I. Illustr. D. Joan. Carolo Chodkiewicz, Crosensis gymnasii fundatori, gratiarum actio.
[recensere]Ut ver perpetuo campos vestivit amictu,
Mitis Apollineos repetebat Gratia Crosos.
Hic, ut forte cava fessus convalle sedebat,
Vocalique rudes hilarabat carmine silvas,
Alloquitur Phoebum: Nunquam tibi Martia virtus
Chodkiewiciadae, nunquam pugnata canentur
Proelia? num potius falsas Pandionis arces,
Enceladique canes pugnas fictosque Gigantas,
Hylaeumque trucem, trifidoque Typhoea telo,
Pro! ingrate nimis? Sic jam fabricanda Lycei
Culmina, sic larga nuper data munera dextra
Effluxere tibi? Sic fatur, et insilit Eurum,
Praecipitique fugax subit avia nubila gressu.
Territus obstupuit Phoebus, digitisque remissis,
Ad terram tacito defluxit fistula lapsu:
Acre micant oculi, teneras suffuderat illi
Purpura nixque genas; subitique per ora pudoris
Illuxere faces. Dubia tum mente revolvit,
Quas Chodkiewicio digne persolvere laudes
Posset et exstructi meritum pensare Lycei.
Gryps media tum forte specu, vacuoque sub antro
Montis, ubi dubios struxit natura penates,
Indulgente jugo, circum gentile tenebat
Concilium, solioque effultus terga decenti
Quadrupedum volucrumque greges secretus habebat
Arbiter: innumero possessa sedilia coetu
Diversus partitur honos, geminique senatus
Imperii geminae sedere cubilibus aulae.
Hinc picturatis late comitata catervis
Alituum regina sedet, cui plumea collo
Crista tumet, fulvusque latet diademate vertex.
Montivagos contra proceres, turbamque ferocem
Cornibus, extremoque accitos cardine fratres,
Marmaricus ductor primae locat agmina turmae.
Nec confusa domus: pernicibus ordine sedes
Prima datur: tractum lenti tenuere secundum
Quadrupedes. Gryps ipse gravi caelata metallo
Fulcra premit, stratoque vagum supereminet ostro
Vulgus, et horrendum rigidis quatit unguibus ensem.
Tunc varias avium lites questusque ferarum
Audit, et illicitas aliena per arva rapinas,
Direptam sobolem desolatosque penates,
Vastatumque nemus vacuique silentia nidi
Judicat: accusant infesto murmure picae,
Promptaque mobilibus jaciunt convicia linguis;
Facundo sontes defendit psittacus ore.
Ense ruit, quemcunque ducis sententia damnat:
Ense cadit latroque lupus, pirataque phoca:
Ense reae plectuntur aves. Jam curia solvi
Debuerat, totumque foro discedere vulgus
Optabat; medio cum pulcher in agmine Phoebus
Constitit, et docili praeludens pectine carmen,
Bruta salutavit placidis animantia nervis.
Tum cunctis cecidere jubae, colloque minaces
Detumuere tori: prono Gryps annuit ense,
Intrepidumque, forent si quae dicenda, profari
Imperat, et plausis jubet alta silentia pennis.
Tum sic, laxata testudine, fatur Apollo:
Maxime pennigerum dux regnatorque ferarum,
Immortale decus Caroli, cui stemmata clarae
Gentis et illustres radiant in imagine cerae;
Cui licet insignis nutare cacumine coni,
Et clypeo radiare ducis geleaque, superba
Arce salutantes circumspectare catervas,
Et post bella minor dominum cum cassis adornat,
Immotis haerere comis: si gratia menti
Fixa, nec aeternae migrarunt pectore laudes
Chodkiewiciadae; felix ingentibus ausis
Auctor ades, meritumque mihi largire laborem.
Scis, reor, Aoniis quae tecta sororibus ille
Condiderit, castos ubi nobilis unda Crosentae
Exonerat fontes, raucoque volubilis auro
Obloquitur, nostrique addiscit murmura plectri,
Et doctos flores viventibus educat undis.
Huic ego nec Clarios amnes fontesque pudicos
Castaliae, neque Pegaseis Heliconia ripis
Flumina praetulerim: tanti sed gratia facti
Egregias laudes insuetaque praemia poscit.
Atque adeo aeternae monumenta attollere laudis
Jam dudum, memorique ducem sacrare colosso
Aggredior; sed parca manum remoratur egestas,
Et tangi queritur gracili levis aere crumena.
Tu, cui Sarmatici tractus gelidique Trionis
Arctoae famulantur opes, da divite luxu
In domini laudes dignam consurgere molem,
Et trifidum medio succedere culmen Olympo.
Materiem celeresque feras famulasque volucres
Ferre jube: sat, quaeque suae si finibus orae
Apportet, variis quae terra vel unda metallis
Progenerat. Tibi Phoenices avis incola lucos
Pervolat, et teneros per mollia serica nidos
Sternit: Achaemeniis tibi livida marmora venis
Caucaseae tigres habitant, madidique sub axe
Cardinis, aurata pardi stabulantur arena;
Ignotusque procul gemmantibus innatat undis
Monoceros, vivoque jubas adspergitur auro.
Armenio crystalla ferunt tibi vertice lynces:
Gryphes Hyperborei tibi circumfusa metalli
Pondera scrutantur penitus, gemmasque recurvis
Unguibus effodiunt, et hiantis viscera terrae
Denudant, solidisque legunt magnetas in arvis:
Et quoties Pygmaea grues post bella revisunt
Thessaliam, plauduntque Notos victricibus alis,
Nudaque vocali cingunt Pangaea triumpho,
Tunc ingens tibi praeda redit: non gemmea desunt
Dona, nec hostili direptae vertice conchae,
Et Palamedeo captiva monilia collo.
Non magnae Junonis avem, doctaeque Minervae
Vectigal numerare pudet: nec Colchica censum
Ferre recusat avis, nec dedignantur olores
Heliadum lacrimas, et odoris flebile truncis
Electrum, viridis prope littora carpere Padi,
Claraque submisso diademata solvere collo.
Ipse coloratis phoenix peregrinus ab Indis,
Quidquid Gange suo, quidquid piscatur Hydaspe,
Portat, et Assyria portat tibi merce tributum.
Quid memorem, quae dona ferat facunda voluptas
Silvarum, viridis Noti regnator et Austri
Psittacus, Oceano cui funditur Antarctoo
Littus, et Hispanis indelibata carinis
Divitias alio defendit frigore tellus.
Quare age, dimissum mundi super avia sparge
Vulgus, et innumeris veniant ingentia terris
Munera, sublimes exornatura colossos.
Nam mihi caelatis assurgent terna tropaeis
Culmina, pulcher ubi vitreis Saltinnius undis
Lambit agros, et aprica loquax per gramina garrit.
Hic mihi barbarico celsus de marmore surget
Chodkiewiciades, immortalemque colossum
Suecorum strages, et barbara proelia pingent.
Ipse trucis frenator equi, clypeique coruscus
Fulgure, sanguineum per aperta pericula late
Sternet iter, Sueconumque gravi metet agmina ferro.
Praecipue pugnam ex auro solidoque elephanto
Moscorum, versasque sui super arva Smolensci
Effundam turres, et Mosco in sanguine ovantem
Chodkiewieiadem media inter millia tigam.
Quod si tanta tuo surgent spectacula sumptu,
Haud, reor, ingratum domino te, maxime ductor,
Praestiteris, nec vos posthac, volucresque feraeque,
Immemores nostri per Thracia jugera cantus
Arguerim: meministis enim solatia docti
Pectinis et liquidae quondam testudinis artem.
Tunc me, per Lyciae campos, Patarea canoris
Mulcentem dumeta modis, Achelous et asper
Eurotas, primasque nives exutus Acarnan,
Et versis Permessus aquis, refugoque Lycormas
Fonte sequebatur: tunc stagna lacusque tacebant,
Blandaque placatis intumuit unda procellis.
At variae circum volucres, portantibus Euris,
Pendebant, alias plenis sua silva vehebat
Frondibus, eque suis armenta cubilibus ibant.
Tempus erit, quando propter formosa Crosentae
Flumina, vocales decurrens pectine nervos,
Vos, vestro cum Gryphe, ferae, cum Gryphe volucres
Deducam, Carolumque suis super aethera tollam
Laudibus, atque aeres referam testudine pugnas.
Tunc mea festivae salient ad carmina quercus:
Tunc inclusa suis venient armenta cavernis,
Ipsaque mirantes portabunt pascua cervos,
Et comitata leves gestabunt pabula damae.
Ipse suus cygnum nidus vehet, ipsa columbos
Turris, et ascenso taurus properabit aratro.
Tunc scopuli, tunc ipsa scient vastissima magnum
Antra loqui Carolum; tunc inter littora nota
Discentes repetent iterata vocabula silvae.
Saxa mihi dicent Carolum, Carolumque sonabunt
Convalles: Carolum liquentia flumina dicent,
Fortem saxa, gravem convalles, flumina largum.
Interea doctae decima cum Pallade Musae
Saltineos circum fontes viridemque Rimantum
Errabunt, floresque novos et olentia thymbrae
Munera, caelatisque acquirent serta columnis.
Pyramides ipsas circum delecta juventus
Stabit, et incisas mirabitur aere catervas,
Et falsos ostendet equos, translataque paene
Bella leget, totoque ducem laudabit in auro;
Alternoque dabit certantia carmina plausu.
At vos, o lecti proceres, decernite tanto
Impensas operi, vestrosque aptate labores.
Tu, volucrum imprimis ductor, cui creditur uni
Magnarum digestus opum coecaeque per omnes
Divitiae terras, clausique impendia mundi,
Aerium dimitte gregem: mea vestiet aera,
Quidquid inauratis despumat Iberia ripis,
Alpino quod monte nitet, quod lucida ditat
Aequora, quae Boreas mollive Favonius aura
Educat, Eois quae parturit Eurus arenis.
Dixerat: ille feras picturatasque volucres
Evocat. Arctoas illis acquirere gazas,
His Serum spoliare nemus, Massylaque rura
Imperat: his recto gelidas demonstrat in Alpes
Ense viam. Libycos aliis peragrare penates
Suadet, et obliquo Meroen transmittere lapsu:
Pygmalioneas alios partitur in oras,
Auroraeque domos et inhospita regna Niphatae,
Quaeque ferunt medio caput Acroceraunia coelo.
Ledaeas aliae passim populantur Amyclas,
Arabicosque sinus Atlautaeosque recessus.
Decrescunt aliis Thomeses saxeta, Thasosque
Orchomenique sinus, et Dodonaea canoro
Aere loquax, patrioque sonantia Bactra metallo.
Septimus Eoae Titana cubilibus undae
Lucifer extulerat: promissi certus Apollo
Exsuperat celeri Medocalna cacumina gressu.
Apparent humiles campi viridisque Crosentae
Littus, et umbrosis hilares convallibus undae,
Et circum positis viridissima pascua juncis.
Tum vero nubes oculis explorat, et omnem
Prospectum late cado jacit: ilicet ingens
Alituum turma latuit polus, altaque circum
Caligant volucrum denso convexa volatu.
Antevolant aliae Zephyros, segnesque per auras
Avia caeruleo ludunt examina coelo:
Invadunt aliae nubes, penitusque latentes
Aereis merguntur aquis, gaudentque superbae
Humentes innare Notos. Gryps ipse supremum
Radit iter, dubiumque vagis suspendit in auris
Pondus, et adducta castigat nubila penna.
Fulmineum radiant oculi jubar, armat aduncus
Rostra timor, ter lingua vibrat: funduntur opima
Dispersa cervice tori; surrectaque cristis
Colla tument: ingens tacitis aduavigat auris
Remigium, reliquo Leo corpore territat Euros
Unguibus, et rigida pavidum ligat aera cauda.
Nec levior micat ante metus, mucrone timentes
Designat Zephyros, et tantum vulnera differt.
Innumerae comitantur aves, plausuque secundo
Consequitur dominum famulis exercitus alis.
Nec quisquam tantis e millibus obvius audet
Ire duci; sed prima sacris dant nubila pennis,
Claraque purpurei vestigia regis adornant.
Tum laetum paeana canunt, et supplice cantu
Gaudentem celebrant: quis praepetis impetus alae
In medias acies properum ferat, agmina quantus
Eumpat, inaurato quantus circumtonet ense,
Vel quantus clypeo radiet ducis; aurea quantus
Possideat vexilla, quibus micet inclitus armis,
Quam fidos domina pro casside fulminet ignes.
Tum demum, cum templa procul ripamque Cro-
Et muros (veteris secreta palatia quondam [sentae
Rekutii) medioque sonantia stagna fluento
Conspexere, Crosos hilari clangore salutant.
Vocales avibus procul assensere cavernae;
Saxa Crosos, dumeta Crosos, et flumina longe
Respondere Crosos: laetis percussa reclamant
Vocibus, et laesa resonant aviaria silva.
Aonia tandem juvenum cingente corona,
Obvius hospitibus procurrit Apollo catervis.
Hic avium ductor pariter rectorque ferarum,
Collectas omni terrarum limite gazas
Explicat et plenis magni compendia mundi
Agglomerat cumulis: hic fulvi dona talenti,
Illic argentum nitet, indigestaque moles
Aeris et incocto squalent orichalca metallo.
Praeterea vario radiantia marmora ritu
Donat, et a bimari venientia saxa Corintho,
Et pictos silices et versicolore superbas
In macula rupes, duris ubi floribus hortus
Texitur, et fictas mendax lapis exprimit herbas,
Falsaque nativis interviret area sulcis.
Addit et arcano florentes lumine gemmas,
Quidquid et Hesperiae ramis flevere sorores,
Et Thetidis lacrimam, et cumulos admiscet Eoae
Grandinis, et siccos adspergit iaspidis imbres.
Mirantur Charites, tantas miratur Apollo
Divitias, tantisque super laetatus acervis
Gaudet in obtutu, visusque per omnia ducit,
Et sanctas attrectat opes: juvat aurea dona,
Aut ebur, aut dignas digitis contingere gemmas.
Tum vocat Historiam, placido simul incipit ore:
Nata, cui veterum custodia credita rerum,
Magnanimique duces, et decertata vetustis
Bella viris; quae, quidquid iners sub nocte vetustas
Occulit, et coecis oblivia nubibus umbrant,
Optanti retegis mundo, pariterque senectam
Orbis, et ingentis reseras elementa juventae,
Hunc mihi da proprium, Parnassia virgo, laborem,
Hanc operam. Solido consurgant aere colossi
Ingentes, queis fama mei, memorataque bellis
Gloria condatur Caroli. Jacet omnis in artem
Materies, tanto certe miscenda labori.
Pieridum venit apta manus, nec tarda sequentur
Marmora; Threicii siquidem dulcedine plectri
Ipse morans hortabor opus, placataque cantu
Insolitas ultro concedent saxa figuras:
Effingique volent, et miti corpore vultus
Accipient moresque ferae. Tu sedula tantum
Incipe, et insuetis fidens hortatibus aude.
Segnius audito steterint Amphione Thebae,
Aut accita meis quondam Priameia nervis
Moenia, cum montes, cithara duce, sponte per agros
Reptarent, junctusque suae descenderet Idae
Dindymos, et totae scanderent Pergama silvae.
Sic ait, et niveum, flexa testudine, collum
In laevam transfert: tenuit manus altera plectrum,
Et liquidum tremulis intercipit aera nervis,
Inque sonum Zephyros animat. Tum flamina justae
Enumerant voces, digitisque monentibus ictum
Assentitur ebur: respondent omnia silvae.
Ipsi laetitia saliunt ad sidera montes,
Intonsi montes: ipsae jam carmina valles,
Ipsa sonant arbusta: vago canit unda recursu
Bella ducis, meritosque sonat post bella triumphos.
Interea laetae domino cum Gryphe catervae
Per campos laetisque virentia pascua scenis
Insultant passim tumulis, dubioque volatu
Per sudum liquidis volucres plausere choreis.
Nec minus Historiam labor excitat : ipsa sequentes
Adducit scopulos: locat ipsa volentia fundo
Marmora: surgentes ultro juvat ipsa colossos.
Assistunt dominae comites: et Gloria juxta,
Et Decus, et laeti circumstipantur Honores,
Bellaque, purpureisque frequens Victoria pennis
Adstat, et ingenuo florentes crine Triumphi,
Hortanturque momentque simul: Mavortia Virtus
Edocet, et lauro redimitae tempora Laudes.
Nec satis Historiae tantos spectare labores:
Sed propera juvisse manu. Strepit ardua saxis
Machina continuo nemorosa per avia pulsu:
It fragor, et terris ingens redit aetheris Echo.
Nec segnes traxere morae: vix prona supino
Axe Dies niveos detorsit in aequora cursus,
Aurea cum grandes subeunt convexa colossi.
Vix oculis operique fides, stupet ipse labores
Vesper, et exactae bis senis passibus Horae
Mirantur natas uno sub sole columnas.
Certatim Clariae vocalia plectra sorores
Exercent, variantque sonos, ut pollet ovanti
Quaeque lyra: virides aliae de gramine nexus,
Et brevis exuvias apii spoliumque ligustri,
Aptaque purpureis appendunt lilia saxis.
Tunc felix hilarem compellat Gloria Phoebum.
Cernis, ait, quantis se terna sub aethera moles
Attollat scopulis? Hic vivo marmore laudes
Chodkiewiciadae, similique cruenta metallo
Bella micant. Si nosse rei spectacula tantae
Est amor, huc mentem paucis adverte, docebo.
Prima quater gemino quae pulsat nubila ductu
Pyramis, impubes Caroli complectitur annos.
Nonne vides, primos infans ut reptat ad enses?
Ingentemque manu galeam conoque fluentes
Attrectat cristas, clypeique decemplicis orbem
Nequidquam tenera nixus sustollere dextra
Velle videtur, et in mediis conatibus aeger
Deficit? admotis libat tamen oscula telis.
Hic multo quod, Phoebe, magis mirabere, cerne,
Stratus ut immani jaceat thorace, gravique
Commendet clypeo somnos, tenerumque fatiget
Corpus, et in medias cunabula transferat hastas.
Hic rursus torvum post aspera proelia patrem
Primus in amplexu fovet, et fulgentia poscit
Cingula, captivosque ferox efflagitat arcus.
Ipse coruscanti genitor super aere volentem
Excipit, et rutili ridentem ad fulgura coni,
Mulcentemque jubas, et ahenea scuta terentem
Laudat, et avulsi donat nutamina coni.
Hic etiam nostri divina sacraria montis
Intrat, et Aoniis dignus venit incola lucis.
Nec Phoebo mens indocilis, nec inhospita Marti
Castalias exhaurit opes: Laurentia bella,
Hannibalis fraudes, et Iapygis arma tyranni,
Ausoniosque duces memori sub corde revolvit.
Altera, quae gracili sublimis in astra colosso
Nascitur, audacis moles elementa juventae
Conspicienda dabit: vis vivida, Martius ardor
Irrepsere genis, galeaeque comata serenis
Vultibus umbra cadit. Non marcescentia luxu
Otia flexerunt animum; sed totus honestae
Bellator menti deus incidit. Adspicis, hasta
Quantus ovet! quantusque novis consurgat in armis
Thrace superbus equo! positae certamine metae
Quam propere certam teres anulus induat hastam.
Hic etiam juvenes pugnas primique Gradivi
Clara rudimenta, et teneros pugnata per annos
Bella micant. Carolus magni ducis attonat armis:
Huic pectus circum radiante refulgurat auro
Multifidus thorax, clypeique incenditur orbe
Campus, et opposita trepidus timor errat in hasta.
Adspicis, ut toto fumant praecordia Marte,
Instantemque deum primo sudore fatentur!
Sanguineas rigat ora genas, et aheneus auris
Funditur, ignivomumque malus nitor asperat ensem.
Hic rursus quanta laetus caligine belli
Pascitur: et thorax, et turpe cruoribus aurum
Erubuit. Medio dux clarus in agmine laudum
Non hostes, non tela videt: sed pronus et ardens
Hic plenas campo galeas metit; occupat illic
In cursu trepidos: latam secat inde plateam
Per medios, refugasque truci ruit ense catervas:
Donec jam victis, fuso Michaele, maniplis
Constitit, et vacua respexit in aethera dextra.
Tertia dat Carolique fugam stragemque Gothorum
Pyramis. Haec rursus bellantis imagine gaudet
Chodkiewiciadae: medias secat ipse cohortes
Horridus armorum tonitru, nudosque per enses,
Tela per et galeas et equos cumulosque frementum,
Foedaque congerie sola semianimumque cruorem
Fulmineus ruit: innumeros teres induit hostes
Lancea purpureo eruor imbre refrigerat ensem.
Primus ad Oceanum trepido vocat agmine turmas
Praecipitique fugax Carolus secat alta earina:
Concita vela pudor, celeres timor addidit auras.
Hic strages Albi lapidis bellique procellam,
Et late Gothico torrentes sanguine campos
Adspice Eevaliae, Kokenhausemque Gradivum.
Hae vero, pictas scopulo quas suspicis, arces
Ad patrias sedes cognataque Livonis arva
Chodkiewiciadae multis rediere triumphis.
Moscovius summo Mavors in culmine fulget
Pyramidis: fulgent longe captiva Smolensci
Moenia, disjectaeque suis cum turribus arces,
Multaque de caesis radiat victoria Moschis.
Dixerat. Ambrosio tum Cynthius ore profatur:
Nunc mea felicem tandem sortita Lycea
Fortunam, cum facta viri memoranda ducisque
Immortale decus vicina sede tueri
Concessum. Non hoc humentis nubila Cori,
Non hoc imbriferas hiemes opus actaque coelo
Fulmina, Thessalici non agmina carceris horret,
Non rerum seriem: stabit, dum sidera current.
II. Iter Romanum.
[recensere]Ibis Hyperboreos non segnis, epistola, campos,
Qua riguus patriam Vistula lambit humum.
Ne pudeat, quod firma parum vestigia figas,
Alternoque cadant saucia crura pede.
Quae procul audaci conantur in aera saltu
Tesqua pruinosum ferre sub astra caput,
Nubiferas Alpes, supposta Ceraunia coelo,
Et Pyrenaeis aemula saxa jugis:
.Saepe per obstantes dum te remorantur hiatus,
Succiduos dices detinuisse pedes.
Forsan ubi planos, Aquilonia regna, Triones,
Et patrios felix acceleraris agros:
Incipient virides passim subsidere campi,
Celsa videbuntur detumuisse juga,
Et, quae Vistuleis late perfunditur undis,
Praebebit faciles mollior ora vias.
Hic, ubi Sarmaticas cursu superaveris arces,
Qua vagus irriguis Nanda serpit agris:
Pieriis repetes regnata palatia Musis,
Pultopolitano sacra Lycea deo.
Hic sociis referes, ut idonea vitibus arva,
Et Latios tandem transierimus agros.
Et Patribus primum missam largire salutem
A me, et Nicoleo ter mea verba meo.
Hinc nostrae mala dira viae, mala dura laboris,
Castaliis referes officiosa modis.
Prima profecturos Posnania vidit alumnos
Extremum sociis ingeminare Vale.
Vidit in amplexu caros se fundere fratres,
Laetaque confusis dicere vota sonis,
Incle per extremas, qua Marcliia flectitur, oras,
Et niger illimes Odera vertit aquas,
Saxoniae tractus infidaque regna subimus:
Apta peregrinis Lipsia tecta dedit.
Tota Lutheranis sed inhospita Lipsia sacris
In permutata relligione furit.
Hic tamen antiquas, immania marmora, sedes,
Structaque non parca saxea templa manu
Miramur taciti, pollutaque sacra dolemus,
Atque profanatas commiseramur opes.
Postera cum primos Aurora reduceret ignes,
Ad currum bijuges associantur equi:
Erigimur stratis, et perfida linquimus arva.
Totus erat pluvio nubilus imbre dies.
Heu milii! sol aliam postquam tulit aequore lucem,
Totus erat nimio torridus igne dies.
Hic mihi flammantes incandescebat ad aestus,
Et subito totum languit igne caput.
Prae foribus malesana febris jam stabat, et ingens
Indeplorati corporis ardor erat.
Causa mali montes, quos flamma reciproca torret,
Sole repercussas ejacnlante faces.
Nam, si vera rudes enarravere coloni,
Hic magis aestivo Virgo Leone furit;
Pandaque mortiferos diffundit Libra vapores,
Aestatisque vices imperiumque tenet.
Causa latet, serosne petat vindemia soles,
An vitio sicci candeat aura soli;
Pronior an celsas ubi sol adspexerit Alpes,
Rectior obliquis torreat arva rotis.
Forte supercilio riguive crepidine saxi
Imperturbatae vena fluebat aquae.
Ergo susurrantum moror ad breve frigus aquarum,
Atque cava lympham sorbeo saepe manu.
II icet irriguus paulatim cedere languor,
Et coepere graves fortius ire pedes.
Ire graves coepere pedes: nam sarcina currus
Stare fatigatos saepe coegit equos;
Obscoenaque rotae dum cunctarentur in ulva,
Aut vada torrentum trajicienda forent,
Mille revertentes exploravere recessus,
Mille paludosas eircuiere vias.
Praevehimur celsas, habitata cacumina, ripas,
Praevehimur summis pendula tecta jugis.
Hic alias fortuna vices, aliosque labores
Opposuit nostris insidiosa viis.
Silva fuit, multos incidua silva per annos,
Quercubus annosis ilicibusque vetus.
Paene supinatae verrebant sidera frondes:
Ipsa videbantur Tartara paene peti.
Praeterea tumulis et hiantibus aspera clivis
Petra ruinosum praepediebat iter.
Ingenium spelunca doli caramque nocendi
Indeclinatus trames habebat opem.
Pergimus intrepidi tamen immemoresque latronum,
Cum nos admissis insequerentur equis.
Nam levis extemplo claris equitatus in armis
Umbrosum denso milite sepit iter.
liespicio; creberque manu jam fulgurat ensis,
Nudus et exserta cuspide mucro sitit.
Crebra repentini praenuntia machina leti,
Atque volaturis fistula foeta globis,
Adducto silicis flammas irritat hiatu,
Ut vomerent clausae plumbea tela faces.
At mihi consurgit surreeto crine galerus,
Quassaque non dubio corda timore tremunt.
Interea pemix equitum manus advolat, et se
Prodit inauditis barbara lingua minis.
Intentant jugulis faciles ad vulnera sicas,
Et fodiunt gravidis ora latusque selopis.
Ipse meas exploro manus, manus ense carebat:
Respicio currum, currus inermis erat.
At mihi Nicoleus certos signatur in ictus,
Afflictumque solo barbara dextra ferit.
Illius gemitus et singultantia longe,
Mista velut riguo sanguine, verba bibo.
Dumque reor vocem veluti morientis amici,
Quae vox percussi, non morientis erat:
Qua data porta, ruo, dubiaeque pericula vitae
Evitaturam non moror ipse fugam:
Et celeres propero per aperta, per invia plantas,
Deflua frondosum qua tegit umbra nemus.
Interea, fossae pretiosa pericula terrae,
Unum, quod tanti causa doloris erat,
Argentum, modici mala vectigalia census,
Depraedatrices diripuere manus.
Adstabant moesti, levius sed ademta sodales
Omnia, quam longas indoluere vias.
Vos ego tunc, quercus, vos, frigida marmora, testes,
Vos imploro meae conscia saxa fugae.
Vos etiam (nam vos, memini, miserebat euntis)
Indesolatis hospita lustra feris:
Quin etiam misero respondebatis ab antris,
Dum ciet alternos vocis imago sonos.
Quos ego tunc, (audistis enim, moestaeque querelae
Vocibus impulsas attonuere petras)
Quos ego tunc gemitus, aut quae suspiria fudi!
Dum velut occiso solus Achate vagor.
Et queror, et dubio rursus sub corde revolvo,
Viveret, an tantum saucius ille foret.
Occisum rursum reor, ac pernicior Euro
Plana repentino praevehor arva gradu.
Stramineas prope forte domos, stipulisque colebat
Non bene protectas rustica turba casas.
Accelero, lacrimisque peto miserabile caedis
Effugium, taciti nuntius ipse mali.
Conveniunt, lapsumque fuga solantur agrestes,
Dum inibi fumosus vertice sudor abit.
Genua labant, totos quatit aeger anhelitus artus,
Et negat expressos languida lingua sonos.
Sic, magis ut miserum lamentarentur, in ipsos
Illorum fletus ingeniosus eram.
Atque meos tandem casus interprete nutu,
(Nam fuit ad suetos hospita lingua modos,)
Undique me turba circumstipante, renarro,
Et queror, indignas illacrimante vices.
Ilicet ex oculis prius omnibus excidit imber,
Et lacrimis grandes intepuere genae.
Inde ferunt Cererem, pressique coagula lactis,
Et, quae vicino fonte fluebat, aquam.
Accedo mensis, et dulcia cymbia lymphae
Haurio, de salso plus tamen imbre bibo.
Demissae sed enim miscebant fercula guttae,
Condibatque rudes flebilis unda cibos.
Ut cessere dapes, viridem foenilia turrim
Nocturni repeto mollia fulcra tori.
Longa sed invisam removet dum cura quietem,
Lassa recusabant membra sopore frui.
Heu mihi! quam picti tum segnis inertia mundi,
Yisaque quam tardo sidera nare polo!
Ipsa videbantur glacialis plaustra Bootae
Prensa Lycaonio diriguisse gelu.
Expergiscentis vix tandem cornua lunae
Prospicio summis evigilare jugis.
Suspiro, roseoque pigram Tritonida lecto,
Et queror immites stertere Solis equos:
Invitata meis cum mox Aurora querelis,
Eoo roseum protulit amne caput.
Consurgo, faustumque precor mihi surgere solem,
Et Superos supplex in mea vota voco.
Audivere preces: sociae nam nuntia vitae,
Fraterna venit littera missa manu.
Et brevis illius fuerat sententia scripti:
Nil mihi rescribas, attamen ipse veni.
Continuo castigo moras, silvamque remensus
Affero sollicitis Patribus hospes Ave.
Et simul apposita curamus corpora coena,
Membraque frondoso sternimus apta toro.
Mane petebatur propero Bamberga meatu:
Naufragii statio portus et illa fuit.
Hic habitat Clariis devota sacraria Musis
Cultorum Jesu docta caterva Patrum.
Hospita tccta patent, consternatique labore
Solamur longa perdita membra fame.
Inde Ratisbonam, quam turbidus alluit Ister,
Et circumfusis luxuriatur agris:
Quasque colit sedes Ingolstadiana juventus,
Et Monaci celsas, regia tecta, domos;
Mox Hallam petimus, vicinaque moenibus Hallae
Oppida, quae ruptis alluis, Oene, vadis.
Hinc inter canos, hiberna cacumina, montes,
Et quae Sol torvis adspicit arva genis,
Brixina Bolsanique procul vineta petuntur,
Atque Tridentini pinguia rura soli.
Septa latrocinii coecis via rursus ab autris
Flumineum cautos ire coegit iter:
Arboreaque super liquidas strue currimus undas,
Et Latiae tandem radimus arva plagae.
Postera cum roseas lux emersisset in auras,
Et jam sole recens erubuisset humus,
Pulchra coronatas attollit Mantua turres;
Altius assurgunt aurea tecta ducis.
Ingredimur: densis glomerantur compita turbis,
Et populi toto fluctuat unda foro.
Hinc picturatis laqueata palatia saxis,
Templaque divitibus conspicienda tholis:
Hinc fora mirantum venantur lumina patrum,
Et foribus celsas portieibusque domos.
Nec minus attonitas opulenta Bononia mentes,
Nec minus antiquae detinuere Senae.
Una tamen Latias inter Florentia sedes
Visa mihi nitidos disposuisse la re s :
Qualia pubentes variant violaria sulcos,
Scitaque dispositis floribus arva placent.
Vitiferos illine, non sobria culmina, montes
Scandimus, Hetruseos praevehimurque lacus:
Et tandem pluvium coelo revehente Novembrem,
Flaminiae terimus pulverulenta viae.
Apparent centum pendentia tecta columnis,
Apparent Latio pegmata celsa foro:
Ipsaque Roma patet. Salve, pulcherrima mundi
Roma, Palatinis ardua Roma jugis.
Pulchraque tergemini salve domus hospita mundi
Divinae salve religionis honos,
Quae mare, quae terras et utroque rubentia sole
De Capitolino vertice regna vides.
Hinc Quirinales, rerum fastigia, clivi,
Hinc Vaticanae regia tecta domus.
His Pater attonitum speculatus ab arcibus orbem,
Regna cui flexo procubuere genu,
Cui polus, et late liquidi patet aetheris aula,
Et reserat famulas ad pia jussa fores:
O quanta rerum se majestate coronat!
Quantaque vicinis invidet aula polis!
Ille tamen, qui se mirantibus invehit astris,
Et cava non humilis nubila tranat apex;
O quantum spatiis indulget, et aera quantum
Occupat, et brutam vertice spemit humum!
Scilicet ampla patet Laurentis regia Petri,
Constantine, tua regia coepta manu.
Hanc circum tot jam lassantur saecula molem,
Et senium mundi grande fatigat opus.
Interitus abiisse suo tot vidit in ortu,
Regnaque dum pereunt, nascitur una domus.
Ipsa suo segni miratur machina nisu
Inconsummata tecta stupere mora.
Dumque vetat tantos operum dormire labores,
Artificum lentas increpat ipsa manus.
Sic mecum tacitus miror dum moenia, subter
Densa suburbanum vinea monstrat iter.
Interea pronas Sol detorquebat habenas,
Et niger adversos Vesper agebat equos.
Farnesiana patet nostrae domus hospita coenae;
Quae tamen a Jesu nomine nomen habet.
Mane venit. Latiis petimus sacra tecta Camoenis,
Gregorii sanctae quae posuistis opes.
Hic in Apollineos aliam Pamassida ludos
Hippocreneae constituere deae.
Haec domus, haec requies nobis, haec meta laborum,
Non eventuri meta doloris erat.
Nicoleon ipso tecti de limine coepit
Febris inassuetis sollicitare modis.
Dumque repentino corpus depascitur igne,
Ante bis ad quartum sueta redire diem:
(Insperata meo quid nuntia demorer ore?)
Intempestivo funere frater obit.
Non Corcyraeis illum Podalirius herbis,
Non data Paeonia pharmaea saepe manu:
Non illum fatis, medicis sata gramina campis,
Non instillatae praeripuistis aquae.
Vidimus attonitos fraterna morte sodales,
Pallida dejectis flere per ora genis:
Ast ego quas illi lacrimas, quae carmina fundam,
Singultu medios impediente sonos?
Quaelibet liumentes irroret lacrima vultus,
Est pro materia parva futura sua.
An faciles deflebo suo cum pondere mores,
Eloquiique sacras et pietatis opes?
An festinati praereptas crimine leti
Ingenii dotes divitiasque sui?
Caetera quid memorem? Vacuat sua lumina moeror,
Et lacrimae steriles destituere genas.
Amnis, adulanti quicunque rosaria lympha
Lambis, et externa vergis in arva fuga;
Et vos, caerulea rivi de plebe minores,
Qui vehitis domino parva tributa mari:
Et tu, Tibri, tuam qui circumlaberis urbem,
Et famulas praeter moenia volvis aquas:
Si licet et ripas oculis mutare licebit:
Per mea flumineas lumina flecte vias.
Flectit, et undosis gemitum singultibus arcet:
Vix sinit extremum dicere voce Vale.
III. In nuptiis Petri Triznae cum Sophia Wollowicia.
Anno 1621.
[recensere]Est locus, aeterno quem praetereuntia motu
Astra terunt; infra vivis obsessa favillis
Ardet et impastos late domus aggerat ignes.
Huic intertextis superimminet aurea stellis
Regia sidereos curva testudine coetus
Agglomerans: subter rosei laquearia coeli
Didita finitimam terrent incendia Lunam.
In medio sacris praeses Concordia tectis
Emicat, et gemino ponit discrimina mundo.
Intus inauratis repetita cubilibus ardent
Lumina: nunc fixi per eburnea crusta pyropi
Effundunt splendore diem: nunc colligit atro
Caeruleus livore chalybs: nunc verna smaragdus
Lumina mentitur: vitreo nunc corpore densam
Angustant crystalla diem: sed plurimus auro
Spargitur et late per tecta refulgurat ignis.
Ipsa domum placida Concordia fronte serenat
Illustri suffulta toro: rubet ebria fuco
Vestis et aurato dimissi carcere crines.
Illam multifido circumnitet Iris amictu,
Et picturata praegnantia nubila zona
Subligat, ingentesque negat crebrescere nimbos.
Pone Semiramio flagrans Hymenaeus in ostro
Concordes thalamis taedas ignemque maritum
Praetendit dextra: circum Choreaeque Decorque
Ingenuique Sales et amoeno Gratia vultu
Caesariem per colla vagam flavumque decori
Suggestum crispant capitis: studet ipse pudicis
Floribus et casto contexere vimina vere.
Nam modo virginibus nardis, modo caelibe thymbra
Lilia substringit, modo versicoloris anethi
Exuvias raptumque rosae miscebat honorem.
Illum sutilibus dum necteret aurea nodis
Lilia, Trizniacae florentia Lilia gentis,
Imperat acciri placidis Concordia dictis.
At puer impexis circumstipata ligustris
Serta rapit, celerans gressum, pictoque superbam
Murice verrit humum: tenero placidissima vultu
Alloquitur mater venientem, et talia mandat:
Nate, meae vires, cui connubialia curae
Foedera, scis credo quae nostra per omne potestas
Imperium pateat; seu qua ferus explicat ignes
Mulciber, et trepidae tangit confinia Phoebes,
Seu qua pellustres liber domat Aeolus auras.
Quid memorem late domino populata tridenti
Aequora? perspicuas hiemes, sortita secundum
Regna Jovem? gelidis quid promptos fontibus amnes,
Quaeque procellosas acies et roscida volvunt
Agmina foecundis affines nubibus undae?
Quid segnes Cybeles oras imoque tenacem
Orbe plagam, duplici quam sol circumspicit ortu
Avius et mediam bipolus transverberat axis?
Hic varias dispenso vices: nunc albet in omni
Canities hiberna solo, mutatque jacentes
Pallor agros: nunc Sarmaticis animosa pruinis
Bruma vagos vitreis insternit pontibus amnes:
Nunc teneram ver crinit humum, nunc induit aestas
Messibus, autumnus nunc mitibus aggravat uvis.
Quin etiam miti dum laevigat aequora curru,
Et per inaequales vehitur temone procellas,
Me longe veniente, Thetis demandat iniquis
Exilium ventis: placidis irrepere tonsis
Ipse sopor, lenesque volunt dormire procellae,
Nostra procellosis quoties manus imperat undis.
Praeterea toto pugnantia semina mundo
Tempero. Submittunt proprios elementa furores,
Et conjuratas in mutua proelia vires
Imperiis fregere meis. Humentia siccis
Astrinxere fidem, jurarunt frigora flammis.
Quin etiam populos et debellata tyrannis
Moenia, captivas urbes populataque late
Regna sacrosancto socialia foedere servo.
Gentibus bine leges veniunt variosque secuta
Plebs diversa status; bis coelitis otia vitae
Et secura placent vanarum oblivia rerum.
Illis sub galea longo canescere Marte
Sedit et aequaevam thorace effundere barbam..
Immotae leges alios aeternaque poscunt
Conjugii sancita et ineluctabile vinclum.
Et nunc illustri ducens ab origine nomen
Triznius, et magna sata Vollovicias aula
Casta volunt testes in foedera jungere dextras.
Ergo age, junge citos volucri temone jugales
Et faustas invise domos, sacroque favore
Arcta maritales in vincula stringe favillas.
Quin etiam cultus et connubialia laetus
Festa para, mensasque pio largire paratu.
Sic mater. Matri roseo sic filius ore:
Excelsam genitrix sobolem submittit amico
Illustris Fortuna jugo: qua voce recentis
Enumerem laudes nativaque dona mariti?
Talis in Argivas Hector mucrone cohortes
Emicuit: talem fugiebant Troica Pyrrhum
Agmina, cum denso volitantis fulmine teli
Laomedonteae repulit convitia Trojae.
Huic et Echionius sua supposuisset Arion
Terga sagittiferas super assilientia turmas.
Quique repentinos praevertitur aliger Euros,
Bellerephonteae sonipes auditor habenae
Hortantis plausus ac imperiosa tulisset
Verbera. Nam quis eo fraenorum lege superbos
Agglomerare gradus segnesque relinquere ventos
Ocior? Immotam veluti fera tergora sedem
Occupat, et portantis equi decrescit in artus.
Talem illum genitrix nuper gaudentia propter
Flumina, mirantis vidi super aggere ripae,
Dum volucres propere super arva patentia cursus
Explicat, innumeroque premit spatiosa rotatu
Jugera: ter periere viae, ter adorta reversum
Ungula stravit iter redeunte per ardua gyro
Culmina; spectabant hilares de monte Na p eae
Et Litavae Driades, et vilia numina Fauni
Festivis equitem circum sonuere choreis.
Quis reliquas juvenis laudes generisque vetustam
Enumeret retro sobolem? Dimissus ab illa
Stirpe tamen fuerat, cujus Novogroda sub armis
Bistonias acies effraenatamque Scytharum
Elusit rabiem, et victricia rettulit arma.
Hujus ego serum per plurima lustra nepotem
Ingenuis dono thalamis et sorte beatae
Conjugis. O quantos nova nupta meretur honores!
Quos aditus illi laudum? Quo detonet orsu,
Nutat et ambiguo facundia fluctuat ore,
Verbaque cunctantes acuunt sub pectore curas.
Hinc me collectae rapit alta modestia frontis,
Inde verecundo certus sub sanguine candor
Et pudor et niveos distinguens purpura vultus.
Virgineis quae forma comis! quae vertice regnat
Majestas! quoties bifidum religantur in orbem
Ingenui crines et castigata magistro
Pectine caesaries. Sic summa cacumina nodis
Lilia substringunt, cum pubescentia primo
Flore coronantur, quae mane tenerrimus Auster
Et matutinis aluere vaporibus aurae.
Quid vigiles nuptae curas docilisque labores
Enumerem dextrae? studiis operata Minervae
Stamina Sidoniisque vagas erroribus artes?
Saepe quidem, mater, referentia texta videbam
Pene locuturas adjecto flamine formas,
Ipsa sua quas scripsit acu; sed nobile nuper
Stamen et artifici deductas pollice fraudes
Obstupui, quas ipsa sacras appendit ad aras,
Divorumque pios jussit obnubere vultus.
Illa nec egregii generis stirpisque decora
Luce caret. Memorat longe demista propago
Et decus et saevis Mavortia signa tropbaeis.
Hinc aequum foedus proavitaque fama maritis
Tollitur arce pari, similique supervolat ala
Mirantes terras. Quantum premit ille potentes
Heroas, tantum conjux heroidas exstat.
Ergo verecundo conjungere pectora nexu
Amborum sors mqua cupit mensisque superbas
Instaurare dapes. Nostris adlabere tantum,
O genitrix, votis, sacrosque ordire labores.
Dixerat, ingenuumque fovens super ora tumorem,
Risit et insuetis accendit lumina flammis.
Olli purpureos submisit ad oscula vultus
Mater, et haerentem blandis circumdedit ulnis.
Tum pictas humeris vestes capitique coronam
Ipsa locat pinguique comam deducit amomo.
Et motus gressumque docet jussosque frequentat
In puero laudans mores, mulcetque scientem.
At pudor in niveas effuso sanguine malas
Virgineam incendit faciem ciliique serenos
Adcomit nutus, et apertae frontis honorem
Explicat; inde suo translata monilia collo
Appendit. Dulci lassatur pondere cervix,
Et picturatos torques adverberat artus.
Nec minus et Choreae, laxae modo tegmina pallae
Substringunt zonis, teretis modo dente pyropi
Vela Cythereasque vetant descendere vestes.
Laetitiae retro circumplaudentibus alis
Auricomum rapiunt agmen vexantque modesto
Pectine: ceu Boreae cum debellatus amicis
Africus irrupit campis: non amplius udo
Imbre gravis pennisque sonans, adsibilat herbis
Blandius et teneros depectit flatibus agros.
Haec facilis laeto prospectans Gratia visu
Discebat sacros habitus artesque notabat:
Quo vestem laxare sinu, quas scribere rugas
Vestibus, intonsum quo derivare cacumen
Descensu, pallam quo circumflectere gyro,
Quo deceat nodo laxos revocare capillos.
Sic, ait, egregiam festivo tempore nuptam
Hac ornabo manu: sic demigrante capillo
Aequatos humeros alternaque brachia spargam:
Sic interposito plaudam devexa monili
Pectora: sic imo cingam vestigia limbo.
Interea sacra properans Hymenaeus ab arce
It notam visurus humum, qua Vilna futurae
Lucis adornabat genialibus orgia festis.
Adsiliunt famuli niveisque tapetibus altos
Insternunt propere currus flavosque jugales
Lora subire jubent; tum ditibus aurea fraenis
Cingula lucentesque trahunt per tergora zonas.
Accurrunt comites Choreae Moresque Decorque,
Laetitiae faciles et amoeno Gaudia vultu,
Gratia facundique Sales et densa Pudorum
Agmina. Multa quidem properabat turba locorum
Sidereis haesura rotis, sed seligit omni
Ex numero paucos Hymen; reliquosque severis
Nutibus et summa: depellit verbere virgae.
Tum vero sese supremi vertice currus
Collocat et volucrum cursus moderatur equorum.
Ilicet ut Litavas nemorosa per avia valles
Conspexit laetique nitentia tecta Slonimi,
Omne deum vocale nemus circumsalit, omnes
Alituum late eircumplausere catervae.
Tum vero liquidi questus aviumque canora
Proelia demulcent auras, brumaque statutum
Carmen et argutis resonant convitia silvis.
Hic desolatas affantur acanthides ornos,
Hic Pandioniae volucres nemorumque magistrae
Dauliades moestas solantur murmure pinus.
Alternisque canunt montes, freta, nubila, valles:
Hymen, o Hymenme, Hymen ades, o Hymemee.
Donec ad optatam Zephyris velocior aulam
Appulit. Arrisere fores, arrisit ovanti
Ipse locus madidique sacro nidore penates.
Ingreditur prior ipse domum; tum cuncta sereno
Irradiat visu tectisque potentis alumnae
Prodigus aethereum late dispensat honorem.
Amplius et tignis radiat jubar, amplior aedem
Sol habitat tenuique affligens lumina vitro
Aurea ludentem jacit in laquearia flammam.
Sublimis solio Pudor imperat; aurea juxta
Lilia, Trizniacae florentia Lilia stirpis,
Quae triplici quondam mater Concordia nodo
Nexuerat, castis demandat dona maritis.
Accurrunt Choreae celeres lateque pudico
Flore pavimentum sternunt aut agmine facto
Pulverulenta cavis everrunt nubila pennis.
Ipsa manu tenera formosos Gratia postes
Pingit et Elysiis inscribit limina succis.,
Tecta Sales obeunt et amicae cornua mensae
Compositis cinxere choris: at sana Voluptas
Facundos sedet ad cyathos et sobria vina
Temperat affusaque jubet mansuescere lympha.
Laetitiae diversa tenent: pars occupat altas
Ascensu sedes, ubi plumbeus ordo fenestras
Colligit et lucem per aperta palatia vibrat:
Pars picturatis lucentia texta trichoris
Incerta rapuere manu: pars limina servant.
Sic, ubi nectarei populatae germina floris
Artifices mellis per Hymettia rura catervae
Delatae Zephyris patrios subiere penates,
Densantur reduces; ilhe natale pererrant
Hospitium pinguesque domos: hae patria fidis
Tecta fovent cuneis: illae praesepia cari
Liminis et vigili portam statione tuentur.
IV. In nuptiis Joannis Rakowski. filii Castellani Visnensis, cum Catharina Eugenia Tyszkiewicia, filia Janussii Skumin Tyszkiewicz, Notarii M. D. Lituaniae.
Anno 1622.
[recensere]a) Carmen ad parentem sponsae.
[recensere]O vir, avis atavisque potens, quem nescia virtus
Funeris, in mediis sublimem laudibus altum
Tyszkiewiciadum generi dedit: inclite gestis,
Inclite consilio, seu cum Mavortia bello
Castra calent, seu cum placidam Pax crispat olivam.
Te Moschus validam ducentem ad signa cohortem
Fulminea metuendum hasta ferroque potenti
Vidit et ingemuit. Te, perfida Suecia regi
Dum negat assensus haeredi obstatque furendo,
Sensit Janussum; sensit praestantibus armis
Skuminidae virtus quantas daret ignea clades.
Cum jugulum peterent civilia proelia regni,
Tristis et infaustas sereret discordia flammas,
Cognataeque acies victrici in viscera quondam
Corruerent dextra, quantum sapientia doctis
Nata scholis semperque libris nutrita legendis,
Posset sanguineis audax concurrere sicis.
Scit Sigismundus, scit magni curia regis,
Agnovit fidamque manum mentemque benignam
Ponere non timidam patriae pro nomine pectus.
Triginta testes anni, quos regia vidit,
Dura laboratae tolerantes munera vitae.
Et reor, exhaustos numerabis grata labores,
Patria, cultoremque tuum, conversa, benigno
Respicies oculo. Vel ubi fera ruperit annos
Atropos, et scindet maturae fila senectae,
Posthuma fama viri dicet per Lechica regna
Perque oras Litalas, virtutem et digna labore
Praemia. Nunc autem consuetus Apollo severas
Explodat curas, et fractos leniat annos,
Leniat, et claro veniens de sanguine natae
Eugeniae virtus, quam nunc Rakovius heros
Clarus avis, clarus Musis et nomine clarus,
Jungere et unanimi gaudet concurrere dextra.
Aspirate poli coeptis; Castorque benignis
Provehat auspiciis, et amico rideat astro.
Hoc tibi nostra domus, genitorque precatur amico
Joannes, Janusse, animo; concordia felix
Rakovio Eugeniam societ, sit dextera constans,
Certaque speratae promittat foedera pacis.
b) Poema ad neosponsos.
[recensere]Concordes animos et amicae fortia pacis
Foedera concordi Musa cano. Dirige vocem,
Melpomene, placidoque fave, Concordia, vultu.
Est locus, aurati quem cingunt undique soles
Innubesque micant luces; lnxnc nulla severo
Turbat hiems flatu, discordia jurgia nullae
Thraces agunt animae; namque umbris mollibus istic
Invitata suam fixit Concordia sedem.
Florida planities Zephyro contenta colono
Fundit opes virides et amoeni gaudia campi
Provocat: indulget grati clementia veris,
Largaque dispersos mentitur Flora colores.
At nemus et laetis silvarum scena theatris
Circuit egregio defixa palatia campo.
Hic volucres cantu noctemque diemque fatigant
Inclinante umbra, qua frondibus arbor opacis
Hospitium certat sociare, tumentque virentes
Laetitia silvae, nimiumque rigescere solem
Praecipiunt, franguntque aestatem obstantque calori.
At Bellum (tetrico discors in carcere Bellum
Induit invito victricia vincula collo)
Sanguineos torquens ocidos, nunc increpat hastam
Jam pigram, et nullum spirantia cornua Martem,
Jam gemit et vacua respectat in aera dextra.
Illi torva oculos pansis Audacia dextris
Assidet, Impietasque suo satiata cruore,
Et Dolor, et Parthis Vindicta armata sagittis.
Hic variis discreta locis, discreta figuris
Signa solent rerum, levitas quibus adjacet, auras
Vertice respiciunt: gravitas quas deprimit, imae
Ima petunt: pariter junguntur et humida siccis
Mixtaque simplicibus. Tali sedet aurea tecto
Laetaque florentes Concordia temperat annos.
At domus interior fervet coeuntibus extra
Agminibus, strictumque deas vix explicat aequor.
Hic laetae Charites et Oreades, albaque vultum
Gratia praetendit dextra felicis olivae
Pignora, dilectae signum laetabile Pacis.
At circum Plausus et honesta fronte Choreae
Laetitiaeque leves et mulcens Musica silvas
Cantibus, et solitae nescire silentia chordae,
Garrula plectra sonant, citharaeque per arva loquaces
Crispato carmen nemori silvisque loquuntur.
Et Lusus castique Sales, immixta locisque
Gaudia (flat Zephyris invecta faventibus aestas)
Consociant hilares per amoena palatia gressus.
Omnibus ex oculis spirat pudor, omnibus alma
Laetitia frons alta tumet, sertisque pudicis
Sidereoque virent enodes vere capilli.
Hic hilares luces et nullo turbida limo
Gaudia prorumpunt: maculari casta nigranti
Nescit faece dies: dominos Concordia nutus
Temperat et niveas decurrere praecipit horas.
Exultant comites et vita Nestora serum
Praecurrunt casumque premunt sortemque malignam.
Nunc choreis, nunc illa jocis plebs mollis amorum
Indulget querulosque procul jubet ire dolores.
Hic ut forte suum cursu praeverterat agmen
Laetitia, auratis credebat murmura silvis,
Et teneras avium prona bibit aure querelas.
Interea Rumor Litavis dilapsus ab oris
Pictus acu chlamydem, vigilantia lumina torquens
Mentitusque Argum, celeri juga florida cursu
Praevolat, et resonum dispensat in aera murmur
Laetitiam aere vocans et honesti Gaudia vultus.
Illa volat succincta togam, dispersa capillos;
Constitit, observat voces, juga corripit, auras
Explorat, quis Misenus, quis mulceat auras?
Ecce iterum Rumor sponsalia laeta canebat
Eugeniae Tyszkiewiciae elarique Joannis
Rakowski, laetus sponsalia laeta canebat.
Excipiunt saltus et silva remurmurat ingens
Voce lacessita et valido clamore vocata.
Reddidit extemplo mutilis se vocibus Echo,
Echo, quae resonis ducit sub vallibus aevum
Gramineo dotata toro, fingitque per auras
Responsa et voces fallax imitatur heriles,
Trunca labris, confusa oculos et vertice trunca.
Ergo dum Rumor sponsalia laeta canebat,
Eugeniae Tyszkiewiciae sponsalia, reddit
Haec: alia, et certat magis importuna scelesto
Murmure; sic illam vulgum docuisse ferebant,
Invidiamque trucem, laetis quae tabida rebus
Corde suo saturata iubet. Sponsalia Rumor
Reppetit. Echo aliam magis importuna canebat.
Ecce autem vallesque inter silvamque profundam,
Arboream et plebem Crux se regina ferebat,
Insignem crispata comam, crispata coronam
Sideream, te, Echo, quaerens, te pulvere toto
Vociferans. Fugit, ex oculis fugit, avolat Echo.
Avolat et vinctis equitat per caerula Cauris.
Parte alia dum forte feras turbamque coercet
Villosam, et praedas astris scrutatur amicis,
Audiit et mutilas mirata est Luna querelas.
Cervabus volat ergo suis invecta per umbras
Arboreas, te, Echo, quaerens, nec repperit ullum
Auctorem vocis. Postquam tamen illa vocata,
(Nescia fraenatam religare in vincula vocem)
Prodidit, insidiasque loci vox aegra retexit;
Sic indignanti Crux Lunaque detonat ore:
Quis te tam falsas silvis dispergere voces
Invida, coeca Echo, dirum quis fingere murmur
Discipulam docuit? Sponsalia laeta Rakowski
Eugeniae Tyszkiewiciae Cruce et auspice Luna
Jam securus obit, jam parta virgine gaudet.
Tune paras turbare animos, turbare petitum
Foedus et optatae confinia rumpere pacis
Niteris? et falsa sic ludis imagine vocis?
Credo tibi sopitus amor suppressaque flamma?
Narcissi tibi vivit amor, nec flamma quievit!
Cede ferox silvis, vocem preme, visito ventos.
Hoc nemorum praefecta tibi reginaque saltus,
Lunaque Cruxque jubent et certas nuntiat iras.
Dixerat. Illa leves perterrita cessit in auras.
Jam minor atque minor, dominisque exterrita verbis,
Alba genas, antrum Nihili crudele petivit.
Et jam nox piceis invecta per aera pennis
(Urget enim senium lassi sub fine diei)
Nigra comam, pullata togam, stellataque vultum,
Multivagas picto disjecerat aethere stellas.
Stabat, et in viridi demerserat aequore plantam
(Tantus amor spectare polum pictumque decoris
Sideribus campum) cupido Concordia vultu
Sidereas visura faces ignesque minores.
Stant circum natae volucres et Gratia triplex
Cincta comam lauro Tyrioque corusca sub ostro,
Et Jocus, et tenero florentia Gaudia vultu,
Atque hic quod certo Rumor disperserat ore,
Laetitia auditum repetebat in agmine murmur,
Disjectamque Echo, silvisque valere relictis
Extorrem Nihili trepidantia tecta subisse.
Haeret in aspectu cunctis polus, omnibus astra
Abripiunt oculos. Concordia at ipsa canebat
Ut crudele chaos, formidatisque tenebris
Armatum Nihilum valido Sapientia motu
Dispulit: ut mediis Ordo processit ab undis,
Impiger ad nutus: ut pulchro sidera gyro
Ingentesque poli steterunt sermone vocati,
Primaque nascentis fota est infantia mundi.
Et simul illimem per gemmea jugera Pontum
Qui vitreis lascivit aquis et in aethere ludit
Eridanum, digito monstrat sociabus amico.
En Tyszkiewicii decus immortale coruscat
Sanguinis (alloquitur) nunquam bonus ille sitire
Ardet, ut aestivi latrator Sirius astri
Edidicit: reprimit solem, fecundus amoeno
Gurgite solatur campos, sanatque perusta
Gramina, et innumero gemmarum pondere gaudet.
Quin etiam tacito rutilantia Lilia campo
Prospicit Elisii. Salvete! (exclamat) amico
Lilia digna polo, superis bene Lilia digna,
Paciadum gentis: cedunt nunc illa Rakowski.
Non Paesti foetus, nec vos brevis educat hortus
Hesperidum; vos prata poli, vos candida comunt
Gaudia, digna polo, coelo bene Lilia digna.
Interea claro figunt dum lumina coelo
Et vaga purpureis scintillant sidera signis,
(Mira cano) totus laetis concentibus aether
Miscetur, plaudit polus, et stellantia ovanti
Agmina vertuntur gyro plaususque frequentant.
Ipsaque jam festas meditatur Luna eboreas,
Nunc quassans cornu auratum, se reprimit, atque
Cunctantem vetat ire pedem, modo gaudia rursus
Abripiunt, volat ergo celer diffusaque plausu,
Lumen agit late, totoque extenditur ingens
Aere, formosumque rotat per sidera cornu.
Evigilant campi, surgit nemus, altaque divam
Aequora mirantur dominam quae gaudia noctis
Praecipitent? quae causa vocet geminare choreas?
Ast alia de parte Cruces per sidera ternae
Discurrunt ducibus stellis placidoque triumphant
Agmine, et innubem nox provocat aemula solem.
Exspectant comites divae, cupidaeque requirunt
Eventum, nequeuntque expleri tanta tuendo.
Sic ubi praecipiti dubium certamine campum
Corripuere acies et abenis bellica signis
Tempestas, dubiusque volas, Gradive, per aequor,
Quae spectatores oculos, quae gaudia pascunt!
Arrectae pendent spes, exsultantia que haurit
Corda labor; sic Lunam illae videre volantem.
Ecce autem stellae concordes lucida jungunt
Agmina, convisitque suas tres una sorores:
Excipiunt sese faciles tacitoque salutant
Murmure. Tum mediis circumuitet annulus astris
(Agnovit pressitque piam Concordia fraudem)
Sidereis nitidus radiis, iugensque superbit
Aethere majestas: rata Luna nitescere fratrem
Advolat, et cornu summa de parte pependit.
Huc etiam coiere Cruces, coiere quaterna
Sidera et ingentem sensit polus omnis honorem
Diffundi, mediumque actis Phaetonta tenebris
Fulgere, tum tenera plausit Concordia palma
Et roseas diffusa genas, sic astra lacessit:
Estis, io, superi! quando concordia cerno
Sidera, concordem Lunamque Crucesque benigno
Ire polo! Unde Cruces? coeunt quo sidera motu?
(Excipiunt comites) quid pulchro Cynthia vultu,
Quid notat? O mater, cupidas ne ludito mentes.
Annuit, et placidis retegit Concordia dictis:
Crux haec terna (notat digito), quae luce serena
Purpurat, haec clari clarissima stemmata gestat
Rakovii generis, cujus de stirpe Joannes;
Quantus! quantus adhuc primo vel flore juventae!
Quas non ille plagas, quas non penetravit ad oras
Igneus, ut magno dispersam prendere mundo,
Aurea, te canis posset, sapientia, curis.
Parisiae videre deae, Germania vidit
Ingenium juvenis felix, altaeque benignam
Temperiem mentis: tuque, inclite, gloria magni,
Wladislae, patris, (cujus memorabile robur
Moschus et attoniti vidit domus alta Smolensci,
Quantus equis, quantusque armis, quantusque per arva
Magnanimo validum spirares robore Martem)
Spectasti, Princeps, quantas natura Joanni
Ingenii concessit opes, et quantus Apollo
Mente sedet, qualis decurrit lactea linguae
Copia permulcens, bellatoremqne tumultum
Excutiens, frangensque minas pro Principe caro,
Explicitum mediis pectus sacrare periclis,
Herculeum pectus, doctum calcare timores.
Regius hunc dignatus amor, dignatus honorque,
Lechiacos inter proceres ad magna vocatum
Munera, sublimi consistere jussit in aula.
Ecquid Adalbertum tento memorare parentem?
Plocia scit, pangentque suas per saecula laudes
Plociades Nymphae, qua Vistula limpidus agros
Perlavat; his clarus vivit Capitaneus oris
Nescius in mortem; scit Visna gemitque parentem
Abreptum, (quantum tetricae violentia Clothus
Saeva potest) gemit abreptum, sed nulla praeesse
Saecla tuae poterunt, pie Castellanee, famae:
O quantum regi charus, tibi, patria, quantum!
Quid Sophiae matris retegam genus, altaque gentis
Lumina Paciadum? percurrit gloria terras
Nicolei, et superos rimatur adire Penates,
Illum Italae gentes, illum Polonia dicet.
Pastoremque suum dives Samogitia dicet.
Et Petrum sua laus ornat, grataeque Camoenae
Ingeniumque viri clamant et Martia bello
Dextera, Kircholmi tumuli, plaga Livonis armis
Territa, Relligioque pios experta favores;
Candida quae Divi surgit de nomine Marci,
Haud ingrata polo, tali Eakovius heros
Majorum virtute nitet semperque nitebit.
Atque hic plura loqui Concordia laeta parabat;
Gratia sed rupit: dic, inquit, origine, mater,
A prima, quid Luna notat, quid praevia stella?
Excipit illa: cavum quae Cynthia sustinet orbem
Sanguinis est Tyszkievicii decus, inclita terrae
Gloria Littalicae, virgo quo sanguine surgit
Nobilis, Eugeniam sic illam nomine signant.
Illam forma decens et honesti purpura vultus
Pingit, et ipse pudor collum praecingit eburnum.
Virginitas oculis et toto prodita lucet
Corpore, virgineusque metus, solitusque timere
Cuncta pudor, sic jussa humilem proba palpebra
Designat, mater prospectat plurima vultu; [terram
Quod stupeas (rarum hoc) formae concordia magna,
Magna pudicitiae, nativam credo Dianam
Aemula consequitur. Fausto sed prodidit ortu
Eugeniam Litalis clarus Janussius oris.
Virgo, parente tuo gaude, quem regia triplex
Tergemini regis sensit coluitque fidelem.
Ille repentino, tuba seu Mavortia, cantu
Provocet in campos, et ahenus proelia ductor
Dissipet, aeratum doctus volitare per agmen,
Arma per, ancipites gladios et hianta tela,
Sanguineasque neces et aperta cadavera, fidum
Sternere equum, manibusque manum, pedibusque pe-
Figere, et eversa decedere victor arena. [demque
Palladium seu prendat opus, sacretque Camoenis
Otia, prudentes nocturna silentia curas
Advertere libros domino niveamque papyrum
Atque habiles calamos gressu celerante ferentes.
Divitias fandi scrutatur, et ore diserto
Ingenii dispensat opes tacitasque per umbras
Ventilat exortas mitis Prudentia causas.
Hic nunc Littalica cum laude Notarius ora,
Quam bene victuris commendat nomina chartis
Et calcaturus cineres, et praepete Famae
Remigio, meritus superas naturus ad arces.
Euge beate senex, saeclis victure futuris,
Invidia major, nec fato subditus ulli,
Littalico clarus coelo, clarusque Polono,
Exige Nestoreos fatis ridentibus annos,
Cum Narusevicio, quem nunc respublica claro
(Maternum unde genus natae) praefecit honori.
Atque ubi depinxit seriem turbaeque retexit,
Unde Cruces veniant, quo praeside Cynthia constet
Respiciens coelum sic alta voce precatur:
Vivite concordes animae, domus utraque sorte
Consociata pari virides ad sidera laudes
Efferat, egregii patriaeque Deoque labores
Festinent famam aeternam memoresque triumphos
Magnanimo generi atque pio. Ilicet Echo
Reddit: Io; polus addit: Io; nemus assonat: Io.
Haec super increpuit laetis Concordia signis,
Suscitat et resides ad carmina Musica chordas.
V. In nuptiis Alberti, Ducis Radivilii, cum Anna Zenovicia.
Anno 1628.
[recensere]Idyllion
[recensere]At non ignavae sopitis cantibus ultra
Otia ament chordae, neque inertia fila canorae
Mutescant citharae; festo sed pollice paean
Ducat ebur, placido resides et pectine nervos
Ad nova plaudentis moduletur gaudia Vilnae.
Jamque redux ab agris et fertilis ubere glebae
Autumnus Litavas dives descendit in urbes
Munera laetitiamque gerens: hunc grandibus ales
Armiger ipse levat pennis, et laeva corymbis
Lora ciet. Liquidas volucri quocumque per auras
Volvuntur super axe rotae, fremit ebria toto
Terra procul vino, ripasque egressus Iacchus
Ad sua mirantes invitat pocula Nymphas.
Jam pater, herbosae recubat qui margine ripae,
Vilia cyaneum summa caput extulit unda,
Caeruleamque vocat plebem. Ruit undique glaucus
Ad patris mandata chorus; pars dulcia dicunt
Carmina, pars liquidos ad saxa sonantia fluctus
Allidunt gnari miscentque sonoribus auras;
Pars hilares ducunt gyros pronisque caducas
Verticibus rapiunt lymphas plauduntque choreas.
O merito! (piis enim tacito non pectora sensu
Mulceat et tristes animi non eluat aestus,
Cum nova se totis facies indulget ab oris
Laetitiae, multusque ruit per tecta, per urbem
Splendor, et hospitiis sese dignantur Honores,
Ingentesque atavis et celsi nomine fasces
Littalidum late Jagelonia limina densant.
Quis globus, o Musae, tanta se mole per urbem
Magnanimum heroum diffundit et hospita magnis
Tecta oculis metitur? an haec sunt illa virorum
Concilia, Eleo cum victrix pulvere ludos
Buccina personuit, solitosque induxit Achivis
Certatus? quorum nondum piger alligat artus
Sanguis, et ingenuo regnant sub pectore vires:
Quosque ciet magnorum operum sibi conscia virtus,
Conveniunt pulchraque audent pro laude periclis
Dignari sese. At non hic pugnacia cano
Pulvere pressa ardent vestigia: nulla futuris
Cursibus optatas attollit gloria palmas,
Nullaque sollicitas exspectat meta quadrigas.
Ast aliis Radivillus Hymen certatibus ultro
Instituit metas, alias nunc ducere pompas
Apparat, atque alio metam contingere plausu.
Ite, pares animae, pactis incurrite metis
Unanimes, pulcliroque avidi indulgete labori.
Addite vos lata in spatia et super excita campi
Aequora, quo clamatus Hymen, quo pactus adurget
Ardor, et ambitam dextris invadite palmam.
Omnia fausta ferunt Superi, favet hospita vobis
Heroum cavea, et studiis pia vota secundis
Affremit, externis hilares funduntur ab oris
Magnanimique Duces, et purpura sanguine florens.
Ite, alacres sponsi; patriae vos lumina visu
Observant animisque favent plausuque sequuntur.
Hic melior vobis Eleo pulvere campus,
Pulchrior hic fessos sudor decurrit in artus,
Et magis adducunt trepidum suspiria pectus.
Hic et anhelantis laus est producere cordis
Ardentes gemitus lassasque labore medullas
Excoquere, et caras nativo murice malas
Pingere. Felices animae, felicia certe
Bella fatigatis; sed ad haec quis Olympia plectro
Aonio fretus citharaque effultus eburna
Pindarus accedet? tantos qui carmine ludos
Invideat morti meritoque attollat honore
Saecla per, et cani non emorientia mundi
Tempora; nam sacro quos hic cantaverat ore
Aetherea sublatus olor Cadmeius aura,
Non illos ingrata dies memori eximet aevo.
Vivent, ac clarum solvi metuentibus alis
Gloria nomen aget. Quantam o nune ille canendi
Spectaret segetem, quando Radivillius inde,
Inde suo staret praelustris sanguine virgo
Zenovias? quanto nunc ille Ismenius ales
Dedignatus humum superasque ablatus in auras,
Dux Radiville, tuas memoraret carmine laudes,
Atque retro praelustre genus famamque caduco
Tempore majorem. Qualis pulcherrimus astris
Lucifer, auratas cum praevius ante choreas
Stellarum, roseo crines circumlitus ostro
Fulgurat, et longe flammarum prodigus ardet;
Continuo cedunt humiles ex ordine stellae,
Atque verecundas submittunt sidera flammas;
Ille micat, largoque humectat lumine coelum:
Purpureos vultus tacitus miratur Olympus.
Sic ubi Sarmatico diffudit lumina coelo
Par superis sanguis Radivillus, et avia longe
Heroi lucem generis per regna refudit,
Omnis adorantes submittit gloria vultus,
Atque graves rerum titulos momentaque honorum
E Radivillorum metitur provida fatis.
Haec domus est, qua nixa salus nutantis ab imo
Surrexit patriae, viridesque evenit in annos
Pulchrior; hinc senii tristes exuta tenebras
Littalia occiduum revocat jubar, altior aspris
Casibus, invidiaque nigri sublimior Orci.
Ac veluti roseus quoties super aethera Titan
Molitur reduces currus, cum languida sentit
Alipedum solitis viduari pectora flammis,
Castalios repetit fontes, aut dulcia glaucae
Doridos antra subit notisque immergitur undis,
Unde novo cupidis terris revirescat in igni:
Sic ubi jam tristes lugens Lithuania noctes
Occasusque suos pallenti saepe videbat
Lumine, mox Radivillorum confugit ad amnes
Sanguineos: hoc se quoties demersit in alveo,
Densa licet Scythicis tempestas surgeret Euris,
Atque cruentatae incestarent aethera lunae
Threiciis saevae furiis, licet horrida toto
Frigore barbaricis rabies bacchetur ah oris,
Altius evexit caput, et crudelia Martis
Imperturbato risit discrimina vultu.
Hoc Litavi Alcidae venerunt sanguine fessis
Jam patriae rebus, qui non Symplegadas arcu,
Ingenio quondam fabricata pericula vatum,
Dejicerent, variis neque torta volumina gyris,
Sibilaque ora levi dextra pressere, vel hydram
Mortibus armatam centum per pigra paludis
Extendere vada et notas mersere sub umbras.
Ast alias reperit virtus Radivillia pestes,
Immanesque Erebi volucres, quas tristis Erinnys
Educat in fraudesque animat; queis torvus in ore
Horrescit terror, vivunt pro sanguine flamma),
Mens coecis obtorta dolis jurataque magnae
Lechiae in exitium; ni se Radivillia, tantas
Fatalis virtus dextra subvertere pestes,
Opponat, patriisque procul de finibus ausus
Arceat infames; quoties immanis ah Arcto
Tempestas ierat Moschi, terrasque colonosque
Et viduas factura urbes solosque Penates:
Ni vigil ad tantas Ales Radivillia clades
Ingentis non parca animae gentilibus armis
Surgeret et sese numeroso opponeret hosti.
Atque adeo jam nunc volucri labentia coelo
Saecula, perpetuique Anni, quos educat Aevum
Obscura in rerum specula, tortoque Draconis
Immensi supraque infraque volumine gyrat,
Huc vigiles oculos atque indeflexa sopore
Lumina ferte, precor, quidquid videre per orbem
Virtutis transacta retro jam saecula, quidquid
Postera venturo cernetis tempora mundo,
Jam Eadivillorum perfectum sanguine abunde est.
Hoc Decios sibi Roma suos e sanguine vellet:
Curtius hinc genitus pallentes fortius isset
In foveas funesta sacer discrimina moestae
Italiae asportans: Fabias hac stirpe cohortes
Censeret Romana salus felicius olim,
Ni melior fatis sibi demeruisset Olympum
Lechia, Romulaeque decus praeverteret urbis.
Quis decora alta virum numerosa per atria mente
Perlegat et quanti fulgentia tempora tollant
Palladiis cincti foliis, queis ipsa perennem
Indulsit natura undam sermonis et alti
Consilii robur, quoties defecta vocaret
Patria praesidium: quot sunt, quibus aurea prono
Laurea de coelo munus pietatis avitae
Descendit, sacroque comas deduxit in ostro?
Quot galeis armata gerunt cava tempora Martis
Armipotens sanguis, belloque haud frigida proles?
Sed mihi jam radiis oculos praestringit acutis
Nescio quis Tyrio totus flammatus in ostro
Egregius forma juvenis cristisque decorus,
Lux Radivillorum, generis sublime trophaeum.
Agmine quem denso late comitantur Honores,
Atque pares geminant Mavortia classica laudes.
Aureus impavido vigilat pro pectore thorax
Artifici magnae caelatus imagine pugnae;
Sanguinis et Suisci nudo sitis ardet in ense.
Tantus erat ferro, tantum patris instar in illo est.
Hos olim valida dum fundunt millia dextra
Infidosque metunt Modocas Livonesque Gelonosque
Et refugos in bella Scythas, mirata calorem
Gloria, mansuris florentia nomina ceris
Addidit, et canos aevi transmisit in annos.
Ast ego quid tantas deduco carmine laudes
Divinasque animas angusto pectore verso,
Queis brevis est orbis, quos non capit axis utroque
Margine, quae regio Radivillae haud conscia famae est?
Atque adeo jam nunc tantas Lithuania taedas
Ventilat, et fausto connivent sidera nutu,
Unde pares abavis surgant in regna nepotes.
Hinc etenim nivea promittit foedera dextra
Inque manum Radivilliadae Zenovia cedit
Virgo, quas gemino ducet de sanguine vires
Posteritas! quoties bine magni patris avita
Incendet natos virtus: bine gloria matris,
Cui similis de Marte gradus, veterique decora
Florescit virtute domus: nec magna senatus -
Lumina defuerint, et celsis stemmata ceris.
Hinc fortes sibi bella duces, bine curia fasces
Atque Palatinas sumebat fama curules.
Nunc satis est, hunc namque diem tibi ducit Olym-
Lux Radivilliadum, vestras Lithuania taedas [pus,
Ventilat Auroramque probat, (piae clara nepotum
Astra Palaemoniis infundat finibus olim.
Nunc igitur fausti aspectant dum foedera Divi
Pronaque clementi conspirant sidera nutu,
Perpetuos servate toros, quos aemula proles
Illustret, longumque ferat rediviva per aevum
Nomen avis atavisque potens, quae Martia jussis
Castra regat, sciat et leges imponere paci:
Quam repetat supplex in avitos purpura fasces,
Quae Radivilliadas animosa mente Leones
Imperioque Lechisque ferat, quae grandibus orsis
Te quoquo viventem memores extendat in annos.
Sic ruat heroae Radivilla licentia linguae,
Quae regat et dictis populos et voce senatum.
Tu quoque Littalidum longe pulcherrima virgo,
Lux Zenoviciaclum, tanto possessa marito,
Aeterna videas celebrari laude nepotes,
Utque verecundo consurgit Cynthia vultu
Nocturnas praevecta faces vulgusque serenum
Stellarum gaudens denso percenset Olympo:
Sic Radivilliacas diffunde per aethera stellas
Et patriae effundas numeroso examine lucem.
Perseus ultrices hinc stringat acinacis iras
In patriae pestes; hoc sanguine cretus Orion
Altius attollat capulum. Sic sidera spondent.
VI. Fragmentum libri undecimi Lechiados.
[recensere]VII. Gratulatio Stanislao Kiszka Episcopo Samogitiae, occasione primi in metropolim suae dioecesis adventus, anno 1618.
[recensere]
Argumentum poematis. Anni MDCXVIII. Aestas et Autumnus obviam sibi fiunt; auspicia sua et honores praedicant: illa novi Samogitiae Praefecti, hic adventu Illustrissimi Praesulis novoque religionis statu felicitatem suam confirmat. In insulas deinde Fortunatas proficiscuntur; unde, patriis prius Reverendissimi Crucibus et tiara pontificia inauratis, Pietate procurante, aureum saecu lum in Samogitiam invehunt.
Pronus Hyperborea postquam concessit ab Arcto
Phoebus, et aestivo squalentem tramite zonam
Attonitis respexit equis, Samogitica rura
Florida detonsis Aestas peragrabat aristis.
Agnoscunt longe segetes juxtaque volanti
Assurgunt, mirante solo; campique reclines
Submittunt culmos, et amicum numen adorant,
Pronaque sidereis affigunt oscula plantis.
Illa levis Zephyri dubio suspensa volatu
Fertur, et extremas delibat passibus herbas.
Siderei retro comites, Procyonque, recandens
Sidus, et aestivi latrator Syrius astri,
Gaudentem comitantur heram; longeque refusae
Vestis adulanti demulcent tegmina cauda.
Hos inter tepida volucres caligine Nimbi,
Et liquidis properant invecti curribus Imbres,
Laetaque Temperies, et amoena fronte Serenum,
Innumerique Dies: pars sutilis induit auri
Purpureas chlamydes, croeeamque per aurea fundunt
Membra togam; pars affuso circumflua nimbo
Intempestivos habitus, textasque procellis
Accingunt tunicas; exspirant nubila vultu:
In pluvias oculi manant, in flumina barbae.
Tum vero properi Menses turmamque coercent
Errantem, certoque dies examine figunt.
Arboreis primus foliis et vere renidet
Junius, intactam mentitus gramine vestem;
Hunc prope crinali redimitus tempora messe
Julius, et textis flavens Augustus aristis.
Quemque suus commendat bonos et discolor ornat
Gratia: sed reliquos florente supervenit aevo
Junius; huic tenerae formosus sidere lucis
Puniceum vultus fundit jubar, altaque pingunt
Lilia cervicem; primis florere putares
Ora rosis, vivosque croco flavescere crines;
Praeterea volucer membris niger aspera plausis
Brachia congeminat pennis, vincique dolentes
Antevolat Zephyros. Ergo cunctantis ad ora
Laetus herae, modo stridentum vaga regna Notorum
Irrumpit, modo praecipiti mirantia carpit
Astra fuga, celeri modo turbida nubila cursu
Praetervectus ovat, subjectaque fulmina calcat,
Cognatamque nivem liquidosque supernatat imbres.
Interdum tacitis delapsus ab aethere pennis
Florentes campos picturatamque recursu
Signat humum, teneroque immergit gramine plantas.
Assurgit calcatus ager, comitataque messis
Vestit iter, subitique ligant vestigia flores.
Ille Volovicia nuper quas laetus ab aula
Attulerat, geminas docili vocat arte sagittas,
Impingitque vagas Zephyris sequiturque volantes,
Et sua praecipiti depreudit spicula cursu.
Dimissasque manu capit, ignavasque severus
Arguit, et citius volucres transmittere nimbos
Hortatur, summisque jubet perferre procellis
Vulnera, ne noceant agris et aprica fatigent
Jugera, ne laevo contristent sidere messes,
Neu virides sternant insana tonitrua campos.
Dissiliunt illae, bifidoque frementia ferro
Nubila sollicitant, subito (mirabile visu)
Caeruleae,que Hiemes Tempestatesque Notique
Fulminaque et pavidis fugiunt cum Nubibus Imbres.
Insequitur jucunda Dies, formosaque Pboebe
Rorantes detergit equos, terrasque salutat
Phoebus, et aspectis gratantur sidera campis.
Luxuriant colles, et pubescentibus herbis
Parturiens crinitur ager, nituntur in altum
Purpureae segetes, et pulchra superbia messis
Vicinam fastidit humum cognataque quaerit
Sidera: laetatur tantis puer aureus actis,
Et reduces jam corde premit, jam voce sagittas,
Jam pharetra profert; et mille per oscula laudat
Ostentatque deae: rapit illa, ambasque benigno
Colligat amplexu, junctisque maritat in ulnis.
Fortunatae (inquit) Volovicia dona sagittae,
Et nimium sanctis tu fortunate sagittis,
Care puer! Tu moesta mihi detergis ab axe
Nubila; tu coelum laxas aperisque serenam
Convexi faciem, foecuudaque lumina campis
Derivas, famulumque jubes clarescere solem.
Et tu bisgemino nimium, Samogitia, telo
Fortunata Ducis! Redeunt antiqua colonis
Tempora, narratique tuis majoribus anni,
Ingenium moresque solo. Quam divite culmo
Plaustra gemunt! quantus falcis labor aspera linquit
Jugera! foecundus tanti stupet immemor anni
Campus, et ipsa suas non credunt horrea messes.
O me felicem tanto sub praeside divam;
Teque puer! tu tanta meis inopinus in oris
Concipis, inque tuas sacra gaudia transvehis Idus.
Hinc Anni duodena ducem te turba coronat.
Hic mihi nec niveis praeit hispida Bruma pruinis
Autumni ve decor, tenerive licentia Veris.
Illorum regina ferar, Volovicia cujus
Tempore majestas laetas succesit in urbes.
Sic ait: ast laeti per florea rura coloni
Conveniunt, onerantque rudi convivia ritu,
Kesponsantque deae: nec lento cortice cessant
Carmina, nec tenui vocem disperdere fago.
Exsultant alii juxta, florumque sereno
Imbre rigant mensas, roseaque aspergine ningunt,
Purpureoque diem certant perfundere nimbo.
Ast alii liquido spumantia cymbia zytho
Evacuant, madidamque bibunt cratere salutem.
Interea properat gelidis Autumnus ab oris
Caeruleis provectus equis, gemmantia bigas
Fraena monent, docilesque vetant errare smaragdi.
Hinc illinc comites: et largo Copia cornu,
Certaque Temperies, opportunusque laboris
Usus, et aestivis intervenientia curis
Otia, sollicitoque Quies defuncta labore.
His medius famulis Autumnus; at ardua longe
Nubila decurrit, trepidis circumvagus alis
October, tenuique levem secat aethera nisu,
Praesuleumque tuis tandem, Samogitia, campis
Affore vocali lituo modulatur honorem.
Obstupuit, fixitque vago vestigia gressu
Attonitis Aestas sociis: subit ipse moranti
Autumnus, geminatque novae primordia famae.
Non soli fortuna tibi placataque rident
Numina; tu patriis inducere sedibus unum
Digna virum, nobis fasces proferre potestas
Praesuleos, liumerisque leves eflundere vittas,
Cessit, et aurata Kiszkam redimire tiara.
Illa Voloviciis fuerint donata triumphis
Tempora, nunc eadem divinis gloria cedat
Fascibus, insignemque vehant super aethera laudem
Praesulis, et nostri celebrent praeconia Menses.
Bisgeminis domini tu fortunata sagittis;
Tergemina Cruce prosper ego, Soleaque coruscus
Praesulis, instantes patriae ridebo procellas.
Tu Gothicas longe fraudes odiumque minasque
Insidiasque fugas impaeatumque furorem,
Tutaque compositis praecingis littora curis.
Ast ego Taenarias pestes, quascunque sinistro
Nox genuit gremio, conjuratumque maligni
Concilium Ditis nostris avertere tectis
Conor, et ad Lethes longe depellere ripas.
Jam trepidant Erebo Furiae; trux Haeresis altum
Ingemit, et Stygiis artus religata catenis
Detumuit, dirumque caput viridesque totondit
Fronte comas; pridem serpentum animosa fatiscunt
Sibila, et avulsi tenuere silentia crines.
Quin etiam pingues alternis caedibus hydros
Vertice diripuit, vulsisque inhonora cerastis
Impietas luget, pariter ferale revulsit
Agmen Avarities, nudamque ingloria frontem
Taenariis foecundat aquis, lacerisque medetur
Anguibus; insultant victis Concordia, Virtus,
Relligio, Candor, passim per nostra vagantur
Limina: complentur sancto penetralia caetu,
Solennemque canunt dira de plebe triumphum.
Procedunt cum Pace Fides, passimque per urbes
Discurrunt, hilaresque canunt per rura choreas.
Ipse ego Justitiam stellantia linquere jussi
Culmina, cumque mea terris descendere Libra.
Illa nigros habitus pullataque tegmina gaudens
Exuit, et roseam per eburnea pectora vestem
Fundit, et in nodum tortis sublime capillis
Aedificat caput; in crines glomerantur honestis
Ignibus, et croceos adstipant sidera vultus.
Nec minus Astreae Clementia juncta sorori
Cognatum molitur iter, similisque videri
Gestit; Erythraea jam claudit jaspide pectus;
Jam roseo divina jubet consurgere cultu
Brachia; jam gemmis flavoque cacumine frontem
Exstruit, et raptis adcomit tempora stellis.
Tum subito celeres plantis accommodat alas:
Utraque linquuntur geminae stellata sorori
Limina, sidereamque dolent rarescere turbam.
At volucres illae nunc praetereuntia radunt
Nubila,- nunc levibus credunt vestigia ventis.
Pax avibus quacunque volunt, rabiemque frementes
Deposuere Noti, debellatique recumbunt
Ad scopulos fluctus, indignantesque procellae
Compositis tacuere vadis, junetisque vicissim
Arbor amat ramis, innectunt mutua quercus
Brachia, populeo respondet populus ictu,
Et platani platanis, ornusque remurmurat orno.
Accelerant divae; tandemque per aethera vectae
Arva procul, properisque virentia gramina carpunt
Passibus, exsultant valles campique supinis
Adrisere jugis, laetis Samogitia gaudet
Hospitibus tellus, redituraque tempora sperat,
Tempora fulgenti quondam signata metallo.
Cum communis humus, nondiscretusque colono
Luxuriaret ager, cum publica cresceret ultro
Spica, nec inscriptis staret lapis arbiter auris,
Undarentque favis quercus, totisque sonaret
Lactea tempestas fluviis, et vina tumerent
Amnibus, et dulces fremerent in pocula ripae.
Cum Furor, et coeco praeceps Audacia saltu,
Exsanguisque Timor, Luxus, Livorque secundis
Aeger, adhuc nostras non irrisere ruinas.
Quin age, si simili tanto sub Praesule cursu
Tempora provehimus, quid fortunata moramur
Saecula Praesuleas late proferre sub oras
Ocius, antiquoque dies mutare metallo?
Dixerat Autumnus; contra Titania virgo
Divinos Aestas monitus vocemque resolvit:
Adduxere meos iterum tua dicta labores
In studio certare pari, sed et aurea tecum
Tempora, quae teneri quondam cunabula mundi
Complexu fovere suo, notosque regenti
Saturno revocare dies, primique juventam
Solis, et auratas terris inducere luces.
Quare age, caeruleos mecum molire jugales
Lucentemque invade viam; stat amica parentis
Limina Naturae fortunatumque subire
Culmen, ubi laetis clauduntur Saecula tectis,
Audaci penetrare gradu. Sic fata, quadrigas
Poscit et aetheriam vocat ad sua munia turbam.
Hic ligat axe rotas, hic anhela voce requirit
Cornipedes, laetae quicunque per arva Dubissae
Pascitur, et notas hinnitu perstrepit undas.
Hic virides zonas et gemmea cingula late
Subligat, ingentesque jubet mordere Hyacynthos.
Floribus exstruitur currus, juga floribus halant,
Floribus undantes internectuntur habenae.
Nec minus excitus laetas Autumnus in oras
Nobile jungit iter: ligat immortalibus herbis
October biiugos, tenerisque decentia colla
Frondibus adcomit; liquidis circumfluus uvis
Temo rubet, sparsoque procul spumantia vino
Fulcra madent, agilesque rotae; laetosque jugales
Ebria fraena regunt; tum fidas Copia plantas
Associat, nudoque levis Vindemia passu.
Jam simul emissis provecta jugalibus Aestas
Praecipitat: facilis geminis substernitur aer
Curribus, alterni supponunt brachia Cori,
Invitantque Notos et fratris amica Favoni
Flamina, decrescit longe Samogitia; vixque
Respicit extremis abeuntia numina silvis.
Trans Numidos campos Atlantaeique recessum
Culminis effuso stat Fortunata profundo
Insula; clementi cujus latus aethera clivo
Possidet, et frustra circum latrantibus undis
Vapulat, audacique truces domat aggere fluctus.
Hic cum flagrantes radios totisque calorem
Exstinxit Capricornus aquis, damnataque Brumae
Culmina torpenti Titan decurrit Olympo,
Solvit equos tandem: mistis exercitus Horis
Attulit, hae demunt fraenos, gemmantibus illae
Expediunt armos phaleris, hae lora reponunt
Crinalesque toros, libertatemque jubarum
Dimittunt: aliae gratissima pascua fessis
Ostendunt, vallesque et flumina nota ministrant.
Ipse Lycaoniam Titan rediturus in Arcton,
Et nostram visurus humum, vestemque sacrumque
Perspicuo lavat amne caput: roseoque pudicis
Fontibus obluitur crines, colloque fluentes
Instaurat radios, et pulchrior amnibus exit.
Quattuor hic celso distincta palatia muro
Cernuntur, summis surgentia culmina tectis
Ostendunt imbres, et nubila turribus intrant.
Prima rudi late circumvallata metallo
Regia ferratis custodit lumina claustris,
Affligitque diem, ferrugineisque paventes
Sedibus expellit radios, solemque recusat.
Liventes illic Horae, ferrataque degunt
Tempora: caeruleis circum fulgentia pendent
Scuta tholis, galeaeque jacent, et multa quiescit
Cuspis et appensi vacuis thoracibus enses.
Nec procul exstructo domus altera fulgurat aere,
Quam solidi Menses et ahenea Saecula servant.
Carpit iners rubigo locum; contristat opacus
Lucida tigna chalybs, immansuetumque per aedes
Irradiat jubar, et spectantia territat astra.
Tertia jam niveis radiant fastigia muris:
Argento tabulata nitent, argentea stridunt
Limina, fulgescit laetis argentea turmis
Annorum series: spatiosa per atria ludunt
Mille Dies, ineuntque pari certamina passu.
Ultima sed reliquis aurata penatibus aedes
Nobilior; summum seductus in aethera vertex
Undantes infra nimbos nubesque serenus
Despuit, et ventos et hiulca tonitrua subter
Audit, et innubem semper videt aethere Phoebum.
Inferiore domo passim per aperta renident
Atria congesti lapides, quibus India mater
Aut Mareotis humus. Summi laquearia tecti
Vitrea crystallus gestat; stant lubrica gemmis
Limina multifidique gradus, dulcique superbos
Decipiunt errore pedes; non intus agrestis
Gemma micat; docti neglectus ab arte magistri
Longe moeret onyx, exelusaque moeret iaspis,
Invidus admisso lives, amethyste, smaragdo.
In medio late redolentibus aurea campis
Jugera nascentes herbas florumque juventam
Irriguo Titane fovent; hinc virgine nardo
Prata virent, niveis hinc pubescentia culmis
Lilia nituntur; stat coelibis inde ligustri
Candor, et infausto moerens hyacinthus amictu.
Hinc consanguineus campo pudor aurea laxat
Ora rosis, croceoque polum mentitur in astro.
Purpurei per prata Dies, aurataque ludunt
Tempora, tercentum rutilis in vestibus Anni.
Pars summas scandunt platanos aviumque querentem
Scrutantur patriam et dilecta cubilia vastant.
Pars viridi merguntur bumo, pressisque supini
Graminibus dulces exhalant pectore somnos.
Pars hilares plaudunt choreas, pars lilia parco
Ungue metunt, violisque comam vincire laborant
Errantem, sparsosque rosis frenare capillos.
Omnibus advigilat Pietas, nec cedere quemque
Annorum, nostrasque libet migrare sub oras
Ignorante dea. Molli tum forte rosarum
Acclivis solio, felicis ludicra turbae
Otia spectabat: dominam gavisa sedentem
Plebs hilarat, ludisque diem campumque fatigat.
Ecce autem Autumnus properisque jugalibus Aestas
Accelerant, subeuntque sacrae penetralia sedis.
Agnovere fores, et sponte reclusa patescunt
Limina; laxatis illuxit regia claustris,
Et rutili laetum circumfulsere penates.
Ut vero viridi Pietas videt hospita campo
Numina, consurgit, quis, ait, mea culmina vobis
Ostendit deus? an faustis Saturnia regnis
Saecula decurrunt iterum, Superumque relicta
Sede profanatas petierunt numina terras?
Lenis an Astreae Clementia juncta sorori
Terrestres jam sponte plagas, et vestra pererrat
Hospitia, humanasque diu subit exui in oras?
Dixerat: Autumnus placido cui reddidit ore:
O dea, cui tanti custodia credita regni,
Aurea cui rutilis paret cum Mensibus Aestas
Puniceique Dies: jussi tua limina certe
Felicesque domos et fortunata subimus
Culmina. Jam pridem superos Astraea penates
Liquit, et aethereis mutat Samogitica tectis
Rura. Quid Empyreae transmittere, diva, sorori
Auratos cunctare dies? sub praesule Kiszka
Aurea jam certe meditatur condere rursus
Saecula, mutatosque polis inducere soles.
Quare age, fulgentes annos aurataque quondam
Saecla Samogitiae felicibus insere terris.
Has vero quas laeta Cruces Soleamque tueris,
Praesuleum decus et nostrae solatia gentis
Auxiliumque gregis, pretioso tinge metallo,
Gemmatoque sacram ritu contexe tiaram.
Purpureum vittas tingat jubar, aurea tingant
Astra Cruces. Quis digna sacris insignibus addat
Lumina? Frondifluis quamvis Panchaia gemmis
Depluat, et circum pretiosis grandinet Indus
Beryllis, Seresque procul Nabathaea frequentent
Vellera, nulla satis divinis munera signis
Sufficient. Sublime tuo ditescere tantum
Stemma labore potest. Sic fatur: at illa verendas
Miratur volvitque Cruces, et cara propinat
Oscula, compressasque suis angustat in ulnis.
Tum proprios vocat artifices, quibus aurea curae
Saecula fulgentis pretio signare metalli,
Chrysoetem, Enockron, Lycabandorumque magistrum.
Hi nitidas fasces fortunatisque coronas
Regibus et gemmis fulgentia sceptra laborant.
Hi picturatas trabeas cinctusque coruscos
Sidoniis variant gemmis, bifidasque tiaras
Expediunt; tunc forte tibi, Mavortia, magni,
Ladislae, patris soboles, cui Moscliica pridem
Regna vovent populos, Enochrus pulchrumque soda-
Festinant opus et forti gestamina dextrae [les
Et capiti crinale decus. Jam clara pyropis
Sceptra micant, auro jam regia serta renident.
Quin etiam tibi fulmineas in casside cristas,
Summe exercituum Litavorum, Carole, ductor
Chodkiewiciade, clypeique decemplicis orbes
Urgebant: fratrique tuo, clarissime praesul,
Kisciadae, rigidoque gravem thoraca metallo
Nectebant, ensemque simul galeamque polibant.
Tunc dea: nunc coeptos paulum diiferte labores
Tergeminasque Cruces, quas cernitis (inquit) Eois
Fingite certatim gemmis, docilique tiaram
Instaurate manu, patrias ut pulcher ad aras
Kiszka micet, totusque meo consurgat in auro.
Sic monet: approperant illi, seseque vicissim
Hortantur: fulvum rapida fornace metallum
Liquitur, et pingues spirant pretiosa camini
Nubila. Chrysolithi fumant grandesque amethysti,
Leneque diffusis manat torrentibus aurum.
Huc ternas mersere Cruces, at protinus illae
Ferventes circum gemmas aurumque biberunt.
Et nitido fulsere sinu, liquidumque per auras
Effudere jubar; nec vilius infula lucet,
Et geminae subter radiantia tegmina vittae,
Laetae frontis bonos, gemmis operosus et ostro,
Bis consurgit apex: fixis hinc inde pyropi
Connivent oculis circum, vigilantque perenni
Lumine. Quae tanto variantur Parthica luxu
Cingula! quae tantum regum vinctura capillos
Serta nitent! Tamen ista tuis, pater inclite, cedent
Ornamenta genis; et dum vultuque sacraque
Fronte vacant longe, radios lucemque coruscam
Tutius effundunt; qualis, cum lotus honestum
Eoo sub fonte caput, pallentia primum
Lucifer astra fugat, mox depellendus et ipse
Ire verecundo Titana pudore fatetur,
Ora tamen roseasque genas et lucida frena,
Dum licet, et Nocti croceos ostentat amictus.
At dea, cum primum laeto gemmantia cultu
Dona videt, vocat Autumnum, ditemque tiaram
Porrigit auratasque Cruces; his praesulis (inquit)
Gloria perpetumque decus memorandaque fama
Crescat, et aeternos patriae conservet honores.
Quod superest, nostris deducere saecula tectis
Aurea, praesuleas ultro properamus in oras.
Vix haec ediderat, celerant, ultroque parentem
Auricomi cingunt Anni, laetaeque frequentant
Oscula, dimittique rogant, longoque redire
Exilio, nostrosque petunt habitare penates.
Tum Pietas: dabitur vobis, quod poscitis, (inquit)
Praesuleam visetis humum; sed jussa parentis
Quisque simul, quicumque sacras penetraverit oras,
Transferat; has nulli posthac remeare sub aedes
Attentare licet, nec ahenos sumere mores,
Ferratove meas habitu mutare lacernas.
Aurea vos estis soboles, vos divitis Aevi
Progenies: ego vos teneras sub luminis auras
E duxi: dignum nobis servate decorem.
Praeterea, postquam laetas venietis in urbes,
Semirutas aedes passim, sacrasque nitore
Collustrate, domos: nitidis altaria signis
Consurgant; quae forte sacro spoliavit amictu
Haeresis, antiquam sumant revocata decorem,
Et veniant niteantque suo cum praesule templa.
Sic illas intrare plagas, sic saecula terris
Instaurare decet, sic aurea Tempora nasci.
Sic ait, et flavos partitur ab ordine fratres.
Stabant tercentum formaque auroque corusci,
Omnes egregii vultu viridisque juventae
Flore; coloratis omnes in sidera pennis
Ire leves, volucrique relinquere nubila saltu,
Et felix ditare solum jurisque periti
Purpureas late messes inducere campis;
Omnibus ingenui manant in terga capilli,
Castigantque humeros et mollia pectora caedunt.
Hos Samogitiaeam Pietas jubet ire sub oram.
Haud mora: festinant illos Autumnus et Aestas,
Curribus invitant geminis: pars fulcra supini
Obsedere tholi, pars hispida strata protervo
Ascensu vellunt, pars suspendente volatu
Alternum cinxere latus vicinaque verrunt
Nubila, pars volucres frenant hilarique tumultu
Confligunt, pronique manus in verbera tendunt.
Excitat Autumnus properos: simul ignea loris
Vincula flagrantesque jugis effundit habenas
Turbidus, aeripedesque jubet celerare quadrigas.
Protinus exsiluere loco rapidoque volatu
Corripuere rotas, volucrique per aera saltu
Plejadas antevolant; liquidas temerarius oras
Axis, et aequorei secat humida regna tyranni.
Inde Noti Boreaeque terit Zephyrique tepentis
Regna, Lycaoniique rigentia claustra Bootae,
Bistoniumque cacumen Hyperboreasque pruinas.
Anteeunt sese pariter pariterque sequuntur,
Alternantque fugam per aperta serena jugales.
Et quamcumque plagam geminus praetervolat axis,
Hac alacer solidis palantia nubila pennis
Detergit Boreas, hac formosissimus aer
Pendentes indurat aquas, nimbisque fugatis
Purpureo mitis regnat clementia coelo.
Arrisit longe visis Samogitia felix
Numinibus, festoque levem dedit omine plausum.
Laetantur passim montes, passimque per agros
Et platani comites alnis et quercubus orni
In numerum laetis exsultavere choreis.
Parte alia vallesque cavae, collesque supini
Prosiliunt campis et circumstantia nutant
Culmina. Quin etiam toties a montibus Echo
Felicem- Kiszkam, quo praesule tanta propinquent
Numina, congeminat: studiosaque silva canenti
Respondet, platanique sonant, mutaeque loquuntur
Convalles, repetuntque sonum discentia saxa;
Et pariter Kiszkam montes, freta, nubila clamant.
Ut vero laetis fulgens comitatus in oris
Constitit, et totis resplenduit infula campis
Aurataeque Cruces, fulvaeque per arva cohortes
Explicuere gradum, subito (mirabile dictu)
Templa micant auro, nitidis altaribus aurum
Fulgurat, alludunt auro fulgentia Divum
Limina, suspensae vigili flammantur in auro
Lampades, insertis circum sacra pallia gemmis
Irradiant, pateraeque micant, calicesque renident.
Paene Myeonaeis efficta coloribus ora
Coelituum fulvo spirant animata metallo:
Miranturque sacro vultus clarescere luxu.
Ipse Semiramio quoties insignis in ostro
Praesul honoratas late procedit ad aras,
Mystarum comitante choro, procul aurea spargit
Lumina, purpureoque vias illustrat amictu.
Illi siderea s urgens a fronte tiaras
Scinditur, et geminum capiti partitur honorem.
Par vertex utrinque nitet, par vestit utrumque
Lux apicem, pariter gemmarum clarus uterque
Cingitur excubiis, vivos innoxius ignes
Dissipat hinc habitans medio saphirus in auro,
Hinc viret in flammis hyacinthus, et inde superbo
Agmine dispositi micat igneus ordo pyropi.
Miratus longe tantos crebrescere cultus
Axis, et inspectis vinci polus invidet astris.
Quin etiam spreto suspirat ab aethere moestus
Lucifer, inque sacrum cuperet migrare tiaram.
Quid memorem, tenui quae circum texta metallo
Pallia descendant humeris? satiata pudico
Murice praesuleam nectunt subtegmina vestem.
Vicit acus pretium; vicit, quos nevit honores
Ambitiosa colus; gemmatis nobile signis
Argentum nitida firmat vestigia virga;
Annulus induto digitos accendit in auro.
Linigeri circum proceres niveusque senatus
Praesuleum late cingunt latus. Undique largus
Dispensat radios fulgor; populusque patresque
Attonitis inhiant oculis visuque fatiscunt,
Inque suo nimium cognoscunt praesule solem.
Ipsa novo felix subiit juvenescere cultu,
Visaque florentem Samogitia sumere vultum.
Auro prata virent, silvae crispantur in aurum,
Festa micant auro, laxat pretiosa ruentes
Libertas fluvios electra et lucida volvens
Flumina riparumque moras pontesque recusat.
Tunc pater Autumnus rutilam per amoena catervam
Rura jubet festasque domos et amica vagari
Moenia. Discurrunt illae, vulgoque per urbes
Permistis errant cuneis: Mednikia saltu
Hi juga sollicitant, ubi pontificalis habetur
Exedra, Vorniacis quae nobilitatur ab undis,
Et sacra apostolici primatibus aede senatus.
Fontibus Aoniis hi nobilis arva Crosentae,
Rosenios illi, fora judicialia, campos.
Szaulos Janiscosque alii, Skudosque Krokosque
Plongianosque lares Citovianosque recessus,
Atque Salictopolin, Chodkieviciamque Cretingam
Transcendunt, veterisque procul saxeta Birutae.
Quos ubi dilapsos passim Samogitia vidit,
Ite, inquit, pueri, nostros peragrate penates.
Ite, coloratis aeternum ludite campis,
Ipsa meas vobis urbes, mea templa relaxo
Ruraque felicesque domos: removete malignam
Finibus Invidiam Fraudes Morbosque Famemque.
Ducite Virtutes: passim Concordia Paci
Juncta per expositas figat vestigia sedes.
Cumque Fide Pietas tuta regione vagentur.
Ite, quatergeminum Solis torquete laborem.
Prima mihi procedat Hiems, non aspera semper,
Nec nimias hirsuta nives, non frigore torpens,
Sed misto mansueta Noto; decor inde sereni
Veris, et aestivi dementior aura Favoni
Purpureis me pingat agris; me messibus Aestas
Induat; Autumnus me dulcibus imbuat uvis.
Dixit: et optanti jurarunt numina divae.
VIII. Aureum saeculum
[recensere]Urbano VIII. Pontifice O. M. orbi invectum, anno MDCXXIII.
[recensere] (Hoc poema nunc prima vice imprimitur.)
Argumentum poematis. Anni MDCXXIII. Aestas discessum ex Italia apparat, Julio exeunte. Moratur proficiscentem mensis Augustus, inaugurationem Pontificatus Urbani YIII. et suorum templorum felicitatem caussatus. Ambo dein, procurata rite Italia, studio gratificandi novo Pontifici, in longinquam Aurei Saeculi insulam proficiscuntur; ea est una Fortunatarum incognita, quae jam inde a mnltis saeculis exulantes Aureae Aetatis annos, suo in complexu, procul ab aditu mortalium fovet. Eo ut Aestas atque Augustus pervenere, aureum primum Summi Pontificis diadema in Aurei Saeculi officina fundi, palliumque contexi pontificium jubent- Deinde frequentissimum Aureorum Annorum comitatum adsciscunt, atque in Italiam revehunt, longoque post temporum intervallo repetitum Aureum in Latio Saeculum condunt.
Aurea Romanis redeuntia Saecula fastis,
Urbanumque Patrem, sacro cui lucidus auro
Annus init, niveique evolvunt tempora Menses,
Conditaque Hesperio canimus nova regna Quirino.
Phoebe, mone, si non solitis Helicona choreis
Et nemora et riguis vocalia fontibus antra
Contigimus. Tuque, o Latii nova gloria regni,
Cui sese fatis aperit melioribus Aevum,
Aureaque illimi decurrunt Saecula rivo,
Quem modo magnarum sublimem in cardine rerum
Terrasque aetheriasque domos Ditemque profundum
Frenantem imperio et late ditione prementem
Suspicimus longe, mediaque e plebe minores
Dardanio insignem lituo trabeaque verendum
Miramur, solioque altum veneramur eburno:
Da veniam, et longe per aperta, per invia rerum
Vadentem, et magna laudum regione vagantem,
Ipse voca retro tua per vestigia vatem.
Atque mihi (quamquam attonitus procerumque Du-
Consiliis, sanctas assuescis regibus aures, [cumque
Europaeque Asiaeque minas, lateque per orbem
Motarum causas irarum et proelia differs,)
Dexter ades, vanumque humiles ne despice curas.
Atque adeo, qua se immensus tibi pandit Olympus,
Plurimaque aerii de verticibus Parnassi
Annuit et supplex tendit tibi brachia laurus,
Ingredere, et dubiis jam dudum allabere coeptis.
Pronus Hyperboreis jam se referebat ab oris
Phoebus, et aestivo squalentes tramite Chelas
Attonitis remearat equis; Oenotria rura
Spicea detonsis Aestas peragrabat aristis.
Agnoscunt longe segetes, dominaeque reclines
Submittunt culmos, et amicum numen adorant,
Pronaque sidereis affigunt oscula plantis.
Illa levis Zephyri dubio suspensa volatu
Fertur, et extremas delibat passibus herbas.
Siderei retro comites: Aestatis hiulcum
Sidus, et Icarii latrator Sirius astri,'
Assuetum comitantur iter, longeque refusae
Vestis adulanti demulcent tegmina cauda.
Tum vero tepida volucres caligine nimbi,
Et liquidis properant invecti curribus Imhres,
Laetaque Temperies, et amoena fronte Serenum.
At circum properi Menses turmamque coercent
Errantem deusoque Annos examine vallant.
Arboreis primus foliis et vere renidet
Junius, intactam mentitus gramine pallam;
Et prope crinali velatus tempora lauru
Julius; ingenuam tenerae lanuginis umbram
Irradiat vultus: primis florere putares
Ora rosis, vivosque croco flavescere crines.
Ille coloratis delapsus ab aere pennis,
Florentes campos picturatamque recursu
Signat humum, teneroque immergit gramine plantas.
Assurgit calcatus ager, comitataque messis
Vestit iter, subitique ligant vestigia flores.
Et quacunque vocat, subito (mirabile visu)
Armataeque Hiemes Tempestatesque Notique
Fulminaque et pavidis fugiunt eum Nubibus Imbres.
Insequitur formosa dies, terrasque salutat
Phoebus, et aspectis gratantur sidera terris.
Luxuriant colles et pubescentibus herbis
Parturiens crinitur ager: nituntur in auras
Purpureae segetes, et pulchra superbia messis
Vicinam fastidit humum. Jam Julius oram
Italiae gelidasque fuga superaverat Alpes.
Ecce autem Hesperias remeans Augustus in oras
Caeruleis properabat equis; gemmantia bigas
Frena monent, doeilesque vetant errare smaragdi.
Excipiunt comites: et pleno Copia cornu,
Affinisque labor, eonsanguineusque labori
Usus, et aestivis intervenientia curis
Otia. Nubivagos Lybicis flectebat ab arvis
Rumor equos, properisque retro vaga Nuntia turmis.
Omnes Urbanum Urbanique ingentia facta
Clamabant, magnaque Urbanum voce ferebant:
Scandat io, ter magnus, io trabeata curulis
Fulcra tori, ter io sacro caput inclitus auro
Procedat, Latioque pater considat in ostro.
Obstupuit, fixitque vago vestigia gressu
Attonitis Aestas sociis; subit ipse moranti
Augustus, geminatque sacrae primordia famae.
Urbanus tua, mater, ait, felicia ditat
Tempora; quid gelidas currum moliris in Alpes?
Siste, parens: non Sicania tibi turgida fruge
Arva tument, nudisque fluit vindemia plantis:
Non tibi Triptolemi volucrum religata draconum
Plaustra jubis, frugumve potens regina Cybele,
Iracundorum curru raptata leonum,
Aut iterum Siculis ululata Proserpina campis,
Sed Latii pia regna Patris, sed dives honorum
Annus, et in longos venientia gaudia fastos,
Urbanusque pater. Risit Titania contra
Mater et haerentem nimiis circumdedit ulnis
Et roseos parvo submisit ad oscula vultus.
Fortunate puer, tibi jam Saturnia rursum
Saecula, narratique fluent majoribus anni,
Et quondam aurifera currentia tempora vena,
Cum communis ager, cum publica surgeret ultro
Spica, nec inscriptis staret lapis arbiter arvis,
Cum fluerent querceta favis, plenisque sonaret
Lactea tempestas fluviis, et vina tumerent
Amnibus, et dulces fremerent in pocula ripae.
Et nunc quanta seges campis! quam mite Latino
Ingenium moresque solo! quam creber aristis
Flavet ager! Laetus tanti stupet immemor anni
Campus, et ipsa suas non credunt horrea messes.
O fortunatam tanto sub praeside rerum
Italiam! Religant arctae fera Bella catenae,
Insanosque Metus impacatosque Tumultus
Armaque Letheis cohibet Concordia ripis.
Horrescunt Erebo Furiae, fugere Timores,
Germanaeque acies et iniqui proelia Rheni
Festa coronatis referunt vexilla triumphis.
Ipse etiam sacras mentitus casside vittas
Alberstadiades Bojorum inglorius arvis
Signa refert, turpique inhonorum vulnere tergum.
Luget Avarities, vulsosque incompta capillos
Impietas: pridem serpentum animosa fatiscunt
Sibila, et avulsi tenuere silentia crines.
Insultat passim domitis Clementia monstris
Et nivea cum Pace Fides, passimque per urbes
Discurrunt, thyasisque Oenotria moenia lustrant.
Ipsa ego Justitiam stellantia linquere jussi
Culmina, cumque mea terris descendere libra.
Quin, age, si simili placido sub praesule cursu
Tempora provehimus, quid fortunata moramur
Saecula Dardanias ultro revocare sub oras,
Aetatemque rudis mundi, primique juventam
Solis, et auratas terris inducere luces,
Et sanctos meliore dies reparare metallo?
Atque adeo aetherios mecum molire jugales
Ignotasque invade domos. Sedet, aurea magnae
Limina Naturae Fortunatumque subire
Culmen, ubi laetis arcentur Saecula tectis,
Insuetis tentare viis. Sic fata, quadrigas
Poscit et aetheriam vocat ad sna munera turbam.
Hic ligat axe rotas; hic anhela voce requirit
Cornipedes, quicunque herbosi in margine Sarni
Pascitur et notas hinnitu perstrepit undas,
Qui Fabarim campisque procul fugientis Himellae
Flumen amat, vitreoque jubas adspergitur Arno;
Hic virides zonas et gemmea cingula late
Subligat, ingentesque jubet mordere hyacinthos.
Floribus exstruitur currus, juga floribus halant,
Floribus undantes internectuntur habenae.
Nec minus excitus notas Augustus in oras
Urget iter: properos ligat immortalibus herbis
Quadrijugas, croceisque super Concordia comit
Colla rosis: famuli supponunt brachia Cori,
Invitantque Notos et fratris amica Favoni
Flamina; nec lentis Aquilo juvat esseda pennis.
Jam Latium, jam Roma latet, jam conditur altum
Ionium, et magnus retro fugit Appenninus;
Aviaque obliquo decrescit Etruria visu.
Stat super Hesperii secreta cubilia Solis
Et Brasiles campos, aliaque ignava pruina
Aequora Callaicis indelibata carinis
Insula, supposito quae late nubila dorso
Possidet, et frustra circumlatrantibus undis
Vapulat, et refugam curvo domat aggere Thetin.
Hic ubi Riphaeas hiemes damnataque brumae
Astra pruinoso Titan decurrit Olympo,
Sistit equos tandem; mistis Nereides Horae
Obsequiis dominas circumstipantur habenas.
Hae teretes demunt frenos, gemmantibus illae
Expediunt armos phaleris, hae lora reponunt
Crinalesque toros libertatemque jubarum
Dimittunt. Fessi per vitrea tecta jugales
Crystalli stabulantur aquis, stratisque recumbunt
Floribus, et vitreis carpunt praesepibus algas.
Ipse pater Phoebus primo rediturus Eoo
Perspicuo lavat amne eaput, colloque fluentes
Instaurat radios, et pulchrior amnibus exit.
Quattuor adverso secreta palatia muro
Pone sedent; croceis surgentia culmina tectis
Offendunt imbres, et nubila turribus intrant.
Prima cavis late circumvallata cavernis
Regia ferratis custodit limina valvis
Affligitque diem, ferrugineisque paventes
Sedibus absterret radios, solemque recusat.
Liventes illic Horae ferrataque degunt
Tempora: caeruleis circum fulgentia pendent
Scuta tliolis, galeaeque jacent, et pinguia tabo
Spicula et appensi vacuis thoracibus enses:
Nec non et regum exuviae, perfossaque centum
Arma locis, passaeque immania vulnera parmae.
Nec procul educto domus altera fulgurat aere,
Quam solidi Menses, et Ahenea Tempora servant.
Carpit iners rubigo locum: contristat opacus
Aerea tecta chalybs, immansuetumque per aedes
Ingeminat jubar, et spectantia territat astra.
At vicina micant niveis fastigia muris:
Argento tabulata nitent; argentea fulgent
Limina: colludit laetis Argentea turmis
Annorum series, geminat certamina passu.
Stant flammae ingentes stellarum, et aperta serena;
Illustres animas venientum et ludicra castra
Accipiunt, magnoque heroas lumine cingunt.
Aurea se contra mediis immiscuit astris
Aula; peregrinum seductus in aera vertex
Undantes infra nimbos nubesque serenus
Despectat, ventosque et hiulca tonitrua subter
Audit, et innubis fruitur caligine coeli.
Infra orbis geminus, pelagique tumentia regna
Armatusque tonat Boreas, coeloque minantes
Aeolii fratres, motique insania ponti.
Ipsa immota manet, nullis obnoxia ventis,
Heroum domus, et liquido circumfluit igni.
Stant intus spatia Annorum Mensesque Diesque
Temporaque et sacris descriptum legibus Aevum,
Plurimaque innumeris currentia Saecula metis.
Interiore domo passim per aperta renident
Atria congesti lapides, quibus India mater
Aut Pelusiaci Memphis regina Canopi,
Levataeque trabes auro, Aethiopumque ruina
Silvarum, et flava pendentia limina cedro,
Lubricaquc insertis radiant laquearia gemmis.
In medio late redolentibus Aurea campis
Jugera nascentes herbas florumque juventam
Irriguo Titane fovent: hic virgine lauru
Prata virent, illic tremulis argentea culmis
Fluctuat et trepidae tenuis seges annuit aurae.
Hinc consanguineus campo pudor aurea laxat
Ora rosis, croceoque polum mentitur in astro.
Purpurei per prata Dies, aurataque ludunt
Tempora tercentum rutilis in vestibus Anni. [tem
Pars summas scandunt platanos, aviumque queren-
Scrutantantur patriam, et dilecta cubilia vastant.
Pars viridi merguntur humo, pressisque supini
Graminibus dulces exhalant pectore somnos.
Pars levibus ludunt thyasis, aut lilia parco
Ungue metunt, violisque comam vincire laborant
Errantem, sparsosque croco frenare capillos.
Omnibus advigilat Pietas, nec cedere quemquam
Annorum, nostrasque datur remeare sub oras,
Ignorante dea. Molli tum forte rosarum
Acclivis solio, felicis ludicra turbae
Otia spectabat; clominam gavisa sedentem
Plebs hilarat, ludisque diem campumque fatigat.
Ecce autem Augustus properisque jugalibus Aestas
Approperant, subeuntque sacri penetralia regni,
Agnovere fores, ultroque adaperta patescunt
Limina: dimotis illuxit regia valvis,
Et nivei laetum circumfulsere penates.
Continuo Pietas: quis, ait, mea limina vobis
Ostendit deus? an Latiis Saturnia regnis
Saecula decurrunt iterum, Superumque relicta
Sede profanatas petierunt numina terras?
Sic mater. Matri roseo sic filius ore
Augustus, fremitu socii nutuque sequuntur:
O dea, cui magni custodia credita regni,
Aurea cui rutilis paret cum Mensibus Aestas
Puniceique Dies: non nos incertus adegit
Error inaccessas saeclorum accedere sedes,
Non huc fraude viae, non tempestatibus acti,
Sed nos Patris amor, Latiis qui praesidet arvis,
Terrarum late et vasti moderator Olympi
Magnorumque potens regnorum Erebique severus
Arbiter, ignotas evadere jussit ad oras,
Rimarique vias Annorum, et divitis Aevi
Regna sequi; neque enim priscis currentia fatis
Aereaque, aut quondam fatali horrentia ferro,
Aurea sed Latiis molitur saecula terris.
Quare age, fulgentes Annorum e plebe catervas
Siste Patri; neu pulchra suis cum Mensibus Aestas,
Aut ver, aut pulchro veniens Autumnus in auro,
Aut glacialis Hiems Laurentibus exulet arvis.
Neu capiti crinale jubar sanctusque tiarae
Desit honos, circum gemmantibus exstrue sertis
Dardaniis diadema comis; neu desit, amoena
Quidquid inauratis despumat Iberia ripis,
Quod gelida Boreas tepidaque Favonius aura
Educat, Eois quod parturit Eurus arenis.
Audiit, et laetos Pietas placidissima vultus
Advertit, magnumque Urbani nomen adorat.
Tum Brontem Steropemque vocat, quibus aurea curae
Saecula, gemmifero que Annos lustrare fluento.
Hi picturatas trabeas cinctusque curules
Et nitidas fasces fortunatisque coronas
Regibus et vivis animant diademata gemmis.
Tum dea: nunc coeptos, inquit, differte labores,
Atque aurum atque omnes operum depromite gazas.
Infula tergeminis circum redimita coronis
Artifici properanda manu, quae dives honoro
Sidere, tot regnis late populisque verendam
Caesariem comat: Latias ut pulcher ad aras
Sideribus sculptoque argenteus ardeat igne
Urbanus, seseque meo miretur in ostro.
Sic ait. At resides humeris haud segnis amictus
Rejicit exsertatque toros atque ardua nudus
Brachia festinus Steropes acerque Pyracmon.
Continuo fulvum sacra fornace metallum
Liquitur. Exsudant pingui pretiosa camino
Nubila; chrysolithi fumant, grandesque amethysti,
Et riguis lentum manat torrentibus aurum.
Ilieet humectae spumoso in flumine vittae
Ferventes circum gemmas aurumque biberunt,
Et teneram late lucem sacrumque per auras
Effudere jubar; gemmis operosus et auro
Ter surrexit apex; fixis hinc Nebrides atque hinc
Connivent oculis circum vigilantque perenni
Sidere: ceu radiat Titan cum lotus honestum
Eoo sub fonte caput, pallentia primum
Astra fugat, roseasque genas et roscida frena,
Dum licet, et Nocti croceos ostentat amictus.
His, inquit Pietas, Laurentia comere gemmis
Tempora, solemnique Urbanum cingere ritu,
Vos, Auguste, decet, vos, magnae Aestatis alumni.
Quod superest, nostris deducere saecula regnis
Aurea, Dardanias ultro properamus in oras.
Vix haec ediderat, celerant ultroque parentem
Auricomi cingunt Anni, laetaeque frequentant
Oscula, dimittique rogant longoque redire
Exilio, et pridem desueta accedere regna.
Tum mater: Dabitur vobis, quod poscitis, inquit,
Ausoniam visetis humum, sed jussa parentis,
Ausonias quicunque celer penetraverit oras,
Transferat: has nulli posthac remeare sub aedes,
Nec rudis argenti vel alienos sumere cinctus,
Aut chalybe intextas liceat circumdare vestes.
Aurea vos estis soboles, vos divitis Aevi
Progenies: ego vos teneras sub luminis auras
Eduxi; dignum nobis servate decorem;
Sic Latias intrare plagas, sic saecula terris
Instaurare decet, sic aurea tempora nasci.
Haec ait, et flavos partitur ab ordine fratres:
Stabant tercentum formaque auroque corusci,
Sideream induti chlamydem, quam Perside gemma
Ipsa parens olim Tyrioque illuserat ostro.
Omnes egregii vultu viridisque juventae
Flore, verecundam picti lanuginis umbram,
Pulchra coloratis omnes in sidera pennis
Ire leves, volucrique relinquere nubila saltu.
Omnibus irrigui manant in terga capilli,
Cervici decus et levibus ludibria ventis.
Nec mora, festinant; illos Augustus et Aestas
Cognatis juvere rotis. Pars fulcra supini
Obsedere tholi, pars suspendentibus Euris
Alternum cinxere latus, vicinaque verrunt
Aurarum spatia, et Zephyros aut nubila frenant.
Pax avibus, quacunque volant; lateque minaces
Detumuere Noti, debellataeque recumbunt
Ad scopulos undae placidis irrepere tonsis.
Ipse sopor blandaeque volunt dormire procellae,
Et quacumque polum geminus praetervolat axis,
Sauciaque inscripto clarescunt nubila sulco,
Hac alacer solidis palantia nubila pennis
Detergit Boreas, hac formosissimus aer
Pendentes indurat aquas nimbisque remotis
Caeruleo mitis regnat clementia coelo.
Jamque adeo Hesperio circumvaga littora ponto
Praevecti, et Siculi superant capita alta Peiori.
Arrisit longe visis Oenotria tellus
Hospitibus, festoque levem dedit omine plausum:
Insultant campis luci, passimque per agros
Et platani comites alnis et quercubus orni
Laurique piceaeque et coniferae cyparissi
In numerum laetis exsultavere eboreis.
Ipse etiam aerias pater Apenninus ad auras,
Quamquam ingens senioque gravis totamque profun-
Hesperiam atque imis habitat radicibus Orcum, [dus
Succutitur, Tetricasque et nubiferum Soracte
Hortatur vastos moliri carmine saltus.
Parte alia vallesque cavae collesque supiui
Gargaraque et summi fumantia saxa Vesevi
Prosiliunt campis, et circumstantia nutant
Culmina: densantur vulgo glomerata solutis
Hinc atque hinc dumeta choris; ipsi aequore Tusco
Immanes migrant scopuli avulsaeque profundo
Turrigerae rupes et navifragum Scylacaeum,
Quaeque abdunt medio caput Acroceraunia coelo,
Perque omnes tumulosque et stagna herbosa vagantur.
Interea argutae respondent camina pinus
Magnorum assensu nemorum, perque avia lustra
Perque undas perque antra procul levis assonat Echo
Urbanum, cava saxa canunt silvaeque loquuntur
Urbanum, Urbanum liquentia flumina dicunt
Aeriique procul montes atque ordine longo
Ducentes repetunt iterata vocabula silvae.
Ut vero Hesperiis fulgens comitatus in arvis
Constitit, et Latiis apparuit infula campis,
Annorumque greges fulvaeque per arva cohortes
Explicuere gradum: subito (mirabile visu)
Visa sibi priscos appingere Roma colores,
Atque auro septemgemini flavescere montes.
Templa micant auro, niveis altaribus aurum
Fulgurat, alludunt auro fulgentia Divum
Limina, suspensae vigili flammantur in auro
Lampades, insertis circum sacra pallia gemmis
Irradiant, pateraeque micant araeque renident,
Annosaeque Deum moles circique colossique
Arduaque auratis lucent Capitolia tectis..
Ipse Palatina quoties insignis ab aula
Magnus adoratas se fert Urbanus ad aras
Purpureo stipante choro, procul aurea vibrat
Lumina Sidonioque vias illustrat amictu.
Illi siderea triplex a fronte tiaras
Tergeminum late capiti circumdat honorem,
Atque auri rigua face gemmarumque serenis
Cingitur excubiis, vivoque innoxius igne.
Hinc habitat tereti pulcher saphirus in aufo,
Hinc circumpositi micat aemulus ordo pyropi.
Quid memorem, Eois quae circum asperrima baccis
Pallia demigrent humeris? quater ebria poto
Murice purpuream nectunt subtegmina pallam,
Innexique auro Maeandri, et concolor undis
Fluctus et affusi filis simulacra profundi.
Purpurei circum proceres Latiusque senatus
Romuleum late cingunt latus; undique largus
Dispensat radios fulgor; populusque patresque
Attonitis inhiant oculis visuque fatiscunt,
Inque suo nimium cognoscunt praesule solem.
Ipsa novo felix subito juvenescere cultu
Visaque florentes Oenotria sumere vultus;
Et passim in terras subitis cadere imbribus aurum
Camposque fluviosque ipsasque in collibus herbas
Graminaque et summis stantes in montibus ornos.
Auro prata virent, horti crispantur in aurum,
Flavaque proceras circumdare bractea laurus,
Et virides vulgo nemorum pallescere rami,
Laetaque non iisdem vestiri frugibus arva,
Sed tremulis aurum paulatim appendere culmis
Incipiunt, gravidaeque auro curvantur aristae.
Nec minus interea bacchantum prodiga sistit
Libertas fluviorum, atque auro undantia volvens
Flumina riparumque moras pontesque recusat.
Jamque procul magni canis ex Alpibus amnes
Praecipitant, Rhodanusque et lympha binominis Istri
Et pater obliquo riparum errore superbus
Eridanus rutilo praelabitur arva fluento;
Et Nar et vitreis bene decolor Aufidus undis,
Vulturnusque Lycusque ruunt, ruit aureus Aesar
Adduaque et pictis formosa Druentia ripis,
Et Trebia, et fastis olim damnata Latinis
Allia divitibus redimit sibi nomen arenis,
Flavarumque sonat pretio Thrasimenus aquarum.
Ipse etiam pater undosis Tiberinus ab antris
Clarior erumpit, raucoque volubilis auro
Obloquitur, riguoque illuminat arva metallo,
Urbibus et centum late centumque Latinis
Se circum exsolvit populis censuque superbit.
At pater Urbanus rutilam per amoena catervam
Rura jubet Latiasque domos et amica vagari
Moenia; discurrit rutili grex aureus Anni,
Atque liilares ducunt choreas vulgoque per urbes
Permistis errant cuneis: hi Tibridis oram,
Sarrastes alii populos atque antra severae
Aegerise et late campos Aniene sonantes;
Hi Fescenninas arces planosque Faliscos
Sirenumque domos Lacedaemoniumque Tarentum
Et Circes tumulos et Dardaniae Caietae
Sollicitant; alii Lavinia regna remensi
Soractisque cacumen oliviferosque Sabinos
Eridanique amnes et Iapigis arva Timavi
Exsuperant Liguresque intempestasque Graviscas.
Quos ubi dilapsos Latiis pulcherrima campis
Roma Palatini prospexit ab aggere muri:
Ite (inquit), pueri, nostros peragrate penates,
Ite, coloratis aeternum ludite campis.
Ipsa meas vobis Urbes, mea moenia pando
Ruraque florentesque domos. Arcete malignam
Finibus Invidiam Fraudumque latentia castra,
Vesanamque Famem et Stygiis sita Bella cavernis.
Ducite virtutes: passim Concordia Paci
Juncta per Ausonias figant vestigia sedes,
Cumque Fide Pietas tuta regione vagentur;
Ite, Dies, ite, optati mortalibus Anni,
Ite, quatergemmum solis torquete laborem.
Prima mihi procedat Hierns non invida campis,
Aut nimias hirsuta nives nec frigore segnis,
Sed tepido mansueta Noto; decor inde sereni
Veris et aestivi dementior aura Favoni
Purpureis adspiret agris; exuberet Aestas
Frugibus; Autumnus juga mitibus induat uvis.
Dixit, et optanti jurarunt Saecula Romae.
IX. Hymenodora.
[recensere]Honore et Gloria internuntiis, Illustrissimis sponsis Joanni Stanisiao Sapieha, M. D. L. Curiae Mareschalco, Slonim., Msci., Bovien., Bludzin., Tasnoven. etc. castellorum Praefecto, et Annae Chodkiewiciae, Palatini Vilnensis filiae, Academiae Vilnensis nomine oblata anno MDCXX.
[recensere]
Academia Gloriam ad occentum invitat.
Alarum volucri remige quae polos
Incomprensa secas, vivida Gloria,
Tectis labere fulgurantis aulae,
Irritaque tubam sonantiorem.
Quo jubet Hymen, reboet plausu,
Tuba sidereis fabricata jugis,
Nutrita fausto culmine,
Littavica cantet Lumina,
Lucida coelis,
Lucida terris.
Illa voce tonet buccina ductilis,
Qua mentes facibus corripit aemulas:
Ut praeconia laudis aeviterna,
Concors posteritas perenniore
Inaret caelo, marmore signet.
Sic adferiat clangore polum,
Ut ornet augustos toros,
Ut ornet illustres choros,
Aere canoro,
Aere sonoro.
Regalis solii qui gerit indicem
Virgam, qui patriae fulget honoribus,
Quem sedes sibi destinat curulis,
Joannes sociat toro Sapieha,
Litta vi Martis Caroli natam,
Ergo nutrix Gloria mentis,
In orbitae tereti globo
Toros alumni concine
Perpete plectro,
Perpete sistro.
Raptus quadrijugis Heliadum pater
Matutinus ubi gurgite prosilit,
Seu lassos ubi diluit jugales
Lympha Sauromatum loquaciore.
Illic procerum cantandus Hymen.
Illic thalamus laude Joannis
Ornetur, et, consors tori,
Anna decus audiat inclitum
Aere canente,
Aere decente.
Si quid porro queunt nunc Academica
Pubis plectra, ruat vis animosior.
Lapsus Pieriis jugis Apollo
Irritet citharasque nabliumque.
Totis Helicon resonet sistris,
Promat modulos turba novena,
Junctique buccinae tuae,
Regina mentis, Gloria,
Astra pererrent,
Dona perennent.
Academia internuntio Honori.
Incola domus stellantis, arduae consors
Virtutis Honor, annecte, quas soles, pennas,
Pronusque penetralia subi, serenatus
Ubi resonat Hymen, ubi chelys voces
Agitata dispensat, ubi garriunt plectra,
Laxantque plantis cursitantibus frenos;
Illic Sapieha Curiae Mareschalco
Annaeque, natae Caroli Ducis, sponsis
Laetissimus grataberis hilares soles;
Obsequia nostra, provolutus augusta
Ante solia procerum, dicabis aeternum,
Virtutis insuper arduae dabis dona,
Eruta penu perenniore convexi,
Quae nec cinis praedo dolosus arrodit,
Nec edace caries vitiat insolens dente,
Nec tempus irremeabile obruit punctis,
Hoc, Honor, ages, qua potes et assoles arte,
Sinuosus illabere, modestus abscede.
Honor internuntius ad illustrissimos sponsos.
Ad plausus hilares venio Virtutis alumnus,
Nutritor mentis nobilioris, Honor.
Munera sidereis fabricata decentia gazis,
Non Aganippaeis fontibus hausta fero.
Illa tibi, Marschalce, dico sponsajque vicissim,
Maxima sint, opus est, quae dat amicus Honor.
Prensus Hydaspaeis vitiabitur unio ripis;
Quae tribuit Virtus praemia, vera puta.
Hymenodoron.
Mars sertis redimitus nuptiali vehitur essedo, altera manu citharam, ensem et sagittam altera librans. Supra nubem, reclivis Astraea gemina Cruce Tela sociat, Pietate adjuvante, hoc adjecto:
Proxima Dis Pietas vel ahenea Pergama vincit.
Aemula Pietas.
Mars, quid agis! socias bellacia spicula plectris!
Allambuntque tibi florea serta caput!
Haecne duellanti salierunt barbita quondam,
Cum conjurata caede nataret bumus?
Sors alterna placet, probat boc Astraea vel ipsa,
Spicula quae gemina nectit ab axe Cruce.
Ut Pietas comitetur eos, Cruce juncta Tonantis
Patria queis tellus, digmata, tela dedit.
Annae mucro ferit pernixque sagitta Joannis
Sidera; non rapiet vis violenta polum?
Nuptiarum praeses deus patriae ensem et sagittam porrigit, Virtus eidem Crucem geminam largitur. Illa, arma in hostiles acies, Cruces in domicilium supremum tendens, sic exclamat:
Proteret bostiles munimen utrumque catervas.
Amor patriae.
Arma maritali tibi foedere juncta ministro,
Patria, vernali fronde decorus Hymen,
Mucronem Cbodkievicias, Sapieha sagittam
Dat, tua terrificus ne gravet arva Scythes.
Ardua diva Cruces coelo superaddit, et inquit:
Has in sidereos provida tende lares.
Proteret bostiles munimen utrumque catervas,
Mucro suos feriet, tensa sagitta suos.
At tu connubii talem sic, patria, nexum
Grata colas, ut se sentiat ipse coli.
Gloria curru triumphali vecta, Honore fabricante, binas columnas excitat, quibus pari vinculo nexis, Ensem, Sagittam et Cruces affigit illustrissimorumque sponsomim encomia adamanti inarat, hoc adjecto:
Est alternus Honor firma columna tori.
Mutuus Honor.
Gloria victrici lauro redimita triumphat,
Cui gravat auratum gemmea chlaena latus.
Mucronem gerainamque Crucem volucremque Sagit-
Torquet, et implicitis mutua vincla parat, [tam
Denique surrectis binis locat illa columnis,
Pronus ad obsequium quas fabricavit Honor.
Mucro, Sagitta, Cruces ut multo sole perennent,
Nec petat obliquos ulla columna situs.
Sic sua jussa sequi discant; splendore vieissim
Duret ut illa suo; duret ut ista suo.
Gryphs supra hostes profusos stans Ensi Sagittam jungit, cui Victoria coelitus Cruces addit. Parte ex alia Hymen geminum
speculum solaribus radiis ictum Gryplii exhibet, hoc adjecto carmine:
Integritas vitae connubia semper adornat.
Aemulatio Sanctimoniae.
Arduus exanimes pedibus Gryphs proterit hostes,
Victricisque deae coelica dona capit,
Pennatum Telum districto foederat Ensi,
Asperat et gemino barbara corda metu.
Sed festivus Hymen metuendas dispulit iras,
Cordis et incensas leniit ore faces;
En, inquit, gemini speculi fax aemula Phoebo
Ut vibrat roseum, Gryphs generose, jubar?
Symbola sunt procerum, quorum fers stemmata: quantum
Ergo decus Virtus hic geminata dabit?
X. Sacra Lithothesis
[recensere]in prima templi Magnae Virgini Matri dedicati erectione Patrum collegii Crosensis S. J et liberalitate Illustrissimi D. Joannis Caroli Chodkiewicz, Palatini Vilnensis regni Poloniae et M. D. L. adversus hostiles Turearum copias exercituum ducis, Livoniae Gubernatoris, fundati, celebrata anno Domini MDCXXI.
[recensere]
Dux Carolus magno coelestium Geniorum clypeis gladiisque instructorum stipatus globo, ad aram Virginis Sanctissimae ante expeditionem Turdcam vota sua nuncupat; cui e nubibus protensa manus Labarum signo Crucis illustre porrigit, Aquila vero, Poloniae insigne, fulminibus, tormenta bellica explosis fer reis glandibus Ottomanicam Lunam petunt.
Epigraphe:
Supera imis opitulantur,
Ima Superis gratantur.
Tibi militat aether.
Haec, quae nubivago rotantur axe,
Et cie nubibus aerisque curru
Armamenta novas cient procellas,
Et rauci tonitrusque fulminisque,
Picto fulgure mentiuntur ignes.
Haec Mavortia fulminum satelles
Quam comit face fulgurator aether,
Et flantum vehit essedo Notorum,
Lechi nobile stemma; concitavit
In Lunas Othomanicumque vulgus.
Victrices Aquilae, Polona signa,
Huc ad sidereae Parentis aras
Et s urgentia convolate templa,
Praebet fulmina Virgo: Ductor artem.
Superis mortalia curae.
Principiis operum, superas delapsa per auras,
Turba faves; crescet sedulus inde labor.
Vulnificos manibus Pietas dum suggerit enses;
Non inclementis credimus arma Dei:
Templa vocant Superos, Superis mortalia curae:
Et socias jungunt Terra Polusque manus.
Rite fit, o Superi! patrios delectus in hostes
Dux melior, miles fortior esse queat?
Fons aquas sursum ejaculatur, quae ad ternos e nubibus prominentes reflexae crateres in Illustrissimum Ducem, in aedem sacram recens erectam, et propugnamdum quoddam decidunt,
Epigraphe.
Munus in auctorem redit.
Deo, sibi, patriae .
Flumina, quae terno nituntur in aethera saltu,
Sunt Chodkieviciae munera larga manus.
Sunt sua dona Duci proprio servata labori;
Et sua sunt patriae, sunt sua dona Deo.
Quae majora putas, uno quae fonte redundant?
Nam dispar triplici funditur amnis aqua:
Templa Deo; patriae libertas, et sua laus est;
Magna sibi, patriae maxima, rara Deo.
Dux Carolus cum barbaris dimicaturus, eorundem cohortes e militari tentorio prospiciens enumerat; Gryphus interea patrius altero pede gladium, lapidem altero tenens hostiles acies terret.
Epigraphe:
Numerabo vos in gladio.
Non viribus sed numero.
Carolus enumerat numerosi castra Geloni
Non fallet justam justa tabella manum.
Victa luet meritas Othomana licentia poenas,
Quosque Stygi vindex immolet, ensis habet.
Coge pharetratas campis, Othomane, catervas
Quae Lechicas quondam diripuere domos.
Cultus ad hunc lapidem, recti bonus arbiter ensis
Num feret intactum longius ire nefas?
Ode.
Dei O. M. et Virginis Matris auxilium adversus Turcam Illustrissimo Fundatori promittitur.
O qui labantis fata Poloniae…
(videas in alia pagina)
Virgo Sanctissima dextra bilancem gemina lauru, sinistra gemino gladio onustam tenet; Dolonis interea ecpiitibus cum Carolo Duce ad proeliandum cum Ottomanis petentibus, et coelo super vexilla tympana, gladios, hastas, tormenta, clypeos, arcus cceteraque instrumenta militaria effundente.
Premunt aequam Mars et Victoria lancem .
Ecquid ferrea nubibus procella
Telis fulminat, et pluente ferro
Campos Martius inquietat imber?
An in Bistonii genus tyranni
Thracum millia Thraciasque Lunas
Conjurata tumultuantur astra?
An de coelite mittit officina
Sanctorum Dea Dux manipulorum
Robustissima Chodkievicianis
Armamenta toris? utrumque credo
Nostri symbolon imminet triumphi.
Et ne quis dubitet, Virago nostras
Aequa ponderat in bilance vires,
Aequa ponderat in bilance palmas.
Sub gravi ense palma levis.
Auditis? cecinere tubae, fremit aethere Mavors,
Crudaqua de solidis nubibus arma cadunt;
Scilicet ista suo, templi memor, arma clienti
Virgo dat, et socias sedula jungit opes.
Diva fave; tibi templa solo, tibi ponimus aras,
Tu bona sidereis omnia mitte plagis.
Quid Chodkievicii dubitas de pondere ferri,
Omnis erit tanto sub Duce palma levis.
XI. Salomon poetice describens Sponsam.
[recensere]Ode.
[recensere]O casta Sponsa, quam tegit
Formosa mundi gratia;
Ut omnia miror, ut tuos
Mecum capillos supputo!
Tales ocelli purpurant
Castae columbae; quam suo
Decenter a fastigio
Crinalis unda defluit!
Quales capellarum greges.
Cum jam verecundo pudet
Latere stellas gurgite;
Omnes gemellis foetibus,
Omnes pudici fluminis
Recente rorantes aqua
Tonsis Galatiadi jugis
Suum recurrunt ad larem.
Hinc et illinc euntibus
Vesper lucernas aetheris
Praeportat, et saltantibus
Jam fuscus arridet dies.
Quam delicato candidam
Disponit ore grandinem
Eburnus ordo dentium?
Ut innocenti taenia
Conchyliati muricis
Superbit ostro; sic tuis
Diffusa labris gratia
Suos in amnes liquitur,
Suasque decurrit genas,
Frontique cincinnus decens
Alludit et sanctos meo
Casses Amori fabricat,
Cordique ponit retia.
Ut blanda vultus purpura,
Duplexque malarum color,
Cauros ridet, stultos Notos,
Pandisque mirantem procul
Apeliotam faucibus!
Ut mala longe Punica
Blandis tenent saporibus;
Si forte cultri vulnere
Libro recisi corticis
Vulgant odorum copiam!
Reliqua desunt.
XII. Ode ad Honoratum Vicecomitem,
[recensere]Archiepiscopum Larissenum, Urbani VIII. Pontificis O. M. ad regem Poloniae legatum.
[recensere]Non ergo frustra credimus exteri,
Insubre campo e quercubus aureas
Glandes pependisse, et vetusta
Italiae rediisse saecla:
Quando per omnes e Comitum domo
Remota terras gloria fronduit
Gentesque et urbes et capaci
Oceanum prope texit umbra;
Mox et potentum digna virescere
In sceptra regum, Pontificalibus
Coelique terrarumque sacrum
Imperium geminabit aris.
Quis ducat aequo carmine bellicas
A stirpe laudes? quas oriens adhuc
Primique ter percussa solis
Porta tremit? ruit arma contra,
Magnoque magni pectoris obice
Submovit hostes et clipei cava
Protexit Europen sub umbra
Assyriis pius Otto campis;
Donec severo judice proelio
Altum in perempto magnanimus stetit
Yoluce victor: Io caesi
Tolle manu spolium tyranni.
Pellaeus aureo se sinuat tibi
Umbone serpens, inque tuos amant
Migrare certatim lacertos
Aemathii decora alta regis.
Mox et togatos mitior indues
In pace mores; adspicis ut jubas
Submisit, ut trisulca lenis
Sibila composuit Chelydrus:
Ut saeva linguae tela resorbuit,
Et paene blandum vox hominem sonat!
Hoc est inhumanas domare et
Eloquio cohibere gentes,
Omnesque gnaro fingere pectorum
In ore formas. Jam videor pios
Audire post longe nepotes
Dardaniae dare jura Romae,
Et longa regum foedera nectere
Ducente lingua. Dum populis sacra
Alphonse majestas Latini
Patris erit, dominaeque Romae,
Dicere Tuscis gentibus aureus
Orator alti pondere consili
Momenta bellorum et labantes
Eloquio populos in aequam
Librasse pacem. Jam tibi Vistula
Ad literatae flumina copiae
Jam languidus subsistit Ister,
Jam refluo Tagus haeret auro;
Quis ille retro, non patruo minor
Pulchro nepotum de numero Comes
Se fert Honoratus per altos
Sarmatiae Melitesque campos?
Junctoque clari nominis alite
Utrumque mundi pervolitat latus?
Nosco renidentes pudore
Nosco genas, juvat usque sacro
Haerere vultu; sidereum juvat
Multoque foetum numine cernere
Pectus, redundantesque docto
Ore sonos animique sanctum
Libare florem: quis placidas faces
Intaminatae non amet indolis?
Quis fronte diffusam ac benignis
Longe oculis animam eminentem
Suique largam? Stat vigil unice
Divis probari spiritus et sui
Se cogit in summam, neque extra
Se pretium numerare novit,
Semper relicto mens opulentior
Ac major auro. Quid decor integri,
Quae lux honesti? quae sereno
Dulce micans sedet ore virtus?
Quae fixa vivae gratia purpurae?
Quis candor alti proditor ingeni
Salvaque majestate blandum
Alloquium niveique mores?
Talem Latinae te modo praesidem
Sensere gentes; talis et otii
Servator et legum, beatas
Ausoniae moderaris urbes.
Quo te triumpho suscipit arbitrum.
Picena tellus! qui tibi civium
Nimbus salutantum, et clientis
Unda fluit refluitque vulgi?
Quantaeve Romam te reducem vehant
Plebis catervae! Sed procul extero
Sermone sublimem Bootes
Accipit et dubiam salutis
Commendat Arcton, ne male Lucifer
Antiqua septem ju ra Trionibus
Exundat. At qualis stetisti
Parrhasio Cynosura coelo?
Regem Poloni dum sibi libero
Sententiarum murmure dicerent,
Et saeva tempestas per omnem
Sarmatiae tonuisset auram,
In templa Divum dum Latios vigil
Grajosque ritus assereres, pii
Orator Urbani. Quis ille
Per Lechicos Litavosque coetus
Se fundit imber vocis et aureae
Procella linguae? quam bene consona
Suffragiorum vexit aura
Densa patrum populique turba.
Substite, Clio, mox ubi fulserit
Praesul Latinae sidere purpurae,
Maj ora tum demum juvabit
Carmina deproperare plectro.
Nam qui revinxit Dardaniae tibi,
Alberte, crines lumine purpurae,
Hoc ipse eodem purpuratus
Protinus aspicietur astro.
A se carere nemo datis solet,
Seraperque, qui dat munus, habet; meae
Haec nempe non frustra merenti
Vota tibi cecinere Musae.
XIII. Ode in funere Joannis Rudominae Dusiatski,
[recensere]Tribuni Braslaviensis, et filii ejus Georgii, Aulici et Dapiferi regii, bello Turcico ad Chocimum caesi Anno MDCXXI. VII. Idus Sept. Aeterna memoria patris natique Manibus.
[recensere]Non purulentis oblita sordibus
Edax Vetustas his penetralibus
Late superbit, sed perenni
Mnemosyne solio recumbit.
Vitae rependit praemia traducis,
Asprisque solvit pensa laboribus,
Et quas frequentato dolore
Indigenae meruere palmas.
Pacatus arces jam genitor capit,
Quas, destinato limite, laurea
Pax sepsit, et confasciavit
Turriferos apices oliva.
Hic pessulato vox ululantium
Inhaeret antro, nulla penatium
Lamenta, nec tanto profusi
Hospitio gemitus reclinant.
Cives eburnis aurea barbitis
Lusuque mulcent sidera, pars choris
Indulget aeternis, sonantes
Pars cytharas digitis pererrat.
Ales triumphos sic Palamedia
Gyrat, gelatae quando hiemis rigor
Discedit, et sese ligustris
Prata superbificis colorant.
Aethram stupentem tunc modulatibus
Illectat; illi silva sequacibus
Conis remugit, duplicesque
Unum opus accumulant lepores.
Patri jugatis gressibus additur
Comes serenus filius, Isthmiis
Nusquam triumphator palaestris
Vulnere nobiliore fulsit.
Depurpurati vulnera corporis
Ostentat ardens; hos Othomanicae
Inquit, sarissae permearunt
Funeris impavidos lacertos.
Haec ignearum fulmina glandium
Circum fremebant pectora, saepius
Athleta lunatas phalanges
Elicui metuendus hasta.
Volente donec Numine, tragula
Scrutatur artus Thrax truculentior,
Lassumque tot palmis paratis
Pulvere funereo supinat.
Amore fossas Numinis et Crucis
Nunc pando plagas; quis melioribus
Pugnavit armis, clariores
Aut tulit exuvias reversus?
Non sarcinata pelle Libystidis
Incingor ursae, non Nemeeïo
Leone, quem victor subegit
Amphytrioniades in arvo.
Crux velat armos, sideris aemula
Crux glorioso vertice fulgurat:
Aeterna susceptos labores
Mnemosyne cruce muneratur.
XIV. Ode in funere eorundem Rudominarum.
[recensere]Paraenesis parentis ad filios.
[recensere]Haeres paterni sanguinis, inclito
Frustra tumescit stemmate, patrias
Ni muniat ceras avita
Indole magnificisque factis.
Si quid parentis mortua vox potest,
Coeli per altas non penetrabilis
Constanter eluctata moles,
Marmoribus tumuli refractis,
Audite, nati, Martia pectora,
Voces paternas, quos pietas mea
Virtutis haeredes simulque
Cura facit dominos bonorum.
Cultus Tonantis Numinis et fides
Albata Christi sanguine in intimis
Vivat medullis, et recenti
Evireat pietas colore,
Examinata justities libra
Sensus gubernet; supplicet utile
Quodvis honesto; hinc, hine decori
Ocius exsiliunt honores.
Vicina magno patria Numini
Intaminatis crescat amoribus:
Inglorius nemo revulsit
Pro laribus jugulum paternis.
Scribuntur astris facta loquacibus
Isthaec virorum; non cineres pavet
Infracta virtus, nec jugantur
Terribiles animi sepulchris.
XV. Ode In funere eorundem Rudominarum.
[recensere]Epinicium victoris.
[recensere]Tormenta diri fulminis aemula,
Clangor tubarum, murmura tympani,
Bellantium clamor virorum,
Et fragor et gemitus eadentum
Obtundit aures: ne lacrimabilem
Lessum, querelas neu miserabiles
Vir audiat, caesus libenter,
Victima pro patriae salute.
Non vult doleri flebilibus modis,
Campos patentes sanguine proprio
Qui decoloravit, cruentum
Laudis amore petendo fatum.
Compesce luctum; tristitiam Notis
Portare tradas in mare Balthicum
Frater; dolorem temperato,
Moesta parens, animo retunde.
Vixisse longum est, pro patriis focis,
Pro rege et aris qui potuit mori;
Vernans juventus sic perempta
Est nivibus potior senectae.
Non usitatis clarus adoreis,
Jam Daedaleo celsior alite
Penna ferar famae perennis
Longius, invidiaque major.
Me sera libris posteritas leget;
Mortis decorae post obitum mihi
Reclusa donantur beatae
Emerito prytanaea vitae.
XVI. Ode in funere eorundem Rudominarum.
[recensere]
Dignos laude viros Fama vetat mori.
Labentis aevi nemo fugacia
Dispensat exlex stamina: quemlibet
Fatalis Atropos lacessit
Et rigidum ciet ad tribunal.
Annosa seu te praecipitet dies,
Seu prima vernet gratia temporis,
Trudet sub aequales procellas
Prensa freto ratis abnuentem.
Fusos acervos saepe Proserpina
Uno reliquit cuspidis impetu,
Teloque vibrato pavenda
Abdit humi juvenes senesque.
En, ut severa vel modo dextera
Tumultuosos aggerat impetus,
Et Rudominarum sepulchra
Agglomerat patria dolente.
Nunc in Joannem torsit acinacem
Canae senectae deproperans decus,
Nunc in Georgium resaevit
Progeniem generosiorem.
O lacrimarum reflua flumina!
Lux una binum dat tumulo jubar,
Patremque filiumque nexu
Una rapax sociat perenni.
Uterque fixa lege coercitus
Decreta summi Judicis audiit,
Hic flore pullulante, cana
Ille genas inarante ruga.
Utrumque virtus sed tamen enthea
Aeternat, aetas postera debitum
Utrique marmor pollicetur
Et memores patriae colossos.
Dicet Joannis pectus aheneum,
In perduelles cum rueret greges,
Moschumque fudit fraudulentum
Ense metens animosus Hector.
Dicet Georgi Martia spicula
Dextraeque robur vindicis arduum.
Qui patris aemulus decorum
Trivit iter celerante planta.
Formidolosus cum furor undique
Exaestuaret Bistonii ducis,
Tureaeque lunatae phalanges
In Lechicos ruerent penates.
Cordatus heros non tulit impias
Errare turbas; acer in hosticos
Illapsus assultus, cruoris
Imbre faces patriae repressit.
O digna penna pectora praepete!
Vobis nepotum collacrimatio,
Bustisque debetur relictis
Fama, decus resonaeque voces.
XVII. Ode in funere eorundem Rudominarum.
[recensere]
Fortes bonique perennant.
Quid, trux, superbo transigis, Atropos,
Festum triumpho laetitiae diem?
Cur arrogantes fastuosis
Das manibus pedibusque plausus?
Ergone tantum, livida, gaudii
Amoeniori pectore concipis,
Vim Lithalorum Rudominas
Fatifera cecidisse falce?
Durat caducum nil stabili pede,
Ast usitato labitur impetu:
Mortalis aevi sorte versat
Ambigua Nemesis volumen.
Semel (fatemur) funeris omnibus
Trames terendus; serius, ocius
Omnes ad unam pulverantis
Persephones properamus urnam.
Verum virorum nescia fortium
Virtus recondi mortifera specu,
Aeternitatis degit annos,
Perpetua coliturque fama.
Vivit Joannes, vivit et inclitus
Contemperata laude Georgius,
Et laureatas ambo palmas
Empyreis referunt in oris.
Hic pro Tonantis Numine Maximo
Et Christiani nomine dogmatis,
Pro patria regisque vita
Armisonum coluit Gradivum.
Formidolosos pectore Martio,
Risit furentis Massagetae globos,
Et contumaces Concanorum
Messuit impavidus cohortes.
Depurpurantem sanguine Turcico
Campus liquorem Valachicus bibit;
Podoliarum foeta tellus
Tartarico tumuit cruore.
Maturus aevo Nestoreo parens
Virtutis astro fulsit amabili:
Lumen Minervae, fama Phoebi,
Relligionis Atlas Quirinae.
Uterque dignus perpete gloria,
Uterque dignus Coelicolum throno,
Uterque dignus sempiterno
Colloquio Triadis potiri.
XVIII. Elegia in funere eorundem Rudominarum.
[recensere]
Nulla est superae violentia Legi.
Pande fores lacrimis, moesti dolor intime cordis,
Funereo luctus proluat amne genas.
Una dies patrem tumulat natumque recondit,
Et pater et natus jure dolendus erit.
Ille pater moritur, soboli qui perpete fama
Factisque ostendit nobile laudis iter.
Qui monitu facili dictisque sequacibus uno
Quaerere virtutum jussit amore vias.
Divitiis pollens sanctoque potentior auro,
Aeterno fecit surgere templa Deo,
Ceratis toties tabulis et fascibus hostis,
Bullatas vidui sprevit honoris opes.
Sola catenatos virtus quae ducit honores,
Nexibus adjunxit pectora justa suis.
Non levis ambitio, et mendaci perlita fuco
Gloria magnificos traxit ad ima sinus.
Ignes relligio longaevis praetulit annis,
Et quidquid probitas jugis amare docet.
Nec genitore minor soboles pro sede paterna
Purpureis tinxit membra strategus aquis.
Bellator petiit generosa Georgius arma,
Hannibal infracto robore, Marte Milo.
Hem, vix Th rejicias ferrum contorsit in Hydras,
Dum capita ense petit, saucius ense cadit.
Ah quantus rueret per Moschica proelia miles,
Qualiter aut celeres funderet iste Getas.
In Gothicos iret quanta cervice Leones,
Servaret patriae si fera Parca virum.
Martia majorum spectaret turba nepotem
Antiquis palmas accumulare novas.
Thomas ille foret, patriae, Laurentius alter,
Qui patrium auxerunt Marte favente decus.
State piae lacrimae, patrem natumque dolemus
Verum tristitiae debet inesse modus.
Diptera quod coeli aeterno conclusit ab aevo,
Mergere decretum lacrima nulla potest.