|
plurimum enim interest, utrum ex delicto aliquis, an ex contractu debitor sit. § 3.—Omnium autem actionum instituendarum principium ab ea parte edicti proficiscitur, qua praetor edicit de in ius vocando: utique enim in primis adversarius in ius vocandus est ad eum [1], qui ius dicturus sit. Qua parte praetor parentibus et patronis, item parentibus liberisque patronorum et patronarum hunc praestat honorem, ut non aliter liceat liberis libertisque eos in ius vocare, quam si id ab ipso praetore postulaverint et impetraverint; et si quis aliter vocaverit, in eum poenam solidorum quinquaginta constituit. TIT. XVII
de officio iudicis
Superest, ut de officio iudicis dispiciamus. Et quidem inprimis illud observare debet iudex, ne aliter iudicet, quam [2] legibus aut constitutionibus aut moribus proditum est. § 1.—Ideoque si noxali iudicio addictus [3] est, observare debet, ut, si condemnandus videtur dominus, ita debeat condemnare: «Publium Maevium Lucio Titio in decem aureos [4] condemno, aut noxam dedere.» § 2.—Et si in rem actum sit, sive contra petitorem iudicaverit [5], absolvere debet possessorem, sive contra possessorem, iubere eum debet, ut rem ipsam restituat cum fructibus. Sed si possessor neget in praesenti se restituere posse, et sine frustratione videbitur tempus restituendi causa petere, indulgendum est ei, ut tamen de litis aestimatione caveat cum fideiussore, si intra tempus, quod ei datum est, non restituisset. Et si hereditas petita sit, eadem circa fructus interveniunt, quae diximus intervenire in singularum rerum petitione. Illorum autem fructuum, quos culpa sua possessor non perceperit, in utraque actione eadem ratio paene habetur, si praedo fuerit: si vero bona fide possessor fuerit, non habetur ratio consumtorum, neque non perceptorum; post inchoatam autem petitionem etiam illorum [6] ratio habetur, qui culpa possessoris percepti non sunt, vel percepti consumti sunt. § 3.—Si ad exhibendum actum fuerit, non sufficit, si exhibeat rem is, cum quo actum est, sed opus est, ut etiam causam rei [7] debeat exhibere, id est ut eam causam habeat actor, quam habiturus esset, si, quum primum ad exhibendum egisset, exhibita res fuisset: ideoque si inter moras usucapta sit res a possessore, nihilominus condemnabitur. Praeterea fructuum [8] medii temporis, id est eius, quod post acceptum ad exhibendum iudicium ante rem iudicatam intercessit, rationem habere debet iudex. Quodsi neget is, cum quo ad exhibendum actum est, in |
- ↑ vocandus est id est ad eum vocandus (est), Hal. Russ. Hot. Cont. Schr.
- ↑ quod, dice Cuj.
- ↑ aditus, Hal. Russ. Hot. Cont.
- ↑ aureis, Cont.; lo mismo, pero omitiendo in, Schrad.
- ↑ iudicabit, Schr.
- ↑ Bien. Buch. Schr.; fructuum, insertan los demás.
- ↑ Schr.; rei causam, los demás.
- ↑ fructus, y luego eius qui, Schr.
