 De joco |
De chartulis et de studii constantia  |
M. Patrici, veni huc. — Quid audio de te? Nonne heri senem quendam mendicantem lapidibus prosecutus es (jeter des pierres après un vieux mendiant)?
O scelus nefarium! Gravem poenam promeruisti.
Gravi poina (animadversione) dignus es; (dignus es, qui graviter puniaris). Hoc tibi haud impune erit (vous serez puni).
Hoc non multum (impunitum) dimittam (laisser passer). Non est tantum maleficium impune habendum (laisser sans punition).
An putas me poenam praetermittere (que je ne punisse pas)? Ah, prae timore vox tibi in faucibus haeret (lingua tibi haeret metu — vous ne pouvez pas parler).
Verbis te castigare inutile est (donner une semonce).
Tibi delicti gratiam non faciam.
Impunitas tanto insolentiorem te redderet.
Delictum corrigam (te puniam, castigabo, poena afficiam).[1] Insigniter in te animadvertam (votre punition servira d'exemple).
Exemplum severitatis in te statuam, ut ceteri metu contremiscant.
Poenas in te usurpabo, abs te repetam, exigam, sumam; poenam tibi injungam, ut ceteris perterritis non amplius lubeat (avoir enie) quidquam simile facere.
Meritus es mulctari vinculis (la prison); in carcerem te mittam.
Post scholam in cubiculum tuum te claudam (concludam — enfermer).
Inedia te afficiam (je vous ferai jeûner).
Fame te coercebo; incoenatus cubitum ibis.
Nihil tibi in coenam dabitur nisi frustulum panis (morceau — nisi panis et aqua).
Crimen tuum ad rectorem gymnasii deferam (dénoncer), quem cum convenero responsum tibi dabo. Ipse poenae mensuram (modum puniendi) imperabit.
Poenam exiget, non remittet.
Ob rem istam male mulctaberis (vous atirez votre compte).
Ille magnam certe in te poenam statuet (constituet).
Genus poenae certe tibi non dabit (pendet) mollissimum.
Noli te fallere: poenas lues (dabis, feres, perferes, subibis, sustinebis, reddes — vous serez puni).
Sed tute istud tibi peperisti (intrivisti).
Cave dicas, tibi non praedictum.
Satis tibi, homo ingenio insanabili (homme incorrigible), praedixi.
Etiam diverte a conspectu meo (aufer te ex conspectu meo)!
Heus, nomen quoque tuum, Frederice, de odioso mihi delatum est delicto (accusé).
An forte non furatus es heri cerasum in horto alieno?[2]
F. Quid ita, domine (Comment cela)? Ista in magno errore versentur oportet (il doit y avoir une grande erreur).
Equidem nihil mihi conscio: mea conscientia integra est (mihi nullius noxae, culpae conscius sum; nihil conscientia mordeor — ma conscience ne me reproche rien). M. Quidnam est, quod expallescas (pâllir)?
F. Quia ejusmodi accusationem indignor (indignati coepi; iracunde fero), domine.
Edi equidem cerasum ab Antonio acceptum, quod tamen unde habuerit, nescio.
M. Facile est, culpam in alios conferre (transferre, derivare).
Cur et tu, Antoni, tantopere erubescis? Cur obmutescis? Esne in culpa (étes- vous le coipable)? Quodsi ita est, agnosce (confitere) culpam.
A. Furatus sum equidem cerasum, neque vero ego solus.
M. Qui fuerunt facinoris socii?
A. Thomas et Hugo et Sempronius horti murum mecum transcenderunt.
Fredericus autem omnino extra culpam est (ab omni reprehensione abest; justa reprehensione caret, culpa vacat). Ego quidem salva fide ei culpam attribuere non audeam. Nos vero in simili culpa sumus.
M. Quis in delicto vos deprehendit?
A. Possestrix horti, quae in casa multa fronde vestita sedens librum legebat.
M. Istud quidem laudo; nam video te verum dixisse. Accedant noxii (coupable); Fredericus vero extra poenam (impune) est.
Heus Antoni, res seria est.
Quem tamen si admoneas, frustra insumas operam: verba fiunt surdo (mortuo — on prêche à).
Tam saepe te monui, sed recusas sequi bene monentem (bon conseil; bene monenti non obedis; recte suadenti morem non geris).
Ipso hesterno die consilio te adjuvare (consilium tibi dare) volebam; sed salutare consilium meum neglexisti (me monentem sprevisti; non ita fecisti ut suasi, non usus es consilio meo).
Et nunc merito in eas adductus es angustias, ubi consilium haereat.
Ea quae acciderunt, providebam futura.
Non erat mihi dubium, quin ita futurum esset.
Satis prospiciebam hunc fore rei exitum.
Hunc eventum providebam.
Hoc tibi in memoriam revoco: erit (tempus), cum te poeniteat. Sed apud istum, ut dixi, nihil admonitione proficias (obtenir).
Ego quidem, quid porro sit faciendum nescio (je ne sais que faire).
At verba res sequatur oportet (le fait): cedite igitur palmas (étendez les mains), ut severe verberibus in vos animadvertam.
A. Oi! oi! hau, hau! ohe, tu nimis vehementer baculo feris, domine!
M. Meritas poenas luis, verbero; jure scelere tuo plecteris, merito vapulas.
Temeritate vestra hanc vobis contraxistis poenam.
Genus poenae in vos statui mollissimum.
Quid? ego tibi poenam injunxi immodicam (puni trop sévèrement)?
Me accusas in animadversione duriorem esse?
Equidem nihil unquam nec durius nec remissius constituere soleo.
Si quid vero gravius me in te putas statuisse, i questum apud rectorem gymnasii.
Poenam contra meritam accepisti.
Confitere te poena graviore dignum fuisse.
Necdum pertulisti poenarum satis (vous n'êtes pas assez puni; nondum satis superque dedisti poenarum; acerbissimas poenas nondum solvisti), namque post scholam in carcerem vadetis, ubi impransus suum quisque scelus plene luat (expiet).
Discedite jam ad loca.
Sed mane, Antoni, nondum enim audisti quod est gravissimum (ce qu'il y a de plus important, la chose principale).
Si posthac vel minimam culpam merueris (commiseris, contraxeris), ex gymnasio ejiciere (de gymnasio depelleris — chasser). Hoc fac in memoria retineas.
Veni huc, Petroni, qui pari poena tenearis; an illam lamellam vitream non confregisti (carreau)?
P. Pace tua, domine, dixerim nulla mea causa factum esse (sans aucune faute de ma part).
M. Quisnam in culpa (in causa) est?
P. In me quidem culpa non est; ego non sum in causa vitium venti erat (ventus in causa erat). Res apparet (manifesta, evidentissima est).
M. O impudens mendacium! Tute in causa es: qui ipse rem viderim, certo scio. Reris me nescire, sed certe scio.[3] Flecte genua (nitere genibus — mettez-vous à genoux) et genibus innixus (nixus) remanebis, dum in (ad) locum te tuum redirejubebo.
Te (animi) remissione, ludo, merenda privabo (récréation, gouter).
Te ab ambulatione excludam.
Te in ultimo loco collocabo.
Te centum versus Virgilii transcribere et caput unum ex Caesare ediscere jubebo.
Te ex auditorio pellam (depellam, expellam; foras te ejiciam; de auditorio te movebo).
Remissionis tempore solus manebis. —
Heus Stephane, qui potes me praesente tam audacter colloqui cum vicino? Licetne scire, quid ci dixeris.
St. Ex eo sciscitabar, quantae essent fortunae (opes — fortune) patris ejus.
M. Tace! Quid illud ad te pertinet (regarder)? — Quid ad te?
Quid tua refert? Quid tua interest? Quid tua? Quid curas, quod ad te non attinet (spectat)? Illud ad te non pertinet: nihil ad te attinet. Non est tuum negotium; illud tua non refert; illud nihil interest tua. Quid illud ad te?
Quae vero dico ego, maxime ad te pertinent (attinent valde, vehementer ad te pertinent).
Esne oblitus me poenas constituisse fabulis et risui (me poena proposita vetuisse fabulas)?
Nolite oblivisci fabulando poenam esse propositam.
Temeritatis et stultitiae igitur poenas dabis (pendes).
St. Fac, quaeso domine, delicti mihi gratiam, qui quidem nunquam fere fabuler atque etiam peccati non nunquam me insimulem, quod non satis commercii cum aliis habeam.
M. Satis cognovisti meum non esse precibus blanditiisque vinci (inflecti — se laisser fléchir): itaque suo quisque vestrum plectetur delicto. —
Heus Carole, tu horae quadrante serius adfuisti; quid excusas?
C. Istud horologii vitium est nostri, domine, quod ceterum parcissime ejusmodi dolum mihi nexuit (jouer un tour).
M. Et heri?
C. Heri prandium causa tarditatis meae fuit.
M. Sero jam te excusas; istud prius mecum communicare debuisti (mecum communicatum oportuit — me communiquer).
Mulctam sero venientibus propositam commisisti (encourir l'amende).
Jam quartum (la quatrième fois) brevi intervallo mulctam tibi dixi (imposui, irrogavi, vel mulcta te mulctavi — condamner à une amende). Perge modo ut coepisti.
Pecuniam mulctaticiam autem, ut scitis, in bona opera impendemus (l'argent provenant des amendes — employer). —
Heus Benedicte, atramentario ludens. atramentum profudisti.
B. Non per me stetit, domine, ut profunderem (ce n'était pas ma faute), stetit per Marcellum, quominus profunderem (c'était la faute).
M. Quid. tu culpam in alterum (confers? Meis oculis vidi, quomodo acciderit. Vehementer cupio tibi propter impudentiam mendacii alapam ducere (donner un souffiet). Fuste es dignus et fustem tibi impingam — fuste te caedam, verberabo (donner du bâton).
Veni huc, ut (statim) poenam repraesentem (exécuter aussitôt).
- ↑
Scriptores veteres et praccipui verbo punire, quo comparate rarius utuntur, circuitus eloquendi quosdam potiores habere videntur v.g. pro: « Magister Cajum propter insolentiam (vel Caji insolentiam) carcere punivit » hanc invenias varietatem:
Magister Cajum propter insolentiam carceris poena affecit.
Magister Cajo propter insolentiam poenam carceris injunxit (irrogavit).
Magister de Caji insolentia carceris poenam cepit (sumpsit, exegit).
Magister a Cajo insolentiae poenam carcere petiit (expetiit, repetiit).
Modo autem passivo pro: « Cajus a magistro carcere punitus est, » invenias:
Cajus magistro insolentiae poenam carcere dedit (solvit, persolvit, luit, pependit, expendit).
Quid significat multare, quid plecti?
Multare plerumque significat punire aliquem privatione alicujus rei imprimis pecuniae: pecunia multare; sed praeterea etiam morte, vinculis, exilio. stipendio (contribution), poena multare.
Plecti proprie idem est ac verberibus castigari, et cum ablativo poenae conjungitur v.g. tergo plecti (recevoir une correction sur le dos; recevoir ks étrivières), capite vel capitis poena plecti.
Deinde omnino poenam aliquam luere declarat v.g.: Merito, ait Cicero, negligentia plectimur, quo delictum quoque in Ablativo collocandum esse ostendit. - ↑ Romani multa nomina, ut fructus, legumina sensu collectivo singulariter declarare solebant v.g. uva, pomum, cerasum, faba, cicer, etc.
- ↑ Adverbium certo cum verbo scire solo conjungitur, certe cum quolibet verbo; certe scio = mihi dubium non est; certo scio = desine dubitare, nam vere scio.
| De joco |
De chartulis et de studii constantia |