1 (31) Interea scelerum luctusque ignarus Iason
alta secat; neque enim patrios cognoscere casus
Iuno sinit, mediis ardens ne flectat ab undis
ac temere in Pelian et adhuc obstantia regis
5fata ruat placitosque deis ne* deserat actus.
Iamque fretis* summas aequatum Pelion ornos
templaque Tisaeae* mergunt obliqua Dianae;
iam Sciathos subsedit aquis, iam longa recessit
Sepias; attollit tondentes pabula Magnes
10campus equos: vidisse putant Dolopeia busta
intrantemque Amyron* curvas quaesita per oras
aequora, flumineo cuius redeuntia vento
vela legunt; remis insurgitur. inde salutant
Eurymenas; recipit velumque fretumque reversus*
15auster, et in nubem Minyis repetentibus* altum
Ossa redit. metus ecce deum damnataque bello
Pallene, circumque vident immania monstra
terrigenum caelo quondam adversata gigantum,
quos scopulis trabibusque parens miserata iugisque
20induit et versos exstruxit in aethera montes.
(32) quisque suas in rupe minas pugnamque metusque
servat adhuc; quatit ipse hiemes et torquet ab alto
fulmina crebra pater; scopulis sed maximus illis
horror abest, Sicula pressus tellure Typhoeus.
25hunc profugum et sacras revomentem pectore flammas,
ut memorant, prensum ipse comis Neptunus in altum*
abstulit implicuitque vadis totiensque cruenta
mole resurgentem torquentemque anguibus undas*
Sicanium dedit usque fretum cumque urbibus Aetnam*
* intulit ora premens. trux ille eiectat adesi
fundamental 30iugi; pariter tune omnis* anhelat
Trinacria, iniectam* fesso dum pectore molem
commovet* experiens gemituque reponit inani.
Iamque Hyperionius metas maris urget Hiberi
35currus et evectae prono laxantur habenae
aethere, cum palmas Tethys grandaeva sinusque
sustulit et rupto sonuit sacer aequore Titan.
auxerat* hora metus, iam se vertentis Olympi
ut faciem raptosque simul montesque locosque
40ex oculis circumque graves videre tenebras.
ipsa quies rerum mundique silentia terrent
astraque et effusis stellatus crinibus aether.
ac velut ignota captus regione viarum
noctivagum qui carpit iter non aure quiescit,
* non oculis, noctisque metus niger auget utrimque
campus 45et occurrens* umbris maioribus arbor,*
haud aliter trepidare viri. sed pectora firmans
Hagniades 'non hanc' inquit 'sine numine* pinum
derigimus,* nec me tantum Tritonia cursus (33)
50erudiit; saepe ipsa manu dignata carinam est.
an* non experti, subitus cum luce fugata
horruit imbre dies? quantis, pro Iuppiter, austris
restitimus, quanta quotiens et Palladis arte*
incassum decimae cecidit tumor arduus undae.
55quin agite, o socii; micat immutabile caelum
puraque nec gravido surrexit Cynthia cornu,
nullus in ore* rubor, certusque ad talia Titan
integer in fluctus et in uno decidit auro. *
adde, quod in* noctem venti veloque marique
60incumbunt magis et tacitis ratis* ocior horis. *
atque adeo non illa sequi mihi sidera monstrat,*
quae delapsa polo reficit mare: tantus Orion
iam cadit, irato iam stridet in aequore Perseus:
sed mihi dux, vetitis qui numquam conditus* undis
65axe nitet serpens septenosque implicat ignes. '
sic ait et certi memorat qui vultus Olympi,
Pleiones Hyadumque locos, quo* sidere vibret
Ensis et Actaeus niteat qua luce Bootes.
haec ubi dicta dedit, Cereris turn munere* fessas
70restituunt vires et parco pectora* Baccho.
mox somno cessere; regunt sua sidera puppem.
Iamque sub Eoae dubios Atlantidis* ignes
albet ager, motisque truces ab ovilibus ursi
tuta domosque petunt, raras et litus in altum
75mittit aves, cum primus* equis exegit anhelis
(34)Phoebus Athon mediasque diem dispersit in undas. *
certatim remis agitur mare rostraque cursu
prima tremunt, et iam summis Vulcania surgit
Lemnos aquis tibi per varios dilecta* labores,
80Ignipotens; nec te furiis* et crimine matrum
terra fugat* meritique piget meminisse prioris.
Tempore quo primum fremitus insurgere opertos
caelicolum et regni sensit novitate tumentes
Iuppiter aetheriae nec stare silentia pacis,
85Iunonem volucri primam suspendit Olympo
horrendum chaos ostendens poenamque* barathri.
mox etiam pavidae temptantem vincula matris
solvere praerupti Vulcanum vertice caeli
devolvit; ruit ille polo noctemque diemque
90turbinis in morem, Lemni cum litore tandem
insonuit. vox inde repens ut perculit urbem,
adclinem scopulo inveniunt miserentque foventque
alternos aegro cunctantem poplite gressus.
hinc reduci* superas postquam pater adnuit arces,
95Lemnos cara deo, nec fama notior Aetne
aut Lipares domus: has epulas, haec templa peracta
aegide et horrifici formatis fulminis alis
laetus adit. contra Veneris stat frigida semper
ara loco, meritas postquam dea coniugis iras
100horruit et tacitae Martem tenuere catenae.
quocirca struit illa nefas Lemnoque merenti
exitium furiale movet. neque enim alma videri
tantum: eadem tereti* crinem subnectitur auro
sidereos diffusa sinus, eadem effera et ingens
105et maculis suffecta genas pinumque sonantem
virginibus Stygiis nigramque simillima pallam. * (35)
Iamque dies aderat. Thracas qui fuderat armis
dux Lemni, puppes* tenui contexere canna
ausus et inducto cratem defendere tergo,
110laeta maria tum signa refert, plenasque movebant
armentis nuribusque rates. et barbara* vestis
et torques insigne loci. sonat aequore clamor:
'o patria, o variis coniunx nunc anxia curis,
has* agimus longi famulas tibi praemia belli',
115cum dea se piceo per sudum turbida nimbo
praecipitat Famamque vagam vestigat in umbra. *
quam pater omnipotens digna atque indigna* canentem
spargentemque metus placidis regionibus arcet
aetheris: illa fremens habitat sub nubibus imis,
120non erebi, non diva poli, terrasque fatigat
quas datur. audentem primi spernuntque foventque.
mox omnes agit et motis quatit oppida linguis. *
talem diva sibi scelerisque dolique ministram
quaerit avens. videt illa prior, iamque advolat ultro
125impatiens, iamque ora parat, iam suscitat aures.
bane superincendit Venus atque his vocibus implet:
'vade age et aequoream, virgo, delabere Lemnon
et cunctas mihi verte domos, praecurrere qualis
bella soles, cum mille tubas armataque campis
130agmina et innumerum flatus cum fingis* equorum.
adfore iam luxu turpique cupidine captos
fare* viros carasque toris inducere Thressas.
haec tibi principia, hinc rabidas* dolor undique matres
instimulet: mox ipsa adero ducamque paratas. '
135Illa abit* et mediam gaudens defertur in urbem
et primam Eurynomen, qua* proxima limina Codri,
occupat exesam curis castumque cubile (36)
servantem: manet illa viro famulasque fatigat
litoribus,* tardi reputant quae tempora belli
140ante torum et longo mulcent insomnia penso.
huic dea cum lacrimis et nota veste Neaerae*
icta genas 'utinam non hic tibi nuntius essem,
o soror, aut nostros' inquit 'prius unda dolores
obruat, in tali quoniam tibi tempore coniunx
145sic meritae, votis quem tu fletuque requiris,
heu furit et captae indigno famulatur amore.
iamque aderunt, thalamisque tuis Threissa propinquat
non forma,* non arte colus, non laude pudoris
par tibi nec magni proles praeclara Dorycli,
150picta manus ustoque* placet sed barbara mento.
ac tamen hos aliis* forsan solabere casus
tu thalamis fatoque leges meliore penates:
me tua matris egens damnataque paelice proles
exanimat,* quam iam miseros transversa tuentem
155letalesque dapes infectaque pocula cerno.
scis simile ut flammis simus genus; adde cruentis
quod patrium saevire Dahis. * iam lacte ferino,
iam veniet durata gelu. sed me quoque pulsam
fama viro, nostrosque toros virgata* tenebit
160et plaustro direpta* nurus. ' sic fata querellas
abscidit et curis pavidam lacrimisque relinquit.
transit ad Iphinoen isdemque Amythaonis implet
Oleniique domum furiis; totam inde per urbem
personat, ut* cunctas agitent expellere Lemno,
165ipsi urbem Thressaeque regant. * dolor iraque surgit:
(37) obvia quaeque eadem traditque* auditque, neque ulli
vana fides. tum* voce deos et questibus implent,
oscula iamque toris atque* oscula postibus ipsis
ingeminant lacrimisque iterum visuque* morantur.
170prosiliunt nec tecta virum thalamosque revisunt
amplius; adglomerant sese nudisque sub astris
condensae fletus acuunt ac dira precantur
coniugia et Stygias infanda ad foedera taedas.
Has inter medias Dryopes in imagine maestae
175flet Venus et saevis ardens dea planctibus instat
primaque 'Sarmaticas utinam Fortuna dedisset*
insedisse domos tristesque habitasse pruinas,
plaustra sequi, vel iam patriae* vidisse per ignes
culmen agi* stragemque deum; nam cetera belli
180perpetimur. mene ille novis, me destinat amens
servitiis, urbem aut* fugiens natosque relinquam?
non prius ense manus raptoque armabimus igne,
dumque silent ducuntque nova cum coniuge somnos,
magnum aliquid spirabit amor? ' tune ignea torquens
185lumina praecipites excussit ab ubere* natos.
ilicet arrectae mentes, evictaque* matrum
corda sacer Veneris gemitus rapit: aequora cunctae
prospiciunt simulantque choros delubraque festa
fronde tegunt laetaeque viris venientibus adsunt.
190iamque domos mensasque petunt; discumbitur altis
porticibus; sua cuique* furens festinaque coniunx
adiacet, inferni qualis sub nocte barathri
adcubat* attonitum Phlegyan et Thesea iuxta
Tisiphone saevasque dapes et pocula libat,
195tormenti genus, et nigris amplectitur hydris.
Ipsa Venus quassans undantem turbine pinum*
adglomerat tenebras* pugnaeque adcincta trementem
desilit in Lemnon; nimbis et luce fragosa
prosequitur polus et tonitru pater auget honoro.
200inde novam pavidas vocem furibunda per auras
congeminat, qua primus Athos et pontus et ingens
Thraca pals pariterque* toris exhorruit omnis
mater et adstricto riguerunt ubere* nati.
adeelerat Pavor et Geticis Discordia demens
205e stabulis atraeque genis pallentibus Irae
et Dolus et Rabies et Leti maior imago
visa truces exerta manus, ut prima vocatu
intonuit signumque dedit Mavortia coniunx.
Hic aliud Venus et multo magis ipsa tremendum
210orsa nefas gemitus fingit vocesque cadentum
inrupitque domos et singultantia gestans
ora manu taboque sinus perfusa recenti*
arrectasque comas 'meritos* en prima revertor
ulta toros, premit ecce dies'. tum verbere victas*
215in thalamos* agit et cunctantibus invenit enses.
unde ego tot scelerum facies, tot fata iacentum
exsequar? heu, vatem monstris quibus intulit ordo,
quae se aperit series. * o qui me vera canentem
sistat* et hac nostras exsolvat imagine noctes.
220invadunt aditus et quondam cara suorum
corpora, pars ut erant dapibus vinoque soporos,
pars conferre manus etiam magnisque* paratae
cum facibus quosdam insomnes et cuncta tuentes:
sed temptare fugam prohibetque capessere* contra
225arma metus: adeo ingentes inimica videri
(39) diva dabat, notaque sonat vox coniuge maior;*
tantum oculos pressere manu,* velut agmina cernant
Bumenidum ferrumve super Bellona coruscet.
hoc soror, hoc coniunx, propiorque hoc nata parensque
230saeva* valet, prensosque toris mactatque trahitque
femineum genus, immanes* quos sternere Bessi
nec Geticae potuere manus aut aequoris irae.
it cruor* in thalamis, et anhela in pectore fumant
vulnera, seque toris misero luctamine trunci
235devolvunt. diras aliae ad fastigia taedas
iniciunt adduntque domos. pars ignibus atris
effugiunt propere,* sed dura in limine coniunx
obsidet, et viso repetunt incendia* ferro.
ast aliae Thressas labem causamque furorum*
240diripiunt; mixti gemitus clamorque precantum*
barbarus, * ignotaeque implebant aethera voces.
Sed tibi nunc quae digna tuis ingentibus ausis*
ora* feram, decus et patriae laus una ruentis,
Hypsipyle? non* ulla meo te carmine dictam
245abstulerint, durent Latiis modo saecula fastis
Iliacique lares tantique palatia regni.
inruerant* actae pariter nataeque nurusque,
totaque iam sparsis exarserat insula monstris.
illa pias armata manus 'fuge protinus urbem
250meque, pater; non hostis', ait 'non moenia laesi
Thraces habent: nostrum hoc facinus; ne quaere, quis auctor. *
iam fuge, iam dubiae donum rape mentis et ensem (40)
tu potius, miserere, tene. '* tune excipit artus
obnubitque caput tacitumque ad conscia Bacchi
255templa rapit* primoque manus a limine tendens
'exime nos sceleri, pater, et miserere piorum
rursus' ait. tacita pavidum tune sede locavit
sub pedibus dextraque dei;* latet ille receptus
veste sacra; voces chorus* et trieterica reddunt
260aera sonum, fixaeque fremunt in limine lynces. *
regina ut roseis Auroram surgere bigis
vidit et insomni lassatas* turbine tandem
conticuisse domos, stabilem quando optima facta
dant animum* maiorque piis audacia coeptis,
265serta patri iuvenisque comam vestesque Lyaei
induit et medium curru locate aeraque circum
tympanaque et plenas tacita* formidine cistas.
ipsa sinus hederisque ligat famularibus* artus
pampineamque quatit ventosis ictibus hastam
270respiciens, teneat virides velatus habenas
ut pater, e* nivea tumeant ut cornua mitra
et sacer ut Bacchum referat scyphus. impulit acri
tum* validas stridore fores rapiturque per urbem
talia voce canens: 'linque* o mihi caede madentem,
275Bacche, domum; sine foedatum te funere pontus*
expiet et referam lotos in templa dracones. '
sic medios egressa* metus; facit ipse verendam
nam deus et flatu non inscia gliscit anhelo. * (41)
iamque senem tacitis* saeva procul urbe remotum
280occulerat* silvis, ipsam sed conscius ausi
nocte dieque Pavor fraudataque turbat Erinys.
non similes iam ferre choros (semel orgia fallunt)
audet, non patrios furtis accedere* saltus,
et fuga diversas misero quaerenda per artes.
285visa ratis saevae* defecta laboribus undae,
quam Thetidi* longinqua dies Glaucoque repostam
solibus et canis urebat* luna pruinis.
huc* genitorem altae per opaca silentia noctis
praecipitem silvis rapit et* sic maesta profatur:
290'quam, genitor, patriam, quantas modo linquis inanis*
pube domos. pro dira lues, pro noctis acerbae
exitium. talin possum te credere* puppi,
care parens? possum tantis retinere periclis?
solvimus heu serum Furiis* scelus. adnue votis,
295diva, soporiferas quae nunc trahis aequore bigas.
non populos, non dite solum, non ulla parenti
regna peto; patria liceat decedere terra.
quando ego servato mediam genitore per urbem
laeta ferar? quando hic lacrimas planctusque* videbo? '
300dixerat. ille procul trunca fugit* anxius alno
Taurorum lucos,* delubraque saeva Dianae
advenit. hic illum tristi, dea, praeficis arae
ense dato;* mora nec terris tibi longa cruentis:
iam nemus Egeriae, iam te ciet altus ab Alba
305Iuppiter et soli non mitis Aricia regi.
Arcem nata petit, quo iam manus horrida matrum
congruerat. rauco fremitu sedere parentum
natorumque locis vacuaeque in moenibus urbis
iura novant; donant* solio sceptrisque paternis
310ut meritam, redeuntque* piae sua praemia menti.
Ecce procul validis Lemnon tendentia remis
arma notant; rapitur subito regina tumultu
conciliumque vocat. non illis obvia tela
ferre nec infestos derat furor improbus ignes,
315ni Veneris saevas fregisset Mulciber iras.
tunc etiam vates Phoebo dilecta Polyxo —
non patriam, non certa genus, sed maxima †taetae*
Proteaque ambiguum Phariis se ‹fingit› ab* antris
huc rexisse vias iunctis* super aequora phocis;
320saepe imis* se condit aquis cunctataque paulum
surgit ut auditas referens* in gurgite voces —
'portum demus' ait, 'fatis haec,* credite, puppis
advenit* et levior Lemno deus aequore flexit
huc Minyas; Venus ipsa volens dat corpora* iungi,
325dum vires utero maternaque sufficit aetas. '
dicta placent, portatque preces ad litora Grais*
Iphinoe; nec* turba nocens, scelerisque* recentis
signa movent, tollitque loci Cytherea timorem.
(43) protinus ingentem procerum sub nomine taurum
330deicit, insuetis et iam pia munera templis
reddit, et hac prima Veneris calet* ara iuvenca.
Ventum erat ad rupem, cuius pendentia nigris
fumant saxa iugis coquiturque vaporibus aer.
substitit Aesonides,* atque* hic regina precari
335hortatur causasque docens 'haec antra videtis
Vulcanique' ait 'ecce domos: date vina precesque....
forsitan hoc factum taceat iam fulmen in antro:
nox dabit ipsa fidem, clausae cum murmura flammae,
hospes, et incussae sonitum mirabere massae. '
340moenia tum viresque loci veteresque parentum
iactat* opes. mediis famulae convivia tectis
expediunt; Tyrio vibrat torus igneus ostro.
stat* maerens atavos reges regesque maritos
Thressa manus, quaecumque faces timuisse iugales
345credita nec dominae sanctum tetigisse cubile.
iam medium* Aesonides, iam se regina locavit,
post alii proceres; sacris dum vincitur extis
prima fames, circum pateris it Bacchus, et omnis
aula silet; dapibus coeptis mox tempora fallunt
350noctis et in seras durant sermonibus umbras,
praecipueque ducis* casus mirata requirit
Hypsipyle, quae fata* trahant, quae regis agat vis
aut unde Haemoniae molem ratis: unius haeret
adloquio et blandos paulatim colligit ignes
355iam non dura toris Veneri* nec iniqua reversae,
et deus ipse moras* spatiumque indulget amori.
(44) Pliada lege poli nimboso moverat astro
Iuppiter aeternum volvens opus, et simul undis
cuncta ruunt, unoque dei* Pangaea sub ictu
360Gargaraque et maesti steterunt* formidine luci.
saevior haut alio mortales tempore gentes*
terror* agit; tune urget enim, tune flagitat iras
in populos Astraea Iovem terrisque relictis
invocat adsiduo Saturnia sidera questu.
365insequitur niger et magnis cum fratribus Eurus
intonat Aegaeo, tenditque ad litora pontus;*
et lunam quarto densam videt imbribus ortu
Thespiades, longus coeptis et fluctibus arcens*
qui* metus. usque novos divae melioris ad ignis
370urbe sedent laeti Minyae viduisque vacantes
indulgent thalamis nimbosque educere luxu
nec iam velle vias, zephyrosque audire vocantes
dissimulant, donec resides Tirynthius heros
non tulit, ipse rati invigilans* atque integer urbis:
375invidisse deos tantum maris aequor adortis,
desertasque* domos, fraudataque tempore segni
vota patrum. quid et ipse viris cunctantibus adsit?
'o miseri quicumque tuis accessimus actis.
Phasin et Aeeten* Scythicique pericula ponti
380redde' ait 'Aesonide: me tecum solus in aequor
rerum traxit amor, dum spes mihi sistere montes
Cyaneos vigilemque alium spoliare draconem.
si sedet Aegaei scopulos habitare profundi,*
hoc mecum Telamon peraget meus. ' haec* ubi dicta, (45)
385baud secus Aesonides monitis accensus amaris,
quam* bellator equus, longa quem frigida* pace
terra iuvat, †brevis† in laevos piger angitur orbes,
frena tamen dominumque velit, si Martius aures
clamor et obliti rursus fragor impleat aeris.
390tune Argum Tiphynque vocat pelagoque* parari
praecipitat; petit ingenti clamore magister
arma viros pariter sparsosque in litore remos. *
Exoritur novus urbe dolor planctusque per omnes
et facies antiqua domos. sibi moenia linqui
395en iterum; et quando natorum tempora, gentem
qui recolant, qui sceptra gerant? * nunc triste nefandae
noctis opus, vidui nunc illa silentia tecti
saeva magis, thalamos* excussaque vincla quod ausae
induere atque* iterum tales admittere curas.
400ipsa quoque Hypsipyle subitos per litora cursus
ut vidit totaque viros decedere Lemno,
ingemit et tali compellat Iasona questu:
'iamne placet primo deducere vela sereno,
carius o mihi patre caput? modo saeva quierunt*
405aequora. sic portus fugeret ratis, aspera si* te
Plias in adversae tenuisset litore Thraces.
ergo moras caelo cursumque tenentibus undis
debuimus? ' dixit lacrimans* haesuraque caro
dona duci promit chlamydem textosque labores.
410illic servati genitoris conscia sacra
pressit acu* currusque pios: stant saeva paventum
agmina dantque locum; viridi* circum horrida tela (46)
silva tremit; mediis refugit pater anxius umbris.
pars et frondosae raptus expresserat Idae
415illustremque fugam pueri; mox aethere laetus
adstabat mensis,* quin et Iovis armiger ipse
accipit a Phrygio iam pocula blanda ministro.
tune ensem notumque ferens insigne Thoantis*
'accipe' ait, 'bellis mediaeque* ut pulvere pugnae
420sim comes, Aetnaei genitor quae flammea gessit
dona dei, nunc digna tuis adiungier armis.
i, memor i terrae, quae vos amplexa quieto
prima sinu, refer et domitis a Colchidos oris
vela* per hunc utero quem linquis Iasona nostro. '
425sic ait Haemonii labens in colla mariti.
nec minus Orphea tristis* cervice tuaque,
Aeacide, et gemino coniunx a Castore pendet.
Has inter lacrimas legitur piger uncus harenis.
iam remi rapuere ratem, iam flamina portant;
430spumea subsequitur fugientis semita clavi.
tune tenuis Lemnos transitque* Electria tellus
Threiciis arcana sacris. hic numinis ingens
horror et incautis decreta piacula linguis. *
hanc demissa Iovi non umquam laedere fluctu
435audet hiems. sponte ipse deus tune asperat undas,*
cum vetat infidos sua litora tangere nautas.
obvius at Minyas terris adytisque sacerdos
excipit hospitibus reserans secreta Thyotes.
hactenus in populos vates, Samothracia, dicam:*
440missa* mane, sacrisque metum servemus opertis.
illi sole novo laeti plenique deorum (47)
considunt transtris. iam quas praeviderat* urbes
navita condebat, proraeque accesserat Imbros,
et sol* aetherias medius conscenderat arces.
445Thessala Dardaniis tune primum puppis harenis
adpulit et fatis Sigeo litore sedit.
desiliunt: pars hinc levibus candentia velis
castra levat,* tracto pars frangit adorea saxo
farra, citum strictis alius de cautibus ignem
450ostendit foliis et sulphure pascit amico.
Alcides Telamonque comes dum litora blando
anfractu sinuosa legunt, vox accidit aures
flebile* succedens, cum fracta remurmurat unda.
attoniti pressere gradum vacuumque secuntur
455vocis iter. iam certa sonat,* desertaque durae
virgo neci quem non hominum superumque vocabat?
acrius hoc instare viri succurrere certi;
qualiter, implevit gemitu cum taurus* acerbo
avia frangentem morsu super alta leonem
460terga ferens, coit e sparso concita mapali
agrestum manus et caeco clamore coloni.
constitit Alcides, visuque enisus in alta
rupe truces manicas defectaque virginis ora
cernit et ad primos turgentia lumina flexus;*
465exanimum veluti multa tamen arte coactum
maeret ebur, Pariusve notas et nomina sumit
cum lapis aut liquidi referunt* miranda colores.
ductor ait: 'quod, virgo, tibi nomenque genusque,
quae sors* ista, doce, tendunt cur vincula palmas? '
470illa tremens tristique oculos deiecta pudore
(48) 'non ego digna malis' inquit; 'suprema parentum
dona vides, ostro scopulos auroque frequentes.
nos Ili felix quondam genus,* invida donec
Laomedonteos fugeret Fortuna penates.
475principio morbi caeloque exacta sereno
temperies, arsere rogis certantibus agri,
cum subitus fragor et fluctus Idaea* moventes
cum stabulis nemora: ecce repens consurgere ponto*
belua, monstrum ingens; hanc tu nec montibus* ullis
480nec nostro metire mari. primaeva furenti
huic manus amplexus inter planctusque parentum
deditur. hoc sortes, hoc corniger imperat Hammon,
virgineam damnare animam sortitaque Lethen
corpora; crudelis scopulis me destinat urna.
485verum o iam* redeunt Phrygibus si numina tuque
ille ades auguriis promisse et sorte deorum,
iam cui candentes votivo in gramine pascit
cornipedes genitor, nostrae stata dona salutis,
adnue meque, precor, defectaque Pergama monstris
490eripe, namque potes. neque enim tam lata videbam
pectora, Neptunus muros cum iungeret astris,
nec tales umeros pharetramque gerebat Apollo. '
auxerat haec locus et facies maestissima capti
litoris et tumuli caelumque, quod incubat urbi,
495quale laborantis Nemees iter aut Erymanthi*
vidit et infectae miseratus flumina Lernae.
Dat procul interea signum Neptunus, et una
monstriferi mugire sinus Sigeaque pestis
adglomerare fretum, cuius stellantia glauca
500lumina nube tremunt, atque ordine curva trisulco
(49) fulmineus* quatit ora fragor, pelagoque remenso
cauda redit, passosque sinus* rapit ardua cervix.
illam incumbentem per mille volumina pontus
prosequitur lateri adsultans, trepidisque ruentem
505litoribus sua cogit hiems. non fluctibus aequis
nubiferi venit unda Noti, non Africus alto
tantus ovat patriisque manus cum plenus habenis
Orion bipedum flatu mare tollit equorum.
ecce ducem placitae furiis crudescere pugnae
510surgentemque toris stupet immanemque paratu
Aeacides pulsentque graves ut terga pharetrae.
ille patrem pelagique deos suaque arma precatus
insiluit scopulo, motumque e sedibus aequor
horruit et celsi* spatiosa volumina monstri.
515qualis ubi a gelidi Boreas convallibus Hebri
tollitur et volucres Riphaea per ardua nubes
praecipitat piceo necdum tenet omnia* caelo,
illa* simul molem horrificam scopulosaque terga
promovet ingentique umbra subit. intremere Ide*
520inlidique rates pronaeque resurgere turres. *
occupat Alcides arcum totaque pharetrae
nube premit. non illa magis quam sede movetur*
magnus Eryx, deferre velint quem vallibus imbres.
iam brevis et telo volucri non utilis aer.
525tum vero fremitus vanique insania coepti
et tacitus pudor et rursus pallescere virgo.
proicit arma manu, scopulos vicinaque saxa
respicit, et quantum ventis adiuta* vetustas
impulerit pontive fragor,* tantum abscidit imi
530concutiens a sede maris. iamque agmine toto
pistris adest miseraeque inhiat iam proxima praedae.
(50) stat mediis elatus aquis recipitque ruentem
Alcides saxoque prior surgentia colla
obruit; hinc vastos nodosi roboris ictus
535congeminat, fluctus done defertur* in imos
iam totis resoluta vadis; Idaeaque mater
et chorus et summis ulularunt* collibus Amnes.
protinus e scopulis et opaca valle resurgunt
pastores magnisque petunt clamoribus urbem.
540nuntius hinc socios Telamon vocat, ac simul ipsi
horrescunt subitoque vident in sanguine puppem.
nec minus in scopulos crudique cacumina saxi
emicat Alcides vinclisque tenentibus aufert
virgineas de rupe manus aptatque superbis
545arma umeris. regem inde petens superabat ovante*
litora tuta gradu, qualis per pascua victor
ingreditur, tum colla* tumens, tum celsior armis
taurus, ubi adsueti pecoris stabula alta revisit
et patrium nemus* et bello quos ultus amores.
550Obvia cui contra longis emissa tenebris
turba Phrygum* parvumque trahens cum coniuge natum
Laomedon; iam maestus equos, iam debita posci
dona gemit. pars aerii fastigia muri
cingit et ignotis iuvenem mirantur in armis.
555illum torva tuens atque acri lubricus astu
rex subit et patrio fatur male laetus amore:
'maxime Graiugenum, quem non Sigea petentem*
litora nec nostrae miserantem funera Troiae
adpulit his fors ipsa locis, si vera parentem
560fama Iovem summique tibi genus esse Tonantis,*
noster ades iunctisque venis: sator unus et idem
stirpis honos, quamquam longis disiungimur oris.
quot mihi post lacrimas, post quanta piacula patrum (51)
serus ades, quam parva tuis iam gloria factis.
565verum age nunc socios fraternis moenibus infer;*
crastina lux biiuges stabulis ostendat apertis. '
dixerat haec tacitusque dolos dirumque volutat
corde nefas, clausum ut thalamis somnoque gravatum
immolet et rapta ludat* responsa pharetra;
570namque bis Herculeis deberi Pergama telis
audierat. Priami sed quis iam vertere regnis
fata queat? manet immotis nox †turica†* lustris
et genus Aeneadum et Troiae melioris honores.
'nos' ait 'ad Scythici' Tirynthius 'ostia ponti
575raptat iter; mox huc vestras revehemur ad oras
donaque dicta feram. ' turn vero plura vocatis*
adnuit* ille deis. promissa infida tyranni
iam Phryges et miserae flebant discrimina Troiae.
Panditur hinc totis in noctem carbasus alis
580litoraque et veteris* tumulos praelabitur Ili
Dardaniumque patrem; vigili simul omnia ludo
festa vident; hinc unda, sacris hinc ignibus Ide
vibrat et horrisonae respondent Gargara buxo.
inde ubi iam medii tenuere silentia ponti
585stridentesque iuvant aurae,* Phrixea subibant
aequora et angustas quondam sine nomine* fauces.
ecce autem prima volucrem sub luce dehiscens
terruit unda ratem, vittataque constitit Helle,
iam Panopes Thetidisque soror, iamque aurea laeva
590sceptra tenens. dum sternit aquas, proceresque* ducemque
aspicit et placidis compellat lasona dictis:
'te quoque ab Haemoniis* ignota per aequora terris (52)
regna infesta domus fatisque simillima* nostris
fata ferunt; iterum Aeolios* Fortuna nepotes
595spargit, et infelix Scythicum gens quaeritis amnem.
vasta super tellus, longum (ne defice coeptis)
aequor,* et ipse procul, verum dabit ostia Phasis.
hic nemus arcanum geminaeque virentibus arae
stant tumulis; hic prima* pia sollemnia Phrixo
600ferte* manu cinerique, precor, mea reddite dicta:
non ego per Stygiae quod rere silentia ripae,
frater, agor; frustra vacui scrutaris Averni,
care, vias; neque enim scopulis me et fluctibus actam
frangit hiems: celeri extemplo subiere ruentem
605Cymothoe Glaucusque manu; pater ipse profundi
has etiam sedes, haec numine tradidit aequo
regna nec Inois noster sinus invidet undis. '
dixerat et maestos tranquilla sub aequora vultus*
cum gemitu tulit, ut patrii rediere dolores.
610tum pelago vina invergens dux talibus infit:
'undarum decus et gentis, Cretheia virgo,
pande viam cursuque tuos age, diva, secundo',
immittitque ratem mediasque intervolat urbes,
qua brevibus furit aestus aquis Asiamque prementem
615effugit abruptis Europa immanior oris.
has etiam terras consertaque gentibus arva
sic pelago pulsante, reor, Neptunia quondam
cuspis et adversi longus labor abscidit aevi,
ut Siculum Libycumque latus, stupuitque fragore*
620Ianus et occiduis regnator montibus Atlans.
iam iuga Percotes* Pariumque infame fragosis
exsuperant Pityamque* vadis, transmissaque puppi
Lampsacus, Ogygii* quam nec trieterica Bacchi (53)
sacra neque arcanis Phrygius furor invehit antris,
625sed suus in Venerem raptat deus. illius aras
urbe super celsique vident velamina templi.
rarior hinc tellus atque ingens undique caelum
rursus et incipiens alium prospectus in orbem.
terra sinu medio Pontum iacet inter et Hellen
630ceu fundo prolata maris; namque improba caecis
intulit arva vadis longoque per* aequora dorso
litus agit: tenet hinc veterem confinibus oris
pars Phrygiam, pars discreti iuga pinea montis.
nec procul ad tenuis surgit confinia ponti
635urbs placidis demissa iugis; rex divitis agri
Cyzicus. Haemoniae qui turn nova signa carinae
ut* videt, ipse ultro primas procurrit ad undas
miraturque viros dextramque amplexus et haerens*
incipit: 'o terris nunc primum cognita nostris
640Aemathiae manus et fama mihi maior imago.
non tamen haec adeo semota neque ardua tellus
longaque iam populis* impervia lucis eoae,
cum tales intrasse duces, tot robora cerno.
nam licet hinc saevas tellus alat horrida gentes
645meque fremens tumido circumfluat ore Propontis,
vestra fides ritusque* pares et mitia cultu
his etiam mihi corda locis; procul effera virtus
Bebrycis et Scythici procul inclementia sacri. '
sic memorat laetosque rapit, simul hospita pandi
650tecta iubet templisque sacros largitur honores.
stant gemmis auroque tori mensaeque paratu
regifico centumque pares primaeva ministri
corpora; pars epulas manibus, pars aurea gestant
pocula bellorum casus expressa recentum. * (54)
655atque ea prima duci porgens carchesia Graio
Cyzicus 'hic portus' inquit 'mihi territat hostis,
has acies sub nocte refert, haec versa Pelasgum
terga vides, meus hic ratibus qui pascitur ignis. '
subicit* Aesonides: 'utinam nunc ira Pelasgos
660adferat* et solitis temptet concurrere furtis
cunctaque se ratibus fundat manus: arma videbis
hospita nec post hanc ultra tibi proelia noctem. '
sic ait basque inter variis nox plurima dictis
rapta vices nec non simili lux postera tractu.
Liber I