 De excursione ad Mosam facta |
Reprehendendi modus  |
M. Dic, Hugo, Latine: « Quel âge as- tu? Tu es plus (moins) âgé que moi, » etc.
H. Quot annos es natus? - Tu major (minor) est natu quam ego.
Tu multo (haud multo, paullo, aliquanto, tribus annis) major (minor) es natu quam ego.
Tu viginti annorum es; viginti annos natus es aut plus (plus de 20 ans).
Viginti annos nata est, non major (minor, non plus - pas plus de 20).
Cajus major (quam) octo annos natus est (vel major octo annis natus - plus de 8 ans).
Sempronius minor (quam) octo annos, (minor octo annis) natus est (il n'a pas encore 8 ans).
Julius parvus natu est (jeune); avia ejus magna natu (vieille). Accedant pueri majores natu vel annis; minores natu (annis) sedeant.
Natu omitti potest, cum de consanguineis i. e. de filiis, de fratribus et sororibus agitur aut anni adduntur, quibus aliquis major vel minor est v.g. filius major, filia minima, frater minor, soror maxima.
Maximus natu e filiis tribus annis major est quam soror maxima.
M. His expositis Paulus et Antonius de hoc argumento inter se colloquentur (sermocinabuntur). Eja incipite!
P. Quot annos es natus, Antoni? Quot annos habes? -
A. Quindecim ipsos annos hodie sum natus (juste).
P. Hui, tu minor (quam) quindecim annos natus videris; puerum te putavi duodecim annorum.
Et quid aetatis videor tibi ego (et quel âge me donnerez-vous à moi)? -
A. Hujus rei non difficilis est conjectura (cela n'est pas difficile à deviner): aetas nostra certe non multum discrepat (différence); tu eiusdem mecum aetatis es (tu mihi aequalis es - du même age).
P. Recte dicis; non multo quippe quam tu major sum natu. Duo tantum sunt menses, cum annum decimum sextum ago (depuis 2 mois je suis dans ma 16me année).
Sunt menses duo, cum annum decimum quintum complevi (confeci, excessi, egressus sum).
A. Me, ut vides, non fefelli; quamvis enim me sis grandior (plus grand), duobus tamen mensibus dumtaxat minor quam tu sum natus.
Hem, quam viam vivendi vis schola absoluta ingeedi, Paule (carrière)? -
P. Ubi primum mihi erit aetas militaris (aetas patiens militiae; ubi primum maturus ero militiae; ubi primum per aetatem arma ferre licebit) miles fiam (nomen dabo vel profitebor militiae - j'entrerai dans l'armée), ad quod satis aetatis adhuc non habeo (assez âgé).
A. Putasne patrem tibi istius generis vitae deligendi potestatem esse facturum? -
P. Cum nondum sim aetate adulta (cum adhuc sum puer minor natu, pupillus - mineur) hac de re patri adhuc non sum locutus; sed ut semel mei juris factus ero (esse coepero, meae tutelae, mei potens ero, in meam tutelam venero, pervenero - quand je serai majeur), pater consentire vix gravabitur (faire des difficultés).
A. Quot tibi sunt fratres et sorores?
P. Fratres mihi sunt tres totidemque sorores.
A. Esne eorum tu minimus an maximus?
P. Ex omnibus ego sum minimus: biennio quam Claudius frater, quem haud scio an noveris (connais peut- être), et anno minor quam Theresia, soror minima.
Omnes, ut vides, aetate quam ego majores (superiores, priores, robustiores) sunt (mihi aetate antecedunt, anteeunt, praestant, me praecurrunt – sont plus âgés que moi).
A. Quod nomen est fratri tuo maximo? Qui vocatur? -
P. Alexandro ei est nomen. Alexander vocatur.
A. Quot annos habet?
P. Jam diu uxorem duxit (il est marié) et octo liberos habet, quatuor filias: anniculam, bimam, trimam, quadrimam ( âgée d'un an, de 2, 3, 4); et quatuor fillos. quinquennem, sexennem, septennem, octennem (vel octo annorum). Hic nuper in hanc scholam venire voluit, sed legitima aetate carens non admissus est.
A. Ain' tu (est- il possible)? At quid aetatis requiritur?
P. Qui minores sunt novenos annos nati ex instituto (règlement) non recipiuntur.
A. Ejusmodi argutias non intelligo. An non usus docet, pueros octorum annorum haud raro intelligere plus (être plus intelligent) quam pueros novenum?
P. Item soror mea maxima, cui nomen est Hildegardi (quae vocatur Hildegardis) viro jam nupta est (est déjà mariée) et duas filias habuit, quarum altera in bimatu (à l'âge de deux ans), altera, cum esset quatuor annorum, mortua est. Altera soror, quae annis illam proxime sequitur, id quidem aetatis est, ut nubere possit (jam nubilis sit), sed tamen, dum parentes viverent, matrimunio cum viro se non jungere decrevit.
A. Estne uterque parens adhuc in vita (vivitne adhuc; estne in vivis)? -
P. Ita sane, non soli parentes, verum etiam avi (avus et avia), qui optima valetudine utuntur.
Pater, ut verum loquar, sexaginta quatuor annos natus, jam senex esse coepit (approche de la vieillesse - jam in aetatem venit; aetate jam processit, jam provectiore aetate est - est déjà avancé en âge); sed mater, quae patris altera uxor viginti octo annis minor est natu, mulier aetate adhuc est florens (une femine encore jeune; aetate floret; adhuc integra aetate quasi in ipso aetatis flore et robore est - dans la force de l’âge).
A. At fieri vix potest, ut patris tui pater adhuc vivat natu saltem pergrandis sit oportet.
P. Non quidem patris pater, sed mater, quae annum unum et nonagesimum agit (qui est dans). Pater matris autem, qui nescio quanto minor natu est quam avia, non ita grandis est natu, sed tameli senex provectae aetatis.
A. Si avis tibi superbire licet, equidem gloriari possum proavum mihi etiam esse (bisaïeul), avum matris meae,qui ter aevo funetus, ut ait Horatius (tertiam hominum aetatem vixit - trois générations), nuper quartum et centesimum annum complevit. Imo vero etiam senex est integris sensibus (bien conservé), animo viridis incorruptaque valetudine, qui sine conspicillo adhuc legere potest (lunettes).
P. Ain'tu (itane vero)? Istud adduci vix possum, ut credam. Quae si ita sunt, iste profecto aetatis ad prudentiam adeptus est maturitatem (l’âge de la sagesse).
A. Id aetatis homines vel aetas centenaria hodie raro sane invenitur. Sed abavus quoque (trisaïeul), quem non jam noveram scilicet (naturellement), ad summam senectutem vixisse (provectam, longam, extremam, summam senectutem adeptus esse) et aetate exacta (decrepita; aetate confectus - dans un âge très avancé) nonàgenarius
i.e. alterum et nonagesimum annum agens (altero et nonagesimo suae aetatis anno; annos nonaginta duos natus) mortuus esse (e vita excessisse) dicitur.
P. Vos genus profecto estis firmum ac robustum, in quo omnes aetates exhibentur (sont représentés): pueritia, adolencentia, juventus, senectus.
M. Hoc laudo, sed hac de re jam satis.
Attamen etiamnunc hoc unum addere vix supervacaneum esse censeo. Saepius enim animadverti, quotiescunque de adjectivo « jeune » agebatur, aquam, ut in proverbio est, haerere (on est dans l’embarras).
Quomodo igitur Hilart Latine reddis « jeune »?
H. Novellus, quatenus ad rem rusticam spectat (économie rurale), ut arbores. plantas, pecora; adjectivum contrarium est vetulus (déjà assez âgé).
M. Confirma istud exemplis.
H. Arbor, vitis, rosa, pomus, prunus, cerasus, pirus nux, betula, quercus, fagus, fraxinus, ulmus, novella (vetula.). Novellae (de jeunes arbres); arbores tenerae.
Capra, sus, ovis, bos, gallina novella (vetula).
M. Ea nihil attinet omnia nominare (il n'est pas nécessaire
de les nommer).
H. Praeterea pullus et catulus sunt adjectiva significantia
«jeune» quae solis animalibus attribuuntur: illud equis asinisque imprimis et avibus: hoc canibus, felibus aliisque animalibus eis similibus v.g.
Pullus equinus, asininus, suillus; pulli gliris, ranae, viperae; pulli columbini, gallinacei, pavonini; pulli anserum, passerum, hirundinis, aquilae, ciconiae; pulli ex ovis orti.
Catulus canis, catulus felis, tigris, leaenae, lupae, vulpis, pantherae, suis, leporis, simiae, viperae, cervae, etc.
Felis vetula ludens cum catulis.
Fetus quoque significat « les jeunes » v.g.
Sues multiplices fetus procreant; fetus piscium, ranarum viperarum, etc.
M. Confer, Benedicte, adjectivum « jeune » in homines (appliquez).
B. v.g. Puer (puella) tenerae aetatis (un jeune enfant). Puer (puella) infans (parvus, parvulus - un tout jeune enfant).
Etiamtum plane (admodum) puer eram (j'étais alors encore tout jeune)
Aetas tua non matura est academiae (tu es encore trop jeune pour l'université).
Marius filius, (Dionysius filius) puer decessit (le jeune Marius).
Curio pater senex mortuus est (le vieux Curion). Cajus adolescens obiit (mouru jeune).
Antonium antepono aetate formaque florentem (qui est jeune et beau).
Filius adolescens Sempronii, filla adolescens (adolescentula) Marci (le jeune fils de).
Adolescens, adolescentula (le jeune homme, la jeune fille). Adolescens homo (un jeune homme).
Adolescentes (les jeunes gens); juvenes utriusque sexus. Adolescens cum saepius audivi (dans ma j'eunesse).
A puero didici animum esse immortalem.
A pueris didicimus animum esse immortalem.
M. Adde huc: usque ad annum septimum homo est infans; a septimo usque ad decimum septimum puer (puella); adolescens (adolescentulus, adolescentula) usque ad tricesimum; juvenis usque ad annum quadragesimum quintum; deinde senior et senex.
Juvenes igitur homines sunt confirmata et constanti aetate.
Attamen propter aetatis vigorem adolescentes studiorum causa in academia versantes aliique qui jam in officio sunt aliquo, juvenes appellare licet.
Cave dicas: Adolescentiam erudire, docere; adolescentia Romana; cum magno plausu adolescentiae; nunc etiam Graece scribit adolescentia – sed juventutem docere, etc.; cum magno plausu adolescentium, vel juventutis.
Adolescentia enim non est nomen collectivum ut juventus, sed indicat ut infantia, pueritia gradum aetatis.
| De excursione ad Mosam facta |
Reprehendendi modus |