Usor:Sakvaka/Syntagma musicum/Pars I/Membrum IV/Caput IX

Caput VIII	Caput X

Caput ix.

De Cithara et Chordis; de Nablo et Cymbalis, et de Psalterio decem Chordarum.

Cithara כִּנּוֹר Cinnor est plurale tam mascul: quam fœmin. כִנּוֹרִים et כִנּוֹרֹות Cinnorim et Cinnoroth. Ob formam Citharæ similem mare Galileæ, quod alias Tiberiadis et stagnum Genezareth, Chaldaica paraphrasi, Iam-Ginesar, Plinio lib. 5. c. 15. Genesara, Straboni lib. 16. Lacus Genesereticus dicitur; a Cinnor volunt dictum Cinnereth quasi mare Citharæ, Das Harffen Meer. Num. 24. v. 11. Deut. 3. v. 17. Ios. 12. 3. Et celebre est Cithara Christi Evangelica in navigio Luc. 5. et alibi. Lætitia piorum in Ecclesia, Citharæ usu durante, eodemque cessante, Tristicia impiorum in Babylone designatur summa; Apocal. 14. et 18. capp.

Celebrationem Dei בְּמִנִּים in Chordis Psal. 150, 4. arbitramur derivari a םַנִּי chaldaice Manno Ier. 51. Askenatis (qui pater gentis Tuisconum, der Deutschen/ hinc Iudæis Ascenazim dictorum, creditur; licet vicinior sit sonus populorum qui Sassones nominantur, vel potiys iis, qui Ascanii:) filio, secundum Berosum, cuius posteri, teste R. AbenEzra in Obadiam cap. 1. terram Chanaan possederunt, quousque a Iosua expulsi fuerint. Ut et supra cap. 7. de Gitthim Cithara Gatthensi dictum est: Sic et hic de Minnim Cithara, vel Testudine, qua usi fuerunt Alemanni qui vocantur Ierem. 51. Blaset die Posaunen unter den Heyden/Heiliget die Heyden wieder sie/Ruffet die Königreiche Ararat, Meni und Askenas. Ex quo videre licet, vocatum Lutherum contra Babel, wie er Tetzelio zu Tanze gepfiffen / unnd darüber Iapher mit seinem Sohne Gomer, Askanas und Manno in Sems Hütten zuwohnen kommen. Gen. 9. Si autem spectatur Litera genuina, his verbis Ieremias Apostrophen instituit ad hostes tanquam administros iudiciorum Dei, adversus Babylonem per Medos et Persas Cyri exercitu explendum, in liberationis spem populo Dei recuperandæ: Attollite, inquit Propheta, vexillum in terra, buccina clangite in gentibus, comparate contra istam gentes promulgantes, convocate contra istam regna Ararati, (id es Asiæ maioris) Minni, (id est Armeniæ minoris, quæ nomen suum habet compositum ex Aram id est Syria, et antiqua hac ipsius appellatione Minni: Nam Armeniam olim Syria fuisse comprehensam, testis est Plinius lib. 5. natural. histor. cap. 12.) et Achenazi. (nomine Aschenazi omnes hæ regiones, Armenia utraque et minor Asia synecdochice notantur: Eas ante a Cyro occupatas, quam Babylonem invaderet, testantur omnes historiæ.)

R. D. exponit in Instrumento quodam ex Musicis Instrumentis: Quidam; In speciebus sc: multis Musicorum Instrumentorum: R. Abrah: Instrumentis multis, quorum eadem est Musica.

Nablum seu nablium נֶבֶל Nebel a נָבַל concidere. Unde נֶבֶל Uter, qui compressus collabitur. Sic נִבְלִי שָׁמַיִם Utres cœli h.e. Nubes velut in utres digestæ. Hieron. Concentus cœli Iob. 38. 37.

Estque Nablum Instrumentum illud Musicum, quod interpretes nunc Psalterium, nunc Lyram tranferunt. Secundum aliquos Chorus, vulgo Corna Musa, quod sit instar utris pleni. 1. Sam. 10. 5. Cymbala צֶלְצְלִים Tzeltzelim a צָלַל tinnuit, strepuit צְלִיל Sonus, strepitus. Sunt autem duo Instrumenta ærea (unde forma dualis מְצִלְתַיִם 1. Paral. 14. v. 16. et 2. Paral. 5. et alibi extat.) quæ se invicem percutientia sonum reddebant. Laudare Deum iubetur Ecclesia Psal. 150. v. 5. et 6. בְצִלְצְלֵי שָׁמַע In Cymbalis auditus, id est, sonoris בְּצִלְצְלֵי תְרועָה In Cymbalis ovationis, id est, sonantibus alte. מְצִלּות Zach 14. 20. Tintinnabula, quæ in regionibus montosis appenduntur Equis, prænunciantur referenda in ærarium Domus Dei, ut deinceps in sacros usus occupentur.

Huiusmodi Instrumenta in Davidis Choro adhibita Iosephus indicato loco sic annotat; et describit: Organorum, inquiens, species hæ fuere: Cinnyra, sive Canora cithara decem Chordis coaptata intenditur, et plectro pulsatur: nabla duodecim sonos continet, et digitis carpitur: Cumque his aderant et cymbala ærea, bene magna, atque lata. Consignat eadem Sabellius Enneadis, lib. 20. David, Hymnis adiecit Decachordam Citharam, Nabla 12. vocum, Cymbala ærea, grandia, et lata. Hieronymusin Epist. de Instrumentis Musicis ad Dardanum scribit, Citharam apud Hebræos viginti quatuor chordas habuisse, factam ad formam Δ literæ. Eadem ex Iosepho et Hieronymo citat Polydorus Virgilius de inventione rerum lib. 1. cap. 15.

Annotavit etiam aliqua Augustinus et Cassiodorus de istis Instrumentis, sed Allegoriis tandem implicata. Et quidem Citharæ et Psalterii, sive Decachordi (ὀκτάχορδον vide Psal. 6. Titul: supra: Neginoth pro octava.) descriptiones Allegoriis involvens, ita commentatur Augustinus.

Cithara est lignum illud concavum, tanquam tympanum pendente testudine, cui ligno chordæ innituntur, ut tactæ resonent. Non plectrum dico quo tanguntur, sed lignum illud dixi concavum, cui super iacent, cui quodammodo incumbunt, ut ex illo, cum tanguntur, tremefactæ, et ex illa cavitate sonum concipientes, magis canoræ reddantur. Hoc ergo Cithara in inferiore parte habet: Psalterium in superiore. Hæc est distinctio. Iubemur autem modo confiteri in Cithara, et psallere in Psalterio decem Chordarum. Non dixi, in Cithara decem chordarum, neque in hoc Psalmo, neque si fallor, alicubi. Et paulo post: Mementote Citharam ex inferiore parte habere, quo sonat, Psalterium ex superiore. Ex inferiore vita, id est, terrena, habemus prosperitatem et adversitatem, unde Deum laudemus in utroque, ut semper sit laus eius in ore nostro, et benedicamus Domino in omni tempore. Est enim quædam terrena prosperitas, est quædam terrena adversitas: ex utroque laudandus est Deus, ut Citharizemus. Quæ est terrena prosperitas? cum sani sumus secundum carnem, cum abundant omnia, quibus vivimus, cum incolumitas nostra servatur, cum fructus large proveniunt, cum solem suum oriri facit super iustos et iniustos. Hæc omnia ad vitam terrenam pertinent. Quisquis inde non laudat Deum, ingratus est. Nunquid, quia terrena, ideo non Dei sunt; aut ideo aliter ea dare cogitandum est, quia datur et malis? Multiplex est enim Misericordia Dei, patiens est et longanimis. Inde magis significat, quid servet Bonis, cum ostendit, quanta donet et Malis. Adversitas autem ex inferiore utique parte de fragilitate generis humani in doloribus, in languoribus, in pressuris, in tribulationibus, in tentationibus. Ubique laudet Deum qui Citharizat: Non attendat, quia inferiora sunt, sed quia regi et gubernari non possunt, nisi ab illa sapientia, quæ attingit usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter.

Psalterii vero Allegoriam ibidem hoc pacto subiungit Augustinus, distinctionem præceptorum Decalogi adhibens usitatam.

Iam vero, inquit, cum attendis superiora dona Dei, quid tibi contulerit præceptorum, quia doctrina cœlesti te imbuerit, quid tibi desuper ex illius veritatis fonte præceperit; convertere et ad Psalterium, et psalle Domino in Psalterio decem Chordarum.

Præcepta enim legis decem sunt. In decem præceptis legis habes Psalterium: perfecta res est. Habes ibi dilectionem Dei in tribus, et dilectionem proximi in septem. Et utique nosti, Domino dicente, quia in his duobus præceptis tota lex pendet et Prophetæ. Dicit tibi Deus desuper, quia Dominus Deus tuus Deus unus est. Habes unam chordam. Non accipias in vanum nomen Domini Dei tui, habes alteram chordam. Observa diem Sabbathi non carnaliter, non Iudaicis deliciis, qui otio abutuntur ad nequitiam. Melius enim utique tota die foderent, quam tota die saltarent: Sed tu cogitans requiem in Deo tuo, et propter ipsam requiem omnia faciens abstine ab opere servili. Omnis enim qui facit peccatum, servus est peccati, et utinam hominis et non peccati.

Hæc tria pertinent ad dilectionem Dei: cuius cogita Unitatem, Veritatem, et Voluntatem. Est enim quædam voluntas in Domino, ubi Verum sabbathum, vera requies. Unde dicitur; Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui. Quis enim sic delectat, quam ille qui fecit omnia, quæ delectant? In his tribus Caritas Dei, in septem aliis Caritas proximi, ne facies alii, quod pati non vis.

• Honores patrem et matrem, quia viste honorari a filiis tuis.
• Non mœchaberis: quia nec mœchari uxorem tuam post te vis.
• Non occidas: quia et occidi non vis.
• Non fureris: quia furtum pati non vis.
• Non falsum testimonium dicas: quia odisti adversum te falsum testimonium dicentem.
• Non concupisces uxorem proximi tui: quia et tuam non vis ab alio concupisci
• Non concupisces rem aliquam proximi tui: quia si quistuam concupiscit, displicet tibi.

Converte et in te linguam, quando tibi displicet, qui tibi nocet. Hæc omnia præcepta Dei sunt, sapientia donante data sunt, desuper sonant, tange Psalterium, imple Legem, quam Dominus Deus tuus non venit solvere, sed adimplere. Implebis enim amore, quod timore non poteras. Qui enim timendo non facit male, mallet facere, si liceret. Itaque etsi facultas non datur, voluntas tenetur. Non facio, inquit; Quare? quia timeo Nondum amas iusticiam, adhuc servus es. Esto filius Sed ex bono servo fit bonus filius; Interim timendo noli facere, disces et amando non facere.

Quo autem plerorumque dictorum Instrumentorum sacer usus et abusus simul et semel sub uno intuitu occurrat, meditatio de hisce coniungi potest sub contemplatione Tympani.