 De opera danda et de gratiarum actione |
Colloquium de commentatione  |
M. Quot sunt partes orationis, Hilari (espèces de mots)?
H. Nomen, adjectivum, numerale, pronomen, verbum etc.
M. Poeta quae pars orationis est, Marcelle? Poeta quae pars?[1]
Andreas cujus declinationis est? — Primae.
Cujus numeri, cujus casus? — Singularis, Nominativi.
Cujus generis?
Declinationes (flexus; flexurae) quot sunt?
Declina: « Roma antiqua ».
Quid est, nomen declinare vel flectere, Eugeni?
E. Casus (ex) ordine recitare.
M. Quae nomina haec declinatio complectitur (com prend)?
Aqua cujus nominis exemplo declinatur — sur quel moi?
Rosae exemplo.
Quomodo declinas nomen cum adjectivo conjunctum (accompagné de)?
Potes breviter complecti haec praecepta (résumer ces règles)?
Casus declinationis quot sunt?
Quot numeri, quot genera, Hugo?
H. Sex sunt casus - Nominativus, Genitivus etc. vel casus nominandi, casus gignendi, casus dandi, casus accusandi, casus vocandi, casus auferendi.
Tria sunt genera: (genus) masculinum, femininum, neutrum.
M. Primae declinationis qui casus sunt consoni (semblables – in exitu similes; exitus similes habent; congruentes)?
Quae est regula (praeceptum, lex grammatica – règle de grammaire)?
Hoc est praeceptum in perpetuum (la règle générale).
Fac ut lex grammatica postulat (faites selon la règle).
Tu confundis Dativo Accusativum (vous confondez).
Qui casus sunt casus obliqui, qui recti, Thoma?
Th. Nominativus est casus rectus, ceteri sunt obliqui.
M. Quot sunt numeri?
Th. (Numerus) singularis et pluralis.
M. Estne dicendum: in Genitivo aut Genitivo (au génitif); in singulari (plurali) aut singulari?
Th. Varro dicit: in singulari, in Genitivo; si vero casus conjunctus est cum numero, in omittitur v.g. singulari Dativo, plurali Accusativo (au pluriel).
M. Dic artus plurali Dativo.
Affer exemplum; utere exemplo (donnez un exemple).
Nonne Genitivus primae declinationis congruit Dativo (consonus, congruens est — le même)?
Dic nomen aliquod, quod plurali careat, (qui n'a pas de pluriel).
Th. Sapientia — fortitudo — aurum.
M. Dic nomen, quod singulari careat. — Divitiae.
Quae ejusmodi nomina appellantur? — Pluralia tantum.
Dic idem nomen pluraliter (plurali modo — dites au pluriel ou mettez au pluriel).
Estne hoc nomen singularis aut pluralis numeri (ce nom est-il au singulier, ou au pluriel)?
Estne hoc nomen pluraliter dictum?
Hoc nomen est plurale tantum (ne se trouve qu'au pluriel).
Haec nomina quomodo singulari Genitivo faciunt?
Genitivus singularis est insolens (n'est pas en usage — est insolitus vel saltem rarus — peu usité).
Dic nomen indeclinabile i. e. quod casibus careat. — Fas.
Dic nomen secundae declinationis exiens (se terminant) in er, quod servet (retineat) e litteram in Genitivo.
N. Puer, pueri; socer, gener, vesper, Liber.
M. Alia nomina, quae elidant (deterant) e in Genitivo.
N. Culter, cultri; arbiter, arbitri.
M. Dic verbum primigenium (primitivum, nativum) domini (le radical de dominus).
N. Verbum domini primigenium est domin, cui pluralis i litteram addit.
M. Detrahe (deme, adime) de (ex) lapis Genitivi terminationem (retranchez): quid restat?
N. Lapid, quod est verbum nativum (radical).
M. Estne verbum primigenium immutabile?
N. Certe, domine: semper idem manet; firmum est (invariable).
M. Dic nomen tertiae declinationis, quod in Genitivo una syllaba crescat (qui a une syllabe de plus au génitif)?
N. La-pis, la-pi-dis.
M. Vis quas figuras (formes) habet?
N. Vis—vim—vi; vires.
M. Quomodo Aemilius facit in Vocativo?
N. Aemili. Nomina propria exeuntes in ius (qui se terminent) abjiciunt us syllabam in Vocativo.
M. Eja! fac istud praeceptum ad usum transferas (ut legem grammaticam exerceas — emplojez la règle).
Usurpaturne (valetne) hoc praeceptum in omnibus nominibus, quae exeunt in ius?
N. Darius et alia de numero excipiuntur (praeter Darium; Dario aliisque exceptis — font exception).
M. Quae nomina a regula (norma) declinant (quae sunt enormia, lege soluta, dissoluta — sont irréguliers)?
N. Nonnulla plurali Genitivo faciunt ium; de ceteris, (quod ad cetera) regulam sequuntur (regulam tenent, servant; sub regulam cadunt — ils sont réguliers).
M. Profer exemplum (donnez un exemple). —
Quae intelligis, Paule, defectiva numero (qu'entendez-vous par noms défectifs)?
P. Nomina, quae aut singulari aut plurali carent v.g. insidiae singulariter non dicitur (ne se dit pas au singulier — singulari numero caret: semper plurali numero est dicendum).
Neque cunae, exuviae, reliquiae, etc. singulariter usurpantur.
Unum pluraliter non dicitur nisi conjunctum cum plurali tantum v.g. unae nuptiae, unae quadrigae, unae litterae, unae scalae (échelle).
Verbum autem, quod ejusmodi nomen sequitur, pluraliter effertur (dicitur; dicendum est — est au pluriel) neque unquam singulariter.
M. Quae vocabula tertiae declinationis sunt generis masculini, quae generis feminini (muliebris), quae generis neutrius?
P. Haec... sunt feminini generis, sed mons, pons, fons masculine dicuntur (sont masculins).
Germani solem feminine dicunt, lunam masculine, mulierem neutraliter (en allemand, le soleil est du féminin et la lune dit masculin).
Cum substantivum est generis feminini, adjectivum quoque feminine dicendum est (il faut aussi mettre au féminin).
M. Quae alia etiam nomina virili genere dicimus? —
Pectus quem Genitivuni habet? —
Quae nomina continet haec declinatio (renferme-t-elle)? —
Quibus ex vocabulis componitur nomen istud? —
Compositum est (il est formé de) ex pons et facio (pontifex). Haec nomina quomodo inter se distinguuntur? —
Quomodo distinguis nomen appellativum a collectivo?
N. Nomen appellativum unam designat naturam vel substantiam (un seul être).
M. Quid designat nomen substantivum? — Rem aliquam. Dic aliquot nomina monosyllaba (d'une syllabe).
N. Mons, pons, fons, dens, flos.
M. Dic aliquot disyllaba (bisyllaba), trisyllaba.
N. Puer, soror. animal, regina, puella.
M. Quae nomina a regula, (norma) declinant (sunt contra, praeter regulam; sunt enormia; lege soluta, dissoluta — irréguliers)?
Quae sunt defectiva numero vel casibus? — Roma, aurum, vis.
Quae sunt abundantia? — Arbor, arbos; juventus, juventa.
Quas figuras hoc nomen habet (quelles formes)?
N. Sic distinguo (je fais cette distinction).
M. Quomodo potes recognoscere (dignoscere, internoscere) nomen istud esse feminini generis (reconnaître)?
Quomodo dignosci potest nomen secundae declinationis aliquod esse masculinum vel femininum?
N. Nomina istius declinationis masculine in us vel er syllabam exeunt, in um neutraliter.
M. Declina « urbs », cui annexum est adjectivum aliquod. — Quid de neutris?
N. In neutris omnibus hoc est observandum, quod pluralis exit in a syllabam.
M. Valetne hoc in omnibus declinationibus?
N. In omnibus sine exceptione (in omnibus pariter: sine discrimine ad omnes pertinet).
M. Quid est diphthongus?
N. Vocalis gemina, quae una vocis emissione profertur.
M. Cujus generis est diphthongus?
N. Feminini generis ut multa alia nomina Graeca v.g. paragraphus, periodus, dialectus, exodus, methodus, etc.
M. Cur dicis: ab Antonio potius quam a Antonio?
N. Quia praeceptum postulat, ut iis nominibus, quae a vocali incipiunt, propter dulcionem sonum ab, non a praeponatur.
M. Distingue illius nominis syllabas (épelez ce mot). — Barbarismus quid est?
N. Est dictio corrupta vel sono vel scriptura.
M. Quomodo fit sono barbarismus?
N. Male pronunciando v.g. docere brevi media syllaba dicendo et sexcenta ejusmodi (et mille autres).
M. Quomodo scriptura?
N. Scribendo contra praecepta grammatica vel contra usum linguae Latinae, ut vinum bonus.
M. Quomodo formatur (fit) pluralis? —
Quomodo distinguuntur quinque declinationes?
N. Terminatione Genitivi, quae est insigne proprium (le signe caractéristique) uniuscujusque declinationis (désinence).
Eo dignosci potest rosam esse primae et poema tertiae declinationis, quod ut nomen illud Genitivo ae facit, ita hoc alis.
M. Quae est ratio nominum quartae declinationis (qu'en est-il des noms de)?
N. Eorum ratio eadem est ac ceterorum.
Simillima est ratio aliorum nominum (il en est de méme de).
Eadem fere est ratio, si nomen est nomen proprium.
Eadem plerumque adjectivi est ratio (pour la plupart).
Similis in nomine collectivo ratio est.
Ejusmodi sunt pleraque (pour la plupart).
M. Cui convenit nomen proprium (s'aplique)?
N. Nomen proprium cadit in personas (congruit personis).
M. Quae adjuncta ex his nominibus oriuntur (gignuntur — à quelles particularités ces noms donnent-ils lieu)?
Cui usui est adjectivum (à quoi sert l'adjectif; ad quid pertinet)?
N. Adjectivum nomini proprietatem aliquam attribuit (une qualité). Pater bonus, aqua calida est.
M. Itera hoc; repete istud; dic iterum.
Repete exempla superiora (exemples précédents).
Quomodo adjectiva Latina exeunt (quelles sont les terminaisons)?
N. Varie exeunt, domine (ils ont différentes terminaisons).
M. Dic Latine: « Ma gorge ».
N. Guttur meus.
M. Tu syntaxim congruentiae non pernoscis (tu ne sais pas bien les règles de l'accord; tu non perfecte noscis; tu non telles rem ipsam; tu non satis rem capis).
Adjectivum genere et numero ad substantivum se accommodet (substantivum sequatur) oportet.
Adjectivum tuum cum substantivo, quod est generis neutrius, non congruit (substantivo non congruit: genere ab eo differt, discrepat).
Substantivum et adjectivum genere et numero inter se congruant oportet, quod praeceptum ad omnia adjectiva pertinet (spectat - s'applique à).
Quid de adjectivis meus, suus?
N. Non sunt collocanda (non usurpantur) nisi premuntur (à moins qu'ils ne soient accentués—non in usu sunt nisi; non efferuntur nisi) v.g. valetudo mea melior est quam tua. Domi fui, sed patrem non vidi.
M. Estne exemplum hoc rectum: multos habemus membra?
N. Minime, domine : congruentia constituenda est inter substantivum et adjectivum (on fait accorder l'adjectif avec le stibstantif): multa habemus membra.
M. Fac, ut guttur meus inter se congruant (faites accorder); menda errorem. Cum Latine scribis, imprimis (avant tout) substantivum et adjectivum apte construenda sunt. Dic Latine. Les vieux temples.
N. Templa veteria.
M. Falso! Heus, tu annotationem paragrapho secundae annexam non vidisti, quae tradit adjectiva unius terminationis neutraliter in ia exire, adjectivo « vetus » solo excepto, quod exeat in a.
Si contra dicis neutrum plurale participii praesentis in ia exire, recte dicis.
Repete, quid intersit inter notam et annotationem (remarque)?
N. Nota signum est aliquod, annotatio vero explicatio alicujus rel scripta. Perperam igitur recentiores notae vocabulum usurpant.
Dicendum est: annotatio prima, secunda, tertia, etc. Ad illum locum (passage) auctor annotavit (adscripsit, docuit).
Tu non animadvertisti, quid scriptor huic praecepto annotarit.
M. Dic Latine: « terminaison », se terminer (désinence).
N. Finis, exitus; similes casus habere in exitu (les mêmes), similiter cadere; in easdem litteras exire.
Genitivo casu tis syllaba terminari (avoir la terminaison — finiri, terminari v.g. e littera finiri, longa syllaba terminari; exitum habere in; exire, cadere; verba quae similiter desinunt; terminatio).
Nomina desinentia, finita, terminata in (cum Accusativo).
M. Quomodo adjectiva inter se distinguuntur?
N. Variis exitibus; eorum enim tria sunt genera, quorum unum ternos, alterum binos, tertium singulos exitus habet.
M. Quorsum ternos exitus (pourquoi)?
N. Quia nominum tria sunt genera, quibus triplex adjectivi exitus respondet: us (er) masculine, a feminirie, um neutraliter usurpatur.
Si adjectivum binos habet, exitus uno masculine et feminine, altero neutraliter utimur;
si singulos habet, idem masculine, feminine, neutraliter usurpantur.
M. Cum primae declinationis nomini acljectivum tertiae declinationis est additum, quomodo utrumque declinatur?
N. Suam utrumque sequitur declinationem; unum primam, alterum tertiam.
M. Quae adjectiva plurali numero neutraliter exeunt in ia (au pluriel neutre)?
Quae adjectiva singulari Ablativo dupliciter excunt?
Quae adjectiva plurali Genitivo faciunt ium?
Quot sunt gradus comparationis?
N. Positivus, comparativus, superlativus.
Positivus proprietatem alicujus rei simpliciter designat: vir doctus.
Comparativus designat qualitatem (proprietatem) aliquam alterâ quacum comparatur, superiorem vel inferiorem: Paulus est doctior quam Petrus.
Superlativus indicat qualitatem aliquam inter omnes ceteras summam vel valde magnam: vir doctissimus.
M. Quomodo fiunt comparativus et superlativus?
N. Verbo nativo additur ior, ius, issimus (rimus).
M. Quid vero, si exitum us antecedit vocalis aliqua (précède)?
N. Tunc adjectivo praeponitur magis vel maxime v.g. arduus, magis arduus, maxime arduus.
M. Quae adjectiva a norma declinant (sont irréguliers)?
N. Bonus, malus, parvus, etc, quae faciunt melior, pejor, etc.
M. Quomodo comparativus neutraliter exit?
N. Exit in ius: melius, pejus, etc.
M. Quomodo idem exit Ablativo singulari?
N. Exit in e litteram: meliore.
M. Quomodo magnificus facit in comparativo, quomodo similis in superlativo?
N. Illud facit magnificentior, hoc simillimus.
M. Quomodo facit solus in Genitivo et Dativo?
N. Sollus, soli.
M. Dic alia ejusmodi adjectiva.
N. Unus, alter, neuter, uter, uterque.
M. Quid tradit praeceptum (que dit la règle)?
N. Hoc praeceptum non valet, cum adjectivum binos habet exitus (non valet in adjectivis duplicis exitus).
M. Tu te fallis, o bone; hoc praeceptum sine ulla exceptione pertinet ad adjectiva omnia (spectat omnia universa; prorsus ornnia; oitinia nulio prorsus excepto — s'applique à).
Quomodo Latine denotatur: « Cette préposition régit l'accusatif? »
N. Haec praepositio jungitur (conjungitur) cam Accusativo (trahit Accusativum; recipit, exigit, admittit Accusativum; servit Accusativo).
M. Quocum casu conjungitur in praepositio?
N. In praepositio duos recipit casus, Accusativum et Ablativum: illum cum verbum motum (motionem) aliquem; hunc, si quietem significat.
M. Pronomen cujus vicem praestat (que remplace le pronom)?
N. Substantivi vicem praestat (substantivi vice fungitur).
M. Pronomen ad quid hic refertur (à quoi se rapporte-t-il ici)?
N. Non intelligo quid velis domine (ce que vous voulez dire).
M. Quam partem pronomen in ista sententia obtineat, scire volo (quel rôle jue le pronom dans cette phrase).
Pro quo nomine subjicitur (cuius nominis locum tenet—quel nom remplace-t-il)?
Quod verbum cum eo conjungitur (cum eo cohaeret—s'y, rattache)?
Quibus particulis pronomen augeri potest (renforcer)?
N. Particulis ce, pte, met v.g. hicce, suopte, memet, sibimet; suapte manu eum occidit (de sa propre main).
M. Flecte (declina) verbum amare (conjuguez).
Quod est insigne secundae conjugationis (marque distinctive)?
N. e longum.
Est haec proprietas secundae conjugationis, ut in pluribus temporibus e longum retineat (obtineat).
Proprium secundae conjugationis est e longum.
M. Quomodo tempora composita verbi passivi flectuntur?
N. Flectuntur auxilio verbi esse; verbo auxiliari esse; verbum esse adhibetur ad ea flectenda.
M. Verbum monere quomodo facit in praeterito (quomodo transit in praeteritum)?
N. Monui.
M. Dic subjunctivum instantis vel praesentis (le présent du subjonctif).
N. Moneam.
M. Hoc verbum quomodo facit in subjunctivo imperfecto (à l'imparfait du subjonctif)?
Quae sunt verba modi personalis (à un mode personnel)?
Verbum neutrum quid designat (exprime)?
N. Designat statum aliquem (habitum, conditionem).
M. Quibus signis agnosci (recognosci, internosci) potest verbum esse transitivum aut intransitivum?
N. Actione verbi, quae aut refertur (transit in) ad rem aliquam aut non refertur; res vero, ad quam transit, objectum appellatur.
Verbum transitivum conjunctum est cum objecto recto, vel obliquo (le verbe a un régime direct ou indirect).
M. Quae verba requirunt (exigunt) geminum Accusativum (double)?
N. Appellare, vocare, nominare, creare, etc.
M. Quo cum casu haec verba junguntur (conjunguntur — sont-ils construits)?
Quid indicat (designat) modus subjunctivus?
N. Id quod fieri potest, sed nondum est (la possibilité et non pas la réalité).
M. Quid notat verbum passivum?
N. Notat actionem toleratam (exantlatam — soufferte).
M. Quomodo fit verbum contractum?
N. Coitu syllabarum gignitur.
M. Quae alia etiam verba ex his sunt (appartiennent à cette classe; in eorum numero sunt; inter ea sunt; in eorum numero referuntur; — his annumerantur — sont de cette sorte)?
Alia non hujus loci sunt (n'ont rien à faire ici).
Alia mutant (convertunt) a in i v. g. cadere, incidere caedere, incidere.
Hoc, quaeso, penitus memoriae mandate (tradite; memoria tenete — notez bien cela)!
Quid est sententia (enuntiatum, enunciatio — phrase, proposition)?
N. Quidquid eloquimur, quidquid enuntiatur in modum judicii.
M. Quae sunt sententiae partes maxime necessariae — (parties essentielles)?
N. Subjectum et verbum vel praedicatum cum copula esse.
M. Sententiarum quot sunt genera?
N. Simplices et compositae.
M. Quae sunt partes sententiae compositae.
N. Sententia absoluta seu princeps, et sententia conjuncta seu subjecta, quae ex ilia pendet (dépend de la première).
M. Quid est sententia adjuncta (annexa)?
N. Illa, quam Galli appellant « coordonnée ».
M. Praeterea distinguimus sententiam affirmativam, negativam, interrogativam, etc.
Tamdiu cui interrogationi respondet? — Quamdiu?
In ista sententia quae verba desinant conditionem temporis et loci (les circonstances de temps et de lieu)?
Estne haec sententia completa? Revoca eam ad prima elementa (analysez-la).
N. Non est completa; necessario hic aliquid cogitando explendum est (ily a ici nécessairement quelque chose de sous-entendit).
M. Quid auditur (qu'est-ce qui est sous- entendu)?
N. Auditur (simul auditur) verbum.
M. Audi praepositionem (suppléez la préposition).
Hic praepositio subauditur (est sous- entendue, à suppléer).
Hic auditur coepit (On sous-entend coepit).
Qui audiunt ille; ut audiatur crescere (pour qu'on supplée).
Hoc verbum cujus potestatis (signification) est: copulativae, disjunctivae, expletivae?
Amans, amatus, loquens, cuius significationis sunt?
N. Activae, passivae, deponentis.
M. Quid de constructione Accusativi cum Infinitivo?
Quid, si cum, conjunctio, in sententia invenitur (se trouve)?
Quod est huius relativi nomen praecurrens (l'antécédent)?
Quid, si sententia a praepositione incipit (initium, exordium capit a praepositione — commence par une préposition)?
Quae est origo hijus nominis (étymologie)?
N. Est vox, quae e duobus vocabulis coaluit (est composé); sic lucifer coaluit (componitur) ex lux et fero.
Unde pendet Genitivus iste (d'où dépend)? — Ex praepositione.
Unde hoc vocabulum ductum (derivatum, flexum, declinanatum, tractum) est (dérivé)? — De Graeco.
Tu a praecepto abhorruisti (tu as fait une faute contre la règle; tu praecepti oblitus es, praeceptum non observasti).
- ↑ (In responsione frustra repetitur quidquid facile intelligitur ex interrogatione).
| De opera danda et de gratiarum actione |
Colloquium de commentatione |