Usor:Sakvaka/Syntagma musicum/Pars II/Membrum I/Caput X

Caput IX	Caput XI

Caput x.

De efficacia, ac usu Musicæ πολιτικῷ καὶ πολεμικῷ, ἤ στρατευτικῷ, sive civili ac militari; cum in Repub. ad seditionem restinguendam, pacem alendam, libertatemque recuperandam; tum ad Martem, in castris accendendum.

Diogenes quidem Cynicus cuidam iactanti Musicam peritiam respondit:

Γνώμαις γὰρ ἀνδρῶν εὖ μὲν οἰκοῦνται πόλεις,
εὖ δ' οἶκος, οὐ ψάλμοισι καὶ τερετίσμασιν. Laërt. lib. 6.

At ignoravit, Psalmis et cantilenis optimas quasque sententias Reipub. utiles mensurari, exprimi et inculcari posse.

Tyrtæus, Archimbroti F. Milesius aut Atheniensis, Spartanus tamen dictus, ab aliis etiam Mantinæus, Elegiographus et Tibicen, ætate pene par septem Sapientibus, Olymp. 35. Elego et Heroico carmine scripsit permulta de Repub. Lacedæmoniorum. Suidas.

Inter alias certe etiam hanc μυθολογίαν, ac fabulæ interpretationem, dicuntur Orpheus, Thracius Theologus, et Amphion Thebanus, silvas, saxa, feras cantu suo traxisse; quod homines, in agris dispersos, ad civilis vitæ cultum in cœtum et societatem publicam congregaverint, partim legibus, partim iucunda modulatione.

Quid quod Musicæ gravis suavitas, suavisque gravitas non raro Oratoris, vel Poëseos loquentis vice, cum in Repub. togata ac nonnihil mota, tum in societate militari, sive castrensi perfuncta est?

Testatum faciunt historiarum monumenta, in pacificis Legationibus, et ad seditiones sedandas, vel etiam in recuperandæ libertatis stimulum adhibitam sæpe fuisse Musicam.

Complures ex Barbaris Legationes de pace concilianda, instrumentis Musicis instruunt, hostium animos emolliendi gratia.

Theopompus, libro historiarum quadragesimo sexto, Getæ, inquit, Citharas habentes, easque pulsantes, legationes de conficienda pace faciunt. Athenæus lib. 14. c. 11.

Terpander Lacedæmoniis aliquando inter se dissidentibus, ex Oraculo seditionem eorum cantus suavitate sedavit. Unde ab eo tempore Lacedæmonii, quoties Cantorum aliquem audirent, protinus exclamabant: μετὰ λέσβιον ῴδόν: quod postea in Proverbium abiit de iis, qui secundas partes assequuntur. Gyrald. ex Plut. de Musica.

Et Solon, in concionem progressus, Elegia cecinit, et Athenienses ad recipiendam Salaminem incitavit, Legemque (quæ iubebat, ut qui de Salamine recuperanda mentionem facerent, morte multarentur) abrogare coëgit. Polyenus, lib. 3. et Laërt. lib. i.

Unde liquido patet, Musicam cantando in Rebuspub. et concionibus Oratorum partes explevisse, et dicendi persuadendique vim oratoriam suavitatis gravitatisque motu ac efficacia superasse.

Ut porro ad Musicæ usum, in Præliis, ceu efficacissimum, ita frequentissimum, digrediamur; constat in castris apud plerosque Cantum et sonum Musicum, eius suavitate perite attemperata gravitate, vel etiam desides et ignavos ad arma animasse alacriter; fortes et magnanimos Heroës ad hostiles impetus inflammasse acriter, non sine victorioso pugnæ exitu.

Quanquam Achivi nulla Musica in bellis utebantur; sed tantum conspiratu tacito nitebantur, referente Homero:

οἵ δ᾽ ἄρ᾽ ἴσαν σιγῇ μένεα πνείοντες ἀχαιοί,
ἐν θυμῷ μεμαῶτες ἀλεξέμεναι ἀλλήλοισιν.

Gellius Noctium Attic. lib. i. cap. 1: plerique tamen populorum et nationum non nisi concentu sonoro castris educi voluerunt.

Ac licet Solymannus, de quo cap. 14. dicetur, præter omnes artes liberales et Musicam detestatus sit: Nihilominus ipsi Turcæ, alioquin instrumentis Musicis carentes, bellicis Tympanis, quorum usus apud eosdem et in nuptiis est, pertinaciter uti non desinunt.

Indi Cymbalorum et Tympanorum pulsu, et flagellis aërem et tympana verberantes, in hostem irruunt. Alexand. lib. 4. cap. 2. ex Athen. lib. 4. cap. 11. et Suida.

Ægyptiis proficiscendi hora significatur Sistro, Alexand. lib. 3. c. Persis proficiscendi hora significabatur cornu. Idem ibidem.

Cyrus Persarum Rex, ne hostium efferis clamoribus milites perculsi trepidarent, Hymnum Polluci et Castori canere iussit. Quo concentu effecit, ne improvisa formidine caperentur. Alexand. lib. 4. cap. 7.

Galatis barbara Tuba horribili sono bellicum occinuit. Alex. lib. 3. cap. 2.

Lacedæmoniis ad tibiarum modulos et rhythmum et moderatum pedis ingressum prælium committere moris fuit: ac primum quidem conserendarum manuum signum tibia dari solebat. Proinde de omnibus quoque victoriam reportarunt, Musica et modulorum concinnitate eos ducente. Nec enim ut aliæ gentes in præliis ineundis utebantur cornibus, aut lituis, sed tibiarum modulis, ut animi moderatiores redderentur: nihil magis ad victoriam conferre rati, quam ne in primo statim congressu animi militum ferocirent, sed ad tibiæ cantum componerentur, et cum rhythmo æqualiter procedentes, integros servarent ordines.

Spartæ in arce ad lævam Minervæ, Poliuchi sive Chalciæci dictæ, Musarum ædem dicarunt, quod Lacedæmonii in prælia exeunt, non ad Tubæ cantus, verum ad Tibiarum modos et Lyræ cantiunculas. Pausanias in Laconicis. Thucyd. Polyb. lib. 4. Fab. lib. 1. Plutarchus in Lycurgo.

Procles et Temenus Heraclidæ adversus Eurysthidas, Spartam tenentes, bellum gerebant. Heraclidæ rem divinam fecerunt Palladi, montium Hyberbacteria offerentes. Eurysthidæ repente in eos irruere et manum conserere: At Heraclidæ nihil turbari, sed Tibicines, ut omni studio præirent, iubere. Quibus præcedentibus, ac tibias inflantibus, armati ad cantum et numerum sequentes, interruptos ordines servabant, et hostes vincebant. Experientia eos docuit, Tibiam habere vim et irritamentum in pugnis. Quin et Oraculo, victores se fore didicerunt, simul ac cum tibicinibus bella gererent. Neque pugna Leuctrica ad tibicines pertinens Oraculum confutat. In Leuctris enim non præeuntibus tibicinibus Lacones cum Thebanis pugnam inibant, quibus patrium erat, fistulatoriam artem exercere. Itaque colligi manifeste ex Oraculo potuit, penes Thebanos victoriam futuram Lacedæmoniorum, qui sine Tibia pugnam capesserent. Polyænus lib. 2. Porro instructa Spartanorum acie cum adesset hostis, Rex simul capellam immolabat, indicebatque, ut omnes coronas sumerent, et ut tibicines canerent, iubebat, Castoris carmen, simul etiam ordiebantur classicum canere. Carmen Embaterium dicitur. Quæ res severam simul atque horribilem edebat speciem numeris ad tibiam incedentium, neque turbantium aciem, neque animis fluctuantium, sed modeste et hilariter ad modos euntium in certamen. Neque enim nimia percelli trepidatione probabile est ita comparatos, aut plus satis ferocire; sed animum fiducia et audacia suscipere stabilem, quasi Dei præsente favore. Plutarchus in Lycurgo, et de Musica.

Cuidam autem Agesilaum roganti, quam ob causam Spartanæ ad tibiarum cantum inituri prælium exercerentur? Ut, cum ad numerum, inquit, incedunt, appareat, qui formidolosi sint, qui fortes. Nam Anapæstorum ictus strenuis addebat animum, meticulosis pallorem et tremorem incutiebat. Itaque cum pes non responderet ad modulos tibiarum, prodebatur ignavorum imbecillitas. Plutarchus in Lacon. Apoph. et Aristot. in Problem. referente Gellio lib. 1. c. 11.

Et Græcorum mos fuit, duos concinere Pæanas, Marti quidem in hostibus congrediendis, Apollini mox bello absoluto. Illum priorem Enyalium vocant. Dioscuris Palladem primam Enophon incinuisse nomen prodidit Epicharmus, ex quo præcinente tibia congredi cum hostibus Lacones orsi sunt. Cæl. lib. 9. cap. Antiq. lect. et Alex. lib. 4. cap. 2.

Athenienses pæana canentes, et Hymnos Iovi, congredi cum hostibus solent: quod frequens etiam apud reliquos Græcos fuit. Alex. ab Alex. lib. 4. c. 7.

Lydi, cum ad bellum exeunt, cum Tibiis et Syringibus in acie instruuntur, ut asserit Herodotus. Athen. lib. 12. cap. 4. Sic Haltates, Lydorum Rex, in bello contra Milesios, luxu barbarico, fistulatores et fidicines, quin etiam fœminas tibicinas adhibuit. Gell. lib. 1. c. 11. Noct. Att. ex Thucydide et Plut. de Musica.

Cretenses Cithara, fidibus et tibiis utuntur in præliis, quibus instructas acies accendunt. Alex. ab Alex. lib. 3. c. 2.

In Romanis Legionibus educendi exercitus, et certaminis conserendi signum Tubarum et Cornuum concentum, et si quando silentio educendæ forent, tesseram fuisse accepimus. In Prætoriis castris Romanorum buccina semel, in Consularibus vero bis signum dabatur, qua pedites; Equites vero Lituo ad pugnam advocabantur. Eratque mos militaris, ut, quoties movenda erant signa aut castra, et ad reliqua belli munia, soli Cornicines signum darent: Excubias vero somnique et vigiliarum tempora buccina designarent: Si autem Legiones ducendæ in hostes, et acie decernendum foret, aut receptui canendum, Cornua et Tubæ eodem concentu canerent. Si conciones advocarent, aut silentium indicerent, per Tibicinem indicebatur. Alex. lib. 3. c. 2. et lib. 4. c. 7.

Cæterum ad excitandos militum animos Tyrrhenus Pisæus primus invenit Tubam æneam, cum antiquitus convocarentur incitarenturque milites cornu bubulo. Plinius.

At usus Musicæ militaris ut contrahatur, colophonis loco nominatim producendi hic sunt ex bellicis cantoribus insigniores et victoriosi.

Tritonem fabulantur Concham a se inventam ad bellum adversus Gigantes attulisse, quam cum inflasset, et ea inauditum sonum edidisset, Gigantes immanem aliquam belluam, ac formidabilem rati, se in fugam verterunt. Itaque victoria facilis Diis cessit. Natal. Com. Mytholog. lib. 8. c. 3.

Misenum Æoliden Virgilius celebrat:

_______________ Quo non præstantior alter
Æreciere viros, Martemque accendere cantu.

Olympum Heraclides narrat pro singulis carminibus versus suos et Homeri numeris adornasse, eosque cantasse in præliis. Plutarchus de Musica.

Timotheus Milesius tempore Philippi Macedonis, Alexandrum suis modulis excitabat, et ad res bellicas alacrius instruebat. Suidas.

Herodotum tubicinem Megarensem Amaranthus Alexandrinus scribit milites, cum, Demetrio Antigoni F. civitatem obsidente, Helepolim muris ob pondus non possent subducere, duabus simul inflatis tubis coëgisse, ut machinam prompte subducerent. Athen. lib. 10. c. 1.

Tyrtæus Elegiacus et Melicus Spartanos ad Martem adversus Messenios accendit. Plutarchus in Messenicis.

Eo denique prælio, quo Valdemarus Suenoni iii. Danorum Regi et vitam et regnum eripuit, Valdemari exercitum tam crebri corvorum greges intervolasse produntur, ut complures se erectis militum hastis feriendos obiicerent. Medias acies interequitabat Cantor, qui parricidialem Suenonis perfidiam (ut qui hospitii simulatione inter medias epulas Canutum interfecisset, Valdemarum pariter, nisi fuga elapsus esset, perditurus) famoso carmine prosequendo, Valdemari milites per summam vindictæ exhortationem ad bellum accenderet. Saxo lib. 14.

Nunc porro usus militaris historias Musicas excipiat Musices Virtus Ethica.