Jump to content

Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/188

E Wikisource
Haec pagina nondum emendata est

fert ſpicam florum ſtarorum: eſt autem quilibet flos carus. digitum longus, ad oram ſcxtupli. citer ſciſſus continens toridem ſtaminula fytapĩcibus flayis. Inſidet quilibet flos ſuo petiolo breri, & apertus propendet deorſum. adhuc autem clauſus directe ad lateri: eſt indorus. AA Nατλτ1ο. Iæε planta aut eadem eſt aut cuſdem ſpecici cum Nugugy ſcunſet Exicanotum cuius plures reperiuntur in Nora Hiſpania ſpecios de quibus ita Fr. Ximenes: prima ſpecios fert folia ſimilia Alos. yErum multo maiora & craſſiora. utrimqns ſpinoſa & deſinentia in duriſſimum & acutiſſimum mucronom: exgreſcit interdum caulis in proecrit tem mediocris arboris. & eſt duplet in cuius extremo naſcuntur foros Iurci. oblongi. & in faſtigio ſtellari & ſueceſſi temporis ſemen inſtar Aſphodeli aut BatataTIuIHadix illius eſt craſſa. breyis & plena fibris propagatur e ſurculis ſeu ſtolonibus qui exeunt circa plantam principalem. Eſt parions omnis ſoli licet magis amet cultum & frigidum cœlum: neque enim metuit ullam cœli inclementiam. aut maror ſcit propter ſicciratem. Reperitur maxima copia in tota Nora Hiſpania. & ſi homines ea tem perantia viyerent qua conyenit. ſola videtur hæc ſufficiens ſubminiſtrare qui cunque uſus flagitat, præter alios innumeros uſus quos præſtat. Nam primum. integra planta præbat inſigne ſepimentum hortis & prædiis: folia tegularum vige funguntur ad plurias excludendas. caules tignorum: foliorum nervuli & fibræ eundem uſum habent quem noſtrum linum cannabe aut goſſypium. ex illis enim fila. panni alia que telæ fiunt: ¶ ſpinis autem clayi. acus, aciculæ, ſtili, terebræ ad auriculas perforandas: hiſce & barbari in ſuperſtitioſo Deorum ſuorum cultu corpora ſua affligebant̉: nec ad bellica inſtrumenta inidonex erant. Porro radendo noracula petroſa ſtolones emanat e concaritate liquor quidam tanta copia. ut ex una ſolummodo planta. mirabile dictu. interdum quinquaginta aut plures arohæ effluant: quo liquore fit vinum. acetum. mel & ſaccharum: liquor quippe per ſe dulcis cõquendo reddi. tur multo ſuayior & ſpiſſior. ita ut tandem in ſaccharum coageleſcat. Ex codem ſucεο & vinum ſit affundendo aquam & admiſcendo ſemina aurantiorum & melonum. aliaque ut fa cilius inebriet, nam huic vitio imprimis obnoxi ſunt barbari. quaſi peniteret homines eſſe natos & brutis ſimiles eſſe ſaragerent. E ſaccharo illo faciunt acerum. diſſolyendo in aqua & cxponendo Soli nouem diebus. Sugcus moret menſes mullerum. lenit ventrem. moyet urinam. mundat renes &t veſicam, frangit lapillos. purgat ureteros: eundem ſi chullitus fuerit cum Tabaco aut Pitzitlochitl aut Hatla ochit vulnera curare produnt. Folium Magucy allum & cxpreſſum in ſcutella. addito paux illo nitri bene triti. ſi inungatur cicatricibus recentibus. breri tempore illas ita tollit. ut vix ullum reſtigium relinquat. Folia & caudex in ſubterranco furno percocta. ſunt edulia & ſapiunt Diacitrum. Folia roſta & applicata medentur Spaſmo & mitigant dolores (præſertim ſi ſuccus calidus una hauriatur) licer luc venerea oriantur. quia ſeniſum tactus obſtupefaciunt. Hec illePorro plerique Scriptores qui de rebus Americanis commentati ſunt meminerunt huius plantæ. Gomura. Acoſta alii. qui omnes fere conſentientia tradunt iis. quæ Tranc. Timenes hic tradit ex Doct. Franc. Hernandez: videndus & Carolus Cluſius in Rar. Plant. Hiſtoria lib. y. Longe autem aliam plantam elle cporter quam D. Ioachimus Camerarius deſcribit & ciius Iconem dat in Epitomed plantis. ſub nomine Alocs Americanx: quia ſcribit folia abund re ſuc co amaro. & alia quit minime conpeniunt cum ſuperiori deſeriptione. Credo hanc Camerarii eſſe veram Aloen ant ſiltem eius ſpeciem uam & nuper accepimus a hoſtris in Affica & quidem Ioanda S. Pauli degentibus ibidem abundare ciuſmodi plantas qualem D. Camerarius de ſcribit. e qua & ſuecum expreſſum liquidum atque etium congulatum miſerunt. Alo6 υerx Indicx æmulum. & qui haud dubio eaſdem purgandi facultates obtinet. quare diffe