Notitia utriusque Vasconiae/Liber primus/Caput VIII

De statu Vasconum, tempore Pœnorum & Romanorum in Hispania.

CAPUT VIII.

Quis status effet Vafconum, ante aduentum Pœnorum in Hifpaniam, incompertum est: at ab eo tempore & post expugnatam Saguntum, cum Annibale Italiam petente, contra Romanos arma coniunxisse, ex sequentibus Silij Italici locis colligitur: & primo quidem Silius libro 2. populos illos, qui Annibalem in Italiam sequebantur, enumerans, Vasconum his versibus meminit.

Nec Cerretani, quondam Tyrinthia castra

Aut Vasco insuetus galeae, ferre arma morati.

Lib. 5. in narratione proelii contra Flaminium Consulem gesti.

Erumpunt multusque Maces Garamasque Nomasque

Tum quo non alius, venalem in proelia dextram,

Ocyor attulerit, conductaque bella probarit

Cantaber & galeae contempto tegmine Vasco.

Lib. 9. de pugna Cannensi agens.

— subiere leves, quos horrida misit

Pyrene, populi, varioque auxere tumultu

Flumineum latus, effulget cetrata iuventus

Cantaber, ante alios, nec tectus tempora Vasco,

Ac torto miscens balearis proelia fundo.

Lib. 10. de eadem pugnâ & Paulo Consule Romano verba faciens.

Ac iuvenem quem Vasco levis, quem spicula densus

Cantaber urgebat, lethalibus eripit armis.

Non tamen diuturna fuit haec societas, imo brevi Vascones, perinde atque alios Hispaniae citerioris populos, in partes Romanorum concessisse, ut credam facit hic Livii locus lib. 1. decad. 3. Cnaeus Scipio in Hispaniam cum classe & exercitu missus, cum ab ostio Rhodani profectus Pyreneosque montes circumvectus, Emporis appulisset classem, exposito ibi exercitu, orsus à Lacetanis usque ad Iberum flumen, partim renovandis societatibus, pattim novis instituendis Romanae ditionis fecit; inde conciliata clementiae sama, non ad maritimos modo populos, sed in mediterraneis quoque ac montanis ad ferociores iam gentes valuit, nec pax modo apud eos, sed societas etiam parata est, valideque aliquot auxiliorum cohortes ex iis conscripta sunt. Solos hic nominat Liuius Lacetanos: fed, cum alios deinde populos etiam mediterraneos & montanos adiungat, vix est vt Vafcones præteritos voluerit, qui omnium maximè Lacetanis proximi erant paritérque Ilergetibus, quos etiam, licet hîc non expresserit, fuisse tamen inter eos quibus cum focietatem contraxerat Scipio, indicat codem libro, his verbis. Vixdum digresso eo (loquitur de Scipione, qui Tarracone Empurias recesserat) Asdrubal aderat, & Ilergetum populo, qui obsides Scipioni dederat, ad defectionem impulso, cum eorum ipforum iuuentute, agros fidelium Romanis sociorum vastat. At subinde Vascones illos, qui sub signis Annibalis in Italiâ militabant, domum reuocatos fuisse, coniicio ex hoc loco, eiusdem authoris decad. 3. lib. 5. vbi postquam de recepta à Romanis Sagunto, differuit, hæc subiicit: Celtiberûm iuuentutem, eâdem mercede, quae pacta cum Carthaginensibus erat, Imperatores Romani ad se perduxerunt & nobilissimos Hispanos supra 300, inde in Italiam ad sollicitandos populares, qui inter auxilia Annibalis erant, miserunt. Quin autem Romanorum amicitiam sanctè exinde semper coluerint Vascones, nullus dubitandi locus relinquitur, veterum, qui res Romanas scripsere , libros legentibus: siquidem cæteris ferè omnibus populis Hifpaniæ à Romanis deficientibus, nihil vmquam ab hac gente turbatum , nulla etiam contra illam bella à Romanis fufcepta reperire est, nisi quod bello ciuili , quod inter Syllam & Marium exarsit, soli inter tot Vasconum populos, Calagurritani Sertorio Marianarum partium Duci adhæserunt, pro quo vltima quæque perpessi, singulare inuiolatæ in Ducem fuum fidei & inuicti animi Vasconum, documentum fuere; ipfos quoque viciffim à Romanis, semper amicè & gratiosè habitos, credere æquum est, vt veros & fidos socios decebat ab illo populo, qui beneficio, quàm metu obligare homines mallet, exterasque gentes fide ac societate iunctas habere, quam tristi subiectas servitio, (verba sunt Scipionis Romani Ducis Hispanos apud Livium decad. 3. lib. 3. alloquentis) ita vt nullâ in re, Vasconum libertatem læsam, nullas in illorum regionem colonias miffas , nullas eorum ciuitates ftipendiarias factas (quod in plerifque aliis Hifpaniæ populis vsu venit) vsquam legamus ; fed eos integris viribus , florente republica, moribus , linguâ & patriæ finibus immutatis vfque ad Gothorum in Hifpaniam aduentum perduraffe, plurimis veterum Authorum teftimoniis admoneamur. Quanti autem apud Romanos fuerit huius gentis virtus & fortitudo, hinc æftimare licet , quod in longinquis & gravibus expeditionibus, Vasconem militem adhibebant; Testis enim est Tacitus lib. 4. histor. cap. 7. in eo bello, quod Vitelliani contra Britannos & Germanos eorumque Ducem Civilem sustinuere, inclinantem iam in hostes victoriam, Vasconum cohortes fervente proelio accitas, Romanis asservisse.