 De charta |
De permissione  |
M. Paulo ante verbis usus sum « resegmina chartae; » quomodo, Georgi, Latine exprimitur « morceau »?
G. Pro re varie exprimi potest, domine (selon les circonstances).
Ex re partienda existunt partes vel particulae vel trunci; ex re frangenda, rumpenda, comminuenda fragmenta vel fragmina vel trunci; ex re secanda segmenta vel segmina; ex re edenda vel fruenda frusta, frustulae, offae, offulae (tranche).
Quod tamen ad quasdam materias attinet, ut lignum, ferrum, plumbum, linteum, pannum (étoffe), creta (craie), sapo, caro etc. Romani raro vocabulum « morceau » nominatim declarare solebant, nisi forte quibusdam locutionibus v.g.
I et vide, si quid cretae reperias (un morceau de craie).
Si quid chartae quaeris, en aliquid.
Si quid lintei haberem, tibi digitum alligarem (bander).
Si quid fili, funiculi, fili ferrei haberem (fil, ficelle, fil de fer), certe darem tibi.
Alia vocabula, ut gleba, scida, agelius (pusillum loci) notionem « morceau » ex se continent, (morceau de terre, de papier).
M. His expositis quisque vestrum ordine sententiam aliquam proferet, qua usus hujus vocabuli explanetur. Incipiat Guilelmus.
G. Quid exspectamus? Secemus placentam in partes (couper le gâteau).
C. O me felicem! Non solum truncum statuae antiquae hodie forte fortuna in horto effodi, sed etiam ab amico truncum cervi (bovis, suis) donu accepi.
I. Mihi contingit particulam de signa Apollinis decutere, quam adhuc diligener asservo; sed infeliciter accidit, ut alia particula marmoris mihi in oculum insiluerit (petit morceau).
P. Ubi quondam surrexit templum magnificum, ibi nunc locus desertus est fragmentis laterum constratus (de briques).
A. Vel minima adamantis particula (fragmentum) satis est ad vitrum secandum.
B. Janua effracta nihil in cubiculo invenimus nisi fragmina mucronis (poignard).
V. Cum vel minima fragmenta ossis in carne remanent, vulnus sanum fieri non potest (guérir).
St. Fures nihil in culina reliquum fecerant (laissé) nisi pauca frusta escaria semesa (quelques morceaux d'aliments à moitié mangés).
F. Ille frusto panis conduci potest, ut patriam prodat (on petit le faire trahir la patrie pour).
Th. Cum terra moveretur, mihi prae timore frustulum panis mediis faucibus inhaerebat.
M. Unde haec frusta (fragmenta, fragmina) panis; unde haec fragmina favorum (rayons de miel)?
F. Puer ingentem offam panis butyro illitam in manibus tenens (tartine).
P. Exspectat canis, dum ei offam objicias (un morceau; vel frustum).
H. Singuli captivi frustum acceperunt non panis cibarii (pain bis), sed siliginei (candidi) cum offula lardi.
S. Medicus haud raro inter os et offam a mensa avocatur (avant qu'il ait porté le morceait à la bouche).
C. Nisi infanti frustum sacchari dederis (sucre), flere non desinet.
E. Cave tibi, frustum hominis (prends garde, petit homme que tu es)!
M. Transferte jam sermonem in convivium. Incipiat Sempronius.
'S. Quid tibi libet, domine, offa assi bubuli an vitulini (rôti de boeitf ou de veau; vel: offa assae carnis bubulae, vitulinae etc.[1])?
P. Offam carnis elixae praeopto, domine (bouilli je préfère).
H. Carolus pronior est in carnem ferinam (le gibier): visne tibi offulam secem assi cervini aut capreolini aut aprugni (cerf, chevreuil, sanglier)?
F. Benigne dicis, domina (vous êtes bien aimable, madame), sed assum bubulum vel porcinum vel agninum multo potius habeo (je donne la préférence).
Th. Ego contra nunquam vescor nec carne suina nec vervescina (ni porc, mouton). Medicus nihil concedit nisi carnunculam vitulinam (un pettit morceau de veau).
St. Numquid praeterea, dominula (domicella — mademoiselle)? Nonne frustulum etiam assi?
B. Benigne, domine (non, merci), exspectabo, dum frustulum assi anserini vel puli gallinacei accipio (oie rôtie ou poulet).
C. Porrige mihi, si videtur (videbitur — soyez assez bon de me passer) istum catinum (plat); libet frustum carnis leporinae edere (j'ai envie de... lièvre).
E. Quis vestrum nobis scindet has aves (découper).
I. Ego interea pernam in offas secabo (jambon).
C. Benigne facis (voits êtes bien bon), sed fac eam in offulas seces quam tenuissimas.
G. Cedo, Petre, catillum (donnez-moi votre assiette), in qua tibi ponam offulam etiam phasianae (faisan).
P. Benigne, domina (non, merci), edendi jam finem feci.
S. Gratissimum mihi feceris, domine, si catinum istum mihi praebueris (je vous serai bien obligé; veuillez être assez bon de).
Mihi pergratum perque jucundum erit, si...
Bene de me mereberis, si...
Benigne adversus me feceris, si...
P. Ecquid deest, domine? Tibi lubens bene faxim (je serai ravi de voits obliger).
G. Benigne dicis (benigne et liberaliter), domine (vous êtes bien bon).
H. Hui, Antoni, ipso tempore opportuno advenis: tibi dapis meliora reservavi — rusticulas (les bons morceaux — les bécasses).
A. Amice (benigne) facis: gratiam tibi habeo. Gratias tibi ago (gratias magnas, maximas, singulares, amplissimis verbis — de tout mon coeur).
D. Sumite jam quod libet, caseum vel frustum scribilitae (tarte) vel segmentum peponis (melon) vel frustulum hujus farciminis (saucisse).
V. De caseo gratiam facio; panis offula butyro illita mihi satis est (non, je vous remercie).
M. Plautus hac, qua tu modo usus es, abnuendi utitur formula; alli, ut Horatius, utroque sensu simpliciter dicunt « begnine » (merci: non merci).
Quid praeterea dicendum est de « morceau », Claudi?
C. De operibus artis dicimus v.g. haec statua est opus praecipuae artis (un beau morceau).
Hoc signum noctu comminutum est (mis en morceaux).
Hoc monumentum collabefieri coepit (tomber en morceaux). Canes leporem discerpunt (divellunt, lacerant, mutilant, dilaniant, in partes scindunt, dividunt — mettre en morceaux).
M. Etiamnunc hoc unum. Quid interest inter signum et statuam?
C. Signum est imago plastica dei alicujus; statua imago hominis v.g. signum Jovis, Minervae etc.; statua imperatoris, regis.
Item simulacrum ad deos se refert, quod de imagine picta vel sculpta pariter usurpatur.
Marmoreum caput, facies e gypso expressa; facies argentea etc (un buste).
Effigies est imago artis plasticae, ut signum vel statua.
- ↑ Assum, i, le rôti. Cic. Caro assa.
| De charta |
De permissione |