signifieationum cum Dæmonibus inita, vnde Augustinus 21. de ciuitate Dei. alliciuntur Dæmones per creaturas, quas nonipsi, sed Deus condidit delect abilibus, pro sua diuer sitate diuersis, non vt animalia cibis, sed vt spiritus siguis, per varia genera lapidum, berbarum, lignorum, animalium, carminum, rituum. Ad secundum dicit idem Doctor, virtute naturales corporum naturalium consequuntur eorum formas substantiales, quas sortiuntur eximpreßione corporum c lestium, et ideò et ex eorundem impreßione sortiuntur quasdam virtutes actiuas. Sed corporam artificialium formæ procedunt ex conceptione artificis, et cùm nibil aliud sint quàm compositio, or do et figura, vt dicitur 1. Pbys. non possant habere naturalem virtutem ad agendum, et inde est, quòd ex impreßione c lestium corporum, nullam virtutem sortiuntur, inquantum sunt artificialia, sed solùm secundum materiam natur alem. Falsum estergo quod Porphirio videbatar, vt August. dicit 10. de ciu. Dei. berbis, lapidibus, et animantibus, et sonis certis, quibusdam etiam vocibus et figur ationib., acfigmentis quibusdam etiam obseruatis in c li auer sione, motibus syderum, fabricari in terra ab bominibus potestatesidoneas varijs effectibus syderum exeque (02) das, quasi effectus Magicarum artium ex virtute c lestium corporum prouenirent. Sed sicut Aug. ibi subdit, totum boc ad Dæmones pertinet, ludifactores animarum sibi subditarum. Vnde etiam imagines quas Astronomicas vocant, ex operatione Dæmonum habent, cuius signum est, eis inscribi quosdam characteres, quæ naturaliter nibil operantur, nõ enim est sigura principium actionis naturalis, sed in hoc distant Astronomicæ imagines à Nigrom anticis, quòd in Nigromanticis fiunt expressæ inuocationes, vnde et ad expressa pacta cum Dæmonibus inita pertinent. Astronomicæ ad tacita pacta propter figurarum et characterum signa. Ad tertium non est buiusmodi potestas super Dæmones commissa, vt eis licitè vti poßit ad quodcunque voluerit, sed est ei contra Dæmones bellum indictum, vnde nullo modo licet homini Dæmonum auxilio vti, per pacta tacita vel expressa. Hæc Thomas. Ad propositum, quia dicit nullo modo, necetiam quibuscunque (30) vanis, quibus videlicet se Dæmon quocunque (30) modo poßit immiscere. Si tamen sunt adeò vana, vt et fragilitas humana pro recuperanda sanitate illa aggreditur, doleat de præteritis, caueat de futuris, orat vt sibi debitum dimittatur, et intentationem non amplius inducatur, inquit Augustinus in fine regulæ. REMEDIA CONTRA GRANDINES, et super iumenta maleficiata, CAP. VII. Qvaliter denique iumenta maleficiata poßint remediari, similiter et tempestates aëris: Notanda sunt primò quædam remedia illicita, quæ à quibusdam practicantur. Nam quibusdam verbis aut factis superstitiosis, vt qui vermes in digitis aut membris, per quædam verba et carmina illicita curant, de quibus carminibus qualiter cognoscuntur vt sintlicita vel non, in præcedenti capite tactum est. Alij sunt, qui super iumenta maleficiata non aquam benedictam spargunt, sed ori infundunt. Primum remedium verborum esse illicitum vltra præmissa Guilielmus sæpè allegatus demonstrat: Si enim verbis inesset virtus, et dicamus verbis, vt verbis, tunc ex quinque modis esset vnus, vel ex partemateriæ, id est ae (02) ris, aut ex parte formæ, hoc est soni, aut ex modo significan di, aut ex parte omnium simul, nam primum, quia aër non interficit nisi sit venenosus, sonus etiam non, quiæ excellens obiectum corrumpit potentiam, nec tertium, quia tunc hoc nomen Diabolus vel mors inferius illa nocerent semper, et sanitas bonitas semper prodessent, item nec omnia simul, quia totum aggregatum ex partibus inualidis, etiam totum est inualidum. Nec valet si obijcitur, Deus contulit vim verbis, sicut herbis et lapidibus, quia si quæ virtutes insunt quibusdam verbis, aut sacrament alibus, aut alijs benedictionibus et car. minibus licitis, has habent in se, non vt verba, sed ex institutiõe et or dinatione diuina, et ex pacto Dei, sicut si Dominus diceret, quicunque hoc fecerit, faciam ei banc gratiã, et sic verba in sacramentis efficiu (05) t, quod signant, quamuis secundum alios etiam habent virtutem intrinsecam, sed prima opinto quia iam deseruit, ideò amplectitur. De alijs autem verbis et carminibus, patet ex præmißis, quòd vt verba sunt verba composita, vel prolata, aut figurata nibil efficiunt, sed inuocatio nominis diuini et obsecratio, quæ est per sacra quædam protestatio committendum effectum diuinæ voluntati prosunt. Remedia etiam operum quæ illicita videntur, vt suprà tactum est. Et etiam vbi in partibus Sueuiæ plurimùm practicatur, quòd prima die Maij ante ortum Solis, mulieres villanæ exeunt, et ex syluis vel arboribus deferunt ramos de salicibus, aut alios frondes, et ad modu (05) circuli plectentes, in introitu stabuli suspendunt, asserentes, quòd per integrum annum iumenta cuncta illæsa à Maleficis remanent et præseruantur, hoc quidem remedium secundum opinionem illorum, qui dicu (05) t vana vanis contundere posse, non esset illicitum, sicut nec etiam qui per carmina ignota morbos expellerent. Sed sine offenso ne procedendo dicamus, quòd si prima die vel secunda, mulier vel quicunque (30) egrediatur, non habens respectum ad Solis occasum vel ortum, colligit herbas, frondes, aut ramos cum oratione dominica, aut symbolo fidei, suspendit illa super ostium stabuli, bona fide committens effectum custodiæ diuinæ voluntati, non erit irreprebensibilis, vt suprà in præce. c. ex verbis Hieronym. et habetur 26. q. vlt. licet berba et petru habere etiam sustinenti Dæmonium sine incantatione. Adidem sunt, qui intra vinetas aut segetes, signu (05) crucis, frondes, aut flores benedictos in die palmarum continent, erigunt, et asserunt, quòd vndique (30) frugibus per grandines læsis, segetes in eorum campis illæsiremanserant. De quibus iuxta distinctionem tactam discernendum videtur. Adidem, sunt quæ pro conseruatione lactis, ne videlicet vaccæ per maleficia priuentur, integrum liquorem lactis quem die sabbati colligunt, pauperibus gratis pro Deo distribuunt, et per buiusmodi Eleemosynam asserunt vaccas etiam sub vbertate ampliori lactis à maleficijs præseruari. In quo opere nihil superstitio sum iudicatur, dummodò pietatis causam, quam pauperibus exhibent, etiam diuinam pietatem implo (34) rare pro conseruatione iumentorum taliter proponunt, vt tamen affectum custodiæ diuinæ prouidentiæ, pro suobeneplacitorelinquunt. Prætereà Nider in suo præceptorio præcepto primoc. dicit, quòd etiam per carmina scripta, et verba sacra licet iumenta sicut homines infirmos benedicere, et per ea quæ incant ationis speciem habere videntur, dummodò septens præmissæ conditiones seruantur. Dicit enim, quòd à deuot is personis et virginibus experientiam habuerit, quòd adbibitosigno crucis super vaccã, et dominica oratione cum salutatione Angelica trinies, vel circiter, cessat opus Dæmonis, etsi est per maleficium. et in suo Formicario constat, quòd malefici deritibus Ecclesiæ veneratis et seruatis sua maleficia præpediri fatentur, vt per aquæ benedictæ aspersione (02) , per salis consecrati sum ptionem, per candelarum in die purificationis et palmarum, in die palmarum consecratarum vsum licitum, et similia, quia ad hoc talia Ecclesia exorcizat, vt vires Dæmonis imminuant. Prætereà, quia Maleficæ quando volunt iumentum priuare liquore lactis, solent exilla domo in qua iumentum moratur, modicum lactis, vel butyri, ex illo iumento coagulatum petere, vt sic consequenter valeant per suam artem iumentum maleficiare, ideò sint cautæ mulieres, à quibus suspectæ huiusmodi petunt, ne eis in minimo mutent aut donent. Prætereà, sunt certæ mulieres, quæ dum sentiunt quòd in coagulando butyrum nihil proficiunt, sicut in vasis oblongis ad hoc aptis laborare, solent, tunc si subitò ex suspectæ Maleficæ domo modicum butyri habere possunt tria frusta seu bolos ex illo butyro faciunt, et sub sanctißimæ Trinitatis inuocatione, Patris et Filij, et Spiritus sancti, illa frusta in vasculum proijciunt, et sic omne male ficium fugatur, vbi iterum incidit, vanum vanis contundere, tantummodò ex eo, quòd butyrum à Male fica suspecta habet mutare, quod si absque (30) hoc sub inuocatione sanctißimæ Trinitatis, orationem dominicam adiungendo, etiamsi de proprio butyro, siue alieno, si proprium non haberet tres pecias immitteret, effectum diuinæ voluntati committens irreprehensibilis maneret, licet commendanda no (34) n esset propter tres videlicet pecias butyri immissas, commendanda autem si per aspersione (02) aquæ benedictæ, salis exorcizati immi ßionem, cum oratione, vt suprà maleficium fugaret. Prætereà, quia sæpè omnia iumenta maleficijs intersiciuntur, aduertere debent quibus talia accidunt, et sub limine ostij stabuli, aut præsepe, vel vbi adæquantur terra amoueatur, et alia terra cu (05) aspersione aquæ benedictæ adilla loca reponatur, quia sæpè Maleficæ fassæ sunt, maleficij aliqua instrume (02) ta adilla loca occultasse, fassæ quod ad instantiã Dæmonu (05) tantummodò foueam facere habeant, Dæmon au (05) t maleficiumreposuisse, quod (36) quidem maleficiu (05) res vilißima erat, vt lapis, lignu (05) , vel mus aut serpens aliquis. Constat enim quòd Diabolus maleficia operatur per se, necin illis rebus indiget consensu, aut et perditionem Maleficæ quærit, vnde et ipsam aliquo modo cooperaricogit. Contra grandines et te (02) pestates vltra ea quæ suprà signo crucis erecto hoc remedium practicatur. Lapilli enim tres ex grandine in igne (02) , sub inuocatione sanctißimæ Trinitatis, subijciuntur oratio dominica, cu (05) Angelica salut atione his aut ter, adiungitur Euangelium Ioannis, In principio erat Verbum, cum signo crucis vndique (30) contra tempestatem, antè et retrò, et ex omni parte terræ subinfertur. Et tunc cùm in fine replicat trinies, Verbum caro factum est, et trinies ex post dixerit per Euãgelica dicta, fugiat tempestas ista, subitò siquidem tempestas ex maleficio fuit procurata cessabit. Hæc verißima experime (02) to nec suspecta iudicantur, hoc ipsum enim quòd lapilli in ignens proijciuntur, si absque (30) inuocatione diuini nominis fieret, superstitiosum ce (02) seretur. Quòd si dicatur, nunquid sine illis lapillis sedari poßit te (02) pestas? Respondetur, vtique (30) per alia sacra verba. Proijciens au (05) t intendit Diabolum molestare, dum eius facturam per inuo (34) cationem sancti ßimæ Trinitatis destruere conatur. Ad igne (02) potius quàm ad aquã proijcit, quia citius dum resoluuntur, eò etiam citius eius factura destruitur, effectum tamen custodiæ diuinæ volunt ati cõmittit. Est ad hoc quòd Malefica quædã à Iudice interrogata, an per aliquem modu (05) tempestates à maleficijs concitatæ sedaripossent? Respondit, possunt, per hoc videlicet: Adiuro vos grandines. and ventos, per quinque (30) vulnera Christi, et per tresclaues, qui eius manus et pedes perforarunt, et per quatuor Euangelistas sanctos, Matthæum, Mareum, Lucam, et Ioaunem, vtin aquam resoluti descendatis. Fatentur etiam multæ, licet quædam spontè, quædam in torturis et difficulter, quòd quinque (30) sunt, per quæ multum impediuntur aliquando in toto, aliquãdo in parte, aliquando ne in personam hominis fiant, aliquando ne in suis amicis, et fidem integram, vel Dei præcepta seruantibus, se signo crucis, et orationibus munientibus. Ritus et cærimonias Ecclesiæ colentibus, publicam Iustitiam benè exequentibus, et Christipaßionem verbo vel menteruminantibus. Vnde et Nider, vbi suprà, ea de causa vniuersaliter vel communiter in Ecclesia Campanæ contra auram pulsantur, tùm vt tanquam tubas Deo consecrat as Dæmones recedant à suis maleficijs, tùm etiam, vt populus excitatus Deum contra tempestates inuocet, et eandem ob causam cum altaris sacramento et sacris verbis ad auram sedandam proceditur communiter, ex antiquißima consuetudine Eccle siarum, in Gallia, et in Germania. Sed quia hic modus circadeport ationem sacramenti ad auram sedandam, videtur multis quiddam superstitiosum, non intelligentes regulas, per quas agnoscitur aliquid superstitiosum vel non. Ideò considerandum est, quòd quinque (30) dantur regulæ seu considerationes, per quas quilibet agnoscere potest, an opus Deo exhibitum sit superstitiosum, idest, supra modum Christianæ religionis obseruatum, vel sit ad debitum cultum et honorem Deo exhibendum, tàm in cordis quàm corporis actibus, ex vera virtute religionis progrediens. Ista enim eliciuntur ex glossa super illud Apostoli ad Coloss. 2. quæ sunt rationem habentia sapientiæ in superstitione, quæ dicit: Superstitio est religio supra modum seruata, vt etiam suprà tactum est. Prima est, quòd in omnibus operibus nostris cumgloria Dei debeat esse principalis finis noster, iuxta illud: Siue manducatis, siue bibitis, siue aliud quid faciatis, omnia in gloriam Dei facite, ideò in omni opere ad religionem pertinens Christianam attendatur, an opus sit ad gloriam Dei, et homo in opere det principaliter gloriam Deo, ita quòd per ipsum opus et mens hominis Deo subijciatur. Et quidem licet propter hanc regulam cæremonialia, vel etiam iudicialia veteris Testamenti, iam in nouo nõ exercentur, cùm sciamus illa sub figura, hæc autem in veritate iam esse propalata, tamen deportatio sacramenti vel reliquiarum ad auram sedandam, non videntur contra hanc regulam militare. Item cùm secunda regula sit, quòd attendatur, an opus quod fit, sit ad exercitium vel refrenatiuum concupiscentiæ, vel abstinentiæ corporali, modo tamen virtute debitæ, hoc est, secundum ritum Ecclesiæ, vel secundum moralem doctrinam, quia Apostolus dicit Roma. 12. Rationabile sit obsequium vestrum. et propter hanc secundam regulam, fatuè faciunt vouentes non pectinare caput sabbato, vel ieiunare die dominico tanquam meliori die, et similia, non videtur iterum quòd deportatis sacramentis, et c. sit superstitiosum. Item cùm tertia regulæ sit, quòd attendatur, an opus sit secundum statutu (05) vniuersalis Ecclesiæ, vel secundu (05) sacræ scripturæ testimonium, vel salte (02) secundu (05) particulare (02) Ecclesiæ ritum, aut de consuetudine generali, quæ secundum Augustinum pro lege habenda est. Vnde et Beatus Gregorius scribit Ang orum Episcopo, conquærenti, quòd sunt diuersæ Ecclesiæ consuetudines in missarum celebratione. Respondit Gregorius, vt siue in Romana, siue in Galliarum, siue in quacunque (30) Ecclesia aliquidinuenisti, quod plus omnipotenti Deo poßit placere, sollicite eligas, diuersæenim consuetudines Ecclesiæ in cultu diuino, in nullo veritati repugnant, et ideò seruandæ. et eas præterire illicitum est. Ideò vt in principio tactum est, antiquißimæ consuetudines Ecclesiarum Ga'liæ, et quarundam Germaniæ, cùm decreuerint Eucharistiam ad auram deportarc, non poterit hoc esse illicitum, verùm quod non in patulo, sed in sacrario abscondito et incluso. Item cùm quarta regula sit, quod inspiciatur, quòd opus quod sit, habeat naturalem proprietatem ad effectum qui expectatur: aliàs enim si hoc non habet, censetur superstitiosum, ex qua consideratione characteresignoti, et nomina suspecta, etiã imagines Astronomicæ et Nigromanticæ refutantur omnia tanquã suspecta, ideò et exhac consideratione non possumus dicere, quòd deportatio reliquiarum, aut Eucharistiæ contra Diabolicas infestationes sit superstitiosum, imo religiosißimum, cùm ibi tota salus nostra contra aduersarium contineatur. Item cùm quinta regula sit, vt attendatur, quòd opus quod sit non præbet occasionem scandali vel ruinæ, quia tunclicet non esset superstitiosum, tamen propter scandalum esset dimittendum, vel differendum, vel occultè sine scandalo facien dum, ideò si deportatio talis sine scandalo sieri potest, vel saltem occultè, tunc non est omittendum. Exista enim regula sæpè omittuntur benedictiones per verba deuota, siue super infirmos, siue vt ad collum alligentur, et hæc à secularibus omittuntur, dico quod saltem non publicè fiunt, vbioccasione ruinæ in alijs simplicibus præstare possent. Hæc sufficiant quò ad remedia contra grandines, per verba et opera licita. REMEDIA QVAEDAM CONTRA quasdam occultas Dæmonum infestationes, CAP. VIII. Sed iam iterum suspenditur iudiclum ad scribendum remedia contraquædam terræ frugum nocumenta, quæ per vermes interdum et cinifes, per turmas ad longißimas terrarum spacia in aere volantes, ita vt superficiem terræ cooperire videantur, radicitus, cuncta virentia, tàm in vinetis quàm segetibus, et graminibus consummatis immittuntur. Item remedia contra pueros, opere Dæmonum subtractos. Ad primum tamen dicendum iuxta S. Tboma (01) . 2. 2. q. 90. vbi petit, An liceat adiurare trrationalem creaturam? Respondit quòd sic, per modum tamen compulsionis, quæ referri tunc debet ad Diabolum, qui in nocumentum nostrum vtitur irrationabilibus creaturis, et talis est modus adiurandis in Ecclesiæ exorcismis, per quos Dæmonum potestas excluditur ab irration abilibus creaturis. Si enim intentio refertur, quò ad irrationalem creaturã, quò ad se quæ nihil intelligit, vana esset, ex quo datur intelligi, quod per exorcismos licitos. et adiur ationes possunt depelli, diuina tame (02) aßistente clementia, taliter vt prius populo ieiunia, proceßiones, et aliæ deuotiones iniungãtur, propter adulteria enim et multiplicationem criminum, huiusmo (34) di mala immittuntur, vnde et adconfeßiones homines inducendi sunt. In nonnullis etiam prouincijs excommunicationes fulminantur, sedtune vim adiurationis super Dæmones sortiuntur. Est et alia horribilis Dei permißio super homines, vbi interdum mulieribus subtractis pro (34) prijs filijs, et pueris alieni à Dæmonibus supponuntur, et hi quidem puerivulgariter campsores, in Alemanico, et Wcchselkind nuncupati sunt in triplici differentia. Nam aliqui sunt semper macilenti eiulantes, cùm tamen quatuor mulieres nulla vbertate lactis vnum lactare sufficerent. Aliqui verò sunt incuborum Dæmonum opere producti, quorum tamen filij non sunt, sid propriè illius hominis et viri cuius semen receperunt, vt succubi, vel in somnis viros po (34) lluentes, hos enim interdum pueros diuina permißione supponu (05) t, subtractis pro (34) prijs filijs. Est et tertiu (05) genus, vbi inter du (05) Dæmones in speciem paruulorum apparentes, nutricibus se cõiungunt. Co (04) mune in omnibus tribus, quòd multum ponderosi, macilentes nõ crescunt, et nulla vbertate lactis vt præmissum est, lactãtur, et sæpius dicuntur euanuisse. Quare au (05) t diuina pietas talia permittit, dici potest (38) ex duplici causa. Primò, quia parentes pueros nimis diligunt, vnde propter eorum vtilitate (02) talia permittuntur. Secundo, quia præsumendum est, (38) buiusmodi mulieres quibus talia accidunt. vt plurimùm sunt superstitiosæ, et in multis alijs à Dæmonibus seducuntur, vnde et Dominus verus zelotes, secundum rectum zelum, qui est vebemens amor in propriã sponsam, ex quo alium non solùm accedere non patitur, sednec signa adulterij vel suspitionis, vt maritus zelosus super animam quam precioso sanguine emit et per fidem despon sauit, sustinere potest in tactu, colloquio, appropinquatione, quocu (05) que (30) modo cum inimico Diabolo et aduersario salutis, et susigna adulterij maritus zelosus nõ patitur, quantu (05) tunc turbatur qñ adulterium committit? Vnde non mirum, si proprij sultrahuntur filij, et adulterini supponuntar. Et quidem vt fortius ista imprimantur, et quintum Deus animam zelatur, et non vult nec signa suspitionem causantia pati. Patet ex antiqua lege, vbi vt populum suum funditus elongaret ab Idololatria, prohibuit non solùm Idololatriam, sed multa alia quæ occasionem possent præbere ad Idololatriam, et quæ etiam in se non videntur habere vtilitatem, quam tamen in suo mystico sensu mirabiliter rctinent, vnde non solùm dixit, Exo. 22. Male ficos non patieris viuere superterram, sed et hoc adiunxit, non habitet in terra tua, ne fortè peccare te faciat, sicut copulatrix occiditur, et peruagari inter homines non permittitur. Nota zelum Dei, Deuterono. 22. Deus præcepit: Nidum cum ouis, aut pullis desuper cubantem matrem, non deberent simul seruare, sed matrem permittere auolare, quia hoc gentiles ad sterilitatem vertebant. Zelotes Dominus in suo populo noluit tale signum adulterij pati, sic iam vetulæ inuentionem denarij, signum magnifortunij, et per oppositum vbi thesaurum somniarent, iudicant. Item præcepit omnia vasa cooperiri, et vasculum non habens operculum immundum censeri. Error erat, vt venientibus de nocte Dæmonibus, aut vt vetulæ dicunt, die Secligen/ sed sunt Maleficæ, vel Dæmones in earum effigiebus debe (02) t omnia consumere, vt pòst abundantius tribuant. Colorant quidam, et dicunt, sibrettellunt contra determinationem Doctorum, quòd præter homines et Angelos, non sunt aliæ creaturæ rationales, vnde non sunt nisi Dæmones. Item Leuit. decimonono: Ne in rotundam attondetis comam, ne radetis barbam, illi enim faciebãt idolatricè in venerationem Idolorum. Item Deuter. vicesimosecundo, vt viri non induerentur vestibus mulierum, necè conuerso, quod illæ in venerationem Deæ Veneris, et alij in venerationem Martis, et Deæ Priapis. Item ea de causaiußit destrui ar as Idolorum, et Ezechias destruxit serpentem æneum, quando populus ei voluit offerre, dicens cuprum est. Et ea de causa inhibuit somnia non obseruari et auguria, et præcepit, vt vir aut mulier, in quo Pythonicus spiritus esset, occideretur, sicut iam sunt Warsagerin nuncupati, quæomnia quia suspitionem generant, ad adulterium spirituale, ideò vt dictum est, ex zelo quem Deus habet ad animas sibi desponsatas, sicut sponsiis ad sponsam inhibuit. Sicetiam et nos Prædicatores aduertere debemus, quòd nullum sacrificium Deo magis acceptum, quàm zelus animarum, vt Hieronymus super Ezechielem testatur. Vnde et consequenter in tertia parte operis, de exterminio Maleficarum, quò ad vltima remedia tractandum erit, hoc ipsum enim vltimum Ecclesiæ refugium, ad quod etiam ex diuino obligatur, vt dictum est præcepto: Maleficos ne patiaris viuere super terram, vbi and remedia contra Maleficos sagittarios includuntur, cùm et hoc ipsum genus nisi per secularel rachium poterit exterminari. Remedium dum quis intuitu commodi temporalis se ex toto Dæmoni deuouit, sicutexperientia sæpè docuit, per veram confeßionem licet à Diaboli potestate liberantur, tamen diu et pòst grauißimè molestati, et præcipuè nocturnis temporibus fuerunt, et hic in eorum p nam Deus per misit, signam autem quòd libemti erant, ex illo agnoscebatur, quia pecuniam in bursis aut capsulis, post confeßionem deficiebat, super quæ plurima gesta deduci possent, sedbreuitatis causa omittuntur.


MALLEI MALEFICARVM TERTIA PARS. AD OPVS IVDICIALE, TAM inforo Ecclesiastico, quàm ciuili, contra Maleficos, ac omnes Hæreticos pertinens, XXXV. Quæstiones complectens, IN QVIBVS REGVLA INCHOANDI Processum iudicij, continuatio, et sententiandi modus, luculentissimè demonstratur. Quis sit competens Maleficarum Iudex, QVAESTIO PRIMA GEneralis et introductoria. Vtrùm Maleficæ et earum fautores, receptatores et defensores, ita subijciuntur iudicio Ecclesiastico diocesanorum, et ciuili, quòd ab earum inquisitione valeant Hæreticæ prauitatis Inquisitores esse exonerati? Et arguitur quòd sic. Nam in c. accusatus. §. sanè. lib. 6. dicitur: Sanè cùm negocium fidei quod summè priuilegiatu (05) existit, per occupationes alias non debeat impediri pestis Inquisitores Hæretìcæ à sede Apostolica deputati, de diuinationibus aut sortilegijs, nisi Hæresim saperent, manifestè intromittere se nõ deberent, nec punire talia exercentes, sed relinquere suis Iudicibus puniendos. Nec videtur obstare, quòd Hæresis Maleficarum hîc non exprimitur, tùm quiaeisdem panis in foro Conscientiæ puniuntur, de conse. distin. 1. pro dile licet etiam interdum asserendo vel affirmando. Item interrogatus si hæc deponit odio, vel rancore, seu dimittit se amore vel fauore et dicit quòd, et c. Et sequitur, iniunctu (05) est sibi tenere secretum: Acta sunt hæc in tali loco, die tali, et in præ sentia talium testium, vocatorum et rogatorum, et mei Notarij seu scriptoris. Vbi semper aduertendum, quòd in tali examine, ad minus personæ quinque (30) debent præsentes esse, scilicet Iudex inquirens, testis vel denuncians, respondens, vel ipse delatus posteà cõparens, tertius est Notarius seu scriptor, vbi deest Notarius, et tunc adiungat sibi alium honestum, qui duo supplebunt vices Notarij, vt suprà tactu (05) est, et hoc Apostolica auctoritate, qua tunc in illo actu funguntur, vt suprà in c. vt officium. de hære. libr. 6. et duo honesti viri tanquam testes eoru (05) quæ deponuntur. Item aduertendum, (38) testis citatus debet e (02) t esse iuratus, id est, vt præstet iurame (02) tum modo quo suprà de dicenda Veritat ur, sicut Iosaphat, 2. Paral. 20. Cùm ignoramus quid agere debeamus, hoc selùm habemus residui, vt oculos nostros dirigamus ad te, et sine dubio Deus in necessarijs nostris non deficiet. Vnde et Aug. et habetur 26. 9. 7. non obseruabitis. Qui bos et quascunque (30) Diuinationes, aut facta, aut auguria obseruat, aut attendit, aut consentit obseruantibus, aut talibus credit, seilicet opere proseque (02) do, aut ad domum earum vadit, aut in domum suam propriam introducit, aut interrogata, sciat se fidem Christiana (01) et baptismu (05) præuaricasse, et paganum et Apestatam, et Dei inimicum, iram Dei in æternum grauiter incurrere, nisi Ecelesiastica p nitentia emendatus, Deo reconcilietur. Non deficiat ergo Iudex semper licitis vtendo iuxta præmissaremedijs. fin aliter subscriptis cautelis. DE TEMPORE, ET DE SECVNDO modo interrogandi, et est actus duodecimus, super finales cautelas à ludice obseruandas, QVÆSTIO XVI. Svper præmissa sunt aliqua aduertenda Primò, quòd sacratioribus diebus, et infra missarum solennia sunt interrogandæ, ita vt populus ad t commis. de hær. lib. 6. Nec huiusmodi suspecti sunt crucibus consignandi, nam cruces sunt insignia Hæretici p nitentis, suspecti autem non fuerunt Hæretici habiti, quare non sunt con signandi, potest tamen eis imponi, quòd stent certis diebus solennibus in valuis talium Ecclesiarum, vel circa altaria, dum missarum solennia celebrantur, habentes in manibus cereum ardentem tanti ponderis, vel quòd vadant adtalem peregrinationem, et similia, prout negocij qualitas expedit et requirit. SVPER SEXTVM MODVM SENtentiandi delatam violenter suspectam, QVÆSTIO XXV. Sextus modus processus fidei terminandi est, quando delatus de Hæretica prauitate, processus meritis diligenter discußis, cum bono consilio in Iure peritorum, reperitur de Hæresi suspectus vehementer. Et hoc est, quando delatus ipse non reperitur legitime deprehensus confeßione propria, nec facti euidentia, nec testium productione legitim òd citatus responsurus de fide noluit cõparere, et fait ex hoc excõmunicatus, et stetit in excõ municatione pannu (05) , animo pertinaci, et p nitebit, admittetur, et abiurabit omne (02) Hæresim, et p nitebit vt Hæreticus fuspectus de Hæresi violenter, P nitens secundu (05) modu (05) quo agitur suprà in sexto modo processum fidei terminandi. Si aute (02) comparuerit, et non cõsenserit abiurare, tradetur vt verus Hæreticus imp nile (02) s brachio seculari, per modum quo dictu (05) est suprà, et agiturin decimo modo processum fidei terminandi. Si autem contumaciter renuerit comparere, tunc formetur sententia per modum tenoris sequentis. Nos N. Episcopus miseratione Diuina, talis ciuitatis, Attendentes, quòd tutalis de tali loco, talis diocesis, fuisti nobis de Hæretica prauitate, fama publica refere (02) te, seu fide dignorum insinuatione delatus. Nos quibus ex officio incumbit, desce (02) dimus ad videndum ac inquirendum, an clamor qui ad aures nostras peruenerat, Veritate aliqua fulciretur. Verùm cùm inuenisse iter dicit, quòd si anima fuerit f data vitijs, et habuerit fortem apprebensione (02) in malitia obedit ei materia corporis alieni ad transmutationem: præcipuè in illis, in quibus materia est apta adreceptionem impreßionum, sicut cõtingit in infantibus propter teneritatem carnis, sicut cera mollis facilè recipit impreßionem sigilli. Et istam posuit Auicenna causam fascinationis. Nã ex forti apprehensione vetularu (05) obstinatarum in malitia, immutatur corpus infantis ad infirmitate (02) , vel ad aliquam paßionem. Sed ista ratio Auicennæ non valet nec in se, nec in confirmatione, per exemplum quod adducit. In se quidem, quiasecundum Aug. materia corporalis non obedit Angelis, nec multò minus animabus ad nutum, quantum ad corporalem transmutationem, sed soli Deo. Exemplu (05) aut quod adducit proconfirmatione non valet propter duo. Primò quidem, quoniã ex sola apprehe (02) sione aut imaginatione animæ coniunctæ non sequitur aliqua mutatio corporis, nisi illæ apprehensioni fuerit adiuncta aliqua affectio, puta gaudij vel timoris, co (04) cupiscentiæ aut iræ, aut alterius paßionis, per (35) quas variatur modus cordis: et etia (01) spirituum procedentium à corde, ex quibus quidem spiritibus vel retractis ad cor per paßionem: timoris, vel diffusis ad me (02) braper paßione (02) gaudij, sequitur alteratio aliqua in corde, quæ potest esse causa infirmit atis, si materia sit disposita. Secundò, quia maior est colligentia animæ ad corpus suum, quàm ad corpora alioru (05) : et quia immutatio corporalis est per contactum, magis est natum corpus propriu (05) transmutari ex apprehensione animæ quàm corpora alioru (05) , Dicendu (05) est igitur, quòd transmutatio corporis, quæ fit per fascinationem, non prouenit ex hoc, quòd imaginatio vel apprehensio vnius animæ immutet immediatè cor pus alterius hominis. Sed ex hoc, quòd mediante motucordis et spirituu (05) (vt dictu (05) est) immutatur corpus propriu (05) coniunctu (05) , quæ quidem immutatio spirituu (05) maximè inficit oculos. Oculi au (05) t infecti inficiunt mediu (05) , mediu (05) au (05) t infectu (05) inficit corpus pro (21) spectu (05) , si fiu (05) t facilè immutabile, sicut videmus, quòd oculus me (02) struatæ inficit speculu (05) , et præcipuè si sit nouu (05) , vt habe (02) tur in li. de somno et vi. Sic igitur ex forti apprehensione alicuius vetulæ in malitia induratæ immutatur motus cor dis et spirituum. Quæ quidemimmutatio prouenie (02) s ad oculos inficitipsos. Oculi au (05) t infecti, inficiu (05) t vicinu (05) aërem, aër au (05) t infectus inficit corpus infantis propter eius teneritate (02) : et ita ad maleuolum aspectu (05) vetularu (05) inficitur modo prædicto infans et fascinatur, ita (38) cibu (05) euo (34) mat, et infirmitate (02) incurrat. NONA PROPOSITIO. Tanta virtute Dæmones corporalibus rebus p (14) sunt, vt poßint Deo per (35) mittente eleme (02) ta cõmouere, mare cõcitare, montes et colles destruere, arbo (34) res herbasque (23) dissecare, brutoru (05) corpora atque (23) hominu (05) subintrare, vexationes, infir mit ates et mortem ipsam procurare. Probatur propositio, quia corporalia obediunt Dæmonibus quò ad motum localem, vt patet per Augustin. 3. de tri. Sed prædicta po (34) ssunt fieriper transmutationem loca. Iem rerum corporalium. Patet de infirmitate et morte, de quibus minus videtur. Cùm enim sanitas consistat in conuenienti dispositione et adæquatione humorum, possunt Dæmones commouere humores corporis, et violenter exagitare: ad quod sequetur perturbatio sanitatis, dolor, infirmitas, aut corporalis vexatio, sicut de Saul rege vexato à Diabolo legitur primo Regum 16. Spiritus nequam exagitabat eum. Erat autem ista agitatio interior vebemens commotio. Patet ctiam de stimulo carnis Paulo dato. 2. ad Corinth. 12. vbi dicit glo. August. dolore quodam corporis traditur Apostolus vebementer exagitatus. Patet insuper Lucæ 13. de muliere detenta in infirmitate annos decem et octo, à qua Dominus spiritum infirmitatis eiecit. Potest igitur Dæmon vexationes grauißimas causare, ad quas Deopermittente sequetur mors. Potest etiam Dæmon ab extrinseco violentias iuferre, vt patet de septem viris Saræ, Thobiæ 3. quos Asmodæus interfecit. Et de lob patientißimo, qui Satan epotestatem in rebus secundis et corpore expertus, spiritu secundo edoctus ait, non est potestas super terram, quæ valeatei comparari. Et sic patet veritas propositionis. Ex bis infertur, quòd Dæmon propria naturæ potestate interius et exterius potest homines varijs illusionibus decipere. Probatio primæ partis, quiaea quæ ex motu locali aliquorum corporum causaripossunt, naturali virtuti Dæmonum subsunt, vt exsupradictis patet. Sed apparitiones imaginariæ causantur interdum in nobis per operationem naturæ ex locali mutatione corporalium humorum et spirituum, vt dicit Philosophus in libro de somno et vigilia, vbi respo (34) ndit, causam apparitionis somniorum dicens, quèd cùm animal dormit, descendente plurimo sanguine ad principium sensitiuum, simul descendunt in spiritu animali impreßiones relictæ ex sensibilium motionibus, quæ in spiritibus sensualibus conseruantur. et mouet principium sensitiuum apprebensiuum, ita quòd aliqua apparent, ac si tunc principium sensitiuum à rebus temporis exterioribus immutaretur. Tanta etiã potest esse motio horum spirituum et humorum, quòd non solùm dormientibus, sedetiam vigilantibus huiusmodi apparitiones fient: sicut contingitin freneticis, arreptitijs, et veheme (02) ter studentibus. Igitur apparitiones imaginariæ poterunt fieri in homine per Dæmones, bumores, et spiritus interiores commouentes, ad quod sequitur varia ordinatio (34) fantasmatum, vt varias repræsent ationes faciãt eis quos decipere cupiunt. Et quia tunc Anima conuertitur ad huiusmodi similitudines, sicut ad res, videtur bomini quòd sit equus, oppressus onere, que madmodum videbatur patri ipsius Præstantijse fuisse caballum, et annonam cum alijs bestijs portasse, vt recitat August. 18. de ci. Dei. et dicit ibi August. quòd ita inuentum est. Quod est intelligendum, quòd pater Præstantij, et alij (quos ibi recitat Augusti. per Magas mulieres fuisse conue sos iniumenta oncra portantia) fantasticè solùm fuerunt conuersi in iumenta: sed portatio prima onerum fuit vera, non quidem facta per homines, sed per Dæmones. Sic etiã videtur aliquibus, quòd transferantur de loco ad locum, cum societate magna. Vnde quædam mulierculæ inseruientes Satanæ Dæmenumillusionibus seductæ, credu (05) t se, et profitentur nocturnis boris cum Diana paganorum Deain magna mulierum multitudine equitare, et alianepbanda agere, puta paruulos à latere matrum accipere, assare, et comedere, domos per caminos seu per fenestras intrare, et habitantes varijs modis inquietare: Quæ omnia et consimilia aliquando solùm fantasticè accidunt eis. Vnde August. 7. super gene. ad literam. Illa inquit, quæ feruntur accidisse, vt quidem recordarentur, se in quorundam animalium corporibus fuisse, aut falsa facta narrantur, aut ludificationibus Dæmonum boc in eorum animis factum est. Si enim contingit, vt quis in somnis fallaci memoria recordetur, se aliquid fuisse quod non fuit, aut fecisse quod non egit, quid mirum, si quodam de isto occultoque (23) iudicio sin antur Dæmones etiam in cordibus hominum vigilantium tale aliquid posse. Idem videtur sonare capitulum illud. 26. quæst. 5. Episcopi, vbi habetur, quòd mulierculæ illæ, quæ dicunt se ductas adlocaremota, imaginariè tantùm ducuntur. Et est illa ambulatio in imaginatione, et non ingressu pedum. Istud tamen decretum videturreddere Maleficos audatieres, ad introducendum alios in suam sectam, et Iudices Ecclesiæ ad inquirendum de maleficijs remißiores, et sic videtur parare viam ad cultum idololatriæ. Propter quod dicendum, quòd decretum illud fuit sumptum ex concilio quodam particulari: et non ex aliquo quatuor cõciliorum generalium, et ideò non fulcitur tanta auctoritate, sicut alia plurima decreta. Videtur etiam leuitate quadam fuisse factu (05) , quod patet in exemplo Ezechielis, quod adducit ad probandum, quòd deportatio illarum mulierum fiat solùm in fantasia, et non realiter vbi sic habetur. Quis verò tam stultus et bebes sit, qui bæc o (34) mnia quæ in solo spiritu fiunt, etiam in corpore accidere arbitretur, cùm Ezechiel Propheta visiones quæ Domini sunt, in spiritu nõ in corpore viderit, sicut ipse dicit: statiminquit fui in spiritu. Quòd si Ezechiel existens in Chaldæa, dicit se fuisse in spiritu in Hierusalem: hoc non probat intentum, nisi adderetur, (38) Ezechiel non potuit ibi esse præsens, nisi in spiritu, et nõ in corpore, quod falsum est. Nam et Abacuc à Iudæa in Chaldæam confestim translatus est. Daniel. 14. Veruntamen proreuerentia sacri voluminis dicendum, quòd si capitulum illud Episcopi, intelligatur, deportationes et apparitiones illarum mulierum aliquãdo fore imaginarias solùm, non negando, quin poßint esse veræ et reales, et quin aliquando prædictum capitulum est tanto volumine dignum. Si verò intelligatur, tales deportationes non posse aliter quàm imaginariè fieri, dictis sacræ Scripturæ manifestèrepugnat. Et quòd subditur in illo capitulo, quòd quit alia credit, infidelis est, et pagano deterior, boc intelligitur de bis, qui credunt diuinos cultus Dianæ, aut Herodiadi debere exbiberi, sicut illæ mulieres credebant. Sed quid de quibusdam vetulis, quæ se in raptu dicu (05) t videre animas purgatorij, et plura alia, vt furta, et res perditas: quarum pedes pro tunc adustinon sentiunt ignem? Dicendum, quòd Dæmon fant asmata in imaginatione earum tantùm intendit, vt extra nibil sentiãt. Exemplum de habentibus morbum eaducum, qui etìam adustionem non sentiunt in infirmit ate sua: quia interioribus paßionibus preßi, extra non sentiunt ignem. August. etiam de ciuit ate Dei recitat de quodam, qui ad modicum alicuius gemitum, se adeò ad interiora conuertere poterat, vt nec voces, nec punctur as, nec vellican tes sentiret, imò tanquam in defuncto nullus anbelitus sentiebatur. Sed vnde est, quòd feminæ in maiori multitudine reperiuntur superstitiosæ et Maleficæ quàm viri? Respondeo, quòd triplici ratione. Primò, quia pronæ sunt ad credendum. Eidem autem malam Dæmon prin cipaliter quærit, vnde Ecclesiastici 19. Qui citò credit, leuis est corde, et minorabitur. Secundò, quia à natura (propter fluxibilitatem complexionis) facilioris sunt impreßionis ad reuelationes capiendas per impreßionem separatorum spirituum. Et Guilielmus Parisiensis dicit, quòd cùm complexione sua benè vtuntur, multùm bonæ sunt. Cùm verò malè, peiores sunt. Tertiò, quia linguam lubricam habent, et ea quæ mala arte sciunt, comparibus feminis vix cælare possunt, seque occultè cùm vires non habeant, per male ficia vindicare quærunt. Vnde Ecclesiastici 25. Commorari Leoni et Draconi plus placebit, quàm habitare cum muliere nequam. Ex supradictis patet prima pars propositionis, videlicet, quòd Dæmones interius bomines decipere et illudere possunt. Secunda pars, scilicet, quòd exterius poßint illudere. Patet primò ratione organi sensus particularis exterioris: quod cùm materiale sit, potest per Dæmonem malè disponi, ita vt videatur res aliter esse quàm sit: que madmodum febricitantibus propter indispositionem linguæ, dulcia amara esse videntur. Ex parte verò obiecti, circumponendo aliquid circa obiectum, sicut quando corpus album videtur mediante vitro rubicundo: illud album videtur rubicundum. Potest etiam illudere quadam agitatione, occult ando quædam, et alia ostendendo, sicut socij Diomedis fuerunt subitò subtracti, et ducti ad loca remotißima, et veræ aues insolitæ fuerunt ibi positæ, quæ prope templum Diomedis multo tempore volauerunt, et sicilludebantur hi qui credebant socios Diomedis in aues conuersos. Alio modo potest illudere, applicando res aliquas naturales, quarum virtus est, vt faciant apparere res aliter quàm sint, sicut est berba quædam accensa fumigans, quæ facit trabes apparere serpentes. Potest etiam assumpto corpore illudere, sicut apparuit lactuca Moniali, vt refert Gregorius primo libro Dialogorum. Et sic patet propositio, quòd Dæmones varijs illusionibus possunt homines illudere. Visis mirabilibus effectibus Magicæ artis, et magna Dæmonis potentia paucis videre restat. Cur advota Necromanticorum, Hydromanticorum, Chiromanticorum, Augurum, Aruspicum, Fascinariorum, Pythonicorum, aliorumque (23) Male ficorum sua scientia extensissima, ac potestate quàm maxima paratus aßistat? Dicendum breuiter, quòd hoc prouenit, quia Dæmones inuident saluti hominum, et ideò proni sunt ad nutriendum et trahendum eos in errorem. Propter quod, secundum quòd vident vnumquemque (30) circa diuersa curiosè et superstitiosè aliquid obseruantem, ingerunt se spontè obseruationi eorum. Secunda ratio, quia bomines insignum subiectionis et reuerentiæ Deo vero sacrisicia offerunt, bymnos canunt, Inuocationes, prostrationes, et alia buiusmodi ad cultum latriæ pertinentia faciunt. Idcircò Dæmones, quorum superbia ascendit, semper appetunt quae (16) maximè buiusmodireuere (02) tiæ signa sibi ab bominibus exhiberi: et ideò o (34) perationibus talia sibi exhibentium libentißimèse immiscent. Notandum secundò, quòd inuocare ex parte inuocantis duo importat. Primumest, inuocante (02) credere alicuius rei, vtpotè, scientiæ, potentiæ, pecuniæ, seu rei alterius se pati inopiam et defectum. Alterum est, credere illum defectum non fore sibi immobiliter affixum, quin valeat per aliquem liberari, quodinuocans desiderat. Ex parte inuocati importat alio duo. Primu (05) est, credere in ipso inuocato esse potentiam ad liberandum inuocantemà tali defectu. Ad Rom. 10. Quomodo inuocabunt eum in quem non crediderunt. Alterum est credere, quòd ille qui inuocatur, à tali adiutorio conferendo, si conferre voluerit, nullus poterit impedire. Vel saltem est amicus et familiaris illius, quem nullus potest impedire. Ex parte finis inuocationis importat duo. Primum, quòd credit inuocatum bumiliationibus et obsecrationibus ad præstandum patrocinium inclinari. Alterum, quòd inuocans talia facit, vt ab inuocato iuuetur. His notatis ponuntur quædam conclusiones. PRIMA CONCLVSIO. Si dæmon inuocetur siue tacitè siue expreßè, cum sacrificio et adoratione, si credit ipse inuocans, Dæmonem fortè Deum, à quo petit auxilium, talis inuocans Hæreticus est. Patet, quìa credere Dæmonem fore omnium creatorem, Hæresis est. Ergo Dæmonem inuocans, et hoc credens, Hæreticus est. Consequentia patet, antecedens fit euidens: quia obuiat primo articulo sidei, et varijs paßionibus sacri Canonis, vbi habetur, Dæmonem initium habuisse, deliquisse, et in malo obstinatum remansisse, quæ de omnium creatore nepbas est dicere. SECVNDA CONCLVSIO. Inuocans quouismodo Dæmonem, non credens eu (05) esse Deum, sed Dei amicum et charum, et ideò ipsum inuocat, vt cum Deo, quod petit sibi obtineat, talis inuocans Hæreticus est. Patet, quia credere Dæmonem non esse in culpa obstinatum, Hæresis est. ergo crede (02) s ipsum fore Deo charum et amicum, Hæreticu (05) est. Con sequentia claret, et antecedens patet: quia in multis passibus sacræ Scripturæ habetur, quòd Diabolus est obstinatus. Vt patet Apocalypsis duodecimo et tredecimo. Et extrà, de summa Trinitate et fide Catbolica, capitulo primo. TERTIA CONCLVSIO. Inuocans Dæmonem, et nõ credens ipsum esse Deum, aut Dei amicum, imò in malo obstinatum, credat tamen ipsum inuocare non esse peccatum, aut saltem non graue peccatum, Hæreticus est. Patet, quia in multis sacræ Scripturæ locis habetur, quòd inuocare, consulere, vel aliquid ab eis expetere, graue peccatum est. Vnde Deuteron. 20. Anima quæ declinauerit ad Magos et Ariolos, interficiam illam de medio populi mei. Item, quiain omni inuocatione Dæmonis fit pactum cum eo. Qui cùm verum aliquando dicit, hoc facit, vt assuefaciac ad hoc vt ei credatur. QVARTA CONCLVSIO. Inuocans Dæmonem tacitè vel expreßè, non credens ipsum fore Deum nec Dei amicum, sed potius in malo obstinatum, et quòd inuocando grauiterpeccat. Sed hoc facit, vt quod optat à Dæmone obtine at. talis in re Hæreticus non est, licet pro Hæretico sit habendus. Probatur prima pars, quia talis non discedit corde à fide, Igitur Hæreticus non est. Secunda pars patet, quia Ecclesia iudicat de interioribus per exteriora. QVINTA CONCLVSIO. Petens à Dæmone inuocato ea quæ excedunt Dæmonis potentiam, inuocans tamen, credit Dæmone (02) ista posse: puta mortuum suscitare, (vt Saul videbatur credere posse Pythonissam facere) talis inuocans, sic petens et credens Hæreticus est. Patet, quia alium à Deo à se posse facere, quæ pertinent præcisè ad diuinu (05) posse, Hæresis est: quia tunc alius à Deo non foret, sed Deus ipse foret. ergo hoc à Dæmone petens, et sic credens, Hæreticus est. Antecedens et consequentia ex sepatent. SEXTA CONCLVSIO. Petens à Dæmone ea quæ sunt contra humani arbitrij libertatem, vt quòd cogat mulierem ad cõsuetudinem libidinosi homines voluntati. vel ad aliquid, super quo habet dominium sui actus faciendi, et credat inuocans Dæmonem ista po (34) sse, Hæreticus est. Patet, Nam credere liberum arbitrium hominis à Dæmone posse cogi, est Hæresis: quia directè obuiat dis sacræ Scripturæ. Dicitur enim Ecclesiastici decimoquinto: Deus abinitio constituit hominem, et reliquit eum in manu consilij sui. Et Genesis decimo: Subte erit appetitus tuus, et tu dominaberis illi. Et ad Rom. 8. Scio quòd neque (30) Angeli, neque (30) principatus, neque potestates poterunt me separare à Charitate. SEPTIMA CONCLVSIO. Petens à Dæmone ea quæ non excedunt eius potentiam, vtputa, ligare virum, ne carnaliter vxorem cognoscat, aut quòd domum alicuius euertat, et credat Dæmonem talia posse, etiamsi non sit permissum à Deo: talis inuocans et petens Hæreticus est. Patet, quia talis de primo articulo fidei, (quia de Dei omnipotentia) malè sentit, ergo Hæreticus est. Malè etiam sentit de sacra Scriptura: quia hominem percutere. ignem immittere, ventum commouere, et domumeuertere, secundum beatum Augustinum, et recitatur 26. quæstione quinta. ca. Nec mirum. non excedunt naturalem Dæmonis potestatem, et tamen ista non egit Satan contra beatum Iob, nisi à Deo permissus et licentiatus, vt patet Iob primo. Patet etiamin Magis Pharaonis, qui impediti à Domino (34) cinifes facere non potuerunt. Exodi 8. OCTAVA CONCLVSIO. Inuocans Dæmone (02) , et petens ea quæ excedunt Dæmonis naturale (02) scientiã, vtpotè, futura quæ non hñt cãs determinatas in natura, sed depe (02) dent à Dei vel ho (04) is voluntate, vt que (30) bella geret, quis auaritiæ inseruiet, quis gladio aut veneno peribit, quis damnabitur, aut quãdo extremi iudicij dies erit: talia pete (02) s, et credens Dæmonem ista scire, Hæreticus est. Patet, quia scire prædicta futura, est solius Dei, Psal. 41. Annunciate quæ ventura sunt in futurum, et sciemus quia Dij estis vos. Et Actuum primo: Non est vestrum nosse tempora vel mome (02) ta, quæ puterposuit in sua potestate. Ex hoc patet error Genethliacorum, qui ex die natiuitatis fortunam hominis ac successum, etiam in singulis actibus prænun ciare se posse iactãt, quos irridens Iuuenalis ait: Si prurit frictus ocelli Angelus, inspecta genesi collyria poscit. Nec obstat, si Astrologi de talibus sæpius vera prædicu (05) t, quia vt plurimùm homines paßiones partis sensitiuæ sequuntur, secundum quam astris subijciuntur. Patet etiam error diuinantium per somnia futuros hominum euentus, à libero arbitrio dependentes. Est tamen hîc scie (02) dum, Quòd quædam sunt so (34) mnia, quæsunt causæ futurorum euentuum, vt quando ex his quæ somnians vidit, mouetur posteà in vigiliã ad aliquid agendum aut vitandum, vt recitat Galenus de quodam Græco, qui somniauit, quòd si minueretur inter duos digitos, sanaretur: qui cùm euigilasset, fecit minui, et sanatus est. Alia sunt somnia, quæ solùm sunt signa futurorum euentuum, et non causa, vt sunt illa, quæ habent causam conuenientem eis, et futuris euentibus, siue illacausa fuerit corporalis, siue spiritualis. Corporalis quidem, vt quando ex impreßione c lestium corporum, et etiam aëris circumstantijs immutatur corpus et imaginatio dormientis. Sic dormienti apparent aliquæ visiones, conformes dispositioni corporum c lestium et elementorum, prout sunt causæ aliquorum euentuum futurorum, sicut quando disponuntur elementa ad serenitatem, vel pluuiam, aut aliqua huiusmodi apparent dormienti aliquæ fantasiæ, conformes illi dispositioni. Vnde et bruta animalia percipiunt frequenter futuros temporum euentus serenitatis et pluuiæ, ex circumstantijs aëris immutatione. Et ita dicit Philosophus octauo Physicorum, quod à con tinente nos, fiunt multæ mutationes in nobis. Spiritualis autem causa somnij est quandoque (30) Deus, quandoque (30) Diabolus. Deus quidem, vt quando ministerio Angelorum reuelat in somnijs aliqua futura, quorum ipse est futurus causa, secundum illud Nume. 12. Si fuerit inter vos Propheta Domini, in visione apparebo ei, vel per somnum loquar ad eum. Diabolus aute (02) , vt quando ad deceptionem hominum disponendo interius fantasmata, facit apparere aliqua futura, quæ ipse est facturus. Alia sunt somnia, quæ nec sunt causæ futurorum euentuum, nec signa: sed sunt solùm motus si mulachrorum, sicut sunt omnia illa somnia, quæ causantur in dormiente ex aliqua causa interiori: quæ duplex est, animalis scilicet, et corporalis. Animalis quidem, vt qn (31) occurrunt hõi dormienti fantasmata con nenientia eis, circa quæ eius cogitatio vel locutiofuit in vigilia immorata. Vnde hoi (03) es solliciti et cogitatiui circa aliqua, freque (02) ter somniant de illis. Ideò dicit Macrob, super somnio Scipionis: Sæpèfit, vt cogitatio (04) es sermonesque (23) nostri appareãt aliquid in somno tale, quale vigilãs sæpißimè solebat agitare velloqui, propter quod Claudian, dicit: Omnia quæ sensu voluuntur vota diurno, Pectore sopito redit amicitia. Quis venator defesta thoro cu (05) membra reponit, Mens tamen ad syluas, et sua lustra redit. Corporalis autem, sicut quandoque (30) ex aliqua interiori dispositione corporis formatur aliquis motus in fantasia dormientis, conueniens illi corporali dispositioni. sicut homini, qui abundat in frigidis humoribus, occurrit in somno fantasiatio, quòd sit in niue velin aqua. Propter quod Medici dicunt, intendendum esse somnijs, ad cognoscendum interiores hominis dispositienes. Ad hunc etiam modum reducuntur omnia somnia sequentia, complexiones hominum, sicut Cholerici somniant ignea et agilia, vnde somniant frequenter se volare, comburi. Flegmatici somniant aquatica, vt quòd sint in aqua vel niue, et Melancholici somniant nigra et discolorata, Sanguinei verò læta. Ad hunc etiam modum reducuntur omnia somnia, quæ sequuntur naturas ciborum. Nam quod complexio facit per naturam, hoc sibi faciunt per accidens. Ad hunc etiam modum reducu (05) tur omnia somnia, quæ sequuntur appetitum hominis et affectionem, sicut auarus somniat de auro et argento, famelicus de cibo, studiosus de lectione et disput ationibus, et sic de alijs. Ad huncetiam modum reducuntur omnia sequentia naturas et conditiones infirmitatum. tales tamen causæ somniorum, non sunt causæ futurorum euentuum sicut primæ. Vnde huiusmodi somnia per accidens se habent ad futuros euentus, et si quandoque simul concurrant, hoc erit casuale et fortuitum. Si quis ergo vtatur somnijs ad præcognoscenda futura, secundum quòd somnia procedunt ex eleuatione diuina, vel ex causa natumli intrinseca, quantum potest virtus talis se extendere, non erit Diuinatio illicita. Si autem huiusmodi Diuinatio causetur à Dæmone, cum quo pacta habentur expressa (cùm ad hoc inuocatur) vel tacita, tunc erit illicita et superstitiosa. Sed quidem de Magis, Geomanticis, Idromanticis, Piromanticis, et alijs Diuinatoribus consimilibus, qui ex protractionibus punctorum factu sine deliberatione, et ex proiectione plumbi liquefacti in aqua, aut????? alijs huiusmodi vanitatibus futura prænunciare ?????ntur, Dicendum, quòd prænunciationes quæ fiunt ex talibus signis, originem habent à Dæmone, qui se immiscet descriptionibus punctorum, et alijs superstitiosis obseruantijs, et eius operatione disponuntur prædicti motus præter deliberationem existentes, secundum quod congruit dispositioni futurorum euentuum, eorum quidem quos naturaliter ipse cognoscit. NONA CONCLVSIO. Si petantur à Dæmone pronunciari certitudinaliter futura, quæ habent causas determinatas in natura, non de neceßitate producentes, sed vt in plurib. et frequenter, vt prædicere si pluuiæ, siccitates aut sterilitates erunt, et credat inuocans Dæmonem scire ista certitudinaliter euenire, talis Hæreticus est. Patet, quia talis certitudina lem huiusmodi futurorum cognitionem quæ pertinet soli Deo, credit pertinere etiam creaturæ, et per consequens creaturæ fore Deum, ergo sic credens Hæreticus est. DECIMA CONCLVSIO. Si petantur à Dæmone reuelari præterita, vel præsen tia nobis abscondita, Dæmoni autem manifesta, et credat inuocans, talia per Dæmonem reuelata, infallibiliter ita esse, sic crede (02) s Hæreticus est. Tatet, quia credere, Dæmonem non fore mendacij patrem, et verum semper esse eius sermonem vel reuelatione (02) , Hæresis est, quia repugnat sacræ Scripturæ. Vnde Ioan. 8. habetur, ille homicida erat ab initio, et in veritate nonstetit, cùm loquitur mendaciu (05) ex proprijs loquitur, quia mendax est. Vnde Chrysost. super Matth. su????? illo verbo, quod dixit Iesus Dæmoni: obmutesce. S????? feruminquit nobis dogma datur, necredamus Dæmonibus quã. cunque denuncient Veritatem. Et quia Magi Malefici, incantatores, et Dæmonum inuocatores talia multa de Dæmonis potentia et scientia pertinaciter credunt, meritò tales à Christi fidelibus tanquam Hæreticisunt euitandi. Ex supradictis infero, quòd artes Magicæ, quæ inuocationes Dæmonum et pacta cum eis consulunt, meritò omni iure sunt prohibitæ: quia malæ et perturbatiuæ omnis Politiæ, cuius oppositum tenuit præclaræ intelligentiæ vir Magister et Dominus nouißimè Vesperiatus, in simili actu dicens, quòd studium Magicarum artium valet ad salutem fidelium. Et quia probatio corollarij mei est sui dicti confutatio. Probatur primò, quòd Iure naturali hæ artes sint prohibitæ et malæ: quia nocere innocenti Iure naturæ est vetitum. Sed Malefici Magicis artibus plerumque (30) nocent innocentib., vt patet de fascinarijs et alijs Maleficis. Ergo Iure naturæ tales artes sunt prohibitæ. Quod Iure diuino patet Exodi 12. Malesicos non patieris viuere. Et Leui. 20. Vir siue mulier in quibus Pythonicus vel spiritus diuinationis fuerit, morte moriantur, lapidibus obruent eos: sanguis eorum sit super eos. Vnde propter hoc peccatum Ochozias infirmus mortuus est, quarto Regum primo, et Saul primo Paralip. decimo. Qvòd Iure Canonico sint prohibitæ patet, quia Diuinatoribus et Maleficis occultis imponitur pænitentia 40. dierum, extrà de Sortilegijs. cap. 1. Si notorij sint, Eucharistia negatur. de consecra. d. 2. prodilectione. Si sit clericus, deponendus est, et in Monasterio retrudendus. 26. q. 5. Si quis Episcopus. Vbi sic habetur: Si quis Episcopus est, aut Presbyter, aut Diaconus, vel quilibet de ordine clericorum, Aruspices, iscedat. Hæc enim idcircò perpessa est: quia per quinque septimanas mysteria diuina non aitigerat. Ecce igitur, quòd non omnium oculi erant perstricti: quia oculi beati Macharij non erant perstricti. SIGIS MVND. Profectò hæc Historia multum facit ad propositum. VLRIC. Certè quadam vice ea de re cum colendißimo domino Ottone, ex Comitibus de Sonnenberg, Episcopo Constantien: qui etiam multarum rerum cognitionem habet, ac literis pro magno desiderio intendit, disputaui: Hiceandem historiam in medium attulit, quæ me in materia præstigij, propter eiusdem domini Episcopi auctoritatem, et frequens studium suum, cuius etiam ego humilis famulus existo, et sub clementiæ eius etiam alijs me foueo, plurimum mouit. SIGISM. Cuperem audire aliquos modos, quibus apudoculos hominum vne res apparere pro alia poßit. VLRIC. Saluo iudicio melius sentientium, d agere, nisi quia à superioribus causis mota quæ sunt Deus et intelligentiæ. Opus enim naturæ est opus intelligentiæ. 11. Metaphy. vbi videtur cõsentire Deum huius actus causam principalem et mediatam, ergò immediat as inuestigare nibil inhibitum. Est autem circa bunc ligationis actum multiplex opinio, multis autem omißis, quinque (30) tamen po (34) sitæ sunt. Est igitur prime Theologorum iam posita: quatuor autem Philosophorum. E quibus est vna dicentium, hunc effectum cum omnibus alijs esse à forma c li, quam contrahi nouimus quenquam suæ natalis et interemptionis bora. Dixerunt antiquiores nobis, suntque (23) experti, c li signa per singula corporis membra ducatum obtinere sic, quia aries caput, collum taurus, gemini brachia obtineant, sicque (30) deinceps, quæ docent Astrologica, licèt à modernioribus, puta iuristis contraueniatur, minus tame (02) iuste, secundum quod in quadrupartito meo maiore libro primo expreßiclarìus. Est equide (02) in omni famatu (05) philo (34) sophia inferioris mundi corporum motus primos c lestium itus atque (23) reditus arcanis quibusdam naturæ vinculis trahentes sequi. Sic enim crescente luna in animalium corporibus humores abundant, decrescente attenuantur, vt etiam humani corporis venas illic pleniores, hîc laxiores reperies, quod in ægrot antibus clarius apparet. Certius inquam certo venam seu membru (05) ferro tangi non debere luna supra idem ducatum habe (02) te. Summa igitur in naturali actione c li ad disposita passa concordia. Quod patet, qui enim prioris lunationis meditaate decu (05) bunt, natura eoru (05) fortior morbo validius repugnat, insequenti debilior leuius succumbit. Quotidianas etiam ægrotantium affectiones quotidianæ omninò lunæ applicationes ad primum locum trigonæ tetragone oppositæ et reditus mentiuntur, ob quod priuilegium ij dies inter cæteros certo nomine discreti sunt. Nonnulli etiam numerosis obtinent experimentis ex diuersis lunæ mansionibus, diuersis suorum mem brorum impotentijs affici. Et hoc est, quod voluit Plato noster diuinus, de intellectu animæ, faciens duas circulationes, ita quòd posuit c lieosdem cum motibus animæ, id est, quòd actiones c li sunt eædem cum actionibus animæ, vt allegat eum Aristoteles 1. de anima. licet iniustè eum redarguat. Vsque (30) adeò quidem motus etiam, tàm hominum quàm cæterorum animalium primum Solis iter sequuntur. Sole siquidem oriente surgere progrediuntur, et ascendente cursu addunt, ac tanquam motus absente duce quie scunt ad exitum illius iterum exituri. Post lunam autem et solem stellarum, tunc omnium quidem effectus certi, præter quod valgo non adeò sunt vbi luminarium virtus approbati. Demùm posset aliquibus, vt dicunt, rationibus persuaderi, hominum dico ligationes naturali via euenire posse, licet causa sit occulta. Homo enim ipse ab antiquis microcosmos est appellatus, quasi maiori similis mundo. Ex qua quidem Albertus similitudine intulit distantias duorum extremorum digitorum, et à planta pedis ad verticem concordare. Natura enim cui commoditas in omnibus, quàm maxima c lo cuncta comprehensuro siguram impreßit sphæricã. Et idem quod in homine dicitur, diuiso homine per duas lineas orthogonaliter se secantes, sentiendum erit de maiori mundo. Nquae (16) s omnes lineas à centro circuli ad circumfere (02) tiam ductas æquales esse necesse est. Quis autem mentis sanæ maiorem mundum esse mirabilibus plenum negabit? Cur ergo totidem vel saltem aliquorum mirabilium pluralitatem non continebit homo ipse, qui supra minor mundus dictus est. patet contra. Nam in Euangelio dicitur. Prædicate Euangeliu (05) omni creaturæ, id est, ho (04) i cum o (34) mnibus conuenienti. Est aute (02) homo omniu (05) naturaliu (05) finis. 2. physi. sunt et omnia pro (21) pter ipsum, vt cu (05) ctis dominiu (05) imponat, secundu (05) (38) in Geneseos volumine cõtinetur. Habent etiam naturalia insit am naturalem obedientiã erga ipsum. Quare dixit Aristoteles solem et homine (02) ad hominis concurrere generatione (02) , nisi quia super (35) iora infimis præsint (hominis natiuitatu (05) et interemptionu (05) ) contracta? Quid demu (05) est, quia dixit, tempora pluuiosa pro (21) desse piscibus, auibusque (23) obesse, nisi quia secundu (05) auræ diuersitate (02) , et inferiora variari nece ssariu (05) infert argumentum. Quæ aute (02) huins auræ diuersitatis causa, nisi hæc, quã Arist. inlib. meteororu (05) aßignat, dice (02) s: Quia ne tesse erat, hu (05) c mundu (05) inferiore (02) in quatuor elementa, cõtinuis superiori subijci lationibus, vt ferè tota eius virtus inde gubernetur: Præterea in quolibet ordine essentiali destructo primo, destruitur õne posterius 2. meta. Motus aute (02) c li est simpliciter primus. 8. physicorum. Ergo motus qui est sanitatis ad ægritudine (02) , est à c lo, aliàs esse non posset. Postremo verò diximus, omne mixtum esse corruptibile. ergo destructiuum principiu (05) in natura reperiri continens est, hoc enim est quod (36) voluit Sco tus li. 4. di. 49. q. 11. non est dare in natura potentiam paßinam, cui non correspondeat actiua in natura. Cum alterum contrariorum fuerit naturale, et reliquum necessariò erit naturale. ex de c lo et mundo. Materia equide (02) contrarioru (05) eade (02) est, vt habet Cõmentator. Patet secundo, timet. n. oi (03) s mundi species aliquod horribile et destructiuu (05) , he (02) tque (23) aliquod confortans et lætificans per propriam naturam. sic oi (03) s ouis lupum timet, quem non solùm viuu (05) , sed et mortuum, instinctu naturæ visu et gustu cognoscit, lepus canem, catus murem, et oi (03) a quadrupedia leone (02) , oi (03) a volatilia aquilã, finaliter oi (03) a ai (03) antia hoi (03) em. Vult ergo hæc opinio hominu (05) ligationes naturali vi euenire posse, c lum tn (31) coadiuua (01) tem æstimat cãm, inuenitque (23) rerum buius mundi concursus esse secundum stellaru (05) coitus, et gaudiu (05) et victoria et tristitia pendet exinde, et per illud iudicatur tanquae (16) per causam. Zohannes Wörnher. Cõtra hanc opinionem dilecte Thoma, quã Astrologorum suspicer, dice (02) tium, ligationis effectum esse à forma c li, quam contrahit quisque (30) hora suæ natiuitatis, seu inter emptionis, videtur absurda. Nam vt habemus 26. q. 2. lo. textus de superstitiosis. Dicit enim, neque (30) ab hoc genere superstitionis (de quo in textu) segregandi sunt, qui olim Genethliaci, propter naturalium considerationes dierum, nunc autem Mathematici vocantur. Nam et ipsi, quamuis veram stellarum positionem, cùm quisque (30) nascitur, consequuntur, et aliquando peruestigant, tamen quod vel in de conan tur actiones nostras, vel actionum euentus prædicere, nimis errant. Cuius igitur artis scientia vsque (30) ad Christu (05) fuit co (04) cessa, vt Christo edito, nemo exinde natiuitatem alicuius de c lo interpretaretur. 26. quæst. 3. Quod demùm infertur, quia planetis in singulis me (02) bris speci alis esset potestas, et ita ad singularißima procedere, satis à Ptolemæo nostro æstimo redargutum. Dicit enim, non debet Astrologus dicererem particulariter, sed vniuersaliter. Singul arium etiam non esse scientiam Aristoles approbauit. Finaliter conclusit, omnia iudicari per c lum, vti per causam quod apertißimè claret falsum, in glossa 26. q. 5. Non liceat. Illud autem quod arguit motum c li simpliciter esse primum, secundum Theologos, fortè non concluderet, cùm dicat Scotus lib. 4. di, 48. Primitatem motus c lestis ad alios motus non esse primitate (02) causæ, vel alicuius à quo depe (02) deteßetialiter, sed tantummõ cuiusdã perfectionis in quibusdã co (04) ditio nibus motus, quæ sunt irregularitas et velocitas. Patet enim, quòd essentialiter non dependet actio corporis c lestis in aliquod inferius, ex motu illius corporis, quia secundum Philoso. 2. de generatione nihil facit latio ad generationem, nisi quia adducit generans, ergo si sine illo motu generans esset æquè approximatum, æquè ageret. Tum quia falsum est, quod Astrologi fingunt, dicentes, superiora in inferiora agere cùm suprà sit dictum, aliqua esse, ad quæ c li actiuitas pertingere non valeat. Prætereà intellectus vniuer salium est sensus singularium. Ad opera autem c lica sensus iudicio deuentum extitit, ergo de ipsis scientia non est, tùm quia singularia, tum etiam, quia aliter se habere possunt, et de contingentibus est Astrologia. De contingentibus determinata veritas non est. Insuper arguitur Astrologiæ officium superuacuum et inane, quia res pertinguntur per experimenta, et minus quam potest percipi rei veritas experimentatiuè est, dum his in vno esse inuenitur. Sed hoc inplanetis est impoßibile. Planeta enim cùm fuerit in aliquo loco, ex signis cæterique (23) Planetæ aspicientes ipsum, vel ei coniuncti ad consimile esse non reuertuntur, nisi post multa milia annorum, ad cuius temporis quantitatem nunquam humana vita suffecit. Quomodo est ergo poßibile homini, vt bis aut sæpius in eodem esse plurimas reperiat, quatenus ex eorum reditu probet quid significent. Demùm rarißimè in suis doctrinis Astrologireperiuntur concordes, et cæteris semper sunt magis egentes. Quid plura referam? Stante c lo (34) , si applicetur ignis stuppæ, et dicas non posse comburi, error est, et his articulus est Parisien. ergo multæ actiones quarum causa c lum dici nõ potest, de quibus dubium non est. Quid ergo de illo actu Pythonico dicemus, in quo maxima occurrit difficultas, non apparentiæ dico, tum sensui quàm intellectui? Thomas Murner. Generose domine, licet multa in medium duxeris argumenta, falsitatem opinionis Astrologorum probantia fortè et quia non falsa, non est enim credibile, antiquos patres et Philosophos, à quibus omnis scientiæ fons et origo proceßit, rem tantæ falsitatis posuisse. Sed quia de hoc specialem tuæ dominationi tractatum edidi, puta de reuolutionum veritate falsitateque (23) nuncupatum, iã curæ non est tuas rationes reddere solubiles, quomodo in eode (02) tractatu solutæ sunt. Attamen quia tibi nec hæc placet opinio, inueni tertiam, quæ est Alberti Magni, dice (02) tis, ligationum causam ai (03) am ipsam, seu consensum ipsius, siue quod idem est, voluntatem, non vt liberam, sed ad effectum declinantem desideratæ rei. Fundatque (23) se in dicto Au?????æ, sexto naturaliu (05) dicentis: Quia hominum animæ inesset vir tus quædam res externas immut andi, alia autem entia obediunt ei, quando ipsa fertur in magnum amoris excessum, aut odij, atque (30) idgeneris. Concluditque (23) , quòd cum anima alicuius ligat res, atque (30) alterat ad idem quod vult. Dicitque (23) Albertus, se inuenisse quòd animæ affectio est radix maxima oi (03) m harum rerum, (38) et Theologi nostri affirmantes, dicunt, quod si his fides non tribuatur, nequaquam ligationis alicuius sequetur effectus, cuius causam aßignant meritum paßionis lesu Christi domini nostri, ob quod data est potestas Christicolis calcandi serpentes malignos. Diceres autem, quia opinio prima dixit, Diabolum nil posse efficere sine hoi (03) s voluntate, quare Diaboli sequitur nocumentum volun tate ligantis et non ligati, ego bonus, cur alterius mibi mala oberit voluntas, dicemus alibi: nec vult tantùm Albertus, hanc animæ affectionem solam huius reicãm asserere, sed subdit siue propter grandem affectionem alteret corpus suum, et alia quæ intendit siue propter dignit ate (02) obediant ei res aliæ viliores, seu cum tali affectione exterminata concurrat hora conueniens aut ordo c lestis, aut alia virtus, quæ quãuis faciat, pro (21) utauimus tamen animã facere. Iam publicum ac verificatu (05) est, (38) ligationes hominum, incantationes, adiram promotiones, odium, amicitiam, detrimentum, et gaudium sunt ad grandes affectiones consequentes. Et tu vides, quòd secundum naturam vulgus abborret maledictiones, et vetularum blasphemias, tanquae (16) in eis sit virtus aut salte (02) cum eis aliqua mali virtus annexa. Natura au (05) t nibil facit frustra. Nec fugitur aliquid natur aliter, nisi virtute naturalis desiderij vel amoris timorisque (23) ?????iud, vt habet Scotus li. 4. di. 43. q. 2. argumento primo. Johan nes Wörnher. Contra hanc opinione (02) , quæ est Alberti, graue est arguere. Est etenim intricata, et nimium disiunctiua. Dicit primo, virtutem aliquam animæ ligationum causam. Secu (05) dò, quòd grandis sequatur rei petitæ affectio. Tertiò, quia propter magnam dignitatem obediuntet res aliæ viliores. Quartò, quia horaconcurrit fortè conueniens aut ordo c lestis. Quintò dicit, aut aliæ virtus quam non nominat, quam et ligationes facere assentit, ne autem habeatur suspectus, dicitillud animã facere, ne fortè, quia voluit c lum posse agere in aliquod naturale sit A. et quia tunc sciens talem effectum in ipso A. ligare potest, hanc æstimo eius mentem, si saltem scientis concurrat grandis affectio, et hora conueniens, habent enim omnia tempora sua contra Iuristas, qui dicunt, omnia in nomine Domini nostri Iesu Christi fieri debere, in omni tempore indifferenter, per quod reprobare intendunt electiones. Glossa autem supra memorata 26. quæst. 5. Non liceat. dicit, nil reprobari, nisi neceßitatis impositionem. Vult ergò Albertus aliquid naturale inueniri posse ligationis causam. Sed quia illud mihi ignotum, temerario ausu remincognitam no (04) condemno. Thomas Murner. Occurrit et hoc loco antiquorum nostrorum mens et sententia. Opinabantur enim hunc ligationis effectum, cum omnibus alijs mundi mirabilibus, à qualitatibus procedere. scilicet calido, frigido, humido, sicco, tanquã à radice, secundu (05) (38) habemus in quarto meteororum. Dixitque (23) maior pars philosophoru (05) et medicoru (05) , (38) eorum admixtio ad omne mirabile necessaria est, banc igitur defendere cupientes viam, negare non præsuma (01) t omnia mirabilibus plena, quia ex eisdem qualitatibus omne ens mundi (demptæ quinta essentia) terminus cõponi in calido et humido proportionatis conseruari, in consumptione humidi à calido destrui, vt habet Aristoteles in lib. de longi. et bre. vitæ. Vnde hîc quidam lætus propter excrescente (02) choleram, et infactis repentinus, hic inuidus melancholicus, iste monoculus, is hermaphrodita, alter contractus. Quæ vnde sunt, nisicomplexio num ratione et qualitatum causa? Concludunt igitur, ligationes cum alijs mu (05) di mirabilibus esse à qualit atum primarum diuersitate. Zohannes Wörnher. Sed et contra hanc opinionem, quæ qualitatum diuersitatem ligationis causam aßignat, posset argui. Quia non esset sufficiens, non enim quiet abitur mens nostra, dicunt enim ligatum suæ paßionis maioramentum minoramentumque (23) sumere, ex earundem qualitatu (05) primarum proportione, imò et quia ligatio ex vnius qualitatis destructione, seu vnius per alteram principatu ducatuque (23) consistat affirmant. Quare quæritur, quæ huius modi qualitatum diuersitatis causa, quod tamen infert, quæ multarum et diuersarum complexionum ratio, nec dabitur altera nisi diuersus vagarum stabiliumque stellarum coitus. Et sic hæc opinio, hanc quam Astrologi sectabantur, vt præsupponant necessarium infert argume (02) tum, quare diminuta. Thomas Murner. Offertur et hic vltimo loco, alia antiquorum nostrorum opinio ponentium litem et amicitiam ligationum causam, non hanc quam à qualitatibus euenire senseru (05) t, sed quæ à natura inesse apparet. Litem in qualitatum: disproportionem siue disconuenientiam, Ami citiam autem aliquarum proportionem et concordiam. Et si isto modo hæc opinio amicitiam et litem ligationum poneret causam, necesse erat cum illa coincidere. quæ dixit qualitates esse causam. sed non sic, sedeam quæ à natura inest intellexerunt. Nam vt antehac diximus, Omne mu (05) di ens in natura habet aliquid inimicum et destructiuum, cum omne tale ex materia cõpositum constat, quæ est destructionis causa, cui annexa est priuatio, vt habet Aristo. secundum quod diximus de oue et lupo et alijs. Zohannes Wörnher. Sed necilla opinio amantißime Præceptor quæ ligationum causam aßignat, litem dicit et amititiam. Nam huiusmodi pacem bellumque (23) duplici via euenire dixisti. Aqualitatibus primò. Secundò à natura. De primo tamen modo opinio non intellexit, sed de secundo, quæ sc. à propria incsse natura. (38) fieri nequit, quoniam sicut prins, ita et iam quæri posset, quænam diuersarum ratio naturarum, alia non nisi hæc quam assignat Albumazar li. 1. sui maioris introductorij dice (02) s: Omne indiuiduum ab alio quocunque (23) differre, constareque (23) tribus his principijs proprietatibus, scilicet formæ, materiæ, et siderum effectu. De materia et forma in physicalibus nostris satis arbitrabimur scriptu (05) , sed secundum effectum siderum aduenientia Platonica comprobemus autoritate (volo dicere) quia idem eff ctus vt specierum distinctionis causa existat. Quia nibil est, cuius ortum legitima causa et ratio nonpræcedat. Nec præter ho (34) c in inferiori mundi parte quicquam quid causælocum obtineat superstes, id c lestem potentiam consequi necesse est, id autem est, vt generis à genere, speciei à specie, indiuidui ab indiuiduo diuisio et distãtia, vt animæ corporisque (30) harmonia, aliaque (23) accidentia innumera, vt sexus, discretio formæ et habitudinis, decor vel turpitudo, staturæ inæqualitas, varij colores, diuersi mores atque (23) idgenus. Quare sicut diximus, et hæc opiniocum alia, vt Astrologicam præsupponat, esset necessarium, et ideò in sufficiens. Caspar de Mörsperg. Sufficientes Thoma nobis induxisti opiniones huius effectus occulti causam aßignantes. Liceret et omnes approbare: Tùm quia prima fundameniu (05) sumpsit ex infallibili Theologia. Secunda ex Astrologia, quam tolerat Ecclesia. Tertia autem, quæ est Alberti, apparet vero consona: qualis enim ipse in naturalibus fuerit inuestigationibus, nõ æstimo quenquae (16) latere. Quarta se fundat in 4. Meteor. Quinta aliàs est circa naturam. Ne autem aliquid concludatur, quod à veritate deuiaret, aut cæteris displicere posset, Quæ Theologica opinione melior, Profectò nescio aliquam, tùm quia Deus omnibus prouidet vt vult. Zohannes Wörnher. Absit à nobis aliquid temerario ausu co (34) ncludere, sed disputatiuè illud sacere no (04) prohibemur, nec cõtra omnes opiniones positas argume (02) tatus sum, eu falsas dicendo: sed quia non placuit, vt vnica sola sufficientem ligationis causam narraret. Quare saluo meliori iudicio, dico causas opinionum subordinatas, mes audeo dicere essentialiter, quia supra patuit oppositu (05) , licèt secun dum philosophos forte illud non esset. Primæ igitur causa Deus ipse, cum vniuersaliter sit in causando. Secunda c lum, alicui rei quod supra dictum est, aut virtute (02) co (04) tractiuam influens suo motu, lumine aut influentia. Quod autem virtualiter agens qualitates diuersas inducit disproportionatas, et huic impedimento conuenientes. Quæ demum infirmit as complexionum fortitudine debilitat vel naturaliter augmentatur, minuitur vni magis, alteri redditur onerosa. Tamen vt dictum est, diuersarum complexionum ratio qualitas est. Tibi autem amantißime Præceptor, quia meorum dubiorum vincula enodasti, quas valeo et possum immortales refero et innummeras gratiarum actiones, me per totius vitæ meæ cursum ad tua semper vota offerens promptißimum. Vale f lix per tempora multa. Chomas Murner. Male opinantes in principio, posteris benè putandi vestigia relinquunt. Tuigitur generose domine singulare refugium hunc tractatum velis (oro) suscipere, animo eo quodatus est. Mihi inquam sufficit alijs subtilius speculãdi viã præbuisse. Absit obsecro omnis suspicio fallax, nec his vt dixit Aristo. tantu (05) gratiaru (05) actiones referre tenemur, quorum apud nos veridic ascripta tenentur, sed et erroneis et falsis scriptoribus, aliquidnamque (23) cõferunt habitum etenim nostru (05) præexercitatisunt. Et ego cum nibil vtilitatis conscripserim, iuuentuti preco (34) r faucas. Vale et me vt soles commendatum habeto. Ex vniuersitate Friburg. Sole in 22. gradu libræ gradiente M. CD. XCIX. FINIS.

INDEX ALPHABE TICVS RERVM AC SENTE NTIA RVM Memor abilium, quæ sparsim in hoc opere continentur. A ABACVCH per Angelum bonum, in mométo transfertur in Chaldæam 239 Abiuratio ex vehementi suspicione 437 Abiuratus quando relapsoru (05) p na puniri debeat, et quando non 540 Abiuratio etiam à fautorib, et defensoribus Hæretico rum fieri debet 348 Abnegantium fidem diucrsitas 226 Abortum Malefici procurant 259 Acta Prophetarum, melias quam homines, Dæmones noscunt 230 Actus actiuorum sunt in patiente prædisposito 81 Actus coniugalis matrimonij tribus impeditur 2 Actus intellectus Voluntatis et corporis in homine co (04)fiderari oportet 67 Actus carnalis cur respectu vnius, et no (04) alterius mulieris impeditur 117 Actus generationis per Maleficium, etiam in matrimonialiter coniunctis impeditur 119 Accusatio ad p nam talionis est periculosa 466 Adam fi no (04) peccasset, an, qui non saluantur, saluati fuissent 185 Adæ peccatum, generaliter maius est omnibus, 163 Adæ culpa dupliciter consideratur 184 Adæ peccatum non excedit Maleficarum crimen 185 Ad instantiam partis procedere, graue periculum est. 479 ad conficiendu (05) quatuor concurrunt 410 adorare imagines vt Deum, tempore Nini Regis, homines cæperunt 25 adiurare irrationalem creaturam licet 435 Aduocat, ad delati beneplacitum, non deputatur 494 Aduocatus quando Hæresi. artham efficiatur 495 Aduocatus in formatione testium, quomodo èrga delatum se habeat 496 Aduocatus quid respondere debet super inimiciciæ allegationem 500 aërem Dæmones perturbant 334 aër caliginosus Dæmonibus competit 335 aër figurabilis, quomodo 244 aëreum corpus Dæmon potest assumere ibid. agere contra conscientiam quid importet 164 agens ex proposito cognoscit suum effectum 99 Agnetis Maleficæ casus 332 338 Angeli inter so differunt specie 54 Angeli mali quò ad intellectu (05) triplici acumine scientiæ vigent 41 triplex est eorum status 183 Angelus nullo suggerente peccauit 182 Nõ est susceptiuus p nitentiæ, nec veniæ ibid. ibi est vbi operatur. 111 Angeli peccatu (05) , aliorum Angelorum peccata excesfit, et præcessit 156 Angelus et homo in liber. arbit. creati, vt beatitudinis præmium perciperent 156 cooperatur ad gratiæ infusio nem 69 prædisposuit beatam Virginem in conceptionem verbi æterni 205 eius comestio qualiter fiat 245 Angelicæ custodiæ robur. 204 ab eius custodia qui destituu (05) tur. 206 aliquando corpus assumitaliquando occupat. 246 Angelus minimus omne (02) humanam virtutem excedit 238 angelica potestate, Dæmones arctantur 198 Halec piscis captus, statim extra aquam vocem emittit 247 Alexandri de Ales sententia de præstigio 268 Alexander, et Hymenæus per excommunication e (02) à Diabolo oppressi 399 Alchimistæ verum aurum efficere nequeunt. 18 Amalechitarum animalia iuste interficiuntur 170 Amon ægrotat, ob speciem Thamar 387 Amon Thamar Sororem suam adamauit 109 amor inordinatur ex Diabolo, et ex maleficio procedit ibid amor hæreseos, vnde prouemat 386 amor et odium in voluntate fundantur 107 amore mulierum etiam Sancti tentatisunc 109 Anna quædã nomine equos maleficiauit 332 anima tener infimum gradum, in ordine substantia rum spiritualium 49 animæ residentia in ce (02) trocor dis assignatur 282 anima suo corpori domi natur potissimum, quando est in vita per gratiam 63 anima quando operetur in corpore alieno, sicut in proprio 20 anima proprio corpori vnitur, vt forma 35 animæ humanæ nulla apprehenfio sufficit, ad immutationem corporis exterioris 35 anima est actus corporis phy fici, et c. 38 Non potest localiter mouere corpus à se viuisicatum 39 complexiones corporis imitatur 63 animal visum iteritis prodest 31 animæ illabi deo soli est possibile 220. 107 animalia sunt res dominorum suorum 325 animalia Amalechitarum interfecta 170 Antonius Dæmone (02) , in massa auri reperit. 128 an Magicis, et Mathematicis intendere fit pecca. tum Apostafiæ 167 an diuinatio, per Dæmonum inuocationem fit licita 178 an omnis actio infidelium sit peccatum. 168 Appellatio ante sententiam fienda 347 Appetere Dei æqualitatem quid sit 155 Apollo diuinandi autor, 180 Apostafia quid importet se, cundum D. Thom. 165 Apostata etiam, fine homagio quis efficitur 331 Apostasia verbi, et operis ibid. Aqua benedicta ad quid ordinetur 417 Aquæ virtus super Energu. menos, et maleficiatos. 421 Aqua benedicta 201 Aræ Idolorum destrui præcipiuntur 437 Aremantia fit in aëre 181 Arreptitius dicitur, ab artipio, quia arreptus est à Dæ mone 105 Argumenta probantia Deum non permittere tanta ma la à Maleficis per Diabolum fieri 186 Artifex Diabolus, à paucis inchoat 214 Artificialia corpora, ita corporibus c lestibus subduntur, ficut naturalia 21 Artificiata, ficut ordini et prouidentiæ artis subduntur, ita omnia esse participant 149 Asserere maleficium non dari, ex radice infidelitatis procedit 3 Astronomicæ imagines, ex opere Dæmonum 426 Astronomi quare vera prædicant 64 Auaritia fundamentum omniu (05) vitiorum mulierum 87 Auctoritas Episcoporum per cap Multoru (05) querela, nimis eneruatur 447 Auicennæ remedia super phi locaptionem 388 Auicennæ dictum de virtute imaginatiua immutante corpora extranea, quomodo intelligatur 20 Augustini sente (02) tia de hominum transmutatione in bruta. 133 Augures qui 181 Aurispices obseruant dies, et horas ibid. Auriforma substantialis nõ est per calorem ignis, Alchimistarum, sed per calorem solis 18 Auxilio Dæmonum vti, est apostatare à fide 330 B Balneatrix contrita incineratur 340 Barbã radere cur Deus præceperit 438 Basiliscus quando hominem interficiat 32 Beatitudinis gradus in patria, quomodo mensuretur 175 Bona Ecclesiæ tribus partibus diuidantur 323 Bonifacij VIII. statutú 491 Bonitatis Diuinæ in genere creaturis communicatæ, 111 Bonu (05) gratiæ, naturæ bonum excedit 182 Butyrum Maicum maleficialiopere formatum 330 C Campanæ pulsatio contra tempestates vtilis 432 Cananeorum punitio 172 Candela tamdiu lucet, quam diu ceram habet 152 Canonistæ magis quae (16) Theologi de maleficijs tradunt. 142 Canonis intellectus declaratur 9 Canis prædicatorum officium in scripturis significat 282 Caput mortui per Symonem Magum agitatum 824 Canis animal, perfidis appropriatus 287 à Carnis tentatione Hælias Monachus liberatur. 207 Carmina, et exorcismi liciti 406 Casus notabilis Saltzburge (02)si 412 Castrum Lendebrunnense. 341 Casus notabilis 330 in Sueuis 256 In Rorbach 341 In Salamina Regni Cypri. 393 Casus prædiuitis Augustiensis 333 Casus Principis Maleficos fo uentis, et indebitè populá aggrauantis qui co (04) tigit Spi ræ 354 Casus maleficæ ad iudicium candentis ferri appellantis 531 in oppido Argentine (02) si notabilis 286 In oppido Mespurg 267 In Rauen spurg ibid. In Basilia in villa Oberuuiler 231 In villa Buchel 232 Sacerdotis Oberdorff 197 In Oppido Vualshoris 240 In villa Vuysentali 202 Lauzanensis 265 In Di cesi Augustensi 214 Inconfinibus Sabaudiæ. 221 Comitis Argentinensis 218 In Di cesi Brixiensi 217 Casus Maleficiati 373 Mulieris ab Incubo veratæ 374 Mercatoris Spiræ 366 In Di cesi Argentinensi, cuiusdam virginis 215 In Oppido Brisiaci Bafileæ 222 In Ducatu Lauianenfi. 224 In Bernensi 225 Casus iuuenculæ maleficia tæ 315 Casus Episcopi Alemani tem pore Nicolai Papæ. 361 Charitas Episcopi erga Sacer dotem obsessum 298 Chrismate sancto Malefici abutuntur 341 Chiromantici 181 Circe quomodo socios Vlyssis in bestias mutauerit 135 Citatio generalis necessaria 466 Citationis formula ibid. Ciuitas Spirensis 193 Cythara Dauid vnitatem Diuinæ essentiæ signifibat 82 Cautela per Iudicem obseruanda 518 Cautela præseruatiua Maleficiorum 416 Cautelæ quinque à Iudice obseruandæ vt Delata veritatem fateatur 5 224 Cautelam porissimam ad veritatem extrahendam quæ exemplo confirmatur ibid. Cautione fideiusso (34) r, quando Malefica relinquatur 488 Causalitas Dei primum omnium agens 149 Causa triplex cur supra corpora c lestia, Malefici immutationem aliquam facere non possint 260 Causa inimicitię in uestigandacum consilio peritorum 504 Causa alicuius rei dupliciter intelligi potest 100 Capienda, et incarceranda Malefica ad Iudicis nutú. 488 Captio innocenti non nocet 490 Casus tempore Ludouici se cundi Imperat. 304 In di cesi Basiliæ 309 Inter Brisiacum, et Heygug 310 Inter Ysbruck 312 Iuuenculæ Maleficiatæ. 315 Oppidi Zaberni 317 Casus obstetricis ibid. In Oppido Danni 319 Cereum benedictum licet accendere 201 Clauium vigor notatur 378 Clericum negociatore (02) quasi pestem fugiendum 85 Clerici Incãtatoris actus 389 Clerici fautoris Maleficarum p na describitur 344 Clericus Maleficus deponendus, et in monasterio retrudendus 7 Clerici à proprijs Iudicibus emendentur 445 Clorides virgo miranda fecit 87 Concilium Acquirense 131 Confessionis sacramentalis virtus 390 Concordia Dæmonú non est amicitiæ sed nequitiæ 58 Coniuratio ad lacrymas emittendas 515 Coniugiú carnis officio conseruatur 382 Consuetudo seroanda in Ecclefia, quæ diuino cultui non repugnat 443 Contemtor excommunicationis 345 Creaturæ impotentia 151 Creaturæ perfectæ et imperfectæ 276 Crimen Hæresis merè Ecclesiasticum 349 Crimen Maleficarum nõ minus Ciuile, quae (16) Ecclesiasticñ videtur ibid. Christinæ ducissæ Brabantiæ consilium 375 Crucifixi imaginem quidam sagittis transfixit. 343 Cognoscere cogitationes cor dis qu (05) o multi possint 41 Cognouit Angelus, se cteaturam esse 155 Cognitio Intellectus ex rebus causatur 76 Cholerici sunt iracundi 63 Columna cui fuit Christus alligatus est Romæ 297 Cometa, mortis Regum indicium 65 Cometæ non sunt ex his, quę à principio genita sunt astra 65 Comes castri Thelonei, ex maleficijs ditatus 365 Comes maleficiatus, in matrimonij actu 219 Copia appellationis petenda 624 Causas appellationis Iudex discutere debet ibid. Comestio qualiter fiat 249 Comestio Christi quomodo ibid. Confessio cuiusdam feminæ in extremo positæ 316 Conceptus in maritata inficitur etiam per alterius seminis commistionem 254 Corpus immotari potest, ex forti imaginatione et apprehensione ad varias ægri tudines 71 Corpus dominicum sumtum à quadam muliere ob malesicia perpetranda 262 Corpus hominis, Diabolus inhabitare potest 292 Culpa ordinatur ad p nam 58 Culpabilis ignorantia iuris Diuini, non cadit in facientem quod in se est 16 Cur Maleficæ non ditentur 194 Cur principibus nocere non possint ibid. Cur Dæmones ex maleficio aliquando, homines substantialiter inhabitent 396 D Damasceni opinio de Cometa 65 Dea fortunæ cæca 67 Dæmonis virtus, corporali virtute fortior 3 Dæmones esse non credunt, asserentes non esse Maleficos, nisi in vulgi existimatione 3 Dæmones ex subtilitate naturæ, multa quæ nos non possumus, operantur 4 Dæmones, quare constellationibus constringãtur. 13 Dæmon quare maleficio vtatur. 20 Dæmon motui c lesti non subijcitur 16 Dæmo (34) n eclligit determinata actiua applicando determinatè passiuis. ibid. Dæmones cuncta per Intellectum, et Voluntatem exequuntur 40 Dæmones agnoscunt ex influxu c lestiñ corporum, naturales hominum impressiones, et dispositiones, ex quibus posteà maleficia inferunt 41 Dæmonum opere, aliqui non præstigiosè, sed essentialiter in lupos transformantur 12 Dæmon delectatur, homines in paganorum errorem inducere 142 Dæmones in specie paruulorum apparentes nutricibus se coniungunt 436 Dæmon semper superbia et inuidia peccat 41 Dæmon licet neminem timeat, Sanctorum tamen meritis subiacet ibid. Dæmon potest adminiculo alterius agentis corpora substantialiter, et accidentaliter transmutare ibid. Etiam corpora localiter mouere ibid. Sensue omnes immutare ibiImo Voluntatem et Intellectum licet indirectè. ibid. Dæmon in suis operibus fuperfluitate (02) subterfugit 253 Dæmon in maleficijs generationis obseruat tempus 254 Dæmones omnibus infesti. 257 Dæmones carent pulmone, et lingua 247 Dæmon in quibus potest per se, etiam cum Malefica potest 304 Dæmon nihil efficere potest fine diuina permissione. 307 Dæmon non potest innocentem de maleficio infamare 308 Dæmon homagium à Malefico petit 222 Dæmones subtilitate Intellectus vigent naturaliter 229 Dæmoniacis quando non sit communio deneganda 398 Dæmones semper cum Maleficis concurrunt 23 Dæmones absque assumtione corporis possunt transmutationes in seminibus facere 48 Dæmon potest aliqua reponere vt conseruetur semen, ne calor vitalis cuaporet. 51 Dæmonis potestas 381 Dæmonem ad aliquem effectum inuocare est inutile, siquis illi non se obtulerit 329 Dæmones varijs generibus alliciuntur 80 Dæmones circa sphærá ignis actiua passiuis coniungere sciunt 336 Dæmones ad exercitium deputati non sunt in inferno, sed in isto aëre caliginoso 57 Dæmones præcipuè gaudent peccato fornicationis, et Idololatriæ 45 Decipere po (04) t Diabolus sensus hominis, ita vt tágibile, et visibile, intangibile, et inuisibile videatur 125 Dæmon potest interiore (02) fantafiam immutare, et Intellectum obtenebrare 108 Dæmones de quolibet ordine cecidisse creduntur 55 Dæmones extra fas debitum actos Venereos exercuisse nusquam leguntur 55 Dæmones non sunt spiritus immundi, licet sint impuri 41 Deceptus fuit Præstantij pater 278 Defenfio stat in tribus 494 Delata quando redditut suspecta 394 Delatus quando per fimplicem p nam iudicari potest 497 Delata in cibo et potu humaniter tractetur 524 Delatus cum omnia negat, tria faciat Iudex 485 Deprehensus in Hæresi euidentia facti aut testibus, est puniendus licet non confiteatur 487 Determinatio dubiorum circa fidem principaliter spectat ad Ecclesiam, præcipuè autem ad Pontificem Christi Vicarium, et Petri successorem 458 De cognitione Hæretici aliter Canonistæ, et aliter Theologi sentiunt 454 Deum posse mala impedire, et non velle, non concludit 159 Deus laudabilis, cum per misericordiam parcit, et per iustitiam punit 157 Deum ita summè potentem sicur summè bonum dicere non concludit 152 Deum velle mala esse vel fieri proprer bonu (05) vniuersi, dicere, est erroneum 146 Deus vniuersa mala permittit casibus Angelorum et hominum permilsis 147 Deus potest ex malis particularibus bona plurima elicere 150 Deus non potest facere creaturam ex sui natura impeccabilem 151 Deus iustè permittit hominem peccare ibid. Deus immediate omnib. prouidit 147 Deo prouidentia conuenit ibid. Deus est creaturæ obiectum vltimus finis 112 Dei auctoritate quando Malefici creaturam variè trãsmutant 12 Deus quare permittat mala. 188 Deus iustè permifit Angelos et primum hominem cadere ibid. Deus nõ limitauit suam virtutem ad naturalem profectum ibid. Deus solus, quomodo miracula facere dicatur. 76 Deus quinque; de causis hominem flagellat 173 Deus præcepit Maleficos occidi 437 Deo non conuenit Diaboli malitiam impedire 189 Deus neque; vult mala fieti, neque mala non fieri 146 Deuoti aliquando, et fine ordine, et sine exorcismis obsessos à Dæmonibus liberant 406 Diabolus dicitur, á dia, et bolus 56 Diaboli opere Cham filius Noe nascendo risit. 24 Diabolus, quomodo circa ammam operetur 301 Diabolus frequenter tentat vt saltem tædium vincat 203 Diabolo maximè displicet quod eius machinamenta in Dei gloriam resultent. 189 Diabolus magis tentat malos, quam bonos 190 Diaboli appetitus maior est ad tentãdum bonos quam malos ibid. Diabolus quos magis in somnis vexet 113 Diabolus potest Maleficam in tormentis indurare, ne veritutem fateatur 518 Diabolus, quot modis sit causa peccati 78 Diabolus suam oblationem inficere non cessat 326 Differentia inter imaginari, et fantasiari 269 Differentia inter duellum, et candentis ferri examé 528 Discipuli cur filium lunaticum non liberarint 418 Disputatur an crimen Maleficorum sit merè Ecclesiasticum 443 Diuina virtus super causis secundis declaratur 211 Diuina nomina ad collu (05) suspendere an sit licitum 410 Diuina voluntas propriè dicta est beneplaciti 191 Diuinatrices consulere non licet 521 Diuinatores, et Malefici qui Hæretici iudicantur iuris præsumptione non ex natura rei iudicio ordinariorum, et non Inquisitorum subiacent 455 Diuinatio est secundum genus superstitionis 25 Diuinatio est per expressam Dæmonum inuocationem ibid. Diaboli opere, actus matrimonij impeditur 6 Duarum Maleficarum casus 129 Duellum ad vitæ conseruationem ordinatur 527 Duellum licitum aliquando 529 Duellum Dauid cum Philisteo diuina reuelatione fuit 529 Duellum simpliciter illicitum tá ex parte appellantis quam recipientis 530 Duellú aliquando fine pccato mortali ex parte. s. iudicantiu (05) , aut consulu (05) ibid. Duo Spiritus creati non possunt esse in vno et eodem loco diffinitiuè 281 Duo habet Deus per naturam suam, beatitudinem, et bonitatem 155 Duo fratres simul infirmabantur, et curabantur 63 Duplex modus sacrilegę professionis 221 Dupliciter Sortilegi, et Diuinatores. 447 Duplex actiuum proportionatum sensui 133 E Ecclefia Monialium Hohemzorn. 343 Ecclesia nunquam errauit in fide 458 effectus pænales quadruplices sunt. 23 effectus maleficiales fantasticos esse et imaginarios quibusdam videtur 3 ego Deus zelotes visitans et cæt. qu (05) o intelligatur 323 Aeneas an ex concubitu Veneris, et Anchisis oriri potuerit 43 Episcopi et Inquisitores purã intentioné habeant 493 Episcopus aliquando sine Inquisitore, et Inquisitor sine Episcopo potest contra Maleficos procedere 463 Epilepsiam Dæmones inducunt 303 equitare cum Diana, vel Herodiade est cum Diabolo transmeare 11 equitatio Abbatis domu (05) 207 erra (01) t dicentes, Extrema Malef. realia, medium autem fantasticum rsse 10 error contra scriptutam sanam, contra articulos fiedei, contra veritatem determinationis Ecclesiæ est hæresis. 458 error in mente Hæreticum non facit, sine pertinacia voluntatis 14 excõmunicationis p na arcetur Iudex testificantium nomina reuelans 492 excommunicationis quis effectus 400 exculpa nostra õis p na 175 exercere opera vitæ, quomodo Spiritus possit 245 exemplum in ciuitate Spirensi 201 exorcismi Ecclesiæ virt, ibid. exercitus alicuius domini, ab excommunicationis p nam incurrat iussu domini Maleficos defendens. 347 exemplum de quadam Maga et Sortilega 171 experimentum ad cognosce (02)dam maleficialem infirmitatem 194 experie (02) tia Maleficarum quare fit prædicanda 329 ex præsumtione cuiusdã Sacerdotis quid acciderit 401 ex malitia quantacu (05) que humana Maleficorum opera oriri non possunt 74 ex effectibus in cognitionem causæ deuenitur 75 existe (02) s in gratia, non po (04) t illudi passiuè à Diabolo 272 Exorcista de suis virib, facihter non præsumat 409 Exorcista quomodo possit vti herbis, et petris 401 extrinseco impedimento Dæmon impedit vim generatiuam in matrimonialiter coniunctis 385 Melãcholia apparitiones mu lieribus fantasticæ videntur. 379 exorcismi à D. Gregorio instituti 420 exorcismus ad quid ordinetur 417 exorcizatio quæ fit in baptismate, non est, quo ado. mnes partes, post baptismu (05) in oppresso à Diabolo 414 exorcizandi modus pro ma. leficiato, vel à Dæmone obsesso 415 experimentum ad Maleficas cognoscendas 371 experimenta quædam vitanda 371 exempla de vexatis ab Incubis 377 exterra, et aqua, aëris perturbatio (04) es fieri possunt. 334 extra vnum Deum, nihil est numinis 11 Eucharistia Malefico nõ da. tur quando peccatum est notorium 7 Ezechias serpentem æreum destruxit 438 F Falsarij pecuniæ, morte puniuntur 349 falsa Dæmonis figna quando 285 fatum dari, quomodo fit ve. rum 68 fatum esse aliquid, et dari, assertio hæretica 69 fatum quid sit 70 fatum dupliciter confideratur 69 fati et prouidentiæ discrimen ibid. fato non subduntur Maleficarum opera, sed alijs caufis 70 fascinatio tripliciter accipitur 27 fascinatio potest absque Dæmonum opere à Sortilegis vetulis fieri 29 fautores Maleficorum et Sagittariorum duplices sunt 619 fautores Hæreticorum duodecim magnas p nas incurrunt ibid. Fautores Maleficaru (05) , possunt ab ordinarijs, et ab Inquisitoribus ab solui. 348 Faunus Sicarius apud Romanos quis 44 femina duo genera lacrymarum habet 87 feminæ viris sunt superstitiosiores propter tria 88 feminæ tam animæ quá corporis viribus sunt defectuosæ 89 femina vnde deriuetur 90 fidei et rationi non repugnat asserere mores hominum dispositiuè et contingenter, à syderum dispofitionibus variari 63 Fidei Catholicæ nemo amplius nocet sicut obstetrix Malefica 143 Fidei habitus cognoscitur per actum eius 455 Fides quando Aduocato adhibeatur 503 Fides difficulter adhibetur Maleficæ detentæ, aliam accusanti 608 Flegmatici sunt pigri 63 fieri, procreari quando intelligatur 12 filius non portabit iniquitatem patris, quomodo intelligatur 254 filij Dei in scriptura Genesis filij Seth dicuntur 40 Filiæ hominum in 6. capit. Genesis, filiæ Cain dicuntur ibid. filij secundum corpus, sunt res patris 170 filij aliquando pro parentibus puniuntur. 325 formas vel species corporis plani non membro virili organizato, potest Diabolus ad vim fantasticam educere 126 formula secundum modum denuntiationis 469 formula inchoanda secundum clamorosam infinua tionem 471 formula abiurationis pro vehementer suspecto fiat in vulgari, vt ab omnibus capiatur. 558 Frenetici putant se mira vidisse. 259 friuola aliquando est appellatio 624 fugitiuus et se contumaciter absentans, vt Hæreticus condemnandus. 599 fumus cuius arboris adustæ Dæmonem fugit. 40 Furonei Regis Græcotú sententia de felicitate. 91 futura reuelantur. 179 futura quædam, causam naturalem habent in homine somniante ibid. G Galliæ et Germaniæ ritus 432 Genethliaci dicuntur, propter natalium syderu (05) considerationem 66 geniti ex spurcitijs Diaboli an siut maioris virtutis quàm alij. 252 Gilia Christianissima mulier Vngariæ regnum ad Christum deduxit. 87 grando Saltzburgens. 337 gratia solius Dei est donum 204 H Habent in dulgentiã consuetam qui accedunt ad videndum Hæreticum abiurantem, et brachio Seculari tradendum 537 Henricus Imperator candentis ferri iudicium, erga suam coniugem exercuit 527 Hesfiæ casus 300 herba quædam accensa fumigans facit trabes apparere serpentes. 127 herba quę dam lac restringit 329 hæresis est dicere Deum non permittere homines ex hb. arb. peccare 153 hæresis est apostasia car. 164 Hæresis Maleficarum ab alijs hæresibus differt 36 Hæreticus iuris præsumtione 454 Hæiesia ab electione dicta 461 Hæreticus simplex relapsus etiam si p niteat, est occidendus 350 Hæreticus apertus soras mittitur, violentus absconditur 86 Heraclides vir sanctus vitas sanctorum Patrum compilauit 207 Hussitæ et alij Hæretici quare permittantur 213 Helias monachus trece (02) tas feminas in monasterio collegit 207 Hæretici quidam propria cõfessione morti adiudicati illæsi in igne opere malefico remanserunt 519 Hæreticus pro (21) priè debet quinque co (04) ditiones habere 451 Homines opere Dæmonum localiter trãsferuntur 235 Hæreticus, qui in expositione sacræ scripturæ errat 6 Hæreticus euidentia facti 13 Hæretici duplici p na puniuntur. 168 Hæretici reuersi sæpè non recipiuntur, et quare. 310 Hæretici Inquisitorum iudicio subijciuntur 442 Hæreticus non dicitur qui Fidem Christi per baptismum non suscipit. 459 Homo videns lupum vocem amittit 31 Hominem procreare, est actus corporis viui 38 I Ianus Idolum diuersis faciebus confictum 261 Idromantia, fit in aqua vel in christallo 181 idololatria primum superstitionis genus 25 ignis et aër Dæmonibus subsunt 26 ignorantia multiplex. 14 Incantatores qui 352 Incantatores dupliciter fiunt 279 mcantationes licitæ septem modis siunt ibid. incarceratio ad p nam, et ad custodiam 490 in captura Malef. vel Hæreti. quo modo procedendu (05) 468 in causa appellationis multa sunt a Iudice obseruanda 626 In causa Fidei summariè procedatur 478 In causa Hærescos diffamari tantummodo apud bonos et graues, paru (05) refert quoniam viles et simplices etiam attenduntur 547 In purgatione canonica deficiens pro conuicto habetur 549 Incubi et Succubi non possunt actus exercere nisi in assumtis corporibus 46 Incubus agit inuisibiliter, quò ad circu (05) stantes, suas spurcitias 256 Incubos et Succubos semper fuisse 250 Infamis repellitur à testimonio, et debet ex communicari. 165 Infantib, nõ renatis baptismate Maleficæ vtu (05) tur 220 Infantes figno crucis præseruantur 224 Infirmi gustus non decipitur ex parte rei, sed ex parte hu morum. 125 In fornicatione iuuenis peccat, senex insanit. 162 Imago crucifixi cruorem miraculose erumpit. 343 Imagines duplices 78 Imaginibus vti illicitu (05) semper 34 Immissiones in nobis per An gelos 205 In monasterijs neminem meliorem vel peiorem inuenies, quam qui aut profecerunt in illis, aut defecerunt. 86 Impatientia et inuidia mulierum etiam sanctarum. 90 Impedimentu (05) in vi generatiua fit dupliciter 264 Impedientes officium inquifitionis 620 Impedimentum actus carnalis 118 Imp nitentes 346 Impossibile est malitiam esse in voluntate quin error in intellectu 454 inimicus capitalis nõ admittitur ad actionem 476 inimicus capitalis qui ibid. inimicitia capitalis multis modis inuestiganda 397 innoxij tribus modis per Maleficas à Dæmonibus subuertuntur 477 Inquisitor aut Episcopusomnia faciat vt relapsus pniteat. 406 Inquifitorum Hispaniarum opinio de Iudice competenti 446 Inquifitores nõ se intromittunt nisi in his quæ sapiunt hæresim 447 Inque (30) itor Cumanus ann.1185. quadraginta vnam Maleficas incinerari fecit. 142 inquirere aliquid occultum Iob dictu (05) cap. 40. de Leuiathan exponitur 461 Iob super actum Venereum non fuit tentatus 271 Iudæ peccatum maius est, omnibus alijs deformitate. 163 Iudæ maleficium infigne 235 Iudicis Ecclefiastici est iudicare Hæret. et Maleficos, secularis autem exequi, et punire 349 Iudicium ferri candentis neque auctoritate diuina, neque sanctorum Patru (05) sancitum 521 iudicium super delatam ab altera Malesica in negatiua persistentem. 613 Iudex ad quæstionandam Maleficam non sit pronus 507 iudicium poli, et fori 173 iudicium Dei duplex 454 Iudex rigorou (05) us procedat cõ tra deprehensos manifeste quam cõtra suspectos. 542 Iudex Ecclesiasticus propter solam inconstantiæ suspicionem relapsum curiæ seculari tradat 350 Iudex maleficia omnia negantem non adiudicet igni, tametsi violenter sit suspecta 565 Iudex minora mala vitare permittit. 528 Iudex potest Apostolos dare 624 Iudex desinit esse Iudex statim appellætione exhibita 630 Iudex Secularis, Episcopi co (04) sensu potest Malefi. iudicare et punire 349 Iudicis cum Medico conuenientia in cautelis vtendis 314 Iudex in crimine Hærefis et Malef. libellu (05) non exigat, nec litis contestatione (02) postulet. 599 probationes necessarias admittat ibid. Su (05) marie et simpliciter procedat 534 Dilationem amputet ibid. Tempore feriarum poterit sententiare. ibid. Etiam sine scripto ibid. In criminalibus sententiam non differat ibid. Contra mulierem prægnantem sententiam differre potest. ibid. Contra negãtem confessam, sententia differenda ibid. Iudex non tenetur deponentes manifestare, nec ad cõspectum rei præsentare 491 Iuliani Apostatæ perfidia 166 Iulianus quare Apostata et non hæreticus dicatur 459 Iumenta per verba sacra, et carmina scripta benedicere licet 429 Iusticia diuina in toto vniuerso 76 Inuocatio beatæ Virginis, quàm vtilis 390 Iuuenis in equã conuersa 272 Intellectuales substantiæ honæ 71 Intellectus bene dispositus virtuti nõ contrariatur 72 Intellectus humanus potest ab Angelo adiuuari 101 Intendere superstitiosè rebus naturalibus quomodo licitum 33 Interrogandus est sanatus à maleficio quibus remedijs Malefica vsa est 616 Interrogatoria generalia quo modo formari debeant 480 Inter tres species infidelitatis Hæresis Malesicarum est grauissima. 164 Interrogatoria super testes 479 Interrogatorij particularis, datur modus 483 intuitus Maleficarum in iudicium. 527 L Lac restringitur naturaliter, post conceptum f tum. 328 Lac est de natura me (02) strui in quolibet animali 328 La rimæ donum in p nite (02)tibus præcipuum 515 Lacrimas non potest Malefica in tormentis emittere. ibid. Labor duplex circa maleficiatum 421 Laicus Maleficus excommucandus 71 Laicus Hæreticus quando debet comburi 169 Laodices vxoris Regis Antiochi casus 93 Legum Doctorum, opinio de ludice competenti Maleficarum 444 Lędere in fama Diabolus potest 304 Leprã Dæmones hominibus inferre possunt 303 Leuis suspicio, exleuibus cõ iecturis oritur 536 Leuis suspicio ibid. Licitum est quod non est superstitiosum 408 Linguæ vis, et energia 84 Locutio Dæmonum in obsessis 247 Lupi rapiunt, et cõedunt infantes quintupliciter. 140 Lupum videns quare fugiat 303 Liberi arbitrij proprietas. 152 M Macharij sanctitas. 135 Magi Pharaonis 11 Magi cuiusdam casus 332 Mala Maleficarum omnis mala excedunt 160 Malum triplex 162 Malæ mulieres recensentur auctoritate scripturæ 88 Maleficarum enormitas 160 Maleficus quando reddet vxorem viro exosam 116 Maleficium quot modis procuretur 116 Maleficarum vsus in die Dominica 225 Earum professio sacrilega 222 Maleficarum virtus 220 Aliquando lædút, curare autem non valent ibid. Maleficæ voluntariè suspen. 229 Maleficarum effectus 259 Maleficus quis sit. 9 Quomodo Diabolus se offerat 10 Malefici p na imponitur 5 Ad eius accusationem quilibet admittitur. 7 Maleficæ corpore sacratissimo Christi abutútur. 263 Malefica ãnosa et sterilis. 253 Malefici ritibus ecclesię abutuntur in suis maleficijs 429 Malefica depręhensa in crimi ne est carceri mancipanda 488 Maleficiatum curare, maioris difficultatis est, quàm Energumenum, aut posses sum 421 Maleficę aliquando fantasti cæ et illusoriæ transferu (05)tur 242 Maleficij crimen secundum aliquos cum sit mixtum, ab Episcopo et Iudice seculari debet discerni, et iudicari 445 Maleficos semper fuisse. 250 Maleficarum origo 251 Maleficæ iudicio Inquisito rum subijciuntur 456 Malefica igni adiudicatur, licet non conficeatur per simplicem Hæresin, et Testium multiplicatione (02) 565 Maleficiata in tibijs 617 Malefici et Sagittarij à Principibus expellantur 619 Maleficium tollitur, vel per aliud maleficium et al um Maleficum, aut per maleficiales et illicitos ritus. 373 Malefici ad p nitentiam recipiendi 623 Maleficiatus quomodo cognoscatur 363 Maleficus p nite (02) s, absoluatur ab excommunicatione 350 Maleficus ad libitum lædere non potest 335 Maleficæ delatæ vari, status. 544 Malefici quomodo occulta sciunt. 180 Malefici peccant faciendo quod secundum se est malum, et quia prohibitum 162 Malefici Sagittarij, in septem horrendis maleficijs incurrunt 341 Maleficæ non sunt simpliciter Hæreticæ, sed etiam Apostatæ. 169 Maleficarum proprium est, concitare contra se 484 Circa membra virilia, quædam mira Maleficæ operantur. 123 vt plurimum præstigiosa illufione. ibid. Maleficarum Hærefis quare dicatur, et nõ potius Maleficorum 95 Mala Maleficorum principaliter Dæmonibus sunt imputanda. 305 Malefica aliquando Diaboli opere in quæstionibus efficitur insensibilis. 508 Maleficę faciliter crimina sua fatentes, quæ. ibid. Maleficæ quædam maleficia coactè inferunt. ibid. Maleficium aliquando dirimit matrimonium iá contractum, aliquando non 384 Maleficium non potest semper solui per illum quifecit. 129 Maleficium per aliud non de bet tolli 358 Malum ex hoc aliquid est, quia adimit bonum 161 Malum illud magis est, quod plures mali rationes includit ibid. Mali interdum per malos, interdum per bonos puniuntur. 172 Mathematici propriè 66 Matres cu (05) ex aliqua orta cõmotione Diabolum vocant super pueros, vel eos Diabolo offeru (05) t in eiusde (02) potestatem tradunt 326 Medici quomodo infirmitates cognoscant 193 Matrimonium contractum dirimitur per maleficium superueniens 6 Melodia vtilis obsessis 403 Ex Melancholia apparitiones mulierib. fantasticę videntur 379 Melancholici sunt inuidi 63 Melius Dæmon scire potest, quã homo per (35) artem 128 Melius est quædam nescire quam vilia scire, quomodo intelligatur 145 Membrum perdidisse quidã retulit 273 Membra virilia auferuntur arte præstigiosa 276 Membrum virile per maleficium nunquam amputatur, ex parte rei, licet ex parte imaginationis patientis auferri videatur 126 Memoria est in posteriore parte capitis 269 Memoria est conseruatorium intentionum 104 Meretrices cur permittantur 528 Mercatoris Spire (02) sis casus. 366 Meritorium est opera Diaboli delere 358 Minor culpa est opera diaboli delere 357 Minor culpa est in Angelo quam in maleficis 183 Mobile secundum locu (05) quomodo est in pote (02) tia ad aliquid extrin secum 239 Mitius agendum est, quando quis suam Hæresim abiurat 169 Monialis Dæmone (02) in lactucæ specie comedit. 128 Modi 13. seruandi circa sententiam seruandam contra maleficam ab alia Malefica incinerata vel incineranda delatam 607 Modus inchoandi processum communis 471 Modus interrogandi, inquirendi, et examinandi Maleficos et Hæreticos nõ est idem in omnibus. 514 Multa in Iudice obseruãda in causa appellationis. 667 Multa horribilia perpetrantur, quæ hæretica nó sunt iudicanda 451 Mulier amarior morte, et quare 94 Mulier neconcipiat, Malef. procurat 264 Mulier bona beatificat viros, saluat gentes, et vrbet 87 Mulier quæ sit ibid. Mulier autamat aut odit ibi. Mulier cùm sola cogitat mala cogitat ibid. Mulier pro carnis concupiscentia intelligitur 88 Mulier est animal imperfectum 89 Mulier est minoris fidei quã vir. 90 Mulier virum decipere laborat ibid. Mulier lubricam habet linguam 88 Mulier fuit formata de costa pectoris tortuosa quasi cõtraria viro 89 Mulier Samsonis infesta ibid. Mulier malitia 90 Mundum visibilem per in uifibilem creatum 281 Mundus Diuinæ prouidentiæ subiacet 147 Mundus est adulterijs plenus 388 Motus idem est totius et partis, sicut totius terræ et glebæ 40 ad Mutationem organi operationes mutantur 282 Motus localis est primus mo tuum 239 Mors naturalis non est satisfactoria car. 173 Mores hominum syderibus causari dupliciter intelliguntur 63 Moses perenssit Egyptum ministerio bonorum Angelorum 23 Miracula dupliciter sancti fa ciunt 22 Miracula honorum per publicam iusticiam fiunt 50 Miracula malorum signa publieæ iustitiæ fiunt 76 Miraculosi effectus Maleficotum 75 N Narrario cuiusdam honesti patris 267 Natus ex incubo per semen decisum cuius filius dicatur 46 Naturæ propter nobilitatem secluduntur 52 Natura corporalis, nata est spirituali obedire, quo ad motum localem 263 Natura officium et culpa ia dæmonibus consideratur 266 Natura corporalis, ad nutu (05) , angelis non obedit 334 Negare prima fronte suspicionem inducit 482 Negocium fidei summè priuilegiatum existit 442 Nemo per solam vehemente (02) suspicione (02) de crimine hæiesis condemnatur 540 Nemo noscens malum operatur illud 74 Nemo ex præsumtione damnandus 473 Nemo in Ecclefia Dei nocet quam qui peruersè nomen sanctitatis tenet 86 Neque malitiam humanam refrenare ibid. Nigromantia vnde dicatur 177 Nihil inuocandum circa appellatione (02) ab hora appellationis factæ vsq; ad Apostolos negatiuos dãdos. 626 Nole (02) s abiurare de vehemenmenti, an sit brachio seculati tradendus 542 Non consentient abiurationi, vt imp nitens tradatur brachio seculari. 603 Non comparenti citato pna insligitur 605 Nouas reium species, Diabo lus condere nõ potest. 331 Nouas species quomodo Dæ mones producant. 138 Nouum dupliciter intelligitur 139 Notarius totum scribat in processu quod delatus in tortura fatetur 513 Nõ confitens vno tormento, aliud experiatur. ibid. Notariorum obseiuatio, et cautela 568 O Oblatus Diabolo, non potest nisi miraculosè liberari 324 Obseruanda à Iudice in finalibus cautelis 522 Obseruatio Maleficarum iumenta infestantium 330 Obsessi non habentes rationis vsum, quomodo communicantur 397 Obsessi per Maleficas, ad presidia Maleficarum nõ ducantur 401 Obsessorum diuersitas 299 Obsessi per Pauiu (05) . B. Antonij discipulu (05) liberati. 419 Obscuratio Solis in Christi passione, vnde 260 Ochozie infirmitas vnde. 364 Oculi mala qualitate infecti aërem mediu (05) inficiunt. 31 Odiu (05) inter coniugatos, cum crimine adulterij, opere Dæmonum fieri põt 387 Officiales impedientes officium inqunitionis excommunicati sunt 622 Oliua à meretrice plantata est infructuosa 68 Omne actiuum mouetur ab actiuo sibi proportionato 132 Omnis actio est per contractum 39 Omnis actus Venereus extra matrimonium peccatum mortale 383 Omnis forma corporalis est forma indiuidua per materiam 238 Omnis sapiens prouisor defectum excludit 144 Omnis multitudo reducitur ad vnum 59 Omnis infideliu (05) vita peccatu (05) est, quom. Intelligatur 168 Omne quod incipit de nouo habet aliquam causam 61 Opera Maleficorum nõ subduntur fato 70 Operationes sequu (05) tur naturales conditiones 54 Opera Maleficarum de genere bonorum efficiuntur de genere malorum. 167 Opus amoris, maxima miseria 388 Opus Dei licet per Diabolu (05) vitietur, non tamen est po tentior illo 17 Opposita habent fieri circa idem 211 Orat Iudex Ecclesiasticus Secularem, ne abiuratum et relapsum p na sanguinis puniat 591 Ordo seruandus cum conuicto legitimè, omnia tamen negante, per totu (05) quis. 592 Ordo sumitur in genere non in specie. 549 Ordo sententiandi conuictu (05) fugitiuum. 599 Ordo inter dæmones 55 Ordo sacrilegij obstetricum 321 Organum Visus à Dæmone illuditur. 270 Ordo in purgatione Canoni ca seruandus. 549 Ordo seruandus in exorcizatione. 416 Oues, lupum et canem naturali imaginatione discernunt. 108 Oua formicaru (05) in potu sumta, incredibilem ventositatem generant. 380 P Parochi mulieres communicando summam adhibeant diligentiam 263 Passio sensibilis non est sine immutatiõe corporali. 30 Passionis Christi te (02) pore, fides B. Virg. nõ defecit. 90 Paternorum scelerum imitatores in actu, vel in habitu. 325 Peccatum secundum Angustinum. 164 Peccati prima corruptio in nos per actum generationis prouenit. 97 peccatum vnius, quomodo in alterum deriuetur. 171 peccatum vnum, quanto est grauius altero. 164 peccatum ex certa malitia, grauius est peccato Ignorantiæ. 162 p na damni, et sensus. 323 p na filiorum Hæreticorum 169 p na spiritualis triplex. 173 p na etiam mortis, criminosis in flictæ, si patienter et in gratia sustineatur, est sa tisfactoria ibid. p na Sortilegorum 170 p na relapsi datur, qui post púrgationem, Canonicam in eandem speciem Hærefis inciderit. 572 p nitentia danda quibnsdã abiuratis. 574 p nitentia 49. dierum impouitur diuinatoribus et Ma leficijs occultis. 443 Petenda est copia appellationis. 624 Perfidia in Christiano hærefis dicitur 448 Personæ honestæ quae (16) sint 468 Periculum graue in publicatione nominum. 481 Periodu (05) hominis potest Dæmon naturalem scire. 230 Perjuri testes esse possunt. 475 Philocaptionis remedia septem 388 Philocaptio ex triplici causa oriri potest 386 Philocaptus opere Dæmonu (05) quomodo cognoscatur. 387 Pili Maleficæ õni ex parte abraduntur in tormentis 518 Piromantia, fit in igne. 181 Post abiuratione (02) , absolue (02) dus est Maleficus à sente (02) tia excommunicationis. 558 Potestas quando Diabolo pro (21)pter peccatum datur, non cessat cessante peccato 356 Potestas Dæmonu (05) quin que modis impeditur 198 Potestas clauium maxima. 378 Potentia personarum attendenda 491 Porphyrij opinio. 120 Prædicator cautè de mulieribus loquatur, propter beatam Virginem. 88 Prædicatores 4. debent popu lo prædicare. 11 Præstantij patris imaginatio 394 Præstigiosa illusio duplex. 280 præstigium quid. 127 vnde dicatur. ibid. Tripliciter potest fieri. ibid. Primum peccatum diffunditur super actum Venereu (05) . 252 Princeps Rheni. 342 Priuilegium vnius, non facit legem communem. 363 Probationes leuiores sufficiunt ad præsumendum, non autem ad condemnãdum. 472 Probationes in criminibus debent esse luce clariores ibid. Pro manifesta deprehensa in hærefi Maleficarum est habenda. 506 processi. inchoatio per denu (05)tiationis modum 468 profugus aut fugiens comparendo, et hęresim abiurando, si relapsus non fuerit admittatur 902 pertinaces per annum in excommunicatione, velut Hæretici cõdemnandi. 345 Contra impedientes officium in quisitionis ibid. propria confessione, quomodo quis condemnetur 553 proportio nulla, inter substantiam fpirituale (02) et corporalem 48 Prudentia est recta ratio contingentium 145 producti opere Dæmonum filij, eius sunt, cuius semine sunt generati 436 pueri aliquando à matribus opere Dæmonu (05) subtrahun tur ibid. pueri ex Malefica passione oblati Diabolo, etiam in adulta ætate se à Dæmonibus liberare possunt. 324 puelle Lindauen. constan. 389 pueros capere possunt Maleficæ opere Dæmonum. 234 puella pluuiam, et tempesta tem concitans. 327 Puncker Malefica 342 punitio si patienter nõ sustinetur, est ad vindictam 172 punitio temporalis propter alienam culpam 326 purgario Canonica quando indicenda 571 Et quomodo fienda ibid. purgare se trina, vel quarta maou ordinis sui, quomodo intelligatur 548 Q Qvare Dæmones se Incubos faciant 45 Quare prius homo exorcizetur posted baptizetur 413 Quando quis effectum maleficialem consequatur, sine expresso pacto cum Dæmone inito 330 Quatuor in Aduocato à Iudice sunt obseruanda 494 Quatuor modis Malefica cõuinci potest 499 Quatuor decim sunt species superstit 176 Quantitatis et substantiæ differentia 247 Quæ molestent delatum in tormentis 523 Quæstionatus de infamia si nihil concedit, pro immuni habeatur 551 Quæstiones sunt fallaces 552 Quærere mulierem per fluuium 91 Qui in som nis de nocte vehuntur non feruntur à proprijs animabus 239 Qui per annum in excommunicationem persistit velat Hæreticus cõdemnandus 540 Qu bus manifestentur nomina testium 493 Quod sit summatiè procedere 478 Quod sit sapere Hæresim manifestè 455 Quot sint impedientia ne Ma lefici maleficialem effectum habeant 429 Quinque modis cognoscitur an aliquis mod, sit superstitios, aut debitus 432 Quinque modis potest Dæmon aliquem illudere. 127 Quinque personæ ad minus adsint in restium examinatione 481 Quod multis modis videtur, non potest omninò falsum esse 45 Quo ten pote fint faciendæ interrogationes 522 R Raro inuenitur confessa impenitens 586 Rationibus probatur Dæmonum opere homines localiter transferri 237 Recipientes Hæreticos. 345 Recipiendi Apoftolos modus 629 Receptores et Fautores hæreticorum 345 Recipiens Maleficum ad deuastatione (02) alicuius castri an sit Maleficaru (05) receptor, fautor, et defensor ibid. Receptores Hæteticorum in duplici genere sunt. 619 Regna vacua propter coniu (05)ctione (02) Iouis et Saturni 64 Relapsus quomodo quis efficiatur 541 Relaptio hominum militum ordinis Hierosolymitãi. 393 Remedia pro maleficatis duplicia. 383 Remedium contra maleficos tribus modis illicitum 360 Remedium contra Incubos et Succubos. 375 Remedia pro à dęmone obsesfis sunt exorcismi Ecclesie, confessio sacra, communio sacrorum, visitatio ab excommunicatione, absolutio et oratio 396 Remediatur Maleficis, fine superstitione. 367 Virtute vniuersali maleficiu (05) non potest amoueri. 363 Remediu (05) superstitiosum non tolerandum. 369 Remedium Ecclesiasticum ponitur pro maleficiatis. 385 Remedia licita, ab illicitis quomodo discernuntur. 616 Remedia quædam illicita cõtra grandines. 427 Remedia duplicia pro maleficiatis. 422 Remedium illicitum tollendum est secundum Thomam. 359 Remedia quædam Iudici proponantur ad veritatem cognoscendam. 520 Remedia super maleficiatis ad amorem vel odium. 390 Remouens, et prohibens, est mouens ficut accide (02) s. 17 Respectus Iudicis in iudicando. 611 Reuelatio Angeli quando fiat. 179 Rosa fios Veneris. 94 Rex Babylonis quare steterit in biuio. 443 S Sacerdos non benè dispofitus quid agat. 420 Sacerdos Frisynsen vehitur. 136 Sacerdos maleficatus nomine Pasthelim. 232 Sacra verba corpori alligata à maleficijs præseruant. 204 Sagittariorum et aliorum atmorum incantatoru (05) pna 822 Saluia putrefacta, quomodo tempestatem concitet 19 Sacramentorum et sacramentalium abusio triplici ex causa 260 Samuel qua virtute suscitacar. 177 Sanctorum scientia excrescente etiam artes Dæmonum excrescunt 25 Sanctorum reliquiarum virtus. 410 Sanguis occisi hominis, quare ad præsentiam interfectoris emanet 21 Sanguinei sunt benigni. 63 Sapiens dominatur astris, et quomodo 63 Saturnus dominatur plumbo 367 Satius est mori fame, quam idololatricis vesci. 166 Satyri genera Dæmoniorum sunt 43 Saulis vltio vnde 364 Secularis Iudex sine Epise. et Inqui. licentia de crimine hæresi, indicare non potest 349 Sententia absolutionis contra totaliter immunem 545 Sententiandi formula contra præcisè diffamatum. 546 Sententia Hæreticis p nitëtibus danda. 575 Sententiandi modus contra confessam relapsam, sed p nitentom. ibid. Sententiandi ad quæstionem modus. 510 Sente (02) tia diffin itiua quomodo ferenda. 532 Sententia non nisi in conuictum aut spontè cõfessum fertur. ibid. Sensus interiores non illuduntur. 213 Sensus communis et alij interiores immutantur. 263 Sireni sente (02) tia de Diaboli potestate. 270 Sententia non feratur sub conditione 533 Sententia contra vehementer suspectum. 561 Sententia in eo qui varius est in confession ibus. 550 Seuerus Martini discipulus 293 Septem, decem, viginti et triginta testes aliquando in purgatione Canonica requireuntur 548 Sex causæ quibus obsessus per (35) exorcismos liberatur. 418 Sexta feria dies ad crimina de tegenda. 523 Semen emissum per nocturnã pollutionem, nõ ita colligit dæmon sicut decisum. 253 Sæuiendi facultas Diabolo non datur vbi malefica nõ con currit 333 Signa mendacia quando 285 Signa maloru (05) in fidei nocumentum 284 Signa diuinę voluntatis sunt quin que 191 Signo crucis se munire quãtum valeat. 198 Sicut pro (21) positu (05) in pro (21) posito, ita oppositum in opposito. 211 Simpliciter et de plano in causa fidei procedendum 623 Siluani et Fauni cu (05) mulieribus extiterunt 43 Sydera c li super liberum ar bittium dominium nõ habent 66 Hominis peccatum ex liber. arbitt. procedit. 59 Homines hominibus, Dæmones dæmonibus præsunt. 53 Hominem in gratia cõstitutu (05) potest Diabolus inhabitare 292 Homines à Dæmonibus pro creari 42 humida bene recipiu (05) t, et male retinent. 104 Hippocratis sente (02) tia laudatur 64 Symon Magus incantationibus vsus est 136 Symoniacus non est Hæreticus secundum iura 453 Sine culpa non est quis puniendus, nisi subsit causa 173 Si per quæstiones quis quædam confitetur, abiurabit ea, et alia propter quæ deprehen sus erat 554 Socij Diomedis non vere in aues conuersi 278 Scoti opinio de maleficio tollendo per aliud 357 Socrates duas vxores habuit 91 Solis virtus 18 Solutió maleficoru (05) aliquando est aut nobis ignota. aut illicita 130 Som niare de aqua vel de aliquo liquore fignu (05) est flegmatis 180 de terreis, signum est Melancholiæ. ibid. de igneis, signum est choleræ ibid. De volatu signum est sanguinis ibid. Specula noua impuritatem contrahunt ex mulieris menstruatæ aspectu 27 Spina, ossa, et alia per opus naturæ quadam muliere emissa 319 Suffragiorum Ecclesiæ commoda 399 Super actum Venereum quare Diabolus magis maleficia exercitet 46 Superstitio est religio supra modum seruata 408 Superstitionis multa nartãtur genera ibid. Summarium procedendi cõtra Maleficos 464 Suspectus de violenti. Hæreticus habendus 542 Suspectos et diffamatos senten tiandi modus 571 Suspectus de vehementi generaliter abiuret 541 Suspectus publicè abiurare debet 561 Suspicio vehemens quæ sit et quomodo tollatur. 537 Suspicio violenta quæ sit 542 Suspecti de Hæresi Maleficarum sunt in triplici genere. 540 Suspicio triplex, temeraria, probabilis, et violenta 535 Suspectus violenter de hæresi quomodo quis efficitur 563 Contra quem non admittatur defensio. ibid. Sed vt hæreticus condemnãdus ibid. Suspicio vehemens ex dictis testium insurgit 473 Statio solis sub Iosua vnde 260 Staffi Hærefiarchæ confessio. 336 Stella Cometa est impressio calida, et sicca 65 Stella in tranfitu D. Thomæ, quomodo formata 66 Stimulus datus Paulo, qui fuerit 174 T Taciturnitatis Maleficium Haganoæ 518 Taciturnitas Maleficæ vnde oriatur ibid. Tenor condemnandi confessam et relapsam ac imp nitentem 589 Termini peremtorij assignatio 627 Terminus est assignandus præfixè pro appellations 625 et 626 Theologi et Canonistæ cõcordia in tollendo maleficium, per superstitiosa, et vana opera 357 Testes coram delato adducendi 523 De Testium inimicitia Iudex per se inquirere tenetur 473 Duo Testes concordes ibid. Testes duo quando sunt con cordes quid faciendum ibid. Testes singulares non sufficiunt in causa hærefis ibid. Testes pluries examinari pos sunt 474 Testes cogendi sunt in causis Ecclesiasticis ibid. Testes infames, criminosi, serui admittuntur ad testificandum contra, et non pro, in causa fidei 475 Testium conditiones ibid. Duo testes legitimi non singulares sufficiunt 472 Duo testes de iutis æquitate non sufficiunt in crimine hærefis 472 Testes duo in materia hærefis non sufficiunt ibid. Testis citatus, et iuratus esse debet 481 Traditur brachio seculari abiuratus de hærefi vehementer, non autem leuiter rantum 580 Tradendus brachio seculari prius omni Ecclesiastico ordine est denudandus. 582 Transferri per aëra, dormiendo et vigilando possunr habere 236 Transmutatio per Maleficos quibus caufis fiat. 12 Transmutatio substantialis, et accidentalis. 277 Tria sunt in homine, voluntas, intellectus, et potentiæ. 205 Tria attendat Iudex cum delatus omnia negat 486 Tria vitiorum genera in malis mulieribus. 96 Tria in rerum natura sunt, quæ medium tenere nesciunt, Lingua, Ecclesiasticus, et Femina. 84 Tria sunt simul tempore. 156 Tribus modis aliquis de. præhenditur Hæreticus. 385 Triginta dies ad Apostolos exhibendum. 486 Tripliciter quis in hærefi depræhenditur. 13 Tollat Iudex grauamen, cum iniustè delatum aggrauauerit. 625 Tortura facit mentiri 552 Tormenta continuanda, non iteranda. 513 Tormenta non iterantur, nisi superueniant indicia noua. ibid. Tortores Dei, sunt Dæmones. 335 D. Thomæ et Auicenne in numero et officio sensuum interiorum dissidium 103 D. Thomas castitatis donum habuit. 208 V Vaccas Malef. insiciunt. 328 Vana vanis retundere, toleratur aliquãdo secundum aliquos. 359 Vbi maior culpa, ibi et pna maior 52 Ventos concitant Dæmones 334 Verba tituli sanctæ crucis, quantæ sint efficaciæ. 203 Verba decreti in fauorem Inquisitorum 466 Veritatem multi faterentur, nisi metu mortis retraherentur 512 Veste liuida ad modu (05) scapularis monachi induitur ab iuratus 569 Vetularum aspectus venenosus 27 Violenta suspicio sufficit ad condemnationem 14 Violenta suspicio ad condemnationem sufficit, et est duplex 542 Violenta su spitio ex conuincentibus coniecturis oritur 612 Vngue (02) tum ex mem bris pueroru (05) , quo Malefici transferuntur localiter 240 Vinum dulce in febricitante amarum videtur, propter linguæ infectionem 124 Visio duplex 247 Visio corporalis. 248 Vultu hominis secretum cognoscitur ibid. Vifitatores Maleficarum infames 364 Virgo quædam oratione, et signo crucis homine (02) à maleficio liberauit 406 Viri vestibus mulieru (05) quare indui non debeant 437 Virtus spiritualis fortior est virtute eorporali 238 Virtus istorum verborum, Verbum caro factum est. 203 Virtus Dæmonis naturalis omnia corporalia excedie. 238 vniuersi perfectio in quo cõsistat 151 Vnum et ens conuertuntur. 110 vnum quod que in sua natura relinquitur ordine diuinæ prouidentiæ 153 Voluntas diuina multiphciter dicisur, quoad operationes 191 Voluntas metaphorica, est voluntas signi ibid. Voluntas per peccatum veluti nauis absque; gubernaculo 110 Vsus exorcismi, non erat in Ecclesia primitiua 420 Vsum actus carnalis impedit Diabolus et quomodo 117 vsu rationis carere dupliciter 397 Vsus verborum Domini super ægros manus, quomodo practicandus 410 Vti vei bis iocosis cu (05) Dæmonibus periculosum 400 Vxor quando propter suspicionem fornicationis possit dimitti 535 Z Zelus animarum sacrificium Deo acceptum. 438 Zoroaftes artis Magieæ, et Mathematicæ primus inuentor 24 FINIS.

TABVLA QVÆSTIONVM TOTIVS OPERIS. PRIMAE PARTIS. Qvaestio I. An asserere maleficas esse ita sit Catholicu (05) quod eius oppositum pertinaciter defendere sit hareticum. fol.1 Quastio II. Quod ad effectum maleficialem, semper habeat Dæmon cum Malefico concurrere, vel quod alterum sine adminiculo alterius talem effectum poßit prcducere. 18 Quastio 3. An Catholicum sit asserere quod effectus per Incubos et Succubos Dæmones sic procurantur, quod etiam veri homines in multiplicationem et criginem Maleficorum per tales Dæmones procreantur. 37 Quastio 4. An Catholicum sit asserere quod actus Incuborum et Succuborum Dæmonum, tantummedo infimis spiritibus conueniat. 51 Quastio 5. An quoquo modo possit catholicè censeri, quod origo et multiplicatio Maleficorum operum ex influentijs procedat corporum c lestium absque adminiculo Dæmonum, sem à substantijs separatis, vt sunt motores orbium c lestium, sem etiam à malitia hominum concurrente ad voces, et verba quacunq; stellarum. 59 Quastio 6. Quoad Maleficos cum Dæmonibus concurrentes, cur mulieres amplius inueniantur hac baresimfect a quàm vero, cuiusmodi etiam mulieres pra cateris sunt inuoluse, declaratur per quinque sequentes quastiones. 83 Quastio 7. An Malefica virtute Dæmonum mentes hominum adodium, vel amorem inordinatum incitare valeant, et de modo propenendi huiusmodi materias in Sermenibus ad populum. 98 Quastio 8. An generatinam potentiam seu actum Venercum impedire, et maleficiare poßint, cum quadam incidentali questione, cur inter dum actus ille impediatur respectu vnius, et non respectu alterius persona. 114 Quastio 9. An præstigio saillusione membra virilia quasi sint à corporibus eusilsu auforresoleant, cum alijs difficultanbus annexis. 123 Quastio 10. An homines in bestiales formas possant transmutare, cum alia incidentali quaslione. 131 Quastio 11. De obstetricibus Maleficis cenceptus in vtero, et extra diuersimodi interimentibus. 141 Quastio 12. An Diuinam permißionem in operibus Maleficaru (05) cõmendare ua sit Catholicum quod eius oppositum scilicet illam redarguere omnino sit hareticum. 143 Quastio 13. Super auas dium as permißiones, circa casum Diaboli, et primorum parentum ex quibus cuncta Maleficarum operamstè permittuninr. 154 Quastio 14. An præmißis non obstantibus peccata Maleficorum grauiora sint peccatis malorum Angelorum, et primorum parentum, et quod grauißimas mereantur p nas, etiam in præsenti quastio de materia potapradicabilis est. 160 Quastio 15. An propter peccata Maleficorum innoxij sapè maleficentur, et interdum propter peccata propria. 170 Quastio 16. An Haresis Maleficarum omnes alias superstinonis species excedat. 176 Quastio 17. Est declaratiua 14 grauitatem crimiuis ad peccata quacunq; Dæmonum comparando. 182 Quastio 18. Contraquinque argumenta Laicorum, quod Dem non permittat tantam potestatem Diabolo, et Maleficis, et annectitur hac quastio primæ. 185 SECVNDAE PARTIS. Qvastio I. An quis poßit per bonos Angelos ita beñefictam, quod à Maleficis et Dæmonibus non poßit malefictart, et continet 16. cap. 196 Primum cap. Ded nersis medijs, quibus Dæmones ad augmentum illius perfidia alliciunt per Maleficus ????? et honest as puellas. 213 2. De modo sacrilega prefeßionis earum, et de Homagio Diabolo prastando. 120 3. De modo quo de leco ad locum transferuntur. 185 4. De modo quo se Incub is Dæmonibus subijciuno. 244 Quiliter ex ijs multiplicentur. 249 An semper cum seminis decisione Incubus maleficam aggrediatur. 253 An potius vno quàm alio tempore, aut loco. 254 An visibiliter illas spurcitias agitent cum maiorivel minori Venerea delectatione. 256 An Incisbi tantu (05) modo mulieres ex corum spurcitijs procreat an aggrediantur. 257 5. De modo gener ali quo per Sacramenta Ecclesia maleficia exercentur; et de Sex modis quibus omnibus creaturis (corporibus c lestibus exceptis) ver as infirmitates, licet non ver as sanitates, virtute naturali inferre possunt. 258 6. De modo quo vim generatiuam impedire solent. 264 7. De modo quo membra virilia auferre solent per operation is modos, vt scias qua tacta sunt in quæst. 8. prima partis, potentiam faciends tangere. 266 8. De modo quo homines in bestiales formas transmutãtur. 275 9. De modo quo Dæmones intra corpora, et capita sine lasione existunt, dum prastigiosas operantur transmutationes. 280 10. De modo quo Dæmones per Maleficarum operationes substantialiter homines inhabitant. 290 11. De modo quo omne genus infirmitatis in generali inferre possunt. 303 12. De modo in specialt quo hominibus graniores infirmitates inferunt. 311 13. De modo quo obstetrices Malefica pra omnibus alijs maiora damna inferunt, dum infantes, aut interimendo, aut exetrando Dæmonibus efferunt. 317 14. De modo quo iumentis varia nocumenta inferunt. 328 15. De modo quo grandines et tempestates concitare, acfulgura fulminare solent. 334 Quastio 22. Super tertium modum sententiandi diffamatum, et quastionibus exponendum. 550 Quastio 23. Super quartum modum sententiandi suspectam de haresi leuiter. 555 Quastio 24. De modo sententiandi vehementer suspectam. 558 Quastio 25. De modo sententiandi violenter suspectum. 562 Quastio 26. De modo sententiandi debitè snspectum, et diffamuatum. 570 Quastio 27. De modo sentnitiandi confitentem haresim p nitentem non relapsam. 575 Quastio 28. Qualiter sententianda sit relapsa probabiliter, sed p nitens. 579 Quastio 29. De sententia inferenda relapsæ confella, sedimpnitenti. 586 Quastio 30. Super Haresim confessam et relapsam et imp nitentem. 589 Quastio 31. Super conuictum, et deprehen sum, omnia tamen negantem. 592 Quastio 32. Super conuictum sedfugitiuum, velse contumaciter absentantem. 598 Quastio 33. Super delatam ab alia Malefica incinter ata, velincineranda, qualiter sit sententiandum. 606 Quastio 34. De modo sententiandi Maleficam maleficia tollentem, et super Maleficas obstetrices, et Maleficos Sagittas rios. 614 Quastio 35. et vlti. Super modos sententiands Maleficos quostunq, friuolè, aut etiam iniustè appellantes. 623 FINIS. IMPRESSVM FRANCOFVRTI AD MOENVM, Apud Nicolaum Bassæum, Anno M. D. LXXX.