 De variis partibus epistolae |
Colloquium de tempestate vel statu coeli  |
M. Recentiores, ut jam alias commemoravi, haud raro scribunt:
« Epistolam extremam (ultimam, postremam) tuam accepi » -
« In postremis litteris tuis legi te brevi huc esse venturum » -
« Scisne Petronium, amicissimum nostrum, ultima noete repentino esse mortuum? >
« Annis duobus ultimis vires fratris mei haud parum debilitatae esse videntur, quem utique non ignoras ultimo bello arma tulisse, quo multorum labefactata graviterque afflicta est valetudo (ruiner). -
Quid tibi, Francisce, de his sententiis videtur?
F. Nihil magis barbarum ac ridiculum mihi videtur. Ceterum distinguo, domine. Si Petrus Paulum certiorem faciens se ejus epistolam accepisse, certo scit, seriem epistolarum, quas ab illo accipere solebat, nunc ita esse terminatam, ut in posterum nihil amplius ab eo exspectet,
recte scribere potest, se extremam, ultimam, postremam epistolam accepisse.
Item emendate dicat: Heri extremam, ultimam, postremam
hujus anni abs te accepi epistolain.
Item: De deceem epistolis, quas usque adhuc ad me dedisti, tres ultimae aliena manu sunt scriptae.
Viginti annos exsulavi, quorum quinque ultimos Athenis degi.
Namque epistola, qua series omnino terminatur, haud dubie est ultima (extrema, postrema).
Idem valet in serie certo tempore vel numero circumscripta
v.g. epistolae hujus anni; decem epistolae, viginti anni. Cum vero non de certa et definita, quae terminatur, serie agitur, et Petrus, ut ad exemplum quod initio attuli revertar,
nihil aliud intendit dicere, nisi « quam nuper mihi scripsisti accepi epistolam », ei veterum auctoritate dicendum est: Superiorem, proximam, novissimam, recentissimam epistolam tuam accepi.
Eodem modo: In superioribus litteris tuis legi....
Proxima nocte Petronius, amicissimus noster mortuus est. Duobus annis superioribus, vel biennio Proximo vires fratris mei debilitatae sunt. Bello novissimo (recentissimo) arma tulit.
Superiore (vel priore) anno graviter aegrotavit.
M. Nonne proximus significationem habet futuri?
F. Prout verbum indicat, aeque praeteritum ac futurum spectat, domine v-g. jam proximo mense dedi ad te litteras neque adhuc responsum accepi ullum. - Hoc Horatii carmen jam proxime interpretari incepimus (la dernière fois). Litteras a me petis: exspecta paulisper (paulum) namque mense proximo ipse ad te veniam. -
M. Conside (sede, reside), Francisce; Alexius nobis demonstrabit, quid intersit inter extremiis, ultimus, postremus, quo melius etiam sententias illas prorsus falsas esse intelligatis.
Ceterum recta verborum distinctio nunquam, confido, non vobis non perutilis erit.
Eja vero, Alexi, quid significat extremus?
A. Extremus[1] ad finem vel terminum alicujus rei refertur, sed ita tamen, ut intium vel medius el sit contrarium. Quod extremum est, ait Cicero, hoc est finis: nam licet etiam finem pro extremo dicere.
Genabum (Orléans) est Galliae urbs intima vel in media
Gallia sita; Vesuntio (Besançon), Nancium (Nancy), Massilia (Marseille) urbes extremae.
Multi Lutetiae Parisiorum (quae in interiore Gallia est sita) nascuntur, qui nunquam urbes Galliae extremas sint visuri.
Qui in medio stat pontis, utramque poterit pontis partem
extremam vel finem videre.
Qui vero in medio urbis amplissimae habitat, is partes ejus
extremas certe videre non potest.
Caesar in extremo ponte turrim, ad extrentas fossas castella constituit.
Oratio, liber, epistola habet partem primam, mediam, extremam.
In extrema oratione, in extremo libro tertio, quod quaeris invenies.
De hac re ne in extrema quidem aut media aut aliqua denique parte orationis verbum fecit ullum.
In ordine unctionum unctio graviter aegrotantium est
extrema vel postrema.
In extrema fere parte epistolae hacc scripta erant (presqu'à la fin).
Tabellarius mihi epistolam attulit in qua extrema inveni.... (à la fin de).
Litteras tuas accepi,quibus in extremis tantopere me laudas. Extremo anno, extremo hoc mense, extremo mense Martio de vita decessit.
Extrema hieme bellum apparavit, ineunte vere suscepit, aestate confecit.
Ad extremam senectutem pervenit.
Eam amicitiam ad extremum finem vitae perduxit.
Operi meo extremam manum nondum imposui (mettre la dernière main).
Extremum illud est, ut te rogem et obsecrem (il ne me reste pIus qu'à te prier). -
M. De hac super re satis, Alexi. Quid amplius de extremo dici potest, Hugo? - Sed de hoc postea; responde potius ad hanc quaestionem. Alexius paulo ante exemplum attulit « extremo anno ». Profer aliquot exempla, quae contrarium et
alia quae idem atque « extremo anno » declarent. Intelligistine, quid velim?
H. Ita probe, domine. Cicerone auctore dicere licet: Ineunte anno; qui item habet: Ineunte aestate, ineunte mense Januario (an commencement).
Vel aliorum auctoritate: Initio vel principio anni incipiente anno; qui praeterea dicunt: Principio veris vel primo, novo vere: autumni tempore primo; prima nocte; prima luce.
Idem declarant atque « extremo anno »: « Exeunte anno; exitu anni: anno vertente; anno circumacto ».
Eodem modo dicimus: Quinto anno exeunte; aestate jam
exacta; hieme confecta, etc.
M. Bene: sed eo, unde huc digressi sumus, revertamur. Quid amplius de extremo?
H. Saepius extremus aeque ac ultimus aliquid significat funestum, ut summus aliquid faustum v.g.
Extremam famem sustentare.
Extrema egestate. necessitate laborare.
Extrema pati, experiri; ad extrema descendere. Extremae dementiae est in tantum periculum se inferre (s'exposer).
Respublica in extremo sita est (est dans une situation critique).
Ultima crudelitas, poena, tristitita; ultimum discrimen, scelus, supplicium.
At contra: Vir summa virtute praeditus; summa prudentia, justitia; summa cum laude; summum bonurn.
M. Neque tamen licet dicere: Acta publica nuntium afferunt regem in extremis jacere (que le roi est à la mort). Ejusmodi enim dictio veteribus erat ignota, qui dicebant: Nuntius affertur regem animam agere vel extremum spiritum ducere; regem esse morientem. - Perge, si quid aliud superest, Hugo.
H. Extremum saepius quoque substantivi modo usurpatur,
= finis v.g. extremo anni; sub extremum noctis; diei extremum erat; extremum aetatis (vie); extremum hastae; extrema imperii.
M. Quid declarat ad extremum, extremum adverbiali modo dictum?
H. Illud Gallice significat: enfin, en dernier lieu, finalement, hoc: pour la dernière fois.
v.g. Ad extremum, vero omnes loqui et clamare coeperunt.
Ad extremum hoc unum te rogo.
Eodem sensu dicimus: Ad postremum et postremo v.g. Ad postremum bella civilia exorta sunt.
Postremo in acie interfici praestat (finalement, il vaut mieux).
In libris artem culinariam docentibus invenimus: Ad postremum herbae bene lotae et sale pipereque conspersae acetum et oleum superfunde.
At: Hodie (postremum, ultimum) me vides (pour la dernière fois).
Hodie extremum te alloquor.
Postremum (ultimum) vale. -
M. Quid interest inter extremum et ultimus, Semproni?
S. Ultimus non tam finem rei spectat quam intervallum, quo res ab initio vel a spectante vel de re loquente vel cogitante distat. Ei contrarium est proximus vel citimus. Aeque ad futurum atque ad praeteritum referri potest. Quod subsellium maximo a primo, quod est initium, intervallo, distat, id est ultimum.
Ultimae stellae, quarum lux vix usque ad nos pervenit, immenso intervallo ab illis distant, quae nobis sunt proximae vel citimae.
Pars pontis ultima, conclavia in ultimis aedibus ab initio sunt remotissima (éloigné).
Orientis solis ultimae partes (les pays les plus lointains) a nobis sunt remotissimae.
Ultimum initium (principium, origo) stirpis Romanae a nostra memoria propter vetustatem est remotissima (se perd dans la nuit des temps).
Pueritiae memoriam, ait Cicero, recordor ultimam. Ultima antiquitas, vetustas, tempora (reculé). -
M. Quid igitur interest inter extremus et ultimus?
S. Cum Cicero ipse affirmet licere etiam finem pro extremo vel ultimo dicere, plerumque haud ita magnum discrimen inter ea esse judico.
Ultimum et extremum coelum: ultimus et extremus mensis anni.
In ultimuam vel extremam provinciam confugit.
M. Quid significat postremus, Georgi?
G. Postremus ita seriem aliquam terminat, ut nihil amplius sequatur.
Petrus primus advenit, Paulus secundus, Andreas postremus. Guilelmus classis primus est, Claudius decimus, Antonius
postremus.
Ego sum in (de) postremus, nescio an tertius aut secundus a
postremo.
In oratione alla prima ponenda sunt alla postrema. Pater meus quotidie postremus cubitum ire consuevit. Cura canum tibi postrema non esse videtur.
Quaeritur, quis Romanorum rex fuerit postremus.
Cicero denique praeclarum mihi subjicit exemplum dicendo: Tum ut quisque in fuga postremus, ita in periculo princeps erat; postremam enim quamque navem piratae primam adoriebantur.
M. Nonne supremus quoque significat dernier?
G. Imo significat, domine, sed plerumque in rebus, quae ad mortem spectant.
Dies (vitae) supremus; hora, nox suprema; cura suprema (testament); vox suprema (la dernière parole); supremum vale (le dernier adieu); spiritus supremus; usque ad spiritum supremum mentis compos erat; honor supremus (= exsequiae); lapis, tituli supremi (épitaphe). -
M. Converte, Carole, in Latinum: « Ton avant- dernière lettre s'est probablement perdu en route »; et: «
L'avant- dernière foire était beaucoup plus fréquentée que la dernière ». -
C. Verisimile est epistolam tuam superiori proximam
excidisse in via.
Mercatus novissimo proximus superiore longe celebrior ac frequentior fuit. -
M. Ad extrenium unusquisque vestrum quodlibet de re, quam modo agitavimus, proferat velim exemplum. Initium faciat ultimi subsellii postremus.
F. Per superiores ferias aestvas cum avunculo iter feci in Italiam.
V. In proxima ambulatione ventus pileum (chapeau) meum ablatum in flumen conjecit.
P. Velim mihi dicas, Paule, quatenus in superiore schola Virgilium legeritis.
Th. In recentissimis, quibus interfui nuptiis, unus ex convivis subito mortuus est.
C. Proximo Pascha[2] villa nostra flammis consumpta est.
H. Superiore (vel priore) die lunae annum decimum octavum agere coepi (entrer).
S. Proxima nocte me naufragium fecisse somniavi.
A. Frater meus summa cum laude ex novissima scientiae
periclitatione evasit.
B. Superiore natali Christi horologium aureum ab amita dono accepi.
E. Supremae admonitionis eius nunquam in posterum memor non ero.
G. Princeps ille proximo regi plane erat dissimilis.
J. Recentissima epistola tua jurgium inter me et fratrem excltavit.
M. Proximo biennio vel potius triennio avia mea lecto erat affixa.
G. Vale mi Petre; in hac vita jam nunquam te videbo.
Fr. Primum hodie hanc urbem viso et postremum opinor, quoque.
A. Illud bellum non ultimum erat Romanorum; sed princeps ille ultimus erat suae stirpis. Haec omnia jam in proximis litteris meis tibi exposui.
B. Ultimum (postremum) te moneo, Antoni.
C. Ultimum vobiscum intersum convivio.
G. Decembris est anni mensis extremus (ultimus, postremus).
V. Hispania postrema omnium provinciarum ductu Augusti Caesaris perdomita est (était la dernière qui).
E. Ille imperator postremus idolis sacrificavit et primus
Deo vero basilicam aedificavit (est le premier qui).
H. Cum supremam horam advenisse sensisset, omnium virium contentione singulis adstantibus vale dixit.
I. Opus meum exeunte anno superiore confeci: en volumen postremum.
M. Heri mater mihi postremam misit epistolam, namque hodie mane repentino mortua est.
P. Hic est feriarum dies postremus (ultimus, extremus).
S. Extremum illud est, ut omnibus precibus te orem, ne tanta calamitate tinquam mihi desis.
F. Primo omnia patienter tuli; postremo autem quam optime poteram me defendi.
V. Diu dubia victoria pugnatum est; deinde Galli pedem referre coeperunt, postremo sunt numero superati.
| De variis partibus epistolae |
Colloquium de tempestate vel statu coeli |