TH. BIBLIANDRI APOLOGIA.
linguarum genere fore voluit eruditos: Viris catholicis noticiam linguarum habentibus, quibus utuntur infideles praecipue, abundare sanctam affectamus Ecclesiam: qui infideles ipsos sciant et valeant sacris institutis instruere, Christicolarumque collegio per doctrinam Christianae fidei ac susceptionem sacri baptismatis aggregare. Ut igitur peritia linguarum huiusmodi possit habiliter per instructionis efficaciam obtineri, hoc sacro approbante concilio, scholas in subscriptarum linguarum generibus, ubicunque Romanam curiam residere continget, nec non in Parisiensi, et Oxoniensi, Bononiensi, et Salamantino studiis providimus erigendas: statuentes, Ut in quolibet locorum ipsorum teneantur viri catholici, sufficientem habentes Hebraicae, Arabicae, et Chaldaeae linguarum notitiam: duo videlicet, uniuscuiusque linguae periti, qui scholas regant inibi, et libros de linguis ipsis in Latinum fideliter transferentes, alios linguas ipsas sollicite doceant, earumque peritiam studiosa in illos instructione transfundant: ut instructi et edocti sufficienter in linguis huiusmodi, fructum speratum possint Deo authore producere, fidem propagaturi salubriter in ipsos populos infideles. Hactenus sunt verba Decreti. Quos autem libros Arabum, Synodus iussit transferri in Latinam linguam? non certe medicorum aut astrologorum magis, quam eos qui religionem attingunt. Ad quem autem usum transferri iussit? ut in cavernas abstrudantur, aut cum tineis et blattis luctentur? Nimirum ut publici usus fiant, et legantur, et eorum perdiscantur opiniones, qui ad Christianam religionem adducendi sunt. Unde autem linguam Arabicam magistri docere possent, quam ex libris Arabicis? Nullus autem liber commodior est rudibus tyronibus, quam Alcoran, propter lectionem, quum vocales aliosque apices literis appositos habeat, qui aliis libris desunt, et propter observationem grammatices. Quemadmodum in Hebraica lingua nullus est aptior liber discentibus, quam Bibliorum: quum in aliis notae vocalium et prosodiae non adscribantur. Utilissimum tamen discentibus Arabicam linguam fuerit, Latinam interpretationem adhibere Arabico libro, etiamsi praeceptor doctus et fidelis obtingat. Quam utilitatem experiuntur studiosi etiam in Graeca lingua.
Proinde authoritas doctissimorum et sanctissimorum patrum de quibus antea memini, iure praeponderat legi Theodosii iunioris, et Valentiniani, quae prohibet Nestorii libros, quem synodus Ephesina damnavit, scriptos habere, vel legere, aut describere, iubetque diligenti studio requiri, et publice comburi. Praesertim si quis inspiciat mores principum magnorum, qui plerunque de literis et doctrinis iudicare non possunt, vel per imperitiam, vel per occupationes bellicas: et permittunt eam administrationem saepe hominibus neque piis, neque doctis, neque prudentibus.
Certe isti principes ea lege non maiorem pietatis et iusticiae laudem adepti sunt, quam si
Maximilianus Augustae memoriae praebuisset se hominibus quibusdam improbis circumveniendum, qui postulabant libros Iudaeorum Thalmudicos eripi et extingui. Non enim hac via Iudaei evasissent Christiani, neque Christiani meliores. Quibus se strenue opposuit divus Reuchlinus, nec permisit Caesar Augustus virum optimum per vim opprimi: uterque immortalem gloriam ex eo negocio apud posteros consecutus. Et quid flammis effecerint Theodosius et Valentinianus, aut alii eorum nomine talia sancientes, tempora sequentia indicant. Nam doctrina Nestorii flammis non deleta est, et Nestoriani sobolem produxerunt, ut post annos prope CC. Sergius Nestorianus Machumetem sua haeresi effinxerit aliqua ex parte. Verbo enim Dei, et spiritu oris Christi monstra haereticorum domantur: Si Christiani pie sancteque vivant, et doceant iuxta verbum Domini: sique sagaciter prave dogmata eorum quos in viam reducere moliuntur,
