Personae:
Gerbrandus, Euerardinus, Enchusanus, Rammularius, Aristippus Iudimagister.
G.
Exoptatus est mihi et gratus amice aduentus tuus. Optato redis.
R.
Omne patrimonium dilapidarunt, et proteruiam fecerunt: decoxerunt creditoribus. Omne patrimonium eis comesum est et deuoratum.
G.
Vbi tam diu delituisti? Iam inde a tribus diebus in hoc ludo te non vidi. At mhi videor, tribus his te non vidisse mensibus proximis.
R.
Bene conuenerat de commutandis mercibus. Negociatoribus inter sese conuerat pulchre, Parariis munere suo probe functis. Et liberali compotatione firmatus erat contractus. In venditoris sententiam ierat emptor. Stipulatione legitima venditori se obstrinxerat emptor, ratumque fecerat contractum data arrha in commune conuiuium admissis quibuslibet insumenda. Commutandarum mercium conuenta pulchre inita erant, quin et symposiaca largitio, conuiualis munificentia facta erat. Sumptibus quotquot intererat conuiuio compotores soluti erant. Omnes combibones esse asymbolos, et abimpensa conuiuali immunes fecerat emptor, contractus firmandi gratia. Symposiacae liberalitatis facta erat copia quibuslibet liberam compotationem captantibus. Datum erat conuiuium, cui licebat quibuslibet interesse asymbolis, et impendii conuiualis immunibus. Emptionis et stipulatae pecuniae corollarium in communem sumptum erat datum. Propinatum erat et in medio positum, quotquot interesse volebant, conuiuale donarium. Nihilo tamen minus ambo postridie repariassarunt, et a pridiano contractu resilierunt, conuentionis palinodiam cecinerunt, contractum resciderunt, pactum pridianum soluerunt. A contractu abitum est postridie. Resiliit emptor venditori. Non steterunt conuentis. Non manserunt contractu. vtrunque pridianae conuentionis poenituit, eamque reuocarunt et retractarunt. Neuter perstitit in contractu. vterque quod pridie inierant pactum, et ratum habuerant dato arrhabone, id postridie soluerunt, irritumque reddiderunt.
G.
Gaudeo laetorque tuo in ludum reditu. Omnium enim mihi es intimus.
R.
Gallinarum nostrarum tres pullos exclusit vna, adhuc incubat ouis alia, alia denique peperit hypenemium seu vrinum ouum, miramur quo nam laboret illa vicio, quod non similem aliis enixa sit foetum.
G.
Semper tibi proximus sedebo. Optime scis latine loqui, erisque, spero, mihi pulchrius latine loquendi magister. Si enim qui iuxta claudum habitat, subclaudicare discit, quomodo non etiam qui iuxta integrum habitat, integer et ipse vel manet vel euadit?
R.
Explebit mihi illam lacunam, mihique illud resarciet damni, si mihi sit nomen Rammelario. Non sic inultus abibit. Sic non auferet.
G.
Scin' quae dictata sint nobis nunc reddenda?
R.
Nunquam mihi tam grauis fuit ventris saburra: nunquam me tam pressit, tam vrsit alui deiiciendae onus: nunquam mihi fuit tanta exonerandi necessitas aqualiculi: nunquam mihi tam intolerabile fuit ventris saburati onus, quam hesterno die. Parum aberat, quin mihi femoralia ventris proluuie conspurcassem, et meipsum (quid ni dicam quod res est?) concacassem atque comminxissem, quemadmodum infantes adhuc impotes sui assolent.
G.
Decem sunt nobis memoriter reddendi versus in sermonibus Horatii Satyra prima primi libri.
R.
Fratrum meorum natu minimus calfaciebat pedes, suosque calceos ita adussit, vt nimio aestu contractos, vix exuere potuerit. Natu maximus cum quodam ex vicinia fuae farinae adolescentulo transulturus fossam, incidit in coenum, et perinde pulcher emersit, atque sus lota in volutabro luti. Illud mihi spectaculum multo iucundius erat visu, maioremque ciebat risum, cum ita lutulentus quasi ex carbonaria rediret domum, cuius nec os nec oculos dignoscere poteras, quam si nobis ex lecto mane redisset, perfusis atque respersis in capillamentum plumis. Alius qui maximo erat natu proximus, carnes iurulentas in mensam illaturus appositurusque, ad prandium accumbentibus iam parentibus, cespitans, lapso catino, totam mappam perfudit iure, et matris caliendrum seu calyptram, focale, pectorale, ventrale, atque brachialia, carnario liquore ita conspersit, proluit, atque perunxit, vt iussulento humore distillantem vndique et profluentem, surgere oportuerit et excedere conuiuio. Quod cum viderem designatum, qui astabam a poculis, effusus in elatum et nimium risum, periclitatus fuissem herniam pati (seruet me deus) nisi et comminxissem caligas meas braccatas, et diffissa nate pepedissem.
G.
Verum hodie spero ludendi facultatem nobis datum iri. Hodie vt spero, studiis aliquantisper intermissis feriabimur, ociabimur, et lusitabimus.
R.
Noctibus fere omnibus tam altum dormio, vt vna cum cubili me quouis facile terrarum asportes, nihil sentientem.
G.
Quod si fiat, te oro et per nostram amicitiam obtestor, vt vna colludamus a prandio. Nam sine te nequeo viuere, nec igniculum tui desiderii ferre diu possum.
R.
Grandiori pater meus est ore, et bucculentior atque ventrosior me. Veri simile fit mihi, vnum atque alterum pultis catillum amplius eum exhaurire, deuorare, concoquere posse quam me.
G.
Conticeamus, ne si nostris fabulis interueniat praeceptor, in poenas eamus, poenas ei demus, plectamur, et poenas luamus: ne aut manus aut diuersam corporis partem flagris subdamus, et verberandam praebeamus. Nam hoc temporis articulo solet aduentare. Hem tibi lupus in fabula.
R.
Nendo treis fusos hodie conglobatis filis onerauit mater mea, quae fila mihi deuoluenda sunt, et agglomeranda girgillo. Illa pensum suum lepide accurauit, ego meum vix ante nonam vespertinam absoluero.
G.
Tace et literis incumbe.
R.
Ipsus egomet hisce auribus audiui narrantem nobis Alardum illum Guessanum, quem iuxta mecum aeque nosti, magna iuuenum circunstante corona, furem quendam, vbi nescio, actum in patibulum, iamque pendentem, vt erat collo cathenato et praefocato, semel ostentationis gratia, ipsam malam crucem circunuolasse, promissaque, si bis adhuc rotatu et circunactu corporis patibulum ita circunsiliret, manumissione et liberatione, idem fecisse secundo, atque tertio tentantem, defracto collo, humi collapsum esse. Si tertium periculum circunferendi circunagendique corporis tam pulchre successisset, quam primum atque secundum, solutis vinculis, defunctus periculo mortis, liber euasisset. Quam historiam cum noster circunstantium et ab ore illius pendentium circulus, totam auribus hausisset, et effusissimo risu prosecutus esset, miratus ille nostros cachinnos subduxit se e medio, et nescio quorsum euanuit.
A.
Ore fauete omnes, adeste aequo animo, attentos vos docilesque praebete, vt aliquem hinc fructum referatis domum, vt eruditiores hinc et literatiores domum concedatis.
R.
Optat ephippia bos piger, optat arare caballus. Memini quondam me, cum primum studii literarii fundamentum mihi iaciendum esset, malle sororis meae partibus et officio nendi, rhetia texendi, vestesque lauandi, quam meo studendi fungier.
A.
Audio nescio cuius fabulantis murmura. Hoc agite omnes, vt vobis haec in maiorem eruditionis cumulum cedant, vt maior vobis accedat doctrinae cumulus. Studendi non garriendi gratia huc vobis ventum est.
R.
Saepe etiam est holitor valde opportuna locutus. Vidi ipse circunforaneum quendam mendicum, pannis annisque obsitum, pallio circumamictum (nam Graecus, erraui, graculus videbatur) tot consuto, consarcinato atque variegato panniculis, quot pene dixeram coelum stellis, hominem plane pannosum atque pannucium, qui tam erat sapiens, vt sciret exedundam gabatam, quam conuexa sui parte capiti imponendam.
A.
Videor adhuc audire nescio quas fabulas. Animum diligenter aduertite. Lubentibus et pronis animis, auribusque sitientibus, quod in rem vestram sit, auscultate, arrectis mihi et perpurgatis operam date auribus, vacuis pronisque excipite mea dicta auribus, faciles mihi praebete aures, attentis et auidis auribus, iterum atque iterum dico, pendete ab ore meo, vt hinc domos vestras literis cumulatiores, et eruditione locupletiores vos referatis, vbi exacta fuerit hora, et tempus redeundi domum aduolarit.
R.
Ipsa phthiriasim filioli sui curans, caputque eius pectens exonerabat pedibus, et pediculos venans quasi Augiae stabulum repurgabat. Caput erat scabrosum, et multa tentatum scabie. Capilli erant misere intricati et implexi, et pustularum concreti purulentis crustis, vt vix discerniculo suo explicare, vix pectine discriminare potuerit. Puellus tam eiulabat, et voce sublata flebat, vt vel trinas vltra aedes facile exaudisses. At illa tam clara voce vulgarem quandam tritamque cantionem cantitabat de principe nescio quo, quem vocant Phalconolithum seu a Falconario lapide, vt pueruli fletum offuscaret et discerperet, ne inaudiretur longius.
G.
Hic homo et sibi et nobis erit dedecori. Et sibi creabit periculum et nobis. Et se et nos suis ineptiis dedecorabit, pudefacietque. vtinam longiuscule sederem semotus ab eo.
A.
Ecquis illic tam clare fabulatur, vt pene mea docentis verba obscuret, obnubilet, et suis naeniis obruat?
R.
Vesperi coenatus, vbi primum contenebrarit, ibo cubitum et dormiam solus, non vsurus ad eam rem matris auxilio. Nam annis abhinc plus minus sexdecim, aut septendecim, aut forte duodeuiginti, initiatus sum Cubae, Eduliae, atque Potinae, vt ethnicos loquar, atque tum demum licebit edere crepitus bene densos atque sonoros.
A.
Ecquis, inquam, ille, qui loquacitate sua nobis ita obstreperus est? qui nobis ita obstrepit? Quis nobis illic tam claris et apertis occinit tibiis? Si melius quid habes, quisquis es, accerse vel imperium fer. Si cui sit quippiam hoc loco dignius quam mihi, hanc cathedram veniat conscensum, et meis fungatur partibus. Ego vicissim boni docilisque discipuli fungar officio, et cathedrario praeceptori meo linguis animisque fauebo.
R.
Feles dimidiatum pene caseum ouillum deuorarat, si tacita perrexisset esse, et non **minurisasset, nec se suo indicio quasi sorex prodidisset, facile totum prius absumpsisset ac peredisset, quam a quoquam olfactum et rescitum fuisset. Atque tum demum collata fuisset omnis in me culpa, mihi fuisset impactum crimem comesi casei, ea in me fuisset cusa faba. Comperi hac re verum esse, quod cecinit ille: Sed tacitus pasci si posset coruus, haberet Plus dapis, et rixae multo minus inuidiaeque.
Aristip.
Nuga tor ille nondum tacebit. Huc ades o garrule, depexum te pro tuis meritis et exornatum dabo. Adsi; huc, audin', heus blatero, tuis ex virtutibus ornabere. Nisi huc acceleres gressum, nisi huc approperes, ego istuc aduolabo, idque non tuo commodo bonoque: idque non ex re tua: non in rem tuam: non ex tuo vsu.
R.
Non cuiuis hominum contingit adire Corinthum. Principibus placuisse viris, non vltima laus est. Sedit qui timuit ne non succederet, Namque volasse alio quam quo pertingere possis, Stultitiae est.
A.
Adhuc pergit tricari loquaculus ille, neque dum semel atque iterum vocatus huc, prodit. Feram oportet, atque huc sistam linguacem illum et locutuleium candicem. Huc adeste statores mei, vos pauperes, huc apparitores, huc lictores, huc satellites, custodes, ostiarii, et qui mihi estis a scopis, a manibus pedibusue. Haec nobis fera conficienda est, expedite venabula. Eho dum quid desides lapis? quid moraris trunce? quin venis?
R.
Multorum festorum Iouis glandes comedit. Multis admodum interfuit olympiis. Parum abesse credo, quin binis saltarit secularibus ludis. Amplius enim nonaginta nouem annos est nata, neque tamem vel vllo dente cassa. Quin etiam tam integris adhuc est tum auribus tum oculis, totoque corpore praeter aetatem viuido et viridi, non exucco, non effoeto, non fracto viribus, nec ex hausto, quam si non nisi quadragenaria esset. Si quis fidem mihi non habet, prouisum illuc ad illam abeat, et rem ita esse vt dixi, comperiret. Habitat ad forum boarium iuxta puteum vbi foenum perinde atque pannum metimur vlnis. Pedum tamen robore, vt non sis id nescius, iamdudum nonnihil est defecta, vt rursum prorsum ambulatura scipione nitatur.
A.
Quibus nos hic verbosus stipes fabulis onerat? Siccine putas nobis centones farcire? Non sic euades. Quas tu nobis apinas tricasque, quas nobis Siculas gerras obtrudis? Dabis mihi poenas pro meritis mastigia. Fac te compares accipiendis verberibus. Solue ista ligamina: atque expedi atque exere partem tui flagris excipiendis aptam.
R.
Spectator eram totius pugnae. Gallinacei mutuis alter alterum insultibus et rostris petebant, vt amoenum fuerit certaminis spectatorem agere. Videbar mihi Hectorem cum Achille commissum videre. vterque vtrumque altero captum et exoculatum reddebat lumine. Si alter oculorum qui manserat integer, mutatis sedibus, meditullium occupasset frontis, credidisses animam Polyphemi in vtrumque aequatis migrasse partibus. Amborum manabant sanguine tempora vtraque. Amborum sanguis stillabat cristatis capitibus. vtrisque multo sanguine liquebantur guttae. Amborum multo rorabant sanguine cristae. Sanguineis guttis cristae vtrorumque pluebant.
A.
Papae, quid nobis loquitur hic blennus, hic bliteus, hic bardus? Satin' sanus et sobrius est? Fatuus ne vere est, an stulticiam simulat?
R.
Dii facientes adiuuant. Cum Minerua manum quoque moue. Non iacet in molli veneranda scientia lecto. Putas tibi scientiam obuenturam dormienti? Non semper dormientis rhete capit. Non ita quibusuis in medio posita est, neque ita cunctis stat obuia, exposita, et in procliui scientia, vt eam sibi sine lucubrationibus speret quilibet: vtque sine puluere ac sine sudore palmam eruditionis sibi datum iri credat. Dii omnia laboribus venditant. Nil sine magno vita labore dedit mortalibus.
A.
Ducite hunc insipidum ac insulsum hominem ad agnatos et gentiles. Quid mihi cum homine mentis parum copote? Dat sine mente sonum, quasi corpus sine pectore. Mente parum consistit miser homo. Consistit neque mens, neque vox, neque lingua. Insolens tamen ita loquitur. Quid illi acciderit miror. Nisi redeat ad mentem saniorem, actum fuerit de salute eius. Redibit tamem, spero, ad pristinam sanitatm aliquando, si valetudinis eius recta et diligens ratio habeatur.
De affectibus animi superandis. VII