Nuper, o Terpsion, an pridem rure venisti? Ter. Iam pridem. ac te in foro quaesivi, et miratus sum, quod te reperire nequaquam potuerim. Eu. Non eram in urbe. Ter. At ubi? Eu. Cuin In portum descendissem, offendi Theaetetum, qui Corintho e ca3tris Athenas ferebatur. Ter. Vivusne an mortuus? alu. Semivivus: vulneribus enim quibusdam afllictus est, et quod deterius, morbo etiam diuturno in castris est confectus, Ter. Num dysenleria? Eu. Hac ipsa. Ter. O qualem virum refers in discrimine Positumt Eu. Praeclarum admodum atque optimum, o lerps1on: nam paulo ante nonnullos audivi, qui eum circa rem militarem xairis laudibus extollebant. Nec mirum, id videri de bet:. immo longe magis mirondum esset, si contra se haberet. Ter. Cur non divertit Megaram? En. Properabat domiim, ego enim et consului et obsecravi; ille noluit. Quin etiam coimitatus ipsum, cum ab eo discederem, recordalus sum Socralis, alque admiratus, quam divine et saepe alias et de. hoc rgaxime vaticinatus fuerit. Nam paucis diebus ante quam e vita decederet, obviam factus Theaeteto adhuc adolescentulo, cum e9 disseruit, eiusqae indolem et frobavit et admiratus. est. - Deinde mihi Athenas profecto rationes disputationis illius, auditu maxime dignas, singulas enerravit, atque insuper oddidit praestantem omninho virum futurum, si adoleverit. Ac vere nimium Fracdixisae videtur. Ter. Certe: sed quinam sermones? num reerre potes? Eu. Non verbis, per Iovem, sed literis, etenim reversus domum statim commentariis: eos perstrinxi: deinde per otium reminiscendo latius scripsi: et quotiens Athenas proficiscerer, si quid excidisset, Socratem interrogabam, atque huc rcdiens emendabam, quo factum est, ut universa paene disputatio illa conscripta sit, Ter. Vera loqueris. audivi enum hagc a te Pd ridem: et. is(a nosse-eupiens, te quaesiturus Buc saepe actessi. uid ergo nunc obstat, quo minus percurramus? Enirvero uiete miht opus esi: nam ex agro, veniens defessus Sum. Eu. go quoque erineum usque Theaetetum cornitatus sum: dquamobrem libenter admodum requiescerem. Eamuds ergo. nobis enim sedentibus puer aliquis perleget. Ter. Probe. Eu. Mic, o Terpsion, liber est, non ita compositus, quasi Socrates miht ftefe. rat, ul re vera retulit, sed quasi cum illis. praesens disputet, lquibuscam disputasse mihi narravit. Hos autetn geornetram Theodorum et Theaetetum fuisse dicebat. Ne igitur molestum esset, si inquam el inquit, conschsit el negavit saepius intefpoderetdr, his vitatis Socratem ipsum una cum illis disputantem Aluduxi. Ter. Scite, Euclides. Eu. Heus tu, accipe librum, ac lege. So. Si Cyrenei, o ttheodore, prae ceteris curae inihi essent, quae ad eos spectant abs te potissimum exquirerem, s qui illic iuyenes geometriae aut glari philosophiae studio af« denter inciimberent. Nanc atifeim maapl»thostros daam £Hos aie, potiusque intelligere cupio, quinam e nostris iuvenibus in viros probos evasuri merito videantur. Hatc ipse pro viribus semper exploro, et ab aliis, ad quos it(vdx(a, Confluere vidco, saepe percontor. Te autem hon pauci sectantur; el merito. num et aliorum gratia et geometriae maime Concursu dignusesse videris, Si quem igitur nactus es memoratu dlgnum, libenter audirem, l4eo. Atqui, o Socrates, et me?eferre et te auscullare decet, qualem e vestris civibus adoolescenfem invenerirm. qui si formosus esset, laudare iltum vereter, cul forsan illius amore captus videri possem. Nunc aufem Xre Til succenseas neque turbes: non ehim est pulcher. Similis ubi est, simo naso et prominentibuss oculis: quamvis ntintis ille quam tuin his modum excedat: libere tecum loquor? scito in primis, me gullum adhuc adolescentulum reperisse (licctl cum multis versattis fuerim) tam mirabili naturae felicitate dohatum. Difficile admmodum est, reperire hominem ingeniosum stmul, et prae ceteris man. Suetum atque virilem. equidem nec fuisse uhquam existimo nec esse Video, qui ita natura sint ihstituti, Ceteruxh acuti, ut iste, L sagacesque et methoriosi ei. dociles t plurimuxh in iracuntdiam impetusque praecipites sunt: proruunt enim aique raptantur, ?uemadmodum sine retinaculis naves, et furiosi potius quam ortes existunt, :Graves autem saepe, cux ad disciplinas se conferuntf, segnes, torpentes, obliviosi sunt. Iste vero ita leniter, libere, suaviter, expedite, maxima cum mansuetudine ad discialinas quaestionesque. graditur, ut nec lubricus quietusque olei fluxus inollior et suavior videatur, et uut mirum sit tantum inssenium tam amature is(a peragere. So. Oplima nuntias, sed cuius Besirornm civium filius est? 2heo. Nomen. quidem eius, audivi, sed e memoria. excidit. est autera. medius ille eorum. qui conira. mos veniunt paulo anie in. platea, (uae exira. moenia est, is et socii sui quidam uncti luserunt. nuhc peracto ludo. huc adventare. videntur. adverte utrum agnoscas necne, So, Agnosoo eqnidem, Suniensis Euphronii filius est, vviri, O amice, procul. dubio. talis. qualem tu filium figurasti, probatissimi ante omnes, qui patrimonium amplum reliquil. sed nomen pneri:non audivi. zaea, Theaefetus. So. Socrates, -Ahomen est pelrimonium utew. cius tutexes dissipasse, videnlyr:. verun aatnen liberalitate mirifice pollet. So. Generosum homirrem frarras. iube huc illum accedere et nobiscum sedere. 7eo, Fiat. O Theaetete, accede huc ad Socratem. So. Veni, obsecro, Theaetete, ut meipsum animadvertam. qualem vultum praeferom. inquit enim Theodorus, vultau me: tibi similem esse. Quod utriusque nostrum lyram similitter tenmrperatat assereret, utrim coniesiim id crederemus? an, musicusne esset, prius inquircreius? tae. Inquiretemus, :So. Kt si talem reperiremus, crederemus utique: sin autem ousicae expertem, minime? The. Ita 8o. Nunc ergo, si curae nobis est nostrorum vultuum s17 miilitudo, videndum, utrum yictor sit qui dicit, netne. 4 he. Sic videtur. So. Nunquid pictor Theodoras? 4^e. Non adver U. So. Geometricus euwra? 477o. -Makime quidem, o Gocratts . So, An et astronomus, dialecticus, musicus, et reliquarum disciplinafum peritus? 7/Ae. Mibhi Tudem videtur. So. qu-e;-go in aliqua corporis parte copsimyiles, esse no praedicat, laaudans quodammodo vel vituperans, non multam illi fidei adhihendum. The. Nop, ut apparet. So. Si quem vero ab. animi virtute sapientiaque laudaret, nonne conveniret haec audienti, laydatum lpsum considerare, laudato autem sese ostendere? tae. Omnino, o Socrates. So. Vidc, o agaice Theaetete, tua interes£ ostendere, mea eonsiderare. Scito, cum Theodorus multos mihi, tam aeregrinos quam cives laudarit, nnllum rmgaioribus ar te laudius extulisse, tae, Bene esset, So. Socrates: sed vide, ne iocans dixerit. So. Non est mos iste Theodori. Verum ne renu3s quae concessa sunt, obiigiens quod bic iocis agat; ne lesteri cogaris. Non facile est, eius, sententiam refutare, sed audacler in. concessis persiste. zae, Agendum est, si tibi videtur. tt So. Dic, age, discis aliqua a Theodoro geometrica? tkke. Equidem. So. Quae vero ad astronomiar, amoniamiie et. dialecticam spectant, discis? 7T^e. Annitor equidem. So. Ego quoque; o puer, et ab hoce et ah aliis, quos aliquid ex his intelligere arbitror: et quoaad aliaa, in his moderate me habeo: exiguum vero quiddam duh/to, quod tecnm et cuim istis investigandum. Quare mibi ressondeas, Ooroo. aan non discere est sapientiorem in eo fieri, quod quisquue discit? 79e. Id ipsum, So. Sapientia vero sapientes sunt quuilibet sapientes? tae, Certe. :So. Nunquid hoc in aliqua a scientia differi? ^e. Quidnam? So. Sapientia videlicet. in quibus scientes, in risdem ct sapientes sunt? 7he. id prohibet?:So. fdem igitur sapientia et scientia est? The. Idem. So. Hoc illud est, quad dubito neque concludere mecurh ipse valeo, quid scientia sit. habexpus, quid ud ista di: camus? quid esse asseritis? quis nostrum prior ostendet? Quis- qui vero aberraverit, asinns sedeot, ut. circulo ludentes pueri ferunt, qui verax extiterit, dominabitur nobis et iubehit quicuid responderi volueri. Quoid siletis? Neque enim mihi, o heodore, ob verborum studium rusticitate ulla uti est animus: cupio enim vos in disputationem inducere, amicosque et colloculores invicem fieri? 7Aco. Minime hoc, e Socrates, rusticum essel. quin ex his pueris aliquem respondere tibi iubeas. nam haec disputandi ratio insueta mihi est; et assuescere nunc aetas prodhibet. hos autem magis ista decent, ct longe magis proficient. re vera iuventus in omnibus proficit. quare, ut coepisti. ne dimittas Theaetctum, sed eum interroga. So. Audis, o Theaetele, quae dicit Theodorus? cui ta, ut opinor, libenter obedies. Deque enim fas est, ut huiusmodi in rebua sapienti viro iuvedis minus pareat. Ingenue ergo responde, quid esse scientiam Opineris. 27e. Parendum est, o Socrates, quando quidem vos imperatis. si qua enim in re aberravero, corrigetis. 8o. Fa: cieinus procul dubio, si quo modo poterimus. 79e. Videntur mihi scientiae esse, quae quis a Theodoro discere potest. geomeltria et reliqua, quae in superioribus enumerasti:. praeterea cerdonum aliorumque opificum artes et ornnes et singulae nihil aliud quam scientiae sunt. So. Generose ac magnifice, o Smice, de una rogatus, mulia variaque pro simplici dedisti. The, Qua ratione id ais, o Socrates? So. Forte nihil dico. quod tamen puto, aperiam. Suotiens. artem cerdonicam dicis, nihil gliud ais quam conficiendorum caloeorum scientiam? tae, Nihil aliud, So. guid porro, cum tectonicam, id est fabrilem artem? num aliud quam ligneorum operum. scientiam? tae. Nil certe, So. In utrisque igitmr id declaras, cuius utraque scientia est? The. Profecto. So. Quaestio vero nostra non haec erat quorum esset scientia, et quot sint. non enim numerandi gratia quaerebamue, sed noscendi, quid ipsa scientia sit. an nihil dico? laae. lmmo recte. So. Adverte et hoc, Si quis nos de aliquo horum vilium vulgariumque percontetur, veluti de luto, quid sit, eique respondeamus, lutum eorum qui ollas, lutum eorum. qui furnulos laternasve, lutum eorum qui lateres fingunt, nonne ridiculi videamun? tae. Forte. So. Primo quidem falso iudicaremus, existimantes eum, qur interrogat. intelligere nos, quotiens: resperdemus lutum eorum qui simulacra puerorum lingant, vel aliorum huiasnodi:: deinde putas, aliquem coinid turum cuius. potissimam nemen aliquid sit, nisi quid sit illud agnoverit? l/se; Nullo pacta. So. Ergo neque scientiam calceorum noscet, qui scientiam mipime npovit. tae, Non certe, So. Cerdonicam qnoque ignorahii, quisquis ignorat scientiam; el aliam. quamvis artem. zae. Sic est. So, Absurda itaque rcsponsio. est, i quis, interrogatus quid acigptia sit. artis alicuius nomen respondeat. cuius enim scientia est, cum non de hoc rogetnr, iste respondet. 7Ae. Videtur. So. Praeterea, cum liceat simplicitet ac breviter respondere, per immenstm circuivagatur. quemadmodum in quaestiene dc luto, leve quiddam et simplex inferri potest, quod terrq. humori commixta. lutura est. cuius 3utem srt lutum, praetermittendum. 7Ae. Fcile nunc, o Socrates, ita videtur. videris enim petere, quod nuper mibi ei . Socrati. huic, tibi in nomine simili, disputantibus in mentem venit. So. Quid istud, ^ o Theaetete?. taae. ttheodorus hic de viribus scripsit magnitudinis tripedalis et quinquepedalis, qnae longitudine non sunt pedali magnitudini commensuratac. eodem- - que modo discurrens et eliciens singula. usque ad magnitudinem serl. em et decem pedum, in ea-iandem constitit. Nobis igitur tale id in. mentem venit: postquam infinitae vires secundum multitndinem emerserunt, conandum. eas in unum comprehendere, quo omnes denominemus, So. Num inventam 12le quiddam est?- 7se. Mihi quidegn videtur. «eonsidera tu. quoque. 8e. Dic. The. Numerum omnem bifariam divisimus. Unum, qui possit aequalisaequaliter fieri, quem in figura tetragono comparavimus, quadrangularem et aequilaterum appellantes. So. Probe, taae. Alterum quimedius huius, ut tria et quinque et ofmnis numeras, qui/ nequit aequalis aequaliter fieri, sed vel Flus per minus, vel minor pluries fit, maiusque et minus ipsum atus semper ontinet, figurae:altera parte longiori comparavimus, et nurherum altera parte longiorem vocavimus, So. Egresi. quid tam postea? /A^e. Omnes lineas, quae aequilaterum t planurmn numerum quadront, longitudinem definivirius; quae fulem altera parte lengsorem, vires, tanquam longitadine illis nequaquam commensurabiles: planis autem. quae possunt. et cirea solida aliud quiddam buiusmodi. So. Optime omnium, o Pueri. Quare Theodoras liaudquaquam falsi testimonii reus fore videtur, tahe, Enimvero, o ssocrates, quod de scientia quaes, non ita, w de longitadine et potentia, respendare valco, quamquam huiusmodi quiddam perquirere mihi videris. ?wii» ut mendax Theodorus vicissim appareat. So. Quid vero? site a currendi velocitate laudasset, adsens nullum ex pueris promptiorem cursn vidisse; deinde currendo et ab adulio et celerri1no quodam vincaris: num pulares minus eum te vere laudasse? The. Nequaquam, So. Scientiam vero, ut paulo ante dicebatn, leve quigdam inventu, an grave potius supremumque ducis? tae. Per Iovem, supremum aliquicr arbitror. So. Confide viribus tuis;. testimoniumque Theodori ne parvipendas. annit. exie omni ratione studioque cum de aliis, tum etiam d, e ipsa 4cientia, ralionem, quid sit, assignare. 7e. Annitendi causi. o Socrates, haec agemus. So. Age, iam bono animo eslo: £gregie namque modo exposuisti. Conare, imitans responsionem ilam de. viribus, quemadmodum eas multas ung specie, . «comprebendelas, ita. et scientias multas una ratione. comp ecti The. Scito, o Socrates, me id saepenumero considerare tentase se, dum has tues quaestiones circuinferri audirem. , Verum nee mihi ipse persuadere possum, idoneura ad ista me esse sausve habere, neque alium audire, ut tu praccipis disputantem: neque tamen ab inquisitione desistere. So. Vexaris, o amice Theaetete, quasi prope iam parturiens ex eo quod non vacuus, sed gravidus es. tahe. lgnoro, o Socrates: quid autem passus sum, exprimo. Soe. O ridicule, audistin esse me filium obstetricis generosae admodum acrisque et iorvae, Phaenaretae? 77e. Audivi equidem. So. Num quod et in eadem arte versor audisti? 7Ae. Nequaqlu:am. So. Scito ita esse; nec me. tamen coram aliis accuses. Latuit enim hactenus omnes, quod hac arte praeditus sim: et tanquam. nescii, hoc de me non praedicant; sed quod absurdus sum, et homines in ambiguitatern induco. hoc audisti?. tae. Id prorsus. So. Vis tibi causam huius assignem? The. Quidni velim? So. Quales sint obstetrices, cogita, ac facile quod volo percipies. Scis enim, quod nulla ex illis, quamdiu concipit paritque, parturientibus opitulatur, sed cum iam ad foetum ineptae sumt. tahe. Prorsus. So. Causam huius Diatmam ferunt, quae cum sterilis sit, partuum tutelam suscepit. teriles obstetrices feri vetuit, quoniam humana natura imbecillior est ad arfes earum rerum, quas nunquam experte est: This autem, quae senectnte concipere prolribentur, id imperaxit, similitadinem suarmn honorens. Ze. Verisimile id quidem. S. non ill quoque probabile ac necessarium est, quae praegnantes sint et quae hon, acutius ab obstetricibus quam ab aliis animadwerti? The, Omnino. So. Quin etiam medelis. et incantationibus Obstetrices. exeitare rmollireve partus vexatiohes valent, et aegtre parturientibus opitulati, foetusque educere; et si intempesti vum Ore wideatur, obtemwdere atque retrudere, Zhe, ; Vera: naxra So. Nunquid. et hoc de illis audisti, quod tanquam pronubae in conficiendis coniugiis aptissimae sunt, quippe:quae optime allent, quam cui iugare ad generesae prulis, procreationem oporteat? 77e. Haud satis id novi. So. Scias, non minus in hoc gloriari, quam in unbilici ipsius circuimcisione. putas eius. dem an, alterius artis officium cultum collectionemque terrenorum iructuum; et rursus dignoscere, quod in solum quam . ?lantaqx quodve semen iacere deceat? 7aae. Eiusdem. , So. In eminis autem, o amice, alterias facultatis hoc. alterius illud exisimas? tae. Haud sane conveniens est. So. Non certe. sed propter iniustam et absurdam maris, e£ feminae coniunctionem, ci lenocinium nomen est, fugiunt Conducendi inatrimonii armficium, quasi obstetrices castae sint, vereanturque, nc, pro laudabili studio, lenocinii noteniur infamia: siquidem legitimis obstetricibus solis convenit recte xxnares feminasque iugare. The. Constat. So. Atque id est obstetricum officium opera mea quodammodo levius. Neque enim aecidit mulieribus, ut ali- LA quando simulacra, aliquande res veras pariant. Hoe haud fecile cognitu. quod si contingeret, maximum praeclarissimumque obstetrrcum. munus esset verum a falso disceinere. Tu vero quid serntis?. 7he Idem prtofecto. So. Arti veto meae adet quicquid ad illarum obstetriciam diligentiam atiinet. verum 1f hoc praestat, quod maribus, mnon feminis parturientibus succurrit, quodve animarumi foetus, non corporum spetulatur. Potissimum autem arti meae hoc inest, posse videlicet diligenter examinare, aunm Ssimulecrum quoddam ^alsumque an fecundum ac verum iuvenis cogitatio pariat. Quin etiam quod obstetricibus, idem et mihi accidit. sterilis sum et sapientia vacuus: et quod mihi obiecerunt multi, interrogare me singulos, rt spondere nunquam, propterea quia nihil habeam, uod sapienter respondere possim, vere nimium obiectant. huias pro^ fecto baec est causa: parturientibus succurrere Deus me cogif, generare prohibuit. quocirca non sum admodum sapiens, ntc quc exstat aliquod meae mentis inventum ex me natum. vero mecum versantur, principio quidem rudes apparent; sed meea deinde consaetudine hi, quibus Deus ipse favet, mirum in modum proficiunt, ut sibi ipsis aliisque videntur, looe tamen constat, quod nihil unquam a me discunt: immo ipsi in seipsis egregia mnulta possidentes, itweniunt. obstetricii sane -muneris Deus et ego causa. quod hinc maxitme coniectare licet. Nam multi. quondam: hoc ignorantes, ser£ue ipsos causam existiman» tes; me quidem spreverunt, forte ab aliis persuass: unde citius quam deceret, a mne discesserunt, Quibus abeuntibus ob pravam consuetudinem eorum qtae residua erant abortum fecere: atgue insuper- quae ego obstetricia ope ex abimae illorum visceribus iam eraeram, mmale nutrientes, penitas perdidetunt, quippe cum falsa atque simulacra veris nimtum anteponerent. dermum tam sibi: quam: aliis ipnorantes evasisse merito visi sunt. Quorum e numero unus Lysimachi filius exstitit Aristides, aliique permulti. Cum vero ad me rcveriuntur, consuetudine mea iterum indientes eamque mirifice- affcctantes, nonnullis statim daemonium meum congredi prohibet; quibusdam conira permittit, qui denuo walde proficiunt. patiuntar nempe familiares mei idem quod partnrienaes. feminae. vexantur enim et difficultate diu roctuque rpulto magis quam illoe replentir. quem quidem stirnulum tam excitare quam sedare artificium meum valet. et horum res ita se habeut. quandcque vero, o Theaetete, qui fecundi non sunt, udveriens quia opera mea non indigent, cos libenter cum aliis in matrimonium copulo, et, ut cum Deo dicam, acute praesagio, quibus potissimum coniuncti proficiant. quorum multos Prodico tradidi, multos etiam aliis suphistis divinisque hominibus. Haec, o optime, omnia hanc oh causam altius repetii. angi enim te cunceptu quodam grayidum suspicabar, quod et ipse putas. Committe ergo te mihi tanqvam obstetrieis filio, et obstetriciae facultatis longe perito; et quae perquiro, annitere pro -iribus respondere. et si quid ex iis, quae dixeris, discutienti mili simulacrum potius quam verum apparens rcfutavero atque abiecero, ne succenseas oro, quemadmodum primo partu puerperae circa naios efficiunt. multi iam, o mirifice adolescens, adversus me sic affecti sunt, ut vel morsibus invadere vellent, si quando dcliramentum aliquod illis abigerem. non putantes id a me benevolentia fieri, cum eos lateret, quod nullus Deus malevolus est hominihus. nec ego tale aliquid xnalevolentia facio. mihi plane M Ll . nefas esse videtur adrnitlere falsumt ac verurm refellere. Rursus igitur a principio, Theaetete, quid scientia sit, ut potes, exponere tenta. ut autem non potes, nunquam dixeris. si enim Deus voluerit adluveritque, valebis, 7Ae. Cum tu ita, o Socrates, iueas, tnrpe esset, si quis suam sententiam noh proferret. Videtur mihi quod quispiam scit, id sentire quod scit: et, ut nugc apparet; nihil aliud scientia est quam sensus, So. Quam generose respondisti, o puert sic enim, quod. quisque sentit, expximendum eet. Sed id communiter consideremus, uirum foetus hic solidus a vanus existat. Sensum ais scientiam esse? 7/e. Aio. 8o. Videris utique definitionem scientiae haud abiectam. intulissee;, sed quam Protagoras, modo quidem alio, eadem tamen intehtione, induxit, inquit enim rerum omnium mensuraut ominem esse; ekislentiumi quidem, ut sunt; non existentiuin vero, ut Aon sunt. legisti unquam?. zahe. Legi equidem saepenumero, ; So, Nonne s3ic ait: Qualia singula mihi videniur, tan a ia mihi esse: qualia vero tibi, tibi quoqne 4alia: homines autem utrique sumus? 7zae. Sic certe ait. (. So. Atqui. probabile est; sapientem virum nequaquam nugari. prosequarmur igitur. An non saepe flante vento. codem. alter nostrum riget. alter -mninime? et unus quidem vix, alius vehementer? Z7e. Procul dubio. So. Utrum dicemus tunc ventum ipsum im. seipso fri: gidum aut non frigidum? aut Proiagorac. credemus. quod rigenti sit frigidus, non rigenti minime? Ae. Videtur. So. Nunquid ita utriquc apparet? 77e. Ma So. Apparere autem sentire est? tahe. Est. So. Phantasia saaque ei sensus idem in calidis
- ceterisque huiusmodi. qualia namque. sentit quisque, talia
cuique videntur esse, T74e. Videtup. . So. Sensus igitug existentis rei semper est et vetus. quippe, cimn scteplia sif. . zae. Appar ret. So. Nongne. per Gratiarum numina, egregie sapiens Prota goras erat? et hoc nobis aenigmatum turba significavit; discipulis antem. in adytis veritatem explicuit. 74e. Quo pacto id, o Socrates, inquis? So. Dicam, nec contemnenda quidem: quod nihil in seipso unum eerttm est; neque recte ipsum ex se hoc: quiddam aut quale quid dehominare potes, etenim si magnaum: Pga rursus parvum: etiam apparrt: et si grave, leve i:crum. cademque de ceteris ratio, quast nihil sit uum aut- aliquid aut quale. sed ex latione motuque et alteena commiextione fiuntomnia, quae esse dicimus, non recte denominantes. Nihil enim. unquam, semper autem fit. fetin hec omnes per ordinem Sapientes, excepto Parmenide, consenserunt, Protagoras, Eieraelitus, Empedocles; t poetarum in utroque po(ema»te summi, : int comoedia Epicbarrmus, Homerus in tragoedia: nxm cum Oceadum diceret. deorum generationem et niatrcm, Tethim, 6emnia: X lluxu motuque gemta praedicavit. an non id proferre videvr? The, Mihi vero. So. Quis ergo advegsus tantum exercitum. eiusr; e ducem Homerum pugnare audeat, quin ridiculus habeatur? 7Z74e. Arduum est, o Socrates. sso, Arduum absque, dubio, T-he;etete; praesertim cum ista huic sermoni argumenio esse possint, quae videri esse atque esse motus praebel; non esse autem et interire, quies. Ignis enim calorquc, qui alia gtgnit e regit, ipse ex latione frictioneque effcitur. hic autem, motus est. an non haecignis origo? The. Haec certe. So. Quin eliam animalium genus ex eisdem nascitur. The. Quidni? So. de. cogporum. habitus? n non otio et torpore corrumpilur, exercitatione autem motuque plurimum eonservatur? 7Ae. lt2 So. Animae quoque habitus disciplina et meditetione, quae 1o7 tiones sunt, doctrinas censequitur, servatur atque pel-uclt. otio autem, id est negligentia et igri?ia, nihil pemtus-t?lscet si quid didicerit, obliviscitur? 7e, Et maxime quidem So. Bonum itaque tam in dnima quam in corpore rnotus est, quies vero contrarium. Te. Videtur. : So. Practecea in iis, quae serenitates tranquillitatesque vocantur, hoc assero, quod quietes pntrefaciunt atque perdunt; alia vefto conservant. Et his suffragium Colophonium adiiciam, ipsam scilicet catenam auream, quam quiden nihil aliud praeter solem Homeras intelligit: quia quousque solis circuitus perseverat; omnia tam deorum quam bominum sunt atque sertantur. sin aotem hoc quast ligatum staret, confestim omnia dissolverentur, eveniretque quod dicitnr, sursum infra deorsum superiora transferri. itke. ib quoque, o Socrates, eadem quae dicis sentire videtur. So. Accipe et hoc, o optime, cifca oculos primum quidem colorem, quem dicimus album, non esse ipsumaliud quicquam extra tuos oculos neque in oculis: neque illi tu locum certum attribuas, lam enii csset in ordine maneretque, hrec in generatione ulterius esset. 7^e. At quomodo?. So. Sequamur sermonem superiorem, nihil tcundum seipsum urumquiiddanr ponentes. atque ita nobis ni ger albusque ct quivis alius, color. ex applicatione. oculorum ad motionem convenientem genitus apparet: et id, quod coloris nomine appellamus, neque applicans ipsum ncque applicitum erit, sed medium quiddam cfiquam proprium e;ilccium. An tu assereres, qualis tibi quilibet, color apparet, talem canibus et singulis animalibus apparere2 7/se. Non, per Iovem. So. Quid auteimn?, alteri homini et tibi num simile ununiquodque asserendumque videtur? an potius nec tihi ipsi idem, eo quod nunquam tibi ipse similis, perseveres?: 7se. Hoc potius quam illud opinor, /So. sbi id quo mensuramus vel quod attingimus, mauum vel album valcalidum essei, nunquam in aliud incurrens aliud fieret, ipsum nihil muifatum? Quod si mensuratum aut perceptum. quodvia horum esset, nunquam alio accedente vel patente, ipsui nihil patiens. aliud fieret? Nam in praesentia, amipe, mira quaedam, et deridenda facile dicere cogunur, . us lpse quoque Pro;?gor. as, et quisquis alius eiusdem sententiae est confueretur, T4e. Quo. pacto. et qualia dicis? Ld So. Breve exemplum acceipe, intelligesque quod volo. Si sex talis quatuor admoveas, sex priores plures esse quam quatuor dicimus, ac dimidio superare, unde sesquialtera proportio nomiwatur. sin duodecim, pauciorrs dimidiosque. pec aliuer dici potest, an tu aliter? 742. Equidem nulla modo, So. Quid ero? si te Protagoras aut alius quivis interrogaret; Potestne aliquid, o Theactete, maius aut plus aliter fieri quam. adauctum? auid, inquam, potissinnun responderes? he. Si quod mihi vielur, o Socrates, ad hanc quaestionem protulero, non posse asseverabo. sin autem ad superiorem positionemn respexero, ne mihi forte repugnexm, posse dicam. So. Dene atque divine, Ten lunonem, o amice, Ergo si posse responderis, Euripidis illud eveniet, nobis enim lingua non redarguta, mens tamen redaruia iam erit, /e. Sic certe. So. s1 ego ac, tu facundi sapientesque essemus, postquam omnia mentis sensadiscussa fuissent, deinceps facundiam subtilitatemque tentantes sophisticis captiunculis invicem certaremus, verba verbis more «puflictand / tium conferentes, Nunc autem, utpote rudes, volumas ista primum secundum seipsa invicenr contemplari, quaenam sint quae cogitamus, et utrum consonent nobis an dissonent. 79e. Maxime quidem id velim. So. Nec minus ego. Sed cum ita affecti simus, tranquille prorsus, utpote otiosi, iterum speculemur, nihil succensentes invicem, sed re vera nos ipsos exgminantes, qualia sint haec in nobis visa pbantasmataque. quibus primum consideratis dicemus, ut arbitror, nihil nnquam maius minusve fieri vel mole vel numero, quamdiu aequale sibiipsi permanet. honne ita? Itae. Ita prorsus. So, Deinde cui nec additur neque subtrahitur aliquid, hoc neque crestere unquam neque decrescere, semper autem aequale consistere. 7Ae. Valde quidem. iso. Tertio vero dicemus, quod ante non erat et postea cst, nisi fiat et. factum-sit, esse non posse. 7/;e. Sic profecto videtur. So. Haec utique tria concessa pugnant inter se nobis in aniino, quando de talis illis loquimur; vel quando fatemur, me senem, dum 1antus maneo, nulla ini parte auctus minutusve, eodem in anno t6 iwvene maiorem nunc esse, postea vero minorem, cum mnroles quidem, mea ablata non sit, sed tua duntaxat adauncta. Sum namque pestea, quod ante rion eram, nil tamen factus. absque enim fieri factum esse impossibile. Siil autem molis aimittens, nunguam ininus effectus sum. Et alia huius generis inenita in multis accidunt, si haec admiserimus. Dic age, o Theaetete. . videris enim mihi harum rerum non imperitus. The. Per deos, o Socrates, magnopere quid ista sint admiror; interdumque ipsa inspiciens tenebris offundor. So, Theodorus, o amice. non male de tuo ingeunio coniectasse videtur. maxime enim philosophis haec aai-clio est, quae adrmniratio dictur. neque enim aliud praeter hoc est p ilosophiae ptincipium: et qui Irim Thaumantis, id cst admirationis, filiam esse wadidii, non absurde originem. eius explicuit. Sed num percipis, quam ob causam haec talia sunt, ex quibus Protagoram loqui asseveravimus;; en. non? 74e, Nondum mihi videor. So. Gratiam itaque mihi habebis, si tibi viri, immo virorum aestantissimorum, intelligentiae veritatem abditam reseravere? lhe. Quidni habcam, et ingentem equidem? So. Contemplare iam, et simul diligenter cave, ne quis profanus haec audiat. profani vero sunt, qui nibil aliud esse putant quam quod pugno tenere. possunt. actiones vero generationesque et invisibile universum ip essentiae parte nequaquam accipiunt. 7se. Duxos nimium et protervos homines, o Socrates, memoras. oo. Sunt. isti quidem, o puer, a Musis admodum alieni. nec desunt ilii quidam elegantiores, quorum tibi mysteria narraturus sum. Principium autem dcinceps erit, ex quo ea, quae modo diximus, manant. ld aytem est ipsorum princi)iun. quod uniiversum 1inotus est, ct aliud practer motum, nihil. Motus vero species duae, et multitudine quiderii utraque infinita: potentia autem) altere. ip sgendo, altera in paticrdo versatur. ex harum congressu compulsuque mutuo effectus eveniunt numcro infinili, specie gemini: Sensibile videlicet ac sensus, qui semper cum scusibili conficitur atque congreditur, Sensuun haec homina sunt, visus, ; auditus, olfactus, gustus tactusque frigidorum et calidorum. quos sequuntur voluptates, dolores. cupiditates atque timudres; aliique affectus. innumeri quidem:sine nomihe, Dominati. quoque perinulti. Genus autem sensibile serisui cuiibet est cognatuxu: omnigenis visionibus colures ommigeni: auribus itidem:voces: ceterisque sensibus alia sensibilia cognata sunilter adsunt. Quid igitur, o Theaetete, sermo hic ad superiorg? adveriisne? 4Ae. Haud equidem multum, o Socrates, So. Aspice, utrum eiusmodi sermo sic ad exitum perducatur. lllud enimi. sibi. vult: omnia haec videlicet, ut diximus, agitari, orumque mwtibus velocitatem. tarditatemve inesse. Quatenus tarditas: inest. in. eodem, etad prosima: commoveri, atque ila Progenerare. : qmae vero ita gignuxdur, velociora evadunt. fetuntur:enim, et in latione illorum motionis natura oonsistit. um igitur et. ocukus et aliquid. illi commensuratum. cehaerent, ilbedinem gignunt sensumque cognatum: quac nunquam neta fuissent, duimn illorum alterutrum ad aliud adventasset; tunc sane in rhedio motis, visione quidem ab oculis, albedie autem ab eo quod colorem concreat, oculus visione repletur, videtque et factus est. non visus. sed videns oculus. quod vero. colorem concreat, albedine repletum est, factumque est non albedo, , d album; sive lignum Seu lapis ive quidvis aliud, qued forte sit colore huiusmodi coloratum:. eodemque pacto de. Aliis, ut df calido et duro ceterisque omnibus iudicandum, nibil ex b» suapte natura umuxm aliduid esse, quemadmodum in superiurir bus disputavimus, sed in alterne congressu omnia fieri et omnt. qgena propter motum. quoniami. tam agens quam paiiens unum aliquid esse per se, haud fbrmiter. ut. aiunt, iutcrligere possumus. Neque enim agens est aliquid prius quam padienti conx . grediatur:. neque patiens prios quam agenti. : tunc: cohaeren? alicui vel agens. vel patiens emicat. Ex iis omnibus. sequhun quod ab initio quoque diximus, nihil esse upum. secundum seipsum. sed alicui semper feri: ipsum autem esse undiqut excipiendum, licet nos in superieribus consuetudine quadam atque inscitia illo, scilicet ipso esse, uti saepius coacii fueri^. A. 4s E T D . s s. . a lai. :;. 2 mus. Verumiamen, ut sapientum sermo dictot, pnullo modo praedicandum est aliquid ver alicuius, el mei, aut hoc, aut illud, aut aliquid aliud nomen, quod existentiamn significet: sed secundum naturam enuntiareoportet, quod agantur, quod fiant, quo corrumpantur, quod inutentur. pnam si quis aliquid sermone consistere asseveraverit, facile redargui poterit. Oportet autem et sigillaim sic loqui, atque de cunctis in unum collectis: in qua collectione hominem ponunt et lapidem et unumquodque animal ac speciem. Haecne, o Theactete, iucunda tibi esse videntur? eaque tanquam tibi placeant degustabis? tae. Ignoro, o Socrates: el de te etiam amnbigo, utrum ista tanquam tuae menti consona referas, an me potius tentes. So. Non recordaris, amice, me uihil horum scire, niixilque talium ut meum mihi veudicare? sum enuu Sterilis. te autem obstetricis ritu agito atque exerceo, atque us ratia te incanto, et tibi singulorum sapientum gustandas epulas offero, donec sententiam iuam in lucem educam. cum demum educta fuerit, tunc primum examinabo, sitne vana sterilisque, an fecuanda et solida. Kudactcr igitur et constanter, bene atque virilitex opinionem tuam in his, quae te rogavero, iam prome: N E L u 1 The. Roga igitur. So. Dic, num tibi placeat, hihil csse, sed fieri semper bonum ac pulchrum et quodcunque paulo ante dinumneravimus. Z/e. Dum te audio disscrentem, mirum. in moduin probabilia et admittenda videntur. So. Ne praeterntittamus ergo quae restant. Beliquum est enim, ut de somniis triorbisque cum aliiss tum ips:;nia maxime dicam, et de eo quodyerferso modo videre yel andire vel aliter oblique Sentire dicitut. Nosti enim, in his omnibus setmonem, quem supta Tetulimus, sine ulla controversia confutari, cum sensus in ipsis prorsus decipiantur. tantumque abest, ut omhia, quae apparenl cui^ que. ea sint, ut contra nihil eorum, quae apparent, existali Ahe. Vera narras, o Socrates. So. Quio deinceps, o puer, ille confugiet, qui sensum scientiain affirmavit, (UEVC cuiraue apparent, eidem t talia esse, qualia visa sunt? 7Aie, Pu e? me loqui ulterius, Socrates. nihil enim habeo, qtiod in: medium afferam. quod mnamque posueram, eierfendo penitus subvertisti. fte vera neegate -nndquampossein, quod entes somniantesque falsa nimium opinentur, cum illorum nonnulli eos esse se putant, alii avium insiar volare se credant. So. tlcrnis quaenam ex illis circa res veras, ac somnia maxime ambiguilas sequatur? tae, Quaenam? So. Ea, quam saepe te audisse exislimo, quotiens quaeritur, quua polissimuin «onieectura ostendi possit, u? um dormiamus omnes, et quae cogilainus sinula somnuiemus; an vigilemus, et re vera invicem disseramus. The. Profecto dubium est, o Socrales, qua id coniectura quis iscernere valeat. cuncta siquidem. vicissim eadem sequi posse videntur. Nam qtuae modo disserebamus, hihil prohibet, ut sonniantes colloqui videamur: et duando in somno somnia reerre nos arbitramu£, mirum in modum fiaec illis simillaa sunt. 8o. Vides iiarn, quaam facile in coniroversiam venialur: quans doquidem uirum insomnia an res verae sint, quae videntur buimnium ambigatur. praeterea cum aequum tempus ait, quo somno datur et quod vigiliae, in uiroque contendit animus, praesentes opiniones, ui veras, asserere. quamobrem par us haec vera dicimus, par et illa; et in utrisque stmihter- afrmamuss. 4e. Omnino. So. Eadem quoque de mortbis furoribusque ratio est: nisi quod tempus impar. tae; Recte admodum. Ss. Nunquid longitudine brevitateve temporis verunt de fenninatur? Z/e. At istud plurimum ridiculum esset. So. An alio argumento ostendere potes, quae ex istis opinionibus verae sunt? 7he. Non, uf mihi videor. So. A me igitur audi quat forsitan respunderem, qui apparentia semperwara esse opinanfi - volunt. sic enim te, ut opinor, interrogarent: O: heaetete. quo alterum est omnino, num aliquando eandem potentiam liabeiit art uam et alterum? ne id accipiamus, quod partim idem; alterum est, sed quod penitus alterum?. The. Nihil idem habert potest vel quoad potentiam vel quoad aliud quodlibet, quando omnino est alterum. . So. Nonne dissimile quoque id, quod ^u ius modi est, considerare debermnus? am. , niim quidein videtur. / So. Si quid ergo alicui simile vel dissimile fit, aut sibi ipsi aut alteri, quetenus simile fit, idem; quatenus dissimile, alterum efhici cenfitebimur. tae. Necessario sequitur. So. An non supra concessimus, multa atque innumera agentia esse, similiter el patientia?. The. Concessimus. So. Quin etiam quod aliud est ab alio, cum alio et alio mixtum son eadem, sed alia gebersbit 7 7Ae, Sic prorsus. So. Dicemus utique rmhe ac te et alia secundum. eandem rationet: Socraitem scilicet bene valentem ei Socratem aegrotantem; utrum simile hoc illi. an dissimile. esse dicemus? 7he, Nunquid. aegrotantem Socraiem, iofum hoc inquis, illi toti, Socrati scilicet bene valenti? o, Recte nimium accepisti, hoc ipsum dicebam. Z7e. Dissimile plane et alierum. So. Nunquid sic, ut dissimile? -tae. Necesse est. So. Dormientem quoque et vigilantet, e quae«unque Supra narravumus. 3similiter asseres? The, Equidem, So. Quodlibet eorum quae natura efficere quicquam possuht, 3118o(1o accipiet sanum Socratenr, ut altero me utetur: quando ebilem, ut alteru? zae. Quidni? So. Ex altera in utroquce £t£nemus, ego quidem patiens, illud autem efficiens? 7se. Nil prohibet. So. Quotiens vinum sanus bibo; suave ac dulce mihi videtur. 7/e. Certe. :Soo. Ex his porro quae concessa sunt, agene et patiens dulcedinern Sensumque progenuerunt, et utraque imnota: et sensus quidem circa patiens existens, sentire lingdam ffecit: dulccdo autem penes vinuin circa illud permota, : dulce vinum sanae linguae tamr esse quam apparere fecit. 7Ae. Si prorsus superiora comcessa sunt, So. Cum vero me aegrotantiem accipit, principio quidem non eundem re vera apprehendit; dissimili namque advenit. 7/e. Ita est. So. Deinde alia quaedam Socrates sic affectas et vini potio gignunt: circa lingaam; saporis amari sensum; circa vinum, factam et permotam amariudinem: et hoc quidem non amaritudinem, sed amarum; me vero non sensum, sed potius sentientem. The. Omnino. So. Et ego nihil unquam af:ud fiam sic sentiens. alius enim altefius est sensus, et alienum aliudque sentientem eflicit: neque ilud me efficiens, aliquando congrediens alteri, idem generans, Vale existet. ab alio eui aliud generans, alienum alteratamque Üet. tae, Vera haec sunt. So. Nec ego mihi ipsi talis, nec illud sibi ipsi tale efficietur. /Ae. Non certc. go. Necessarium autem alicuius me fieri, quando sentiens fio. sentiens enim nibil sentire impossibile. et illud quoque necesse alicui fieri, quowens dulce aut amarum aut aliquid huiusmodi redditur. dulce »3mque nulli dulce fieri nequit. 7Ae. Sic est omnino. So. Restat Igitur, ut opinor, sive sirgus, nos invicem essc; sive fiamus, invicem fieri: quandoquidem nostram essentiam nccessitas ipsa comucctit. connectit, inquam, neque cum alio quopiam neque nobis cum ipsis; invicem ergo vinciri sequitur. guapropter sive quis esse aliquid dixerit, sive fieri, ita accipiendum est, alicui esse erive, vel alicuius, vel ad aliquid. ipsum autem in seipso quicquam esse vel fieri, neque ipse quisquam profiteri debet, nec alteri asseveranti concedere, quemadmodum ratio superior admonet. Te. Sic est prorsus, o Socrates. So. Nonne quando quidem me efficiens mihi est, non alteri, ego quoque ipsum sentio, non alius? 7Ae, Quidni? So. Verus itaque 1nihi sensus meus: ideat nomque essentiae semper existit: et ego secundum Protagoram iudex tam eorum, quae sunt, ut mihi sunt, quam eorum, quae non. sunt, ut non sunt, 7/se, Ita videtur. So. (bd iam obstat, quo minus scieus existam, quemadmodum et sen- Uiens?. quippe cum nec decipiar nec aberrem cogitatione circa ea, quae velsunt vel fiunt? 7^e, Nil prorsus, Sa. eegregie igitar ipse dicebas, scientiam nihil aliud esse quam sensum. in 1dem sane ista concurrunt, secundum Homierum quidem et Heraclifum et omne id genus, fluminis instar nniversa decurrere: se7 4 cundum vero Protagoram sapientissimum, hominem rerum omnium. esse mensurain:; el- pfostremo seeundum Theaetetum; concessis superioribus, scientiam esee sensum, Nunquid, o Theaetete, opinionem hane dicemus esse, quasi tuam prolem nuper abs te quidem. genitam. a me autem. in lucem obsictricia quadam opera iam eductam? quid. ais? 77:e. Ita necesse esi, o Socrates, So, Hanc, ut videtur, qualiscunque sit, vix tandem fenuimus. post partum: vero, ut mos est, quinta die ab eius natali solenpia. celebrantes circulo cursim circuniferre debemus, caventes ne nos fallet, si forte educatione digna non sit, sed inenis et falsa, num censes natum tuum. omnino alendum, nec ullo:modo abiiciendum? an forte si reprobatum videris primogenitum tnum, non moleste feres e medio tolli? Theo. Theaeletus, o Socrates, aeque feret. neque enim morosus est. verum dic, per deos, an non ita, se res habet. So. Disputationis avidus es atque vir bonus, o Theodore, qui me existimas arcam quanam esse sermonum, facileque inde promentem ista non ita sese habere dicturum. quod autem accidit, non advertis, quod nullus anquam sermo a me manat, sed ab eo semper, qut mecum disputat. equidem scio nibil, praeter exiguurn quiddam, hoc est sapiente aliquo accipere commode rationem. et nunc quidem hoc ex isto. conabor, non ex meipso dicere. 7e. Rectius ipse, o Socrates, loqueris. quare sic efficias, oro. So, Scis, o Theodore. quod ex dictis amici tui Protagorae in primis admiror? tahe. Quidnam?: So. Cetera quidem satis mihi placuerunt, dum robaret, quod cuique videtur, id illi existere. principium taen sermonis admiratus sum, quod in exordio libri, quem 9e veritate inscribit, non inquit rerum omnium mensuram ess6 »nem vel prodigiosum canem vel aliud quicquam mirmbile ex his, quae sentiant: ut magnifice admodum: et maiori fastu contemptuqae profari- coepisset, ostendens quod nos euut tanquam deum: propter sapientiam admiremur, ipseautem nihilo plus sapiat qnam rana;anna, nedum plus quam homipum aliqui. aliterne dicemus, Fheodore? Si cuiique verum est, quod quisque per sensum opinatur, neque alterius effeotum alter melius iudicat neque opinionem alterius discernere quis aptius quam alius pofest, verahe sit an falsa, scd, ut saepe iam repetivimus, quisque sua solum opinatur, et ea quidem recta omnia atque vera: cur, o amice, Protagoras ipsc adeo sariens exstitit, ut aliorum Rraecepwr, minercede etiam ampla exhibita, dignus admoduim abitus sit; -nos autem rudiores eiusque discipuli iudicandi? cdm imen quisque sapientiae propriae mensura 8Sit: in his quomodo non vulgariter nugetur Protagoras? Studium quoque mieum obsteiriciae facultatis pevsimile quam ridiculum etit: immo et omne disserendi officium inane. nam canatus i discutiendi refellondique vicissim pbantasias et opiniones, . £um rectae sint omnes, nihil erunt aliud quam manifesta deiramenia, si verus est Protagorae liber neque clam iocatur, Theo, Q Socrates, amicus cum sim, queinadmodum i»se. modo dicebas, nunquam paierer concedenie me Protagoram confutai: neque tibi rursus practer meam senientiam repugnare vellem, Age igitur omnia iterum cuin Theaetcto. etenim apte nimium. dibgenterque obsecutus thi fuisse hactenus visus est. So. Si. Lacedaemonem profectus, Theodore, ad palaestram alios quosdam inertes nudato corpore exerceri videres, an non operae pretium. duceres, speciem tuam nudis membris palam cum illis conferre?. 7seo. Verum quid putas? si me permitterent, quemadmodum vos in praesentia permissuros spero, -ut ego quidem solum spectem. , neque in gymnasium rapiar vir dura iam cute, illi autem libentius cum iuniori molliorique luctentur. So. Atque 8i tibi id, o Theodore, iocundum est, neque mihi etiam est molestum, ut trito proverbio fertur. Aggrediomur itaque rursus sapientem Theaetetum. Dic obsecro. Theactete, primum quae modo percurrimus, nonne tu ue miraberis, si subito nihilominus appareas-sapiens quam quilibet hominum vel deorum? nunqu Protagoream illam mensuram quoad deos minus quam quoad homines. ind:ctam fuisse censes? 7The. : Non, per Iovem; quodye rogas magnopere miror. dum enim supra exponebamus, qua ra7 tione quod cuique videtur, id cuique verum est, scite admodum dici videbatur: nunc autem contrari confestim opinio. subiit. 8o. Exvenis adhue es, o amice, immo etiam puer, et iccirco concione facile persnaderis. Ad hacc enim Protagoras et quivis alius eius sectator dicet, O generosi pueri atque viri, ad concionem: animum adhibete, convenite, deosque in medium indu« tite, de quibus ego, utrum sint an non sint, neque loquendurn neque scribendnm censui: et quae multi audientes admitterent, haec dicite, quod grave esset. nisi quilibet vir cuilibet brute sapientia longe praestaret. demonstrationem vero necessitatemue nullam afferte, sed verisimili tantum rauone utimini. qua vellet Theodorus aut quivis alius geometro in dispntationibus £eometricis uti, nullius prorsus aestimaretur. Considerate igitur, iu simul atque Tbeodorus, utrum sermones tantis de rebus ra« Aione probabili confirmatos suscipiatis. 7Ae. Iniuste et. tu, o Sotrates, et nos loqueremur, Sed iem alio pacto considerandum, ut tu Theodorusque consentitis. 7Aeo. Alio certe. So. Sic utique cogitemus, sitne idem scientia et sensas, an aliud. ad hoc enim omnis-superior sermo vergebat, et huius gratia perrhulta atue miranda tetigimus. aae. Sic est omnino. Bo. Confitebimur, quaccunque videndo vel audiendo sentimns, eadem et sciye? ut puta harbarorum vocem, antequam didicerimus. dicemus non audire quando loquuntur? am audire scireque simul? et literarum prorsus ignari cun illarum confextum aspicimus, num Nidere nos eas necabimus? an ct scire, si modo viderimus, 3sseremus? The. Idipsum, o Soerates, quod in his cernimus et udimus, stire insuper affirmahimue: harum quidem figuram coloremque inspicere et scire similiter; illorum autem acutam vocem ei gravem audire pariter atque scire: quae vero grammatici et interpretes de his tradurit, neque sentire videndo el audiendo, neque etiam scire. So. Optime, o Theaetete; neque in his repugnandum tibi, ut magis inde proficias: verum asptce ei aliud, quod ad haec accidit, qua ratione repelli vitarique possit. tae. Quid istuc? So. lloc sane. si quis percentetur, 16 4 rine possit, :ut quod quis quandoque scivit et adbuc memoria tenet fixumque conservat, idip:um tamen nesciat. In. longum srofecto sermenem iraho, quaerere cupiens, utrum aliquis quod idicit, memoria retinens haud noscat. 74e. Qui istud fieri. posset, o Socrates? mvnstrum suod dicis esset. So. Num ipse quoque delirem, adverte, obsecro. videre nonne sentire dicis, visionemque sensum? 7/Ae. , Aio. So. Qui aliquid videt, nonne idem scil quod et videt; ut praesens sermo proponit? zae. Certc. So. Memoriam aliquid vocas? 77e. Voco equidem. Sa. Alicniusne an nuliis? /l/^e. Alicuius. certe. So. An non earum rerurm, gpas didicit sensitque? 7e. Harum profecto. So. Quod quis viit, quandoque meminit? 7ec. Meminit. So. Nunquid, cum claudit oculos. etiam reminiscitur, an cum aliquid huiusmodi facit, Protinus obliviscitur? 74s. Absurdum ho« dictu, o Socrates, esset. Cogitur tamen id fateri, quisquis sermonem superioreiri servare velit: alite aufett minime. So. Ego quoque, periovem, suspieor, neque dum satis intelligo, 7e. Dic ore, quo pacto? 6». Hoc sane: Qui videt, idem scit qupd et videt, ut confessi sumus: nam visionem, serisum sclentiamque idem esse:conveni^ mus. 7^e. Convenimus, So. Qui vero vidit atque ideo scil, meminit quod vidit vel clausis oculis; neque tunc aliquid videt. 7e. Sic accidit. So. Non videre- autem nescire est, siqutdem videre scire erat. 7Ae. Verum. , So; Conungit itaque, quo quis quandoque scivit, etiam dum meminit, id nescire, si nos videt. quod quidem: si fieret, monstrum quoddam fore preediximus. tae. Vera loqueris. So. Nonniiil igitur- impossibile videtur accidere, si quis scientiam ac sensum idem esse posuerit. 7he. Sic apparet. So. Aliad- ergo utrumque fatendum. 7^e. Videtur. so. mmolmm «uid. scientla sit, principio iterui 4 erquitendum. eeterum quidnam agimus, o Theaetete? 7se. i)ua de re percontaris? So. Videmur utique mihi ignavi galli instar, antequain vicerimus, exultantes tergiversantesque a disputatione cantare. ZA4e. Qui istuc? So. Contradictorie vide^ mor adversus nominum concessiones confessi, et circa tale quid« dam versati. verba rimari, in ipsisque consistere: et cum nos bon certatores, sed philosophos esse profitcainur, idem tamen, quod acres illi viri, clamm facimus. Zhe. Nondum quid velis infelligo. So. Equidem quod in his sentio, explanare conabors Quaesivimus, nunquid qui alit:id didicit ac ineminit, nesciat? estendentesque eum qui vidit clausis etiam oculis recordari, nec videre tamen, nescium simul et memorem demonstravinus; quod ntmirum impossibile. Atque ita Protagorea fabula prorsus evauuit, ac tua simul, quae sensum scientiamque idem esse canebat. The. Constat. So. Nequaquam iia, ut arbitror, o amice, si pater alterius fabulae euperesset, sed vehementissime progugueret. nune auteem orphanam ipsam insequimur exspoliamusque? neque tu» tores, qaos reliquut. Protagoras, e. quorum numero unus esi Fheodorus ista. succurrere volunt. Verum nos iustitioe gratia. ili suffragari aggrediemur. 7/seo. Non. ego quidem, o Socrates, immo Callias. Hipponici filius, rerum. Protagograe tutor. noi profecto a nudis. sermonibus. ad geomeiriam repente delleximus. ratiam tibi tamen habebimus. si. illi opem tuleris. So. , Scite oqueris, o Theodore. adverte iitur; qup via succurram. si qui minus vim verborum animadverlit, : qua plerumque eflrmere quicquam et. negare solemus, absurdiora etiam s erioribus confiteri cogetur. dicam tibi quemadinodum, an Lheneteto? taeo. Utrisque comiauntiter. respondeat autem iunior. nam rearguius minus vituperabitur. so, Duram autem quaestionem dico. huiusmodi: Nuin fieri potest, ut qui aliquid. novit, quod noscit ignoret? 74eo. Quid resmndci»imua, qlheaetete? The. Fieri non potest, arbitror. So. Non mtique, si videre, scire esse posueris. ad quid enim nteris inevitabili quaestiohe, iputeo, t feriut, inclusus, Si quis te vir intrepidus interrogaverit, manu alterum tibi tegens oculum, utrum teciy oculo vestem videas? The. Non hoc dicam, sed altero. So. An non idem simul et vides el non vides? 72se. fta quodammodo. So. Haud equidem, dicet ille, iubco vel quaesivi quo pacto, sed utrum Quod scis idem ei nescias, in praesentia vere qudd non vides, videre videris; et supra confessus es, viderc. quidem scire esse, non vi- - dere autem nescire. collige quid ex his adversus te concludatur. The. Contraria plane eorum; quae proposueram. So. Plura forsitan, o mirifice puer, tibi talia contigissent, si quis a te quaessisset; utrum scire liceat et acute et obtuse; et cominus quandoque scire; eminus vero nequaquam; et vehementer idein atue remisse; ceteraque permulta. quae quidem insidiando vir elypeatus et mercede conductus in sermonibus quaerens, quando idem scientiam sensumque ponebas, te in auditum, olfactum c ceteros sensus ordine iniecisset, studdioseque et sedulo nimium redarguisset: atque te comprehendens non prius tdimisisset, quam iu eius exquisiiam sapientiam admiratus ab eo vinciug . esses: ubi captus atque ligatus tanta ie ipse pecunia redemisses, quania tu et ille statuissetis, Quam;igitur retionem pfo tuiandis opinionibus sais Protagoras assignabit? Hoc tu forsitan qnaereres, Nunquid aliud tentandum est? zac. Et maxime quidem. So. Haec uiique omnia, ; quae nos opemi illi ferentes dicimus, et simul ille, ut arbitror, admittet, despiciens nos. penitus, atque obiectans: Bonus iste Socrates, cum interrogasset puerum, utrum quis possit quod meminit, idem simgl et ignorare, et ille perterritus negavisset ex eo uod rem ipsam prae tuinore prospicere non potuerat: ridicuulum me in disputatione mansiravit. Bes aetem, o ignavissime Socrates, ita se habet, Quoliens ex meis aliquid per qduaesiionem consideras, si interrogatus respondeat eadem, quae ego etiam responderem, refellaturque, Ibe queque redargutum existimato: sin aliena, ipsum solummodo qui respondit, Principio putasne aliquem cogcessurum tibi, memoriam adesse cuipiam, quando hon axnplius patitur, earum rerum quas passeus fucrit, el ipsam talem passionem esse, qualis fuerat dum pateretur? Permultum abest. an formidaturum censes admittere, quod possit aliquis idem nosse simul ef » ighorare? quod si forsitan tninus audeat, dalarumi speras, eundem esse dissimilem factum alicui, priusquam £at dissimilis exi^ slenti?: magis auterm isturo esse aliqueni; sed nof i1S(os, et eos quidem infnitos effectos, si quidem dissimilitudo fiat: si miodo aucupationes verborum vitare invicetn oportuerit. Ceierum, ; o , beate, generosius ea, quae dico, aggredere, meque ai potes refelle, quod non proprii cuique nosirum sensus fiant: vel etiam si proptii sint, nihilo magis quod apparet, illi soli fiai: vel i esse oporteat, noininare liceat, cui apparet. Sues autem et prodigio So8 canes dum nmarras, non ipse solum bestiam imitaris, sed idem quoque in mea scripta efficere aliis persuades, neque recte facis. Equidermn veritatem habere se assero; quemadmodum scripsi. rmensuram enim unumquemqae hostrum eorurm, quae Sunt. et quae non suni, esse: sed magnopere hoc ipso alium ab alio discrepare, quod huic alia sunt;ai arentque, llli alia. Sapien» liam vero ei sapientem virum nullo modo ciistere nego: itnma hunc ipsum sapientem voco, qui illius conditionem, ctii mala vie dentur suntque, permutans bona appatete et esse illi facit, Ser monem autem meum me verbis duntaxat persequere: verum sic ilanius iterum quod dico, perdisce, et in memoriam dictam superius revoca, quod aegrotanti aimara videmtur quae gustat, et sunt, bene valenti contreria sunt atque videntur. Saprentiorem. utiqut horurn neutrum ex Hoc oportet asserere: neque enim i fieri potest: neque praedichnduin, acgrotantem insipientem esse, quia 1sta putet; sanum contra sapientem, quia diversa. permutandum vero in altermm habitum. alter enim habitus melior, Similite? in disciplina ab altero habitu in meliorem permutandum. Sed medicus quidem medelis transmutat: sophista serinonibus. Nemo enim efficit, ut qui falso opinatur, vere deinde existimet: quippe cum ea, quae non sunt, opinari nemo valeat, nec alia praeter illaa quae patitur. haec autem semper vera sunt Facere tzmen quis potest, ut qui depravati animi habitu cognata sibi o;;ingtur, sana deinde meneer diversa quaedam existimet: quae plerique ob imperitiam phantasmata vera nominent ego aautem rneliora aliis alia dico, veriora nequaquam. Sapienio praeterea, o atnice Socrates, nullo pacto ranas nuncupo: immo. sccundumcorpord Tuedicos; secunduim plantas agricolas. aio equidem hos viros plantis suis pro depravatis sensibus, quouens tale aliquid aegrotat, bonos iniegrosque ct veros semsus. Wferre: sapientes quoque et bonos rhetores civitatibus bona pro: malis videri iusta efficere: quoniam quaecunque civitati cuilibetiusia honesiaque videniur, lhaec et sunt illi talia, quamdiu sic putat; sed sapiens pro malis his singulis bona et iudicari et esse. efficit. Eadem ratione spphista eos, qui erudiuntur, sic erudire potens sapiens est, dignusque ampla mercede apud audilores habetur. Atque ita aki sapientiores aliis sunt, : neque ullus tamen falsa putat: et tibi hoc ipsum, velis, nolis, cum rerum, mensura sis, admutendum. hic enim sermo in his servaur. Cni si quo. modo a principio iterum wepugnare potes, repuena, in contrarium ratione reducens, quod si interrogando vis, interrogando perage. neque enim hoc fugiendum; sed omnium, maxime. his, qui sanae mentis sunt, sequendum. Sic lamen id effice, ne interrugando sis iniurius. Absurdum est rofecto, eum virum, qui virtutem meditari se praecipue probtetur, in sermonibus semper iniurium esse. Afficere autem Inuria in his ess, quando quis nan seorim quidem ut certeus exercetur. seorsim vera disputans: et in illo qnidem scilicet certamine iocatur, follitque pro viribus; in hoc autem, disputetione: videlicet, serio agit. et corrigit disputantem, as ili duniaxat fallacias indicams, quas ipse ex seipso praeteritisque disputationibus propulsavit, Si ita feceris, seipsos, qui tecum versabuntur, non te, perturbationis defectusque sui causas css6 confitebuntur: teque protinus sectabuntur et diligent; seipsos contra odio habebunt, et a seipsis ad philosophiam confugient; ut alii quodammodo effecti, habitum pristinum deponant, s autem contraria feceris, quemadmodum alii quoque permulti contrgria, etiam tibi contingent, et familiares pro phllusoph studii huius osores, cum adoleverint, reddes. Si igitur mibi parueris, quod. et snpra dictum-est, haud hostiliter conteptot que, sed prepitia mitique sententia nobiscum sedens, considerabis. quomodo dicimus moeveri omnia, quodque cuique videtur, hoc esse privatim et publice; et ex his inquires, Utrom idem an aliud scientia sit et sensus: neque. ut modo coepisti, ex verhorum nominumque conauetudine disseres, quae muit quocunque libet trahentes, varios dubitationufn iniiciunt scrupulos. Haec, o Theodore, in defensionem amici tui tentavi pro viribus: parva quidem a parvis. si enim ipse viveret, fortius maghificentiusque pro seipso pugnaret. 7Aee. focaris, o Socrates. nam fortiter pro illo certasti, So. Rerte loqueris, o amice. : sed mihi dicas, advertisti nuper cum Protagoras nos increparet, quod cum puero disputantes ex puerili formidine adversus eius scripta certemus? cumque ipse nos ad sermonis urbanitatem. exhortaretur? tunc sane honestans inprimis ipsam omnium mensuram, serio in eis dictis versari nos lussit? taeo. (iuidni, 9 Socrates, animasdverterim? So. Quid ergo? iubes nos illi parere? Theo. Summopere. So. Cernis istes omnes, excepto te, pueros esse? quare s1 illi credimus, me simul ac te oportet interrogando vicissim et respondendo serio sermonem eius examinere; ne iterum nos incuset, q:nod ludentes cum pueris sermonern snum exagitemus. Z7eo. Quid prohibet, quin Theeetetus melius quam barbati viri multi, perscrutantem te sequatur? So. Non tamen te, o Theodore, melius. ne censeas: oportere me. amigo tuo defuncto omnem opem afferre. te vero nullam. Verum sequere me, obsecro, paulisper, quoad hoc duutaxat inveniamus, uirum te deceat in figuris geometricis esse niensuram, aut omnes aeque ac tu in astronomig ceterisque facultatibus, 1nquibus tu merito praestare videris, periti sint. /Aeo. Arduum est, o Socrates, ut qui tibi assidet, roganti non respondeat. delirabam profectopaulo ante, cum dicerem te concessurum mibi, nc ad pugnam accingerer, et Lacedaemoniorum more me minime compulsurum. nunc autem ad Scirrhonem potius declinare videris, nam Lacedaemonii exui vel abire iubent. tu, autem Antaeum imilari videris. congredientem namque non prius dimittis, quaiml nudatum tecum certare coegeris, So. Congruam, o Theodore, morbhi. mei similitudinem reperisti. robustior lav men illis ego sum. innumeri iam Hercules et l hesei, fortes in dicendo, merum congressi sunt; ego tamen nibilo magis desi S1o; adeo me exercitationis huius vehemens amor invasit. Neque tp igitur mihi invideas, quo minus mecum exercitatus te simul ac me iuves, 77, eoo. llaud ultra repugno: ducas qua lubet, omnem hanc quasi fatalem necessitatem, quam tu circa haec infers, convincto ferenda est. neque tamen ultra ea, quae proposuisti, me tibi eommit(aimn. So. Sat istud erit. sed id mihi observa, ne clam in puerilem loquendi riuum delabamur, et ob eam causam nos aliquis iterum carpat. 74eo. Conabor sane pro viribus. So. Hoc in primis, quod etiam supra tetigimus, Tresumamus, utrum recie necne sermonem illius improbaveri4 mus, quod unumquemque ad sapientiam sibimet sufficere posuerit. nobis porro concessil Protagoras, in eo quod melius vel delerius inter se plerosque differre, quos sapientes duceret. an non? 7lheo. Concessit. So. Si enim ipsce praesens conceasisscet, non autem nos in eius favorem admisissemus, liaud iterum oporx Wret repetendo egdem confirmare. punc autem forte quis puict, non satis idoneos esse nos illins rerum comprobatores, quamobrem praestat, perspicue, ut se res habet, concedere. nam non i»amm interest, sic an aliter habeat. 7^eo. Vera loqueris. So. itur non ex alienis, sed ex suo duntaxat sermone quam brevissime consensum accipiamus. 7/eo. Qui? So. Sic. Quod cttque videtur, id illi cui videtur esse dixit? zaee. Dixit certe. So. Nunquid et nos, o Protagoras; hominis, immo hominum omnium opiniones dicimus, asserimusque neminem prorsus n aliis quidem se aliis sapientiorem putare, in aliis vero sapientiores alios? an non in maximis periculis, quotiens in castris aut morbis aut mari fluctuant, quasi deos habere in singulgs principes servatoresqune suos, nullo alio ceteris quamscicnm raecellentes? et per omnia humana quaerentibus praeceptoyes ac duces sui ipsorum aliorumque animantium atque operum, qui communiter aestimantur tam ad docendum quam ad imperandum sufficere; in his omnibus quid aliud dicemus, quam tquod homines Inter se sapienfiam et ignorantiam esse putent? ltheo. Nihil aliud. So. Nonne sapientiam veram: cogitationem esse ducunt, ignorantiam vero falsam opinionem?. 7seo. Quidni? So. Quorsum, o Protagoras, sermonem vertemus? utrum homines vera semper opinari dicemus? an aliquando vera, fal. Sa nonnunquam? Utrinque sequitar, ut non semper vera, sed utraque opinentur. Attende, Theodore, velitne quis ex Protagorae sectatoribus, amtu forsitan de hoc ipso pugnare, : quod nullus sit, qui alium hominem opinari falso ct ignorantem esse censeat, 77eo. Incredibile hoc, o Socrates. So. Atqui in hanc necessitatem sermo 1lle delabituf, «qui. mensuram omnium hominem praedicat, Theo, Quo pacto?. So. Quando tu aliquid tecum ipse iudicas, deinde mihi opinionem tuam declaras, tibi quidem secundum illius sermonem verum esto: nos autem nonnf iudicii tui indices fieri possumus? aan opinari vera semper te iudicamus? qwin potius innumeri homines tecum quotidie . pugnant, contra ac iu opinantes, putantesque te falso iudicare
atque opinari. 7^eo. Per Iovem, o Socrates, quam plurimi sunt,
ut inquit Homerus, qui mihi ex hominibus negotia praebent, 8o. Quid ergo? vis dicamus, tunc te tibi ipsi vera opipari, per. 3aulus autem falsa?. taeo. Ex his, quae gicta suni, necessario sequi videtur. So. Quid ipsi Protagorae? an non necessarium? Si enim nec ipse putasset hominem esse mensuram, neque etiam multi, quemadmodum neque putant, nulli hanc oporteret csse veritatem, quam ipse scripsit. sin autem ipse quidem censuit, multitudo autem non consentit, scito, in primis quo plures sunt hi, quibus non videtur, quam quibus videtur, eo magis non esse quam esse. 7/e«ao. Necesse esi; si quidem secundum opiniones smaulas et erit et non erit. So. Deinde hoc babet praeclavum. Ille quippe circa suam opinionem, dissentientium setftentiam, qua illum mentiri credunt, quodammodo veram esse copsentit, dum vera opinari cuuctos fatetur, Theo. Absque dubio. 8». Kn non suam esse falsam admittit, si iudicium illorum, qui falso illum opinari volunt, verum esse fatetur? taeo. Necessarium. So. Alii autem sibi ipsis mentiri nequaquam concedunt. ^ Theo. Nom certe. So. Hic vero et hanc veram esse opinionem tx his, quae scripsit, fatetur. Z7ro. Patet. So. Ex universis ipitur a Protagora emanantibus ambigetur, quin ex illo maxime concedetur. quando alicui contradicenti veraa opinati contect, tunc sane et ipse Pfotagoras confitebitur, neque canem neque quemvis hominum esse mensuram aut omnium aut unius eliarn, quod minime didicit. an non ita? 7Aeo. Ita certe. So. Cum ergo ab omnibus dubitetur, nulli Protagorae vertlas vera erit, nec aliis, neque etiam sibi ipsi. 7/4eo. Lon£ admodum, o Socrates, aamicdum meum conculeamus. So. sine insuper ignotum, amice, tibi, utrum recte eum conculcaverimus? Verisimile autem est, illum. cum senior fuerit,
- sa ientliorem quoque nobis fuisse. qui si repente resurgens mos
nvaderet; in multis tam me delirantem, ut probabile est, quam ie consentientem refelleret: deinde protinus evanesceret. Verumtamen uti, nobis ipsis talibus opor. et, qualescupque sumus: et quae videntur, semper exprunere, Et nunc quidcem quemlibet concessurum dicamus hoc ipsum, videlicet aliquid aliud esse Riopterca, quod alius alio sapientior inscitiorve existat? taev. ihi quidem videtur. 4So. Nunquid in hoc tnaxime insistere sermonein dicemus, quod. ipsi subscripsimus, faventes Protagorae; multa quidem qualia videntur, talia cuilibet esse, calida, sicca, dulcia, ceteraque huiusmodi? quodsi in quibusdam differre alium ab alio confitebitur, circa salubria et noxia assere utique, non quamlibet mulierculam puellumque et brutum a seipsum curandum per salubrium cognitionem sufficere: quiii immo in hoc praesertim, si umnodo in ullo, differre, 7/«eo. ldem mibi quoque videtur. So. Praeterea, nonne in civilibus euam honesta et turpia, iusta et initista, sanctaque. et impia, quae^ cunque civitai ugaquaequr. existimans ponit sibi legiuma, cadent e vera unicuique esse volet? atque in his nihilo sapientiorem ese privato privatum civitateque civitatem?. At vero in eo, quod utilia et inutilia reipublicae statuunt, hic, si modo in ullo, in hoc, imquam, praecipue differre invicem confitebitur tam consultorem a consultore quam rempublicam a republica ad veritatem inveniendam. nmeque gudebit unquam boc admittere, ut quaecunque civitas conferentia sibi putans instituit, eadem semper illi conducant. Sed tibi quidem dico, in ipsis iustis Iniustsve, sanctis aique profanis afirmare volent, quod nihil eorum suapte natura substantiam aliquaim habeat, sed communi opinione tunc verum fiat, quando videtur et quamdiu videtur. t quicunque non omnino sermonem Protagorae complectuntur, sic quodam modo sapientiam inducunt. Nobis autem, o Theodore, serino iam angustiore amplior imminet. 7/eo. An non otiosi sumus, o Socrates? So. Videmur. et saepe alias, o beate vir, hoc animadverti e£ nunc maxime, quod quicunque diu in philosophia versati sunt. cum primum iudiciorum coetus ingrediuntur, ridiculi rhetores prorsus apparent. Teo. Qua ratbione nunc ais? So. : Videntfir hi, :qui In iudiciis et foro ab ineunte aetate re»: voluti sunt, ad eos, qui in philosophia et huiusmodi studiis: assucfaeti sunt, ut servi ad liberos educati fuisse. taeo; Quo pa3cio?. So. Ex eo quod his quidem, :ut tu dicebas, semper oliam adest, otioque tranquillo confabulantur: quemadniodum et nos in praesentia tertio iam sermonem ex- serinone resumimus. Sic et ilhi, si quid ultra propositam quaestionem, quod: rhagis eos forte delectet; inciderit, quemadmodum in praesentia robis contingit, nihil eurant, prolixiusne an brevius loquantur, ysuodo vetitatis compotes fiant. 1lli autem temporis angustiis in. loquendo sollicitanter; urget enim agua delluens, neque licet de bis quae cupiunt verba facere: sed necessitatem adversarius affert, libelli-formalam adducens, praeter quam nihil dicendum; quod iuramentum nuimtuum nunecupant. ssermones autem setiper de conservo, ad dominum sedentem. manu iudicium sen? tentiamque tenentem. certamina quoque nunquam frustra, sed ad rem semper: saecpe etiam de anima vitaque agitor. Quepropter ex his omnibus intenti acresque fiunt, scientes domi tam yerbis adulari quam operibus obsequi, non recto sed. puillo animo praedii hoimines, Nain anupi magnitudinein, rcdinem et liberiatem servitus a pueritia sustulit, cogegns obliqiailpeg-ers, aque. l:ahare facipora, dum, discrimipa megna for: axiiinesque 1nollibus adhuc incuteret, anixis:, quae oinmia cuim
MOR possint curu itolitia: el veritate perferce, cogfestim in.
yucitþk, ;mutqasqqp iniurias, conversi, flectuntur undique atique - kohlringuntur; adeo ut nilul amplius, sanae. 12entis hall. -entcs ex . ammiþqs in viros eyadant facundos sapieptesque, ut ipsi p imatque. hi quidem tales sunt, o Theodore. gostri, aulern
duri, homines vis referamus?, an dimitteutes potius ad
Sermofxim, propopitum, revertamur? ne, ut paulo ante dicebainus, seriopis, libertate. digressioneque nimiuin. abutamur, 2eo. Nullo faodo, So. Sgcraies; scd referamus. probe naimnque dicebas, quod in, philosophorum cehoro uon nos sermonum ninistri Suinus, lga, qgrvi postri sermonesg:; el unusquisque illorum perfici a nobis expectal, quando nobis videtur. Nec enun iudex neque spectaamr, queto;aduiodum poetis, censur nobis et dominus pracsidet. So. Dicamus igilur. postquam libl videtur, de bis qui egregii siiih. P uidenifn de His;qui philosbphiae: atc ii la)l?mgumua referenduhi sit? Hii-safib incinte aetiteprinuni quidei viata inforum- iduorant, reque iudiciurh: 4ut consiliumt aut commstnen aliumt civitatis tupsesitim movutt: Tses praeterea detretaqid veldicta el serftax rlee. vident 3iec^ aulhiurit. Studia vere et Conventicula ad magistrhths spectahtiaet congressus:ed coenab ettasciviord/cotvivia neque sonitiiant quidem:; ^ Praeterca umibene am midle ii civitate quis se habuerit;tautiquid amcui malfur est, tfu:?t e not 4 faiotibussuis, seu femnisssed viris, magis eos Hitebquam inaris, ul dicisolet, arenetatque linecomria etigm nescite seriescit. rreque enint vulgs(ris giofiad gratia ab his. abstiliet, sedre veracorpus: duntxatillius in urbe habitat atque vereatbft^-ineits autem: haet oinhia parvi, immo nullius aestiniansg, : passiri volat; ut si Pindards, et quae sub. derra: sunt quae plana dimetiebs per quae astronomila coclum transcendeps, omnet:persctulata naturam rerum: omnium, quae. ad universurii ertihent, his auteu, qude prope uht, at»liex nullo inodo applicans se. s 4, t. i V uue. a ^A Theo. Quo. pacto id ais, o Socrates?. So. Quemadmodum. Thaletem, dum coelum suspiceret intentus sideribus, in foveami cadentem Thracetsis quaedam eius ancilla facete nimruim carpsit; quod quae in toelo sunt, pervidere contel. tdcret; quae vero goxima et ad pedes, non videret. ldem similiter omnibus, qui philosophia verfantur, obiici potest. latet enim philosophum non mdodo quid dgat eius proxhnus, sed fete homone sit ant brutum, : quid autem homo ipse sit, et quaeve actio aut passio Ipsius horhinis propria, studiose petquirit. Intelligis, o Theoore, an non? 7^eo, Intelligo equidem, et quod dicis, approbo. So. Enitvero, o amice, ut in superiotebus diximus, si quando vir 4alis vel privatim ctim aliquo vel publice iti iudicio sive alibi de his, quae ad pedes et in conspectu sunt, disserere cogitur, risum rhovet, tton Thracibns solum, verum etiam celeris gentibus, quippe cum in foveas ambiguitatesqne: multas ropter hartim rerum imperitiam incidat. Ubi absurda quacedam ueptitudo ienaviae notum inurit. Naum cum fofte vitupcrandus aliquis est, nihil habet, quou-ix; opptolnitfms alferat, utpott malorum ignaras, qhandoeendom singula stagulorum muala nuiquam animadvertit, ergo tanquam nescius irridetur. in laudandis quoque extollendisque liominibns, cum aihil simulet dissimuletve, sed aperie rideat, dcelirus. esse videtur. Etienim. cum tyrannum . aut regem laudari sentit, unum quendam subulcum, aut pasiorem ovium vel bubulcam. extolli existimat, qued, abunde mulgcat. id, tamen interesse censet, quod reges et Lyranni. infenstus et insidiosius animal curept et mulgeant, agrestem vero et rudem oh. suam quandam occupationem. non mimus quam paslorem eiusmodi hominem esse mecesse est, moenibus 1n. urbe non secus atque pasior septo. iu, monle circumdatum. Cum vero agrorum decem. 3aillia iugera aut plura etiam praedicari audil, quasi magnum quippiam ab ilio, qui. habet, possideagur, exigua quaedam audire se putat, quippe. qui universum terrae orbem spectare sit. solitus. Quotiens. praeterea quis generis nobilitatem refert, quod. septem avos divites omunes enumerare valeat, t. betis. nihilque xuagnum propter, ignorantiiam cogitapiis animt laudes huiusmodi censet, quasi ad totius mundi naturam respt7 cere pequeat, et videre, quod ipnumeri unumquemque ngsuum t. avi atque proavi antecesserunt, quorum in numero divites ct inopes, reges et servi, Barbarique et Graeci singulus innumerabiles praecessere. Quin etiam quando quis stirpem. quinque el viginti maiorum dinumerat, et in Amphitryonidem liiereulem originem refert, certe eum quintus vigesimusque ab iier«ule superior talis extterit, qualis fors illi contigit, ab eo ridetur, si ille altius consurgere nequeat et insanae mentis vanilatem abigere:. In his omnibus philosophus vir vulgo ridiculus labetur, partim quia superbus contemptorque apparet, partim quia qnae palam sunt ignorat et ambigit. Thco. Tem ipsam, o Socrates, nt accidit, enarrasti. So. At cum is aliquem, o amice, ad supera erigit, et ille sponte cum eo, singulorum dimissa litigiorum diseussione, qua quaeritur, In quo ego tc aut tu me laeseris, ad ipsius iustitiae iniustitiacve speculationem asceudit, quid utraque sint, quo ab aliis omnibus inter se discrepent: vel etiam controversia illa dimissa, qua quacritur, Utrum rex beatus sit, ii multum auri possidet, ad contemplationem regni ipsius beatitudinisque humanae atque miseriae, qualia cuique sint, et quo pacto humanae naturae conveniat hoc adipisci, illud fugere: quando, inquam, oportet de his omnibus rationem reddere pusillanimem illum et acerrimum causidicum, tunc sane vicissim poenas philosopho pendet. Vertiginem enim patitur ah excelsg specula caligantibus oculis, utpote qui superne prospicere sit insolitus. Moeret quoque, titubat, et barbarica profert, quocirca risum non Thracibus neque rudi cuipiam movet, (neque enim persentiunt, ) sed illis potius omnibus, qui libere et procul a servili vita educau sunt, Haec, o Theodotre, Wutriusque conditio, Altera quidem hominis illius, qui libertate et otio est educatus; quem p ilosophum vocas. qui cum re vera vituperari non debeat, tamen fatuus et ineptus apparet, quotienscunque servilia aggreditur ministeria; cum nequce stramentorum sarcinas colligare neque obsoniorum condimenta conflcere neque adulatoria blandimenta verborum confingere possit. Altera est liominis illius conditio, qui haec expcdite celeriterque subministrare potest, sed decepti liberi bominis vestitu commode uti nescit. sermonis insuper harmonia convenienti, deorum et homini:m beatorum vitam veram canere prorsus ignor
Theo, Si ceteris hominibus ea quae dicis, o Socrates, aeque ac ci4og gt rp st o rerbpot ia 1
mihi persuaderes, pax a:npliqr-ct- mala. auciora inter homines mascerentur. So. At impossibile est, o Theodore, mala penitus extirpari. nam bono oppositim aliquid esse semper. necease est. neque illa tamen apud. deos locum -behere possuni. naturam vero morialem regionemque inferiorem:-necessario circumeunt. Quare conandum est, ut binc. illuc. quam gelqrrime fugiamus. fugx autem est, ut Deo similes pro viribus efficiamur. Deo similes effcit cum prudenutia iustitia. aimpl et sanctitas. Ceterum, 9. vir optime, baud. farile id persuaderi potest, quod noy illius Sratfia, cuius vulgus existimat, sequenda virtus et vitium fugienum, hoc est ne malus videaris utque bonus apparees. bhae nenique anieularum nuae tmihi esse. videntur. Sed quod verum Sit, ita dicamus. Deus nusquam et nullo modo iniustus, td quam iustissimus, otam videlicet cogplexus iuatitiae. potesmatem: nihilque illius. similius. quam iustissimus homo. Circa hoc vera industria et fortitudo viri. nec non ipertia imb. ecil. htasque tersatur, horumiusanme cognitio vera wirtus et sapientia: Toratio contra inscitia. e improhitas aynifesta. Aliae vero, quae facultates sapientiaeque videntur, in civilibus quidem maistratibus molestae sunt: in artibus autem mechanicae. llli igitur, qui aliquid inique patravit, et profana protulit vel commisit, praestati nequaquam concedere, eum: astutiis esse potenterh- atque. fecundum, Exsaltant enim opprobrio huius generis -homines, seque eudire. putant minime abiectos et inanes homuncirlos esse, quasi terrae, ut dicitur, pondus iners; sed viros Sales, at tuto in. re publica versari valeaent, ldeoque veritas exprimenda est, quod eo magis tales sunt; quales non putant, quo minus putant: quippe cum iniustitiae multam ignorent, qusm ignorare minime decet: neque enim est, quam forsitan opinantnr, vecbera atqne caedes, quae saepe hi patiuntur, qui intustum bihil egerant, etiniusti saepe devitant: sed ea potina, quae itart nom potest, 7so. Quam dicis?So. Cum in ordine reyum; o;amice, exempleria duo sint, divinum quidem beatissi Yrm, ; quod vero Deiexpers, miserrimum; non videntes 18 rem se habere, stultitia extremaque dementia occupati, latenter huic quidem similes ob actiones iniquas redduntur, illi contra dissimiles. cuius profecto delicti poenas pendunt. dum vitam illi convenientem, cui similes effecti sunt. ducunt. Enmwero Si dixeriaus, «wmod hos quideem, nisi. a nequitia cessavt r 24. n:. rinf, vita functos locus ille malorum expers non capiet, hic autem propriae vitae sinilitudinem gerent semper, una cum malis mali versantes:. ipsi tanquam astuti malitiosique deliramenta quaedam audire se dicent. talheo. Et maxime quidem, o Socrates, So. Novi equidem, o amice, Unum hoc saltem illis accidit, quod si quando privatim reddere vicissim ct afferre in medium rationes eorum, quae vitrperant, necesse sit, velintque viriliter disputandi moram perpceti neque ignave fugere: tunc demum, «uod absurdum est, sibi ipai in his quae dicunt nequaquam placent, eorumque rhetorica penitus evanescit, ut nihilo differre a pueris videantur. Verum hlhis iam finen, cum praeter proposihim sint, imponamus: alioquin materies undique plurima confluens sermoner a principio institutum obruet. Iicvertamur igitur ad priora, si tibi quoque videtur. Teo. Mihi idem ista, o Socrates, nihilo molestiora auditu contingunt. facle namque huius actatis homines haec assequupiur. Veruintamen si tibi placet, redemus illuc, unde digressi sumus. So. Eo. profecto. disputando devenimus, ut diceremus eos, qui essentiau. otmnem in agitatione ponebant, quodve cuique videtur hoc eldem existere, in ceteris quidem rebus vehetnentius asserturos, atque ia iustis non nihil: quod omnino quaecunqnue civitas ul iusta sibi apparentia statuit, haec eatenus illi iusta sunt, quaienus statula permanent. at vero neminem fertem adeo futufum, qui idem in bonis ntilibusque contendere audeat, quod videlicet quaecunque »tilia sibi apparentia instituit civitas, haec eatenus illi conferentia sunt, quatenus talia statuta fuerint: nisi forte quis nomen dixerit, hoc autem ad id, quod volumus, ious, taptiosum quiddam, esset. 7seo, Procal dubio. s». Ergo non ita dicendum. immo quod tale civitas nuncuparit, ad idtb tondendis legibus respicit, ac leges singulas, quoad putat et po iest, quamrn maxime sibi utiles condit. Num aliud in legibus ferendis intendit? Theo. Nihil aliud, So. Nunqnid voti compos wemper effcitur? an saepe eam fallit opinio? 7eo, Saepenhetu fagi arbiror. So. Piat praeterea ratione. quisque 369 haec eadem confitehitur, si quis de omni specie percontetur, in qua utile consistit. Est autem quodaminodo et circa futurum tempus. nam quotiens leges condimus, ut in posterum profuiuras condimus: quod quidem futurum rectius vocaremus. 7Aeo. axime, So. Agedum ita vel Protagoram vel quemvis alium sectatorem eius interrogemus: Omniuis rerum. hominem, o Protagoras, mensuram asseritis, alborum, gravium, levium et uniuscuiusque talium. nam cum iudicigriam illorum vim ip seipso contineat, et qualia patitur, talia iudicet; vera sibi et quae sunt iudicat, an non ita? Teo. Ita plane. Soe. Nunquid et futurorum, o Protagoras, dicemus, habet vim iudiciariam? et qualia putat sibi haec fore, talia sibi existimanti contingunt? tum medicinae quispiam inmperitus in fehrim sese incursurum putat, atque ita sese calefactum iri; medicus autem repu. ?l. mt, contraria opinatus: utrius illorum veram opinionem uturaam ducimus? num utriusque? et medico quidem neque elidum neque fehricitantem faturum, sed sibi ipsi utrumque? Theo. Bidiculum quidem id esset. So. Quin etiam de vino, quod dulce vel austerum futurum sit, agricolae, non citharistae opinio praevalet. /heo. Quidni? So. Neque de consonante dissonanteve futuro gyninasticus melius quam musicus opinatur, quod deinde ipsi gymnastico consonaus csse videhitur. 7eo. Nullo modo. So. Quando vero parata mensa offerendae sunt epulae ac de futura illarum suavitate aliquid praedicendum, nonne coi opinio potior quam alterius cuiuslibet popinariae imperiti? De eo, quod vel cst vel fuit suave cuique, non pugnanus, sed de illo potius, quod in posterum esse cuique et videri debet: utrumn sibi quisque idoneus iudex? an tu potius, Protagoras, quod circa sermories probabile siogulis in iudicio futurum est, rectius quam quivis rudium praevideres? Theo. In hoc ipso in primis, o Socrates, praecellere cunctis Protagoras est professus. So. O misert nemo, per Iovem, illum oblata pecunia seclatus fuisset, nisi familiaribus persuasisset, quod probabile in posterum erit vidcbiturque, neque vatem neque alium quemsis melius quam se unicum pfaesagire. 7eo. : Vera loqueris. An non legum quoqume positiones utilitasque ad futurum spcctant? et quilibet absque controversia fateretur, consiitationem rei publicae ab eo, quod utile est, saepius aberrare? Teo. Valde. /So. Satis iam adversus praeceptorem tuum dictum sit, quod fateri cogitur, alium alio sapientiorem existere; eumque alexn. esse mensuram, Me, autem, cum expers seientiae sim, nihil mensuram fieri cogit: quemadmodum sermo nuper illius urgebat, quod: videlicet, seu velim sive nolim, talis essem. 7/eo, x illo, o-Socrates, maxime convinci illius serxuo videtur, et ex hoc non nihil, qued aliorem opiniones validas efficit: hae vero sermones illius. pelam reprobamt, falsos existimantes. So. lu multis insaper, o Theodore, deprchendi hoc licet, nuon omnem omnium opinionem veram existere. sed circa praesentem cnique Passbnem, ex. «qua sensus: ebeecundum eos opinioges nascuniur, dificilius deprehenditur, sensus opinionesque veras non efst. Forte vero nibil dico. nam si assecutae sunt, convinci non pos sunt:. et qui. illa3; eeptas. algue scientias esse assererent, forsitag non aberrsrenii, Et. iccirco Theaetetus iste haud ab re inquil, sensum et scieniiam: idem esse. : Quamobrem. propius acceden? dum est, quemadmodum Protagoreus serma. praecepit, et hane agitatam essentiam pulsando examinandum, integrumne an cul lisum Sonum. redidat. pugna utique de illa non. mediocries net inter paucos exstiti. 2Aeco. Permultum sane abest, ut vilis conteniio sit, quae. per Ioniam passim propagata est: siquidem Heracliti stndiosi: huic sexmoni summopere. suffragantur, So. Prepterea, o amice lheodere, a primordiis haec inspicienda sunt, ut illi. proponunt; 774eo. Omnino. etenim, o Socrates, de hio Heracliticis. vel. ut ipse ais, Homericis ac etiam antiquioribul id existimatur ah Ephesiis rerum. peritis, quod nen aliter quam stimulo et furpre loquantur. Aperte enim in scripiis suis It runtur. Mora autem exspectafioque in sermone eti quaestionibus, cet quies iiniac kespendendiun ipiersegangdumque, mins os 7 4 ob o 77os. s V Q4t t u ilis adest: quarn qued. nihil ett; imima;etiam superat; qvnod. neque nihib::adid/quod: neque:paululam quid illiis. quietis assit. ied-si quemn illorum aliqua de re:interrgges, tamquam ex: pharetrat obseuea verbula depronientes/sagittent. et si hoius rationem: perquires. anera quaduin: t nova- denominatione percutunt: numqaam: vero cum ihorum aliquo quicquam pelficies; neque ifisi inticem« ldque unum observantissirhe curant;. ut nihil stabile aut in:-sermone aut in animis suis esse permittant, putantes, ut mihi videtar, id ipsum stabile esse: atque id totis. viribus inseetathtur et undique veheinenter expellunt. So. For« silan, o Theodore, hos viros in pugna vidisti, in pate vero neauaquim. neque:enim amici tibi. sunt. Veruin:talia quaedam iscipulis stiis, ut arbitror, in otio dicunt, quos sitniles:stbi redderevolont. taeo. Quibus discipulis, o sbeate? heque enim inler istos alter alterius fit discipuna, i-sed sponte nascuntur, undecuhque contingit eorum quemque furore corripix: atque altee alterum soire-mibil existimat. Ab istis- Kaque retionem, t moda dicebam, nullam unquam accipies, hec volentibus nec invills. Nos autem; oportet -anquam:; prapositdome. eapepia p popsideratt: Sv. Seite loqueris:, propositinnem, siquidem. aligm. quandam act cepunus a pmacis in. poeunede -vulgus, celantibus, quod origa aliorum omnium Oceanna oseilicet. atque Tethys, iluxns:est. Di hilque consistif. . a-reentioribus. autem quasai sapientioribus par lam, demanstrantibus. , ut, vel. cexdones eorum, aapientiam au diendo. perciperent, desinerentqua, stulte putare. res partim sla we, partim. eontra, moueri, Aisceptesque mowxeri ommia, ipsos vengrgrenfur, Ferme auiem. o, Theodore. a. fugit alioruui quorundam opinio, qui. copirana ac asi monsigarnnt; univerel . videlicet congruum. norgem. eas hoc existena imauobile. et alia, quaecunque:, Melissei. Pacmcniae, iq. ue. adversantes. his, omnibus asseverani, quod omnia, unyamn 3un£, -idque unugyi ipsum in stl pso congsistit, locum. in. quo. , nioveatur nuhumnpgnitua:haben Quid. de. his omnibus, . So. amice, ; dicendum. ?. , Sensim namque progressi, utrorumgque. medii, clam evasius. ; quod, s nulh pacto, popugnantes aboamuye, igibelleg, -poþn». :qhumi inslat eorum, qui in palaestris ad lineam ludunt, quanda ab utrisque apprehensi in tontratia distrahuritur. De his itaque prius agen£1un videtur, quos primo fluentes afgressi sumus. et si quid probabile dicere videbuntur, cum illis. una et ipsi nos trahe« mus alies fugientes. Sin autem qui universum sstabile ponunt, veriora protulerint, refugieinus ad eos ab illis, qui etiam immobilia movent. At si neutri verisimile aliquid adducere no« bis appareant, ridiculi nimium evademus, putantes nos viles homunculos magnum aliquid sapere, priscis autem illis ac. viris sapientibus derogantes. Vide igitur, o Theodore, utrum praestet, necne, lantum subire periculum. 24eo. Nullo modo committendum est, o Socrates, quin utrorumque sensa quid veri, quid falsi habeani, discut. amus. So. Discutiendum est iam, postquam, et tu id probas. Videtur utique mihi disputatiomis guius principium a motu sumendum, quo scilicet motu moveri omnia dicant. guod autem dicere volo, id est, utrum speciem unam motus inducant an, quemadmodum mihi videtur, species duas. Neque id tamen mihi soli ivideri cupio, sed tibi quoque; ut pariter ambo, quidquid oportuerit, patiamur. Dic igitur, Nunquid moveri dicis, quando locum quid ex loco mutat, velim eodem vertitur? Aeo. Equidem. So. Ergo una haec specid esto. At cum codem in locoquid permanens senescit, vel nigrum ex albo vel ex-molli durum efficitur, aut alia quadam ak teratione mutater, nonne alteram hanc motus speciem merito muncupabimus? 77eo. Merito. So. Ex his necessarium est ge minas species -motus existere, alteraiionem scilicet motumque localem. 7eo. Probe. So. Hac distinctione praemissa, ad eos, qui- moveri omnia volunt, iani pergamus, et hunc in modum interrogemus:. Utrum quodlibet fatemini utruque modo nmovevi, alt^ratum pariter atque delatum? aut aliquid utroque 1o do, aliquid unico? 7heo. Equidem quod asseram non bhabeo. So. Arbitror tamen lllos utroque modo dicturos. Alioquid, . o amice, agitata simul el consistentia sibiipsis nimirum appa rebunt: nec magis moveri ofinnia quam stare omnmia licebit 2s serere. 77eo. Vera loqueris. So. Postqiam 1noveri ipsa opor. s Et tet, absentiam veto rotus nulli competere, omhia utique sern« pef omni motu moventur. Z^Aeo, Necessario sequitur. So. Hoc age ex eorum dictis considera, caloris scilicet vel albedinis vel cuiuslibet genetationgm. Nonne diximus eos pufare, unuimnquodque istorumn ferri simul cum sensu inter agens. et patiens? tl patiens quidem sensibile esse, non sensum;. agens autem efhciens esse aliquid, mon tamen qualitatem esse?. Forte qualas extranetim tibi nomen videtur, neque dic ih genere dicium peroipis: in partibus igitur audi. Agens enim neque caler neque albedo. sed calidum potius albumque, ceteraque todem pacto. Recordaris iia: rg9 supra dixisse, hihil secandum seipsum unuim aliquid. esse, neque insuper agens aui patiens, sed ex utrisque. ticissim congredientibus sensus et sensibilia emanantia. partim fieri qnalia queedam, partirh vero sentire? taeo, Quidni mieminerim? So. Cetera praeterrnittanus, sitne. an alitet dicant;id vero, cuius gratia dispuiaiur, diligenlius exquiramus. Moveniur, uf dieitis, lluunique omnia? htonne? ww-c So. , 4- - LE r Theo. Certe. / So. An non utrisque illis; qnos distinkimus, motibus, delata simul et alterata? 7/eo. Quidni? si modo perfecte moveri illa necesse sit. So. Si igitur ferrentur solum neque tamen alterarentur, possemus dicere, qualia quaedam fluuni, quae feruntur. an quomodo. dicimus?. 2eo. Hoc pacto. So. Quoniam vero neque id permariet, ut album lluat, qnod fluit, sed permutatur ita, ut huius ipsius sit 4luxus albedinis, et in elium co lorem transitus, ne ullo modo permanere deprehendi possit: nua ossumus aliquando colorem aliquem pronuntiare ita, ut recte enominemus? 7/eo. Aqui quo pacto, o Socrates, aut-in hoc aut in alio ullo id fieri potest, si quidem, dum promuntiamns, continuo subtetfugit, utpote. quod semper fluit? So. Quid porro de quovis sensu dicendum. ut videndi vel audien?li? nunquid in visione aut atiditu aliqnapdo permanere?. Zeo. Minime omnium, siquidem uncta moventur. :So, Neque igitur videre quicquam potius quam non videre dicendum, :neque alio wllo sensu uti magis qucm nol uti, «um. omniia penitus:transmutentur, Theo. Non certe. So. Verumtamen sensus ipse schentia est, ut ego Theaetetusque diximus. ^taeo. Dictum quidem. So. Non igitur scientiam magis quam non scientiam respondebamus, quid soientia sit, interrogati. 7Aeo. Sic. certe videmini. So. Opportune itaque responsionem illam emendaremus, si demonstrare contenderemus, quod omnia 1noveantur, ut recta. illa responsie videatur, Hoc autem, ut videtur, apparuit, quod, si omnia moventur, yesponsio quaelibet, de quocunque quis respondeas, aeque recta est;qua id sic se habere et non sic habere se respondetur. quod simavis, fieri dicendum: ne ipsos sermone sistamus. Zae. Reie loqueris. So. Praeterquam:in hoc, e Theodore, quod ita et non ita dicebam. oportet autem neque hoc ita dicere. Neque enim amplius. ita movereir, neqne ruesus nom ita. Non enim motus hoc; sed nomen aliud imponendum ab iis; qui talia dissefnt: quoniam nunc ad eorum suppositioned verba non habent; nisi forte dictionem hanc, scilicet »hon quomodotunque, habere videantur, quae quidem potissimum ipsis congvuit ibfinite prolata. Theo, Valde conveniens illis haec dictio est. So, Iam, o Theodore, quod ad amicum tuum attinet, expedivimus: necdum concessimus illi, quemlibet hominem rerum omnium esse mensuram, nisi sapiens quis existat. Scientiam insuper esse sensum Yainime concedemus secundum rationem ilam, quae. mo omnia praedicat: nisi forte Theaetetua iste aliter. persuadeat. lhe. Optime dixisti, o Socrates, his enim peractis, me quoque ab iis expeditum. esse deeet, ut inter nos convenerat, posiquam vera disputatiio adversus Protagoram finem accepit, :ne desr siite, quaeso. Theodore, antequam tu et Socrates percurratis eos insuper. qui stare emnia voluerunt, quemadmodum pis^ lo ante preposuistis. heo. Cum ais invenis, o Theactete, 37 niores iniuriam:facere doces. . dum. pacta transgredi, ; yis. Sed accipgere ta, ut reliquorum Socrati, si veht, ratio nem reddas. /Ae. :Lihentissime txmem a; de quibus loquor» audirem. Theo. Equitem in campum:-provocas, cum Socra tem ad disputauduxm. accersis. interroga igitur, -atgur audies. So. Videor equidem, o Theodore, in his, quae Theaetetus. iubet. ipsi minime pariturus. 7Aeo. Quid obstat, quo minus obsequaris? Sp. Etsi Melissum atque alips. qui upum, consistens universum dicunt, vercor ne, forte onerosi videainur, illos exagitgmea, minus tamen. quam unicum Parmenidcn vereor, Parmenides amiem, ut Homericis verbis utar, verenilus iihi acerque videtur. ;Coilocutus sum olim cum illo sene admodum adhuc, . adolescens, mihique-visus est profundam generosamque omnino, Ssapientiam possiderc. Lormido. itaque, ne. dicta eius vocesque uqequaquam intelligamus; quod autcm verbis subintclligit, multo magis nos lateat; et quod maximum, st, cuius gratia aisputatio inter nos. coepit, quid scientia sit inquirens, indiscussum relinquatur, si procacitati verborum indulgeamus: praesertim cum auiplissima quaestio illa, quam modo induximus, si praeter propositum ct quasi digrediendo, tractetur, indigna nimium passuxa sil; et s1 latius exactiusque peraciatur, Scientiac ipsius investigationem. impediturg. neutrum vero decet: inupa Theaeteti oelus:circa acientiam. obstetyicia facultate in lucem educere t diligenter examipare. , tae, Si ita videtur, ita agendum est. Ll So. Hoc praeterea, Theaetete, circa supra dicta comnsidera. senum esse scientiam respondisti, an non? 7he. Certe. So. Si quis interrogaret, quonam aalba et nigra homo videat, quove acuta et
gravia dudigat: oculis, ut grbitror, et auribns, responderes. 7he.
Equidem, So. Uti nominibus verbisque communioribus, ieque exacte curioseque disquirere, saepenumero generosi abimi est, contrarium. autem illiberalis: nopnunquam tamen mecessarium est, quemadmoduni in praesentia examinare togimur, qua ex garte responsio tua minus recta sit. Attende, quae responsio rectior, . utrum quae dicit, quo videmus td oculps esse; an quae dicit, per uod videmue. item quo audimus attres, an per quod audimus. The. Petius mihi, per quae sirigula sentimus; quam quibus senti^ pius, respondendum videtur, o Sotrates, So. Absurdum quidem id esset, o puer; si multi in pobis sensas quemadmodum ligneis equis inessens: et qmnia haec in unaam sive: ideam sive ahimam, se1 quomgdocunque vocari decet, minime tenderent, qia per ista tanquam perorgana, quagecunque gensibus subiacetrt, t septiamus. The. Wlilti: qnuidem- hoe: potius quam illo modo videtuy. ^ So; Iccirco: ista. tetum diligenter perquiro, ; ut videamus. utrum uno quodam;eodem, quod insit mobis, per oculos quidem alba et nigra. percipianus, per. alia vevo organaalia Ol)uaedam. possisque intermogatus in corpus singula ista referre. : Praestat forsitan, te ad singula. respondcere, quam me tui vicem gerendo delatigari. Dia itaque, ea, per quae sentis calida et sicca; levia etque dulcia, nonne:corponis organa singula ponis, an allerius cuiuspiam? /he, Nullius alierius. So. Nunquid fateberis, quae per aliam potentian» senlis. per aliam sentire non posse? vcluti quae per euditum, eadem: per:visum: ct contra quae per visum, eadem per auditum? lhe. Quidni fatear? So. S1. quid ergo de utrisque cogitas, : nom utique. per aliud organum, neque etiami per aliud de ambobus id setitis. F ho. Non certe; So. De voce atque colore utrisque simul, pprimum. quideg id cogitas, «quod. utraque sunt?. . 7he. Cogito. So, Item qupod alteratrum. ab. alierutro diversum. esp et eibimet idem? 79e. Et istuc. So. Quodque ambo. diio sunt, utxeamque unum. Zhe. ld quoque. oso. Potes insuper, utrum sixilia. inter se vel dissimilia sint, : indicare. 7Ae. Forte. So. Iinec-ut. ial;t emnia per:quid potissimum d ipsis. existimas?, Non per audttum, non per. visum, conunune circa. illa quicquam- accipi potesa. llinc praeterea quod dicimus coniectare licet. Sa de utrisre iudicart posset, falsane. sint an non. posses procul dubio clarare, quo iudieares: idque. non. visum, non anditum, sed. aliud:quiddam, esse constat. zae. Gur. non linguae vis id eiat?. So. Sciteloqueris. Illa vero potentia, per quid tibi oste2: dit, quod singulis est cemmune, quodxe super singula, quo esse el non esse. denominas, quae paulo: ante, de his percontabamur: qualia orgena- his omnibus assignabis, per. quae id, qued sentit in gobis, eipgula aeptiat? Yse, Esgsentiam ais et ipsum noo et16 similitudinemque et dissimilitadinem, nec non idem et alterum;: unum quoque et alium circa illa numerum unumquemque. Patet enim, quod quaeris, per quod potissimum ex corporeis instrumentis. ipsa anima par et impar, et quae sequuntur. perciiamus. So. Egregie admodum, o Theaetete, prosequeris: atque aec ipsa sunt, quace interrogo. 477e. Per Iovem. So. Socrates, quid dicam. ignoro:; nist quod nullum huiusmodi proprium oreanum. istis, ut illis, aecourmodari puto, sed ipsam potius pre seipsam animam commmnnitonem in ornnibus iudicare. So. Pul4 cher es, o, Theoaetete, nec, ui aiebat Theodorus. deformis. nar qui sulchre loquitur, pulcher est atque bonus. Accedit ad. haeaq, quod ingens mihi beneficium contulisti. nam prolixa et gravi disputatioue me liberasti, powatam tibi videtur anima quaedam per seipsam animadvertere, nonnulla per corporis vires apprehendere. haec utique mea sententia erai; cupiebam quoque idem tibi persuaderi. 7Ahe. Mihi certe persuasum est. So. Quorum in vumero essentiam ponis? hoc sane maxime ad. omnia sequitur, lhe. Eorum, quae ipsa per se anima affectat atque assequitur. So. Nunquid et simile dissimileque, et idem et alterum? T/^«. Et ista. So. Quid? pulchrum et turpe, bonumque et malum? The. Horum quoque mmihi videtar. maxime omniym essentiam invicem considerare, reputans atque comparans in seipsa praeterita praesentiaque ad futura. So. Adverse et hoc, rei durae duaritiem per tactum sentiet, et mollis simili. ratione mollitiem? The. Ita. So. Essentiam vero, ea quod sunt, mutuamque contranietatem, ipsiusque contrarietatis:essentiam ipsa an;ima per se volutans et invicem conferens discernere nititur. ^he. Omuino
quidem. So. An non siatim natis hominibus atque brutis
naturalis quaedam facultas adest, qua passiones per:corpus manantes m, anunam sentiunt? ratiocinatio. vero comparatioque isiorum:ad essentiam utilitatemque, vix tandem post longa cur ricula temporis, frequenti studio et disciplina, advenit, quibuscunque compelit? 4Ae. Ita prorsus. So. Num veritatem eo percipere possumus, quo essentiam non percipimus? Z4e. Minime. /iso. Cuius auteih quis vefitate caret, huius scienliam ullam habet? /7e. Ai quo pacto id fieri posset? So. Iu passionibus igitur scientia nequaquam inest: in ratiocinatuione tamen, quae circa lllas versatur, inesse videlur. essentiaim Qquippe veritatemque hac aitingere possugius, illis vero. nequaquar. The. Constat. So. Num idem illud et hoc vocas, cum tanta inter se differentia discrepeni? 74e. lilaud sane deceret. So. Quod illi nomen attribuis? ei scilicet, quod est videre, audire, odorari, gustare, calefieri, frigefierique? num sentire? 4Ae. ldipsun. quid enim aliud?. So. Universum igitur hoc sensum vocas? tae. Necesse, So. Huic veritatis perceplionem convehite hegavimus, cum essentiain non petcipiat. Ze. Sic est. So. Neque scientiae igitur compos erit. tae. Non. So. Ex hii sequitur. o Theaetete, scientiam et sensum nunquam idem fore. Ae. Nunquam penitus. So. In his perspicue patuit, aliud sensum, aliud scientiam esse. verum non huius gratia disserere coepimus, ut quid scientia non sit, immo quid sit, inveniremus Eatenus vero disputando processimus, ut scientiam in sensu nullo modo quaerendam iudicaverimus, sed in eo nomine potius, quod tunc sortitur animus, cum ipse secundum seipsum circa illa, quae surit, versotur et agit. 77e. Atqui hoc, o crates, ut ipse arbitror, opinari vocatur. So. hkecte arbitrarif . amice. Et nunc adverte, deletis ex/ animo cunctis superioribus, punquid maiua chpicias, iostquam huc usque evectus es. quidye scientia sit, iterum explica. 7Ae. Opinionem quamlibet, 9 Socrates, scientiam dicere impossibile est, cum et falsa quaedam opinio sit. apparet autem opinio verg sciculia esse, idque mt nunc responsum puta. quod si aliter disputando deinceps videbitur, aliquid aliud afferre conabimur. So. Euge, Theaetete. sic prompto anino disputare decei, neque, ut coeperas, tergiversari, Si enim ita lecerimus, alierum e duobus continget: sut quod aiffeciamus inveniemius, aut certe quod ignoramus, minus hos scire putabimus. neque mediocre lucrum id. erit, Et nunc quidem quid ais? An, cum duae sint opinionis species, vera una et altera falsa, opiniodermn veram scientiam definis?, 7Ae. Definio. hoc enim mihi in praesentia videtur. Sv. An de opinione deinceps ab initio pertraclandum? 7tae. Quidnam? So. Turbat me nunc et sacpe alias, adeo ut in ambiguitate plurima; quoad me ipsum et quoad alios verser, explicare nogn valens, quaenainsit liaec in nobis affectio, quoxe pacto adveniat, The. Quaenam ista? So. Falso scilicet aliquesm opinari:, de dup nunc etiam ambigo, utruin id omittamus aut aliter, quam supra, consideremus. The. Cur non; o Socrates, 3i quo modd decere eenses? praechire enim -tu et Tbheodorus in superioribus de otio dicebalis, quod nihil in talibus urgest. - So. Opportune admonuisti, forie enim haud ab re erit, tanquam yestiginm iterato percurrere. praestat namque parum bene quam multum non sufficienter determinare. 7ee. Praestat sane. , So. Quomodo igitur el quid dicimus? Fals4m: pletuthque opinionem esse dicimus, et aliquem nostrum falsd opinari, alium vera, quasi baec ek natura ila se habeani? The. Dicimus absque dubio. So. Nonne hoc nobis tam tirca omnia quam circa Si:gula competit, nosse videlicet vel ignorare nam discere et oblivisci, utpote isiorum media, ihiraesentia subticeo, cum nihil ad propositum nobis conferant, T4e. Nihil prorsus, o Socrates, aiiud praeter nosse el ignorare cir^ ca unumquodque relinquitur. l. ; Nonne igitur fiecpssariunt est opinantem opinari illa, de quibus novit aliquid vel noh novit?. Ze. Necessarium. ^ So. Quin etiamn hoichtem ignorarp idem, vel ignorantem;posse impossibile es?. Z4e, Qoidni? sse. Num qui falsa opinatur quae novit, ea putat non ea esse, sed alia quaedam, quae etiam novit: et utraque iioscens utraque rursus ignorat? tahe. At fieri hoc nequit, o Socrates. So, An forie quae non, novit, ea putat alia qu. edam esse, quae non novit? et qui neque Theaetetum neque Socratem agnovit, coitare unquam potest Socratem Theactetum. vel contra Theaetetum Socratem esse? 7zahe. Nunquam. So. Neque tamen quae quis novit, ea quae non novit, essc putat: neque rursus quae non novii, ea quae novit. Monstrum enim esset. Quo pacto ieitur falsa quis opinabitur? Praeter isia tiuidcm opinari non icet, quandoquidem omnia vel noscimus vel ignoranms: in his autem nullo modo falsa opinari quis posse videtur. ^4ae. Vera oqueris. ;So. An forte non ita comsiderandum quod quaerimus, secundum nosse et non nosse procedendo, sed secundum esse et non? tae. Qui istuc ais? So. Ne simplex sit: quoniam qui non existentia de quovis opinatur, non potest non falsa opinari, licet quomodocunque aliter excogitet. /e. Decens id quoque, o Socrates, So. Quomodo igitar quidve respondebimus, Theaeiete, si quis nos interroget (possibile autem unicuique quod dicitur) Quisnam hominum ipsum quod non est opinetur, sive de aliquo eorum quae sunt, sive ipsum secundum seipsum? Ad haec utique respondebimus: Quando scilicet quis vera non putat existimans. An quomodo aliter? Ae. Sic certe. So. Num et alibi tale quid accidit? 7Ae. Quid istuc? So. Utrum aliquis videt quidem aliquid, videat autem nihil. taae. Fieri nullo modo potest. So. At vero si unurm quiddam videt, existentium quiddam videt. an ipse putas unum in his quae nan sunt esse? tae. Minime. /So. Qui ergo unum aliquid videt, existens aliquid videt. The. Apparet. So. E4 qui aliquid audit, unum aliquid audit et existens audit. tae. Profecto. So. Item qui aliquid tanit, unum aliquid tangit. et existens insuper, si quidem unum. The. Et istud. So. Qui autem opinatur, nonne unum aliquid opinatur? 7Ae. Necessarium est. So. Et qui unum aliquid, nonne existens aliquid? 7/e. Assentior. :So. Qui ergo non existens opinatur, nihil opinatur. taae. Non videtar. So. Ai qui nihil opinatur, nec omnino opitmfatur. 74e, Constat. So. Impossibile igitur est, quod non est opinari, sive de aliquo eorum quae sunt, sive igsum secundum se ipsum. 747e. Inpossibile videtur. So. Aliud itaque est opinari falsa, quam ea quae non sunt opinari. 7e, Aliud apparet. So. Neque igitur sic, neque ut paulo ante consideravimus, opinio falsa nobis inest. tahe. Non certe. So. At in hunc modum hioc forsitan appellamus. 7e. Quemadmodum?. So. Alienam opinionem quandam, falsam opinionem vocaumus, quando quis aliquid eorum quae sunt, aliud quoddam eorum quae etiam ipsa sunt, pro mutante cogitatione esse dicit. sic enim etistens aliquid semper, sed pro alio aliud opinabitur: cumque ab co quod cogitavit aberret, iure falsa opinari dicetur. Z7e. Recte nuniruui inodo dixisse videris. nam uotiens aliquis pre pulchro turpe vel contra pro: turpi pulchrum opinatur, totiens falsa re vera opinatur. So. Coniemnis me, o Theaetete, neque vereris. Zse. Quorsum haec? So. Haud tibi. ut puto, videor quod re vera falsum est exposuisse, interrogatus, utrum possit velox tardi aut leve gravis aut aliud quiddam contrariun mon secundum. paturam propriam, vwerum secundum naturam contrarii sibi ipsi contrarium fieri. Ne igitur id frustra aut temere audeas, dimitto. Placetque ubi, ut ais, falsa opinari esse idem quod et aliena opinari. 7Ae. Mihi quidem. S9o. Est ergo, ut ipse putas, alterum quoddam ut alterum et non ut illud cogitatione ponere. 77e. Est utique. 4So. Quando id efficit cogitatio, an non necesse esl ipsam aut utraque. aut alterum cogitare?. tahe. Necesse omnino. 8o. Aut simul aut alterne? tahe. Et istud. So. Ipsum autem cogitare num idem quod et ipse, vocas? 7e. ?uid tu vocas? So. Sermonem, quem ipsa anima in se ipsa volutat circa illa, quae considerat. ut minime noscens ipse tigi declare. Hoc enuin mihi videtnr, cogitantem scilicet animam nihil aliud aggere quam: secum ipsam disserere, interrogando, respondendo, affirmando - atque negando. Postquam vero defimit, idemque sivc tardius; seu velocius anmmadvertens asserit, neque vagatur, hane ipsam 9pinionem ponimus. Quamobrem opinari loqui appello, opinionemque sermonem, non ad alium neque voce, scd silcentio et ad seipsum. Tu vero quid sentis?. 7e. Idem. So. Quaudo igitur aliquis alterum opinatur alterum, tunc, wnt videtur, ad seipsum 3icit, alterum esse alterum. 7Ae. Quidni? So. Recordare, obsecrb, si quando tecum ipse dixeris pulchrum omnino tmrpe vel iniustum esse iustum:, immo summain omnium. ita considera. nunquid persuadere tibi quandoque tentaveris, quod: maxime:omnium alterum sit alterum, an contea nee in soinnii»
- . . Por 1
unquam ausus fueris tecum. dicere, qnod paria imparia sint, vel aliud quiddam huiusmodi, se. Nunquam certe. So. Nunqul. d alium quemriam sive prudentem sive insanum ausurum exisiimas secum loquendo ex industria sibi persuadere, bovem necessario equum vel duo unum esse? 7^e. Minime, per Iovem. So. Si secum loqui opinari est, nemo dum utraque. acit, opinatur, allingitque animo, proferret unquam opinareturque alterum esse alierim. Mittamus, si placet, verbum hoc Alterum. hoc autem. est quod. volo. Neminem opinari turpe esse pulchrum, aut aliud quicquam eiusdem generis. tae. Mitto -equidem, o Socrates, mlþnque quod ais, admodum placet. : So. Quare fieri nequit. ui qui opinatur:. ambo, alterum esse alterum opinetur. ihe. Patet. So. At neque is, qui alterum opinattr quidem. -dumm minime, unquam alterum esse alterum opinabitus, The. Vera Darras:; nmam cogeretur etiam quod non opinatur aiungtr d So. Neque igitur qui ambo neque Tni alterum opinatur, aliena Opinarri potest. (iua ropter qui fafsam opinionem Aliena opimari definit, nihil efficit. Unde neqne hoc nrodo neque secundum superiora opinionem falsam nobis ihesse constat. 7he. Non, t virdetur. So. Verumtamen, 6 l heaetete, si hoc non esse apparuerit, multaa et absarda confiteri cogemur. 7se. Quaenam? So. Non prius tibi dicam, quam omnhino considerare contendefo. erubescerem namque nostri gratia, in iis quae dubitarnus, um confiteri quae dico, cogeremur. sed si his inventis liberi evaserimus, tum demum de aliis loquemur talia patientibus, uteote ipsi ab huiusmodi errore penitus alieni. sin autem omnino eficiemus, humiles facti, veluti fluctuantes et nauseam patientes, rationi utique permittemus vel calcare vel agere qua velit. Haque si quid lucror investigando, iam audi. 7Z7e. Dic Wmodo. So. Haud fatebor recte nos consensisse, quando cencessimns, quae quis novit, opinari non posst ea csse quae fron mevit, afque mentiri. imuno fieri quodammodo potest. L4 The, Nunquid ais, quod et ego tunc. suspicatus, sum, quando id iale esse, (aiximus, quod nonnurquam ego Socratem nosscens, eminusque alium ignotum mihi prospiciens, Socratem mihi noium esse putarim? contingit enim in, hoc, quod dicis. :So. Nonne ab eo iam depulsi sumus, quod efliciebat, ut quae noscimus, cognoscentes minime. noaceremus? 7/e. Prorsus. , So. Ne Sr tur sic amplius, sed isto modo. ponainus: ac forte quispiam nobis assentietur, forte etiam. adversabitur. verum aa id attendamus, in quo necessarium est aermonem illum omnia converienieir examinare, Vide itaque. an aliq;;id dicam. Puotestpe qui ante aliquid ignoravit, postea discere? 7he. Potest cepte. o Nonne aliud deinceps atque aliud? 24e. Quid obstag? So. Pone, exempli causa, ceream unam. ipn animus nosiris effbgiem. 1D hoc maiorem, m. norem in illo: ib hoc purioris cerae, sorer dipris duriorisve in alio: in quibus:tam nicllioris, in nonnu lis etiam temperatae. 44e. Pono. So. Donum hoc esse dicamns Mw: sarum matris:Mermoriae, et in. hoc quicquid meminisse cupimus ex iis, quae videmus aut audimus aut ipsi excogitamus, insinuantes, ipsum sensibus intelligentiisque exprimere, veluti anulorum figuras imprimentes. quodve signatum fuemt, meminisse nos et scire, quoad figura permaneat: ai cum. aboletur vel inscribit nequit, oblivisci atque nescire. 7zae. Sic esto. So. Qui ciao scit quidem illa, considerat autem quicquam eorum quae videt. wel audit, vide utrum hoc modo falsa opinetur. 7^e. Quonam?:8o. Quae novit, esse putans alias. quae novit, alias quaa non novit, lhaec ulique supra non recte confessi sumuss, impossibilia confitentes. tahe, Nunc autem. quomodo dicis?. So, ln. hune modum de illis a principio distingnendo dicendum, Quod quisque novit, eiusque in animo monumentum servat, nec sentit lamen, existimare nequit aliud quiddam esse eorum, quae etiam novit, servatque imaginem neque sentit. quodve novit, rursus pulare. esse, quod nou novit, cuiusve nullam servat imaginem. et quod non novit, id insuper quod non novit. et quod non novit. id quod novit. agt quod sentit, aliquid aliud eorum quae sentit: sive, quod. sentit. aliquid qnod minime sentit: aut qu non sentit, eorum aliquid quae non sentit: sive quod non sentit, quicquam ex his quae sentit. Multoque minus putare poiest. quod. novit sentitque et servat illius imaginem secundum sensum, esse aliud. quiddam, quod etiam riovit et sentit et servat eodem modo: aut quod novit et senfit et retinet, recle quo X»ovit, putare. Sive quod novit et sentit et similiter retinet, t esse quod sentit: seu quod neque novit neque seniit, id ew quod nec novit etiam neque sentit: quodve neque novit neque Aentit, id Euod minime novit: quodve neque novit neque sentit, id quod minime sentit. Haec omnia talia sunt, ut nemotn eis falsa ulla ratione opinari valeat. Hestat ergo, ut in quibusdar huiusmodi, si modo alieubi, tale quid aceidat. tae«. In quibusnam? Videamus, obsecro, an magis ex ipsis intelligam. namtd praesentia haud assequor, ut in quibus novit aliquis, ea. patet esse alia. quaedem, quae et novit et sentit: vel quae gon nouli sentit tamen: vel quae novit sentitque, ea quae et novit et sentit, Quare nunc longe magis quam supra deficio. So. Age. sic iterum. audi. Equidem agnoscens Theodoruin eiusque simulacrum memoria tenens, Theaetetumque similiter, interdum quidem ipsos video, interdum non video. et tango quandoque, :?Iias miniine: eodemque pacto et audio et aliis sensibus apprehendo: saepe etiam sensu vos nullo percipio, sed intra ine scio niliilominus atque memini. 27e. Prorsus. So. Hoc itaque primum ex his, quae - expositurus sum, animadverte, quod potest quidein quae navit, mon eentire, potest etiam sentire. 7/e. Sic est, So. Nonne et ae non novit, saepe etiam neque sentit: ell saepe solumimnoo sentit? taae, Esto. So. Vide, an magis in praesentia quid assequaris. Socrates dum Theodorum Theaetetumque agnoscit, sed neutrum videt neque alio sensu illos percipit, nunqnam se«eum ipse Theaetetum esse Theodorum opinatur. Quid ad baec? The. Vera sunt. So. Hoc sane primum erat ex his, quae dicebam. tae. Erat. So. Alterum crat hoc, quod dum unum vobis agnosco, ignoro alterum, et sentio neutrum, nunquam: eum quem cognosco, illum esse quem ignoro, existimo, T. Probe. So. Tectium vero istud, dum neutrum coghosco neutfrumque sentio, nunquam eum quem ignoro, alhim quendam quem rursus ignoro, esse arbitror. Atque ita deinceps omnta supra dicta repetita similiter puta, in quibus ego nunquam de te ac Theodoro falsa opinabor, neque coenoscens neque ignorans utrosque, neque unum quidern noscens, ignorans alterum: eademque de sensibus ratio, si modo percipis. Ae. Percipio equidem. So. Restat itaque, flsa in hoc opinaari. Quando te lheodorumque cognoscens, servansque in cerea illa effigie utriusque figuras longo ex tempore tanquam anulorum vestrorum signacula, neque acute cernens utrosque, tento proprium utriusque-signum propriae visioni attribuendo eius accommodare vestigio, ut agnitio fiat: sed aberro, et instar corum, qut l commutatis calceis errant, commuto, et utriusque visionem ad alienum simulacrum iransfero, et similia quaedam patior iis, uae in speculis transsverso resullant, cum aspecius dextera in sinistra commulat: atque ila decipior, nasciturque aliena opinio et id, quod falsa opinari vocatur. Ze. Omnino, o Socrates, opinionis passio talis est, qualem mirifice figurasti. So. Praelerea cum utrosque cognoscens unum insuper senuio, alterumminime; cognitionem vero alterius non secundum sensum habeo: quod supra ita dixi, nec tu me intellexisti. Z774e. Non ecrie. So. Hoc tamen dicebam, quod qui agnoscit alterum atque sentit et cognilionem secundum sensum ipsius habet, nunquam putabit ipsuin esse alium quendam, quem agnoscit quogue ei senlil, cuiusve cognitionem secundum sernsum habcet. ratne hoc? Z^e. Immo. So. Practermissum quodammodo fuit quod modo dicitur, cum in superioribus assereremus falsam opinionem contingere, quotiens quispiam utraque noscens et videns aut alio. quoaam sensu percipiens et uirorumque si t gnacula tenens, non secundum ipsius proprium sensum utrumque habet, verum instar imperiti sagittarii a signo procul aberrat, quod quidemr mendacium nuncupatum est. 7Ae. Nec iniuria. So. Et quando uni quidem signaculorum adest sensus, al feri minime: quod vero absentis sensus est, praesenti adscribit: omnino haec cogitatio fallitor:. et ut summatim dicam, circa illa quae quis nunquam aut novit aut sensit. falli mentirive et falsam opinionem habere non potest, si quid veri nos nunc loquimur. Ceterum in quibus noscimus et sentimus, in iis ipsis opinio vera vel falsa versatur: quae cum e conspectu directoque nixu propria simulacra conducit figuratque, vera est: cum ero transverso atque obliquo, falsa. //e. Nonne praeclare ista, o Socrates, dicta sunt? So. Cum haec audieris, idem vehementius asseres. vera porro opinari pulchrum est, mentiri turpe The. Quidni? So. Haec utia;le hinc maxime fieri tradunt. Cum alicuiua in aniinb cerca- efflgies illa profunda et mrultalaevis que et moderate elaborata est, quae per sensus influunt, in hoc insculpta, quod ihormerus animae cor vocavit, cerae hanc similituamcm subintelligens, utpote pura signacula et funditus insidentia, diuturna fiunt; Ac primo quidem homines sic inetituti dociles sunt et acuti: deinde etiam memores: postremo sensuum simulacra non. commutant; unde vera nimirum opibanwur. cum enim pcrlucida et ampla in regione sint, velociter distribuunt dividuntque in propriam effigiem singula: quae 3uidem existentia veraque vocantur: virique tales sapientes esse icuntur. an uon idem tibi videtur? zae. Mirum in modum? So. Quando igitur deusum alicuius est cor, quod sapientissimus Poeta laudavit, vel cum lutulentum nec ex defecata cera, vel, molle nimis vel durum: non recte omnino se habet. Nam mollis, Bimium cera celeres quidem ad percipiendum efficit, sed eosdem obliviosos: dura vero contra diu memores, sed ineptos Vardosque ad percipiendum: et qui densam et asperam lapideamque vel terreaimn vel feculentam habent, obscura simulacra continens: obscura quoque qui duram; profunditas quippe non adest: obscura praeterea qui mollierem. nam ex coniusione fa cile evanescupnt. quod si praeter haec invicem quoque congesta sint ob sedis ipsius angustiam, si quidem exigua sit animula, obscuriora quoque illis simulacra fient. Homines crgo huiusmodi omnes, quales descripsimus, ad opinionem. falsam proni redduntur. Nam cum quid vident aut audiunt aut cogitant, quia singula singulis mox reddere nequeunt, tardi sunt praevaricanturque: nam perverse vident plurima audiuntque, el aliud saepe pro alio cogitando decepti concipiunt: atque bi decepti, mentientes, ignari vocautur. 7Z74e. Rectussime omnium, o Socrates, loqueris. So. Fatendum igitur falsas hominibus opiniones inessse. tae. Valde. So. Et verasinsuper. 7^e. Et veras. So. lam utique satis constare putlandum, duas opiniones esse. The. Magnopere. So. Importunus re vera molestusque admodum, o Theaetete, vir garrulus esse videtur. Ae. Quorsum baec: So. Quia ruditatem meam moleste fero, quasi garrulitatem quandam. nam quod ald quisquam nomen imponat, quando aliquis ob ingenii tarditatem sermones sursum deorsumyve inveru£, cum persuaderi nequeat, et tanquam hebes expedire disputatiqnem omnino nullam valeat et dubitationes evadere? 7/4e. Tu vero quid moleste fers?. So. Non tantum acgre patior, verum etiam dubitavi, quidnam respondeam, Si quis ita quaesierit, O Socrates, reperisti iam, opinionem falsam non in sensibus, invicem, non 1n cogitationibus, sed in congressu sensus cum cogitatione consistere? At ego fatebor, ut puto, 3loriabundus, auasi. egregium quiddam invenerimus. 24e. Mihi quidem vietur, o Socrates, haudquaquam turpe esse, quod nunc ostensum est. So. Ad haec ille sic infert. Nunquid ais, quod hominem, quem cogitamus duntaxat, videmus vero nequaquam, nunquam equuin esse opinemur: quem in praesentia nec vimws nec tangimus, verum solummodo cogitamus nihilque aliud circa illum sentimus? Haec equidem, ut arbitror, dicere me fatebor. 7/Ae. Et merito. So. lum ille: Undecim, quae uis solum cogitat, secundum hanc rationem nunquam putait esse duodecim, quae etiam solummodo cogitat. Quid ad haec? tae. Respondebo quae videns aliquis aut tangens forsitan undecim duodecim esse putaret: quae tamen in cogitatione habet, nunquam similiter iudicaret. So. Quid porro? censes aliquem secum ipso considerare quinque et septem, non homines inquam quinque ct septem, nec aliud quicquam eiusmodi, sed ipsa quinque. et septem, quae: diximus ibi in effigie momumenia esse, et falsa in illis opinari posse neminem? 7he. Censeo. So. Haec, inquam, si qui ita considerent secum ipsl arquirentes quot sunt, nonne illorum aliqui undecim, eliqut odecim, iudicabunt? Num omnes duodecim esse illa dicent atque putabunt? 7Ae. Non per Iovem; verum plerique undecim: et si quis maiori de numero quaerat, magis fallitur. arbiiror enim te magis de omni numero dicere, So. Recle stntis. Animadverte igitur, num et hoc accidat, hoc est ut ipsa duodecini quae in effigie sunt, undetim esse quis putet. 7he. Vi detur. So. Nonne hoc ad superiore revolvitur? Qui enim id patitur, quod novit, alind quiddam quod similiter novit, esse censet: quod tanquam impossibile supre respuimus, Et ex hoc L ipso confiteri quemlibet cogimus, falsam opinionem non esse: ne unus atque idem eadem scire simul atque nescire cogatur. The. Vera loqueris. So, Ex iis iam constat, opinionem falsam aliter esse definiendam, quam cogitationis ad sensum permutatiamem. nam si ita esset, nunquam in ipsis Cogiationibus fal- - leremur. Nunc autem vel nulla est opinio falsa: vel si qua est, quae quis novit, ut ignoret simul, fieri potest. Utrum potius - eligis? Vhe. Ambiguam, o Socrates, electionem proposuisti. So. Ambo quidem admittere ratio vetare videtur. Verumtamen au. dendum omnia. Quid si pudorem deponere audeamus? e. Quo pacto?. So. Si veliinus quod ipsum scire est explicare. 1 ha. (L, ur hoc impudens? /So. Haud satis advertisse videris, quod omnis nobis a principio sermo investigatio scientiae fuit, tanquam quid ipsa sit ignoraremus. 7/Ae. Teneo. So. Nopne impudeutis animi est, ut scientiam ignorantes, quid scire sit, ostendani?. Verum, o Theaetete, iampridem a puritate disputandi ic quale sit? mihi enim operae pretium «sse videtur. Te. lqnge vagamur. millies enimh diximus haec, Cognoscimus, Nou cognoscihmus, Scimus, atque Nescimus: quasi aliquid: invicen intelligeremus; sed interim ssciemtiam ignorabamus. Ergo et nunc quoque, si placet, vocabulis istis utamur, Ignorape scilicet et Intelligere, ut illis uti convenit, si quidem scientiae exertes simus. 7he. At cfuo pacto his sublatis, o Socrates, disgutare valeres? So. Nullo, dum qualis sum, mumeo: possem tamen quoquo modo, si ontentiosus essem. Et nunc si quis talis adesset, abstinere ab his vocabulis profiteretur, et nos ab his, quae ipse narro, vehementer deterreret. Pestquam vero simpliceset ignavi sumus, visne proferre audeam, Scire ixstam ude, per Iovem. Num his tibi utenti veniarh dabimus. So. Audistin, quid nunc Scire dicant esse? 7e. Forte: non tamen in praesentia memini. sgso. Scientiam. habere, id est uti. 7e. Sic est. So, Nos autem paulum perinutantes scientiam possidere dicamus. Quaeres forte, quonam hoc ab illo differat? Nihilo forsitan. quod autem vidcatur mihi, id, postquam audiveris, mecum examinato. The. Modo possim. So. Haud sane possidere idem quod habere videtur: ceu si quis empta veste, illam servans et Uli arbitratu suo potens non ferat, habere illam minime, possidere certe confiteremur. tae. Et recte quidem. So. Vide praeierea, mirum fieri posait, ut qui acientiam similiter possideat, non babeat: perinde ac si quis silvesimes aves, sive columbas Sve quasvis alias aucupates, aviario. domi constructo mutriat, odammodo. habere seuxper illas dicetur, quia possidct, quoammodo non habere: sed dominari quidem illis, cumquce in domncstico apabitu illas incluserit, posse quotiens velit capere et hahere quambet ad, vetum aique dimittere. tac. Ota est. So. Rursus quemadmodur sepxa in animis mescio quod figmentum cereum machinati sumus, ita et nunc in qualibet anima aviarium quoddam omnis generis avium fabricemus: quasdam vero ex his seorsum ab aliis discrctis gregibus pervagari; alias similiter admodum paucas, nonnullas aoias paesim quocunque convigerit, pervolare. taae. Fiat: quid tum postea? So. Hanc profecto caveam in pueris vacuam esse dicarnus: et loco avium scientias intelligamus: et quisquis scientiam nactus hoc coercuit ambitu, hunc invenisse didicisseque rem ipsam, :cuius scientia est, ipsumque scire id esse. 7Ae, Esto. So. Deinde rursus quamcunque velit scientiam aueupari captamque habere it. erumile dimittere: haec, inquam, omnia quibus exprimenda nominibus sint, considera. nunquid eisdem, quibua antea, cum acquisita duntaxat possidebantur, an aliis? -Hinc forte clarius me intelliges. Arithmn: ticam artem vocas?. tahe; Voco. So. Hanc supgone scientiarum omnis paris et imparis aucupium- esse, 24 uppono, ooe. Hac arte arithmeticus ipse acientias numerorum 3llasi mancipia quaedam subiectas habet ct aliis tradit. tae. rorsus. So. Eumque, qui, tradit, docere dicimus; qui vero accipit, discere: et eum qui habet, ex eo quod in. ipsa cavea possidet, scire. 7Ae. Maximce. So. Quae sequuntur, Eiligentcr animadverie. Qui perfectus arithmeticus est, nonne omnes scit numeros? omnium quippe numerorum eius animo scientiac insunt. tae. Nil obstat. So. Nonne iste interdum. vel secum ipse interna vel externa quaedam, quae numero constant, dinumerat? The. Quidni?. So. Numerare autem nihil aliud esse ponemus, quam considerare quantus quisque sit numerus. 27e. Nil aliud certe. So. Quod ergoscit, tanquam ncescius considerare videtur is, quem scire omnem numerum confessi sumus. Audis anibiguitates huiusmodi? tae. Equidem. So». Cum columbartitm possessioni et aucupio comparaverimus, dupletx aucupium esse dicemus: unym arite acquisitionem possidendi gratia, alterum postquam acquisivit posseditque, gratia capiendi manuque tenendi illa ipsa, quae quis diu possedit. Atque ita quorum iampridem scientiis, discendo praeditus est, quaeve antea novil, ea iterum. discere potest, resamens cuiusque scientiam, cttb lucem eruens qu. e latebant. 7/e. Vera narras. So. Propterea paulo ante quacrebam, quomodo nominibus est utendum, cum de iis loquimur:, dtpata quando arithmeticus numeraturus est wel lecturus grammaticus. Tunc enim sciens iterum secum 1ps6, quae scit, discere tentat. tae. At absurdum est istud, o socrates, So, An forte dicendum, quae nescit, ea vel numerare vel legere, cum ipsi iam literarum omnium vel numerorum in7 itelligentiam tradiderimus? The. Hoc quoque absurdum. S^. Vis crgo dicamus nihil curare nos, quomodocunque norminibus sciendi discendique quisque utatur? Postquam vero determinavimus aliud quiddam esse scientiam possidere, aliud labere: quod quis possidet, ne possideat, fieri non posse dicimus. Qus Fropter Bunquam accidit, ut aliquis quod scit, idem et nesciat. alsam tamen opinionem circaa id ipsum accipi posse. Nam accidere potest, ut scientiam unius pro alterins scientia capiamus, quando aliquis nostrum unarm quandaitn ex internis scientiis aucupans sro illa aliam praevolantem dcceptus apprehendit: veluti cum undecim duodcecim esse putat, ipsorum undecim scientiam loco scientiae ipsorum duodecim. cuin utraque intus maneat, ca, piens, quasi pro columba palumbem. 77/Ze. Verisiinile id quidem. So. Cum vcro quam affectat, apprehendit, tunc. expertem esse mendacii veraque nimirum opinari dicendum. et huc modo veram et falsam opinionem existere, nibilque ex iis, quae nos supra turbabant, impedimento nohis fore. Forte mihi assentieris: an quid ages? tae. Assentiar. So. lam discrimen illud evasimus, quo gescire aliqui, quae sciunt, cogebantur. Nam quae possidemus, ne possideamus non accidit: neque si fallamur neque si vere iudicemus, Verumismen aliud quiddam gravius mihi videtur. 7e, Quidnem, istud? So. Si scientiarum cominutatio falsa fiat opinio, The. Qui istuc?. So. Nonne, valde absurdum est, ut qui rei cuiusdam scientiam habet, eam ipsami ignoret non ignorantia uidem, sed ipsius eiusdem scientik? deinde rem hanc aliam uandam et contra illam hanc esse existimet? quatm praeter rationem hoc est, quod praesente scientia animus cognoscat nihil, tgnoret omnia? Enimvero secundum hanc rationem nibil prohibet, quin ignorantia praeseris nosse quicquam efficiat, caecitasque videre, si scientia ignorare quenquam effecerit. 7se. Haud recte. forsitan, o Socrates, aves induximus, cum solas in unimo scientiasponeremus: oportebatque inscitias quoque un3 eum scientiis in animo corivolantes inducere: et aucupantem hoininem nonnunquam scientiamr. alias inscitiam circa idem acctientem: cumque in scientiam incurrit, veraa opinantem, cum 1gnorantiam, falsa, So. Non facile possem te non laudare, Theaetete. quod tamen dixisti, iterum animadverte. Esto enim ut ais. i in ignorantiam incidet, falsa, ut ais, opinabitur. nonne? The. erte, So. Non tamen falsa se opinari putabit; Te. Non certe. So. Sed vera potius, et tanquam sciens afficietur ad illa, in quibus fallitur. 7Ae. Cur non? So. Et iccirco scientiam nactum se. venando, non inscitiam arbitrabitur. /4e. Patet. So. lam longo quodam circuitu in primam rursus dubitationem relapsi sumus. : quippe contentiosus redargutor ille subridens dicet: Utrum, o oni viri, utramque noscens aliquis, scientiam et inscitiarm, quam novit, aliam quandam quam etiam novit, esse censet? aut neuiram nuscens, quam non novit, aliam quam nec novit? aut unam cognoscens quidem, alteram minime, qnam novit, eam. esse quam. non novit: vel contra quam non novit, eam esse quam novit? Vel rursus?nihidicetis, scientiarum et inscitiarum scientias essp, quas qui possidet, in aliis quibusdam ridiculis caveis sive cereis figmentis cohibens, quoad possidet, scit, -eliamsi in prompta non bhaheat. Atque ita cogemini in infinitum circa ldem revolvi, nihil proficientes, ?uid ad haec, o Theaetete? lhe. Per Iovem, o Sacrates, quid responderidum sit, nescio. So. Nonne ratio nos, o Theaetete, admonet, non recte falsam opinipnem prius quam scientiam investigasse, et indiscussam scientiam reliquisse? Inpossibile autem est ista cognoscere, antequam sufficienter seientia definita sit. 74e. Necessarium, o Socrates, quod ais in praesentia asserere. So. Quid ergo? a principio rursus de scientia disseremus? nondum enim dicendo, defessi sumus. 7se. Non certe, siquidem ipse non renuis. So. Dic age, quo pacto eam definientes nobis ipsis minime adversabimuv? tahe. Quemadmodum supra contendimus. pihil enim aliud habeo. So. Quomodo supra? The. Veram opinionem scientiam esse volebam. nam vere opinari procul est ab crroye: et quae a vera opinione proficiscuntur, decora ompia bomaque Sunt. So. Qui in transeundo flumine praeit sequentibus, cunm interrogant, quam alta sit aqua, Ipsa ostendet, inquit. Qu si ct nos ingressi perquiramus, forie impedimentum. ipsum, quod. quaeritur, demonstrabit: manentibus nobis nihil patebit The. Probe loqueris. eamus iam quaesituri. So. An non brevis investigationis hoc est? ars etenim universa argumento nobis est, scienliam id minime esse. 27e. Qua ratione? quaeve facultas?. So. Eorum, qui prae ceteris sapientes sunt, quos oratores et causidicos vocant. hi si quidem arte sua persuadent, non docent. inducunt enim auditores, ut quae ipsi cupiunt, opi- - mentur. An tu aliquos adeo in docendo vehementes existimas, ut cum latroeiniis alusque iniuriis nulli testes interfuerint, tamen commissorum scelerum veritatem ad aquam paucam doceant? The. Nullo modo docere illos, sed persuadere puto. So. Persuadere autem nonne idem asseris, quod et opinionem inducere? The. ldem prorsus. So. Nonne quando iudices iuste persnadentur in his, quae solus ille, qui vidit, cognoscit, alius autem nequaquam: tunc ipsa ex auditu iudicantes veramque opinionem nacti absque scientia recte iudicant ea, in quibus persuasi sunt, si modo bene iudicant? 7Ae. Omnino. So. Si tamen idem esset, e amice; opinio vera iudiclumque et scientia, nunquam iudex ille summuas absque scientia recte opinaretur. Nunc autem uutrumque diversutn quiddam esse videtur. 7Ae. Quod ab aliquo de. scientia quondam audivi, oblitus eram, sed iam reminiscor. inquit autem opinionem veram cum ratione scientiam sse, sine raiione expertem scientiae: et quae ratione carent, sciri non osse; quae vero rationem habent, sciri. So. Quam praeclare oquerist Sed haec ipsa quae sciri possunt et quae non, dic quomodo distinguebat, ut videamus, utrum tu et ego similiter, acceperimus. 7e. Inventurusne sim ignoro: forte vero exponente alio quodam assequerer. So. Audi igitur pro somnio Somnium. Ego quoque accepisse a quibusdam mihi videor, prima ipsa velut elementa, ex quibus homines et alia componuntur, orationem non habere. Nan unumquodque illorum secundum seipsum nominare licet, praedicare vero aliquid aliud minime, neque quod est neque quod non est. lam enim essentiam ipst vel non essentiam adhiberi contingeret. Oportet tamen nihi apponere, si forte illud ipsum solum quis dicat. etenim neque ipsum neque illud, neque unumquodque neque solum, ncque istud neque cetera talia adhiberi volunt. haec enim circumcurrentia quotiens cuiquam assignantur, alia quaedam esse aiunt praeter illud cui adiecta sunt. Oportere autem, si quo modo posset, ipsuin diei; haberetque orationem propriam, seorsum 3b aliis omnibus ipsum dicere. Nunc autem nullum ex priimis sermone posse proferri. nihil enim aliud ipsi riuam nomen adesse, solumque noien bhabere. Quae vero ex illis composita sunt, quemadmodum ipsa copulantur, sic et illorum nomina copulata orationem fieri. Nominum quippe copulationeimn orationis esse substantiam. Quocirca elemnenta sine oratione rationeve et incognita esse, sensibus tamen percipienda: syllabas autem et cognosci et dici posse vera opiuione comprehendi. Quando ergo absque ratione opinionem de aliquo veran aliquis adipiscitur, vera quidem de illo eius sentire animum ferunt, nosse vero nequaquam. Nam eum, qui accipere et reddere rationem nequit, inscium cesse: cum vero rationem consequitur, haec omnia cognoscere posse perfectamque scientiam adipisci. Sic et tu insomnium, an aliter audivisti? tae. Sic omnino. So. Num tibi id placet? et c pacte opinionem veram. una gum ratione scientiam asseris? The. Et maxime quidem. So. Siccine, Theaetete, nos hodie id comprehendimus, quod olim sapientes quam plurimi inveslintes, antequam invenirent, consenuerunt? 7Ae. Mihi quiderm, Socrates, quod modo dictum est, bene dictum esse videtur. So. Et merito. nam: quae scientia absque ratione rectaque opinione unquam esse poterit? Unum tamen ex dictis mihi displicet. The. Quod isted? So. Quod sane magnificentius dici videbatur, elementa ignota esse; syllabarum autem genus notum. The. Nonne recte?. So. Advertendum profecto. nam tanquam vades sermonis exemplaria i?psa habemus, quibus ille usus baec. omnia dixit. tae. Quaenatin? So. Literarum elementa et syllabas. an putas alio intuentem haec dicere illam, qui dicit quae ipt narramus? The. Non adalia certe, sed ad ista duntaxat. So. L2 igitur recensentes examinemus: immo vero sic nosmetipsos, inon ne literas ita didicimus? Responde ad hoc primum, An non Syiabae orationem definitionemve habent, elesenta vero minime The. Forte. So. Mihi quoque omnino videtur. , Si quis, ergo ita de prima Socratis syllaba percontetur, O Theaetete, dic 3o quid est, quid potissimum respoudebis? 74e. Quod s et So. 9o. Habes ergo Eanc syllabae rationem. 7Ae, Equidem. So. Age, dic praeterea ipsius s rationem. Z7/e. At quo pacto quis elementi elementa referre posset? ketenim ipsum s, o Socrates, mutarum literarum sonus quidam est solum, lingua veluti sibilante: ipsius autem » neque vox neque sonus, neque plurimorum eleineiitorum. Quocirca recte admotlum absque ratione esse dicuntur: e quibus septem illa notissima vocem habent, rationem vero nequaquam. so. lhoc itaque, o amice, circa scientiam recle asseruimus. 7Z/e. Videmur. So. Quid vero, cum diximus ignotum elementum, syllabam esse notam, nunquid recte? tae. robabile est. So. Syllabam vero utrum elementa utraque esse dicimus? vel, etiam si plura insint quam duo, omnia esse? an potius idcam unam ex ipsis compositis genitamn? The, Cunct - dicere mih? videmur. So. Aspice igitur circa duo, -s et o, si utraque prima mei nominis syllaba sunt, qutsquis ipser novit; utraque noscit. 7Ae. Quidni? So. Ergo s et o cognoscit. tae. Plane. So. Quid porro, si utrumque 3gnoref, ambo cofmoscet? The. At absurdum et praeter?ationem hoc esset. So. Verutn^ tamen si necessdrium est utraque nosse, quamdoquidem ambo iuis noverit, sequitur, ut necesse sit eum elemenia pfaenosse, i syllabam: quandoque sit cogniturus: atque it nobis pul::tger llle sermo subterfnpiet, 77e. Et repente nimiurh. Neque enim lbene illum eustodrmus. Opoortebat forte syllabamt non elementa ponere, sed unam: quandam ex illis speciem consstitui4m, quae ideam umam sui ipsius lhiabeat et ab:elementis differat. So. Sic prorsus. ac forte lioc niodu poiius quaxn ido se habekh Quamobrem considerandum est diligenter, neque ita ignave sermoneru tam magnum tamque preeclarum prodi decet. Z4e. Non profeeto. So. Esto igitur syllaba, ut modo dicebamus, idea una ex singulis conflatis elementis effecta, tam in literis quam in ceieris omnibus. 7Ae. Prorsus. So. Nunquid partes illius esse. non oportet? 77e. Curnam? So. Quoniam cuiuscunque partes sunt, totum necesse est pertes omnes existere. an totimm unam quandam speciem ex partibus factam vocas, ab omnibus partibus differentem? 77e. Equidem. So. One vero et totum idemne an differens utrumque vocas? tae. Quamquam nihil habeo certi, tamen quia prompte respondere iubes, periclitatus differre respondeo. So. Promptitudo, o Theaetete, recta. Utrum vero etresponsio recta. considerandum. 7Ae. Profecto. . So. Natne secundurn Praesentem sermonem totum et omne differunt? tae. Certe. So. Quid porro? omnia et omne yum Aliquo differant? Veluti cum dicimus, unum, duo, irio, quatuor, quinque, sex; vel bis. tria, vel ter duo, eut quatuor ac duo, au4 tria duoque et unum; utrum in his omnibus idem an aliud dicimus? tae. Idem ptnitus. :So. Aliudne quam sex? The. Nihil almad. So. Nonne in uno quoque loquendi modo omnia sex. invenimus? 7he. lts So. Rursus autem non unum aliquid dicimus, dum dicimus omnia? Z9e. Necesse est. So. Num. aliud quam sex? 7/Ae. Nihil aliud. So. Ergo in. his, quae numero censtant, idem esse omne et omnia dicimus. 79e. Sic apparet. So. Sic utique de ipsis dicamus: lugeri numeerus et iuger idem. nonne? dem. So. Et stadii numerus stadiumque similiter? 7Ae. Et hoc. So. Exercitus quoque ipsius numerus et exercitus ipse, eeteraque huiusmodi eodem pacto? numerus enim omnis existens omne, unumquodque illorum est. 77e. Sane. So. Singulonuu autem: tuuumerus num aliud est quam partes? tae. Nequaquam. So. Quaecunque igitur partes haabent, ex partibus. constant. T^e. , Apparet. So. Omnes autem partes totuih esse concessum cst, si quidem omnis numerus omne est. Z77e. Ita est. So. Totum. itaque non constat ex partibus: omne enim esset, quandoquidem omnes csset partes. 7Ae. Nom videtur. So. Pars id quod est, an est alterius quam totius? tae. Ipsius utique ompis. So. Strenue, Theaetete, pugnas. Ipsum omne nonne ex eo est omne, quod nihil deest? The. Necesse. s8o. Totum quoque nonne eadem ratione totum, quia nibil abest? cui vero nibil deest, neque tamen totum est, neque omne, ipsum est ex se ipso? The. Widetur mihi nunc nihilo totum et omne differre. So. Nonne diximus cuius partes sunt, totum et omne, partes omnes esse? Te. Plane. So. lrursus, quod paulo ante tentavimus: nonne si syllaba elemerta. non est, necesse est eam non tanquam partes suas elementa habere? aut si cadem est cum illis, aeque ac illa cognosci posse? /Ae, Ita certe. So. Ne hoc accideret, aliud ipsam quaim illa posuimus. 7Ae. Aliud. So. Quid vero, si elemepnta sylmabae partes non sunt, num alia quaedam referre potes, qae partes quidem syllabae neque tamen illius elementa sint? i^c. Nunquam ego partes vocarem, quae elementa non sunt. ridiculum quippe, omissis elementis alia quatrere. So. Omnino igiter secundum hanc ratioanem, o Theaetete, unaquaedam impartibilis idea syllaba esse videtur. ^. Videtur sane. So. Num recordaris, amice, nos in superioribus admisisse, quod primorum, ex quibus. alia componuntur, 9ra tio ratiove non esset, ex eo qnod ipsum secundum seipsum unumquodque simpliciter existeret; neque ipsum esse de illo congrue praedicari posset, neque hoc, neque ita quasi. haec extranea alienaque sipnt: et hanc ipsam. causam obsiare diximus, quo minus describi cognosoique possit? 7tae. Memint. So. Estne alia causa praeter istam, quae umniforme et impartibile. aliquid ipsum faciat? nam ego nullam aliam video. tae. Non videtur. 8o. Nonne in. idem cum illo syllaba quoque concurtit, quandoqnidem apecies est, nec habet partes, sed idea una est? The. Maxime. S6o. Si igitur multa eketenta: syllaba est, et. totum quiddam, eiuql:m psrtes ista;. eimiliter syllabae et elementa cognosci describique possunt: quippe. cum partes omnes idem quod et totum. esse constiterit, fse. Praecipue. 8o. Sin autem unum quiddam et simplex; aeqme syllaba atque elementum defnitionis cognitionis-xte est expers. eadem eim. oausa. talia haec efficiet. (Ae. Aliter asserere: nequeoi 4 So. Eius. ergo serrnonem ne admitiamus, qui dixeri syllabam quidem et dici^-et cognosci posse, elementa vero nequaquam. The. Non certe. si. huic rauioni credimus. So. Quid, si qui contraria. dixerit, an non potius illa concederes, ex. his quorum tibi ipsi in primis literarum rudimentis conscius exstitisti? T. guaenam ista?. So. Quod nibhil aliud. discere studuisti, quam elementa. oculis. auribusque discernere. et singula secundum seisa notare, ne illorum positio dictorum vel scriptorum te ture aret. The. Vera. narras. So. Citharistae. vero. artem didicisse g. uld aliud. est, quam unumquemque aonum cuiusque chordae ignoscere? haec epim elementa musicae quilibet appellaret. The. Nihil aliud. So. Cum ergo elementoruin. et syllabarum periu fucriimus, velimusque ex his ad alia coniecturam -facere, asseremus profecto genus element, rum clariorem principalioremque intelligenuam continere quam syllabam, ad. singulas disciplinas absolute percipiendas. et si quis notam syllabam, elementum atara ignotum dixerit; ultro illum vel invitum iocari putabimus. 7Ac. Et maxime quidem. So. Ceterum aliae quoque eiusdem rei demonstrationes paterent: propositum. vero ne propter haec inquirere dimittamas: quid scilicet de hoc iudicendum sit quod dicitur, rationem ctm opinione vera perfectam scientiam esse. 7he. Inquirendum omnino. So. Dic age, quid ratio nobis significet. e tribus enim unum quiddam significare mihi videtur. tae. E quibus? So. Primum esse arbitror, cogitationem suam voce per verba nominaque exprirnere, : opinionem proriam in voce, perinde ac in speculo et aqua, monstraptem. onne tale quiddam sermo tibi esse videtur? Te. Mihi vero. So. Eum, qui hoc agit, loqui dicimus. Nonne hoc quisque facere potest, ostendere scilicet ocius aut tardius, quid sibi de singulis videatur? nisi forte mutus vel surdus natura sit. atque ita quicunque recte aliquid opinantur, cum ratione opinari vi / ^ ) » So. t. n ». dentur: ae numquem recta opinio sine seientia erit. Tke. Vers haece eunt. So. Ne iguur facile candemnemus eum. qui scieptiamquod nunc diximus affirmavit, qoasi nihil dicat. forte epim nob id volebat: sed quod interrogatus quid unumquedque, respondese per eletnenta interroganti possit, cae. Quale. id imquis, o erates?. So. Quemadmodum Hesiodus. de curru dicit: Cepntam lign currus. quae quidem referre nunquam possem, meque tu eiiam, ut opinor. sed satis nobia erit, si iutervoganti quid est currus, respondere poterimus, Rotae, axis, tabulae, semicirculi, iuqum. 7he. Omnino quidem. So. dle outem forte nos, existimaret tanquam interrogatos de iuo nomine respondentesque per sylla4^ bam, ridendos esse: recte quidem opinanies dicentesque auod dicimus, putantes autem grammaticos ease et. grammotice h c dicere lheaetcti nominis rationem: hoc autem non esse seeunc dum scientiam loqui, antequam per elemenpta cum opinione vtra unumquodque quis determinet, quemadmedum supra dictum est. T^e. Dictam procul dubio, ssv. Sic utique et de curru nos reciam opinienem -babere: euyni. vero, qui centum ilia percurrere possit, ipsius curvus essentiam. accipiens, ralionem quoque nnacum vera opinione eomprehendisse: loco opinautis, aytiliciosunm ac 4cientiae compoltem circae currua egsentiam cvasisse, per ele; menta totum determinapiem. Z7se. Nonne bene tibi videtur, Q.
Spcrates? So. Si tibi, o amice. videtur, ac suscipis, per elementa. discursum eirca unumquodque orationem rationemve esse; processum vero per syllabas vel secundum maius queddam, actum orationis expertem. : ho« mihi dicas, ut diligentius consideremus, Suscipio, ei maxime quidem. So, Utrum existimas quemlibet cuiusvis scientem esse, quando unum et idem alias unius eiusdeam esse illi videtar, alias lterius: xel quando unius et eiusdem tuxg oe, tum illud opinatur? 77« Non per Iovem. So. Nugm memor18 encidit, in discendis literis t atque alios haec effecisse saepe? The. Solitosne dicis eiusdem syllabae tum hanc, tumm ilfam literam opinari? eandemve literam alias in syllabam propriam, alias in alienam referre? So. Haec inquam. 77e. Nec obltuns sum, nec eos, qui sic affecti suht, scire arbitror. So. Quid vero? si quis eo in tempore Theaetetum scribens, Tm et x scribendum putet scribatque: et rursus Theodorum scribere volens, et x seribendum putet et scribat; nunquid scire illum dicemus primam vestri nominis syllabam? tae. Paulo ante inter nos convenit, eum, qui sic institutus est, nondum scire. So. Qwid prohibet, hoc idem aliquem oirca secundam tertiamque et quartam syllabam Ferpcti? The. Nihil omnino. So. Nunquid tunc discursum per elementum habens, Theaetetuni recta cum opinione scribel, «quando ordine suo scribet? 7Ae. Absque dubio. So. Nonne adhuc inscius, sed recte opinatus, «t diximns?. tars Cert 4 So. Et rationem habens cum opinione recta? nam discursum per elementum habens, scripsit; quam orationem esse consensitnus. The. Verum. So. Est igitur, o arnice, quaedam cum ratione opinio recta, quam scicntiam appellore nondum, decet. 77e. Apparet. So. Somnium quoddam, ut videtur. nacti. sumus, dum verissimam scientiae rationem bhabere consideremus. tae. An nondum vituperare dcbemus? forte enim non ita quis orationem ratiunemve ipsam determinet: sed reliquam e tribus speciem eligat: e quibus unain quandam electurum diximus illum, qui scientiam esse opinionem rectam cum ratione asseverabat. So. Opportune admonuisti. adhuc enim species una restat. Prima quidem erat idolum cogitationis in voce: secunda vero in totum per elementa processus. lae. Tertiam autem quid dicis?. So. Quod et plurimi faterentur, posse videlicet signum - uoddam ascribere, quo ab aliis omnibus id, de quo agitur, iffert. 7Ae. Quam mihi cuiusve rationem talem assignare potes? So. Ut ecce de sole, si velis, posse te arbitror sufficienter: accipere, quod luce praecellit omtibus, quae circa terram ia coelo volvuntur. 7A^e. Omnino. So. Accipe cuius gratia hoc est dictum. est aufem quod modo referebamus: Si differentiam cuiusque accipias, qua ab aliis est distinctum, definitionem, ut qui«dam tradunt, acceperis: quamdiu vero commune aliquod attigeris, illorum definitionem, quurum communitas est, habebis. tae. Intelligo: ac recte huiusmodi quiddam rationem vocari existimo. So. Qui autem cum recta opinione differentiam, qua quodque a quocunque seiungitur, accipit, idipsum, deinde sciet, qu prius opinabatur. 4/Ae. Consentaneum est. So. Nunc demum, o Theaetete, cum primum ad hanc quasi quandam adumbrafionem propius accesserim, nibil orhnino me in his intelligere animadverto. quousque vero eminus prospiciebam, dici inihi aliquid videbatur. 7Ae. Quamobrem? so. Dicam si potero. Rectam equidem de te opinionem habens, si tuam practerea definitionem accipio, (e cognosco: alicquin duntaxat opinor. 1/ie. Ita est So. Definitio autem differentiae tuae interpretatio erat. tae. Erat certe. So. Quando igitur opinabar solum, nihil eorutn, quibus es distinctus ab aliis, cogitatione percipiebam. 7e. Nihil, ut videtur. So. Communia ergo quaesam attendelfam, e quibns riihil tu magis quam alius quivis habes, /4e. Necessario sequitur. So. Dic age, per Iovem, quo pacto tanc potius te quam alium quemlibet opihabar? Pone utique ita me cogitantem, Theaetetum esse illum, qui et homo est, et riares et os et oculos habet, situiliterque reliqua membra. tum cogitatio ista efficit, ut Theaetetnm potivs quam Theodorum animadvertam, vel vilissimotum hominum extreinum quempiam? 7/La. Quinam? S. Si vero non 3olum habentem nares et oculos cogitem, sed et simuxn riasum et ptominentes oculos, nihilo magis itetum te quam me ipsum et attos, quicunque tales sunt, opinabor. 7Ae. Aeque sane. So. Af vero non prius Phedetetunt, ut arbittot, opinabor, quarm figutank
- hanc simam ab aliis, quascunque vidi, simis fiquris per aliquod
monumentum illins proprium insitam mihi distinguam; aliaque similiter, e quibus ine cognosceres. et si deinde tc offendero, memorabis mihi, et recta de te opinari faciet. Z7/72s. Vera loqueris. So. Ergo circa differentiam propriam recta de unoquoque versatur opinio. zae. Apparet. So. Quid igitur ulterius erit, una cum recta opinione definitionem quoque assumere? Si enim simul opinari dicat, qua ratione ab aliis distinguatur, ridiculum erit praeceptum. 74e. Quomodo? So. Quorum opinionem rectam habeimus, quatenus ab aliis differunt, excogitamus. Atque ita oratio tua scuticar quodammodo similis, quasi quaedam pistilli vel cuiusvis similis circumvolutio, ut proverbio fertur, ad hoc praeceptum nihil utique diceret. caeci namque praecepium iure vocabitur: quoniam iubere, ut quae habemus, accipiamus ad ea, quae opinamur, discenda, caeci hominis mandatum esse videtur. 7^e. Dic age, quid modo quaerebas?. So. Si rationem, o puer, accipere nosse praecipit, non autem differentiam opinari, dulcis sane res esset ratio, pulcherrima omnium, quae ad scientiam pertinent. nosse enim accipere scienlixm est. tae. Est profecto. So. Interrogatus itaque, quid scien;lia sit, respondet eam esse opinionem rectam cuin scientia diferentiae. fationis enim assumptio secundum illumn hoc esset, The, Videtur. So. Omnino fatuum est, scientiam nobis quae» rentibus, opinionem rectam cum scientia dicere, sive differemliae sive cuiuscunque alterius scientia sit. Neque sensus igitur, o Theaetete, neque opinio vera, neque cum opihione vera assumpta ratio scientia est. 7e. Non, ut videtur. So. Nunquid foetus in nobis alius circa scientiam, o amice, restat? an omnia lam peperimus? 7Ae. Per Iovem, plura quam in me haberem, educente te protuli. So. Nonne cuncta nobis haec ars obstetricia vana educationeque indigna nata fuisse ostendit? 7^e. Omni^o quidem. So. Si igitur aliorum deinceps plenum foecundumque fieri te contendes, praegnansque evades; melioribus plenus eris propter praesentem discussionem. quod si forte vacuus sterilisque restabis, minus certe molestus familiaribus eris et cum temperantia mitior, quae nescis nequaquam scire te putans. tantum quidem ars mea, nec plus aliud potest: nec ea novi, quat slii multi, quicunque magni atque mirandi viri ei sunt et luerunt. Hanc vero obstetriciam facultatem, ego ae mater mea a deo- sortii sumus: illa qhidem circa feminas; ego autem circa adolescentes ingenuos atque honestos. Sed nunc iam eundum mihi est in regis porticum: nam Melitus in iudicium me vocayi;. , Cras summo saage, o Theedore, buc redibimus. :