Migne Patrologia Latina Tomus 19
Cap. I.
[recensere](PL 19 0345C)
Principio Dominus coelum, terramque locavit:
Namque erat informis, fluctuque abscondita tellus,
Immensusque Deus super aequora vasta meabat;
Dum chaos, et nigrae fuscabant cuncta tenebrae,
5Has dum sidereo disiungit cardine, fatur:
Lux fiat, et laeto nituerunt omnia mundo.
Cumque Deus primi complesset facta diei,
Condidit albentem nebulis nascentibus axem.
Accipit immensus errantia littora pontus,
10Multiplices rapiens validis cum tractibus amnes.
Tertia lux faciem terrarum fulva retexit.
Arida mox posito narratur nomine terra. (0346C)
Florea ventosis consurgunt germina campis,
Pomiferique simul procurvant brachia rami.
15Quarta die generat solis cum lampade lunam,
Et stellas tremulo radiantes lumine pingit.
Haec elementa dedit subiecto insignia mundo,
Tempora quae doceant varios mutanda per ortus.
Quinta die accipiunt liquentia flumina pisces,
20Et volucres varia suspendunt corpora penna.
Sexta pater gelidos in spiras lubricat angues,
Quadripedumque greges totos diffundit in agros,
Cunctaque multiplici mandavit crescere passim
Germine, et immensis errare, et pascere terris. (0347A)
25Haec ubi constituit divina potentia iussu,
Rectorem inspiciens mundanis defore rebus,
Haec memorat: Hominem nostris faciamus in unguem
Vultibus assimilem, toto qui regnet in orbe.
Et licet hunc solo posset componere verbo,
30Ipse tamen sancta dignatus ducere dextra,
Inspirat brutum divino a pectore pectus.
Cap. II.
[recensere](PL 19 0347A) Quem postquam effigie formatum ceu sua vidit.
Metitur solum mordaces volvere curas.
Ilicet irriguo perfundit lumina somno,
35Mollius ut vulsa formetur femina costa,
Atque artus mixta geminos substantia firmet,
Inditur et nomen, vitae quod dicitur, Eva. (0347B)
Quapropter nati linquunt de more parentes,
Coniugibusque suis positis cum sedibus haerent.
40Septima luce Deus factorum fine quievit,
Sacratam statuens venturi ad gaudia saecli.
Ilicet exhibitis animantum ex ordine turbis,
Viritim cunctis nomen, quod permanet, indit
Adamus, donata sibi prudentia solers.
45Quem Deus alloquio, iunctam dignatur et Evam:
Crescite multimodo ventura in tempora partu,
Ut polus, et plenae vestro sint germine terrae,
Haeredesque mei, varios decerpite fructus,
Quos nemora, et pingui reddunt de cespite campi.
50Haec ubi disseruit, laeta paradisus in aula
Instruitur, primique aspectat lumina solis. (0347C)
Gignitur haec inter pomis lethalibus arbos,
Coniunctum generans vitae, mortisque saporem.
Aedibus in mediis puro fluit agmine flumen,
55Quo rigat insignes liquidis de fluctibus ortus,
Quadrifidosque secat undanti ex fonte meatus,
Fisonus auriferis praedives fluctuat undis,
Conspicuasque terit rauco de gurgite gemmas,
Prasinus huic nomen, illi est carbunculus ardens,
60Perspicuisque vadis terram praelambit Evillam. (0348A)
Post hunc Aethiopas Gehon allapsus opimat.
Tertius est Tigris, Euphrati adiunctus amoeno,
Assyriam celeri discretim flumine sulcans.
Hic positus custos Adamus cum coniuge fida;
65Atque opifex tali formatur voce Tonantis:
Ne trepidate simul licitos praecerpere fructus,
Quos nemus intonsum ramo frondente creavit,
Solliciti, ne forte malum noxale legatur,
Quod viret ex gemino discreta ad munia succo.
70Nec minus interea caecos nox alta tenebat,
Ac modo formatos vestis non texerat artus.
Cap. III.
[recensere](PL 19 0348A) (0348B)
Has inter sedes, et baccis mitibus hortos
Spumeus astuto vincens animalia sensu,
Serpebat tacite spiris frigentibus anguis;
75Livida mordaci volvens mendacia sensu,
Femineo tentat sub pectore mollia corda:
Dic mihi, cur metuas felicia germina mali?
Numquid poma Deus non omnia nata sacravit?
Atqui si studeas mellitos carpere victus,
80Aureus astrigero redibit cardine mundus.
Illa negat, vetitosque timet contingere ramos;
Sed tamen infirmo vincuntur pectora sensu.
Ilicet ut niveo iam mitia dente momordit,
Affulsit nulla maculatum nube serenum.
85Tum sapor illecebram mellitis in faucibus indens
Perpulit insueto munus deferre marito.
Quod simul ac sumpsit, detersa nocte, nitentes
Emicuere oculi, mundo splendente, sereni.
Ergo ubi nudatum prospexit corpus uterque,
90Quae pudenda vident, ficulnis frondibus umbrant. (0348C)
Forte sub occiduo Domini iam lumine solis
Agnoscunt sonitum, trepidique ad devia tendunt.
Tum Dominus coeli moestum compellat Adamum:
Dic, ubi nunc degas? Respondit talia supplex:
95O Domine, affatus pavido sub corde tremisco.
Magne, tuos, nudusque metu rigente fatigor.
Tum Dominus: Quis poma dedit noxalia vobis? (0349A)
Tradidit haec mulier, dum dicit, lumina promptim
Candenti perfusa die, liquidumque serenum
100Affulsisse sibi, solemque, et sidera coeli.
Protinus ira Dei turbatam territat Evam,
Auctorem vetiti dum quaerit Maximus acti.
Illa sub haec pandit: Serpentis suasa loquelis
Accepi, fallente dolo, blandoque rogatu.
105Nam sua vipereis intexens verba venenis,
Haec mihi prae cunctis narravit dulcia pomis.
Ilicet Omnipotens condemnat gesta draconis,
Praecipiens, cunctis invisum vivere monstrum,
Pectore mox fuso prorepere, tum sola morsu
110Mandere: mansuro quaecumque in tempora bello,
Humanos inter sensus, ipsumque labentem
Vertice, ut abiecto pronus post crura virorum
Serperet, et calces, dum labens cominus instat. (0349B)
Femina fraudigeris misere decepta suadelis
115Praecipitur duro discrimine ponere partum,
Servitiumque sui studio perferre mariti.
Tu vero, cui visa fuit sententia verax
Coniugis, immiti cessit quae victa draconi,
Deflebis miserum per tempora longa laborem.
120Nam tibi triticeae surget pro germine messis
Carduus, et spinis multum paliurus acutis.
Ut cum visceribus lassis, et pectore moesto
Plurima sollicitos praestent suspiria victus,
Donec in occiduo venientis tempore mortis,
125Unde geris corpus terrae reddare iacenti. (0350A)
His actis, Dominus trepidis dat taedia vitae,
Deiectosque procul sacratis dimovet hortis,
Obversosque locat, medioque eliminat igni,
In quo perceleri Cherubin evolvitur aestu,
130Dum calidus defervet apex, flammasque volutat.
Quis Dominus, pigro ne frigore membra rigerent,
Consuit evulsas pecudum de viscere pelles,
Operiens nudos calidis de vestibus artus.
Cap. IV.
[recensere](PL 19 0350A) Ergo ubi coniugio sese iam fidus Adamus
135Esse virum sensit, nomen genitricis amatae
Exhibet uxori binos e germine foetus.
Continuo genitor diversis nuncupat orsis:
Is Cain hic nomen habet, cui iunctus Abelus
Innocuas multa servabat cura bidentes.
140Ast alius curvo terram vertebat aratro.
Hi cum perpetuo ferrent sua dona Tonanti,
Dissimiles fructus, sensu suadente, dedere. (0350B)
Nam prior, uberibus fuerant quae prosata glebis,
Obtulit; ast alius miti se devovet agno,
145Exta gerens sincera manu, adipemque nivalem,
Confestimque placet Domino pia vota tuenti.
Quod propter gelida Cain incanduit ira,
Quem Deus alloquio dignatus, talibus infit:
Dic mihi, si rectum vivas, et noxia cernas,
150Degere num possis contracto a crimine purus?
Desine mortali fratrem disperdere sensu,
Qui tibi seu domino subiectus colla praebebit.
Nec tamen his fractus fratrem deducere ad arva,
Atque ubi deprensum deserti in gramine vidit,
155Elidit geminis frendens pia guttura palmis. (0351A)
Quod factum Dominus coelo speculatus ab alto,
Disquirit, quonam terrarum degat Abelus.
Ille negat, positum custodem se fore fratris.
Cui Deus effatur: Nonne vox sanguinis eius
160Ad me missa sonat, celsumque ascendit ad axem?
Nosce igitur mansura tibi pro crimine tanto;
Nam modo quae maduit germani sanguine terra,
Inviso maledicta tibi commissa negabit
Semina, et absumptis fructum non proferet herbis.
165Torpidus ut multo collidens membra tremore,
Funere ceu iuncto semper suspiria ducas. (0351B)
Territus ille gemit, mortemque a numine poscit:
Quae tamen infenso non est concessa Tonante;
Nam malo promeritus signo fit notus inusto,
170Sternere ne ferro liceat cuicumque nocentem,
Ne maius septina parent discrimina funus.
Ilicet a facie Domini, ceu perditus, exit.
Aedibus obversis Naidae in cespite terrae,
Nec minus ex natis, genitrix quos fida creavit,
175Nomine primaevis sublimem condidit urbem.
Enochus Naida creat, ac deinde Malechum,
Quo Matusalamus sensim genitore sub auras
Exiit, et longae produxit tempora vitae.
Ast Amalech, dirum qui percutit ense Cainem,
180Perpetitur caeso multum graviora nocente.
Crimina nam meritum decies septina coercent.
Coniugibus hic facta gemens sese increpat ultro,
Quarum prima fuit Ada, atque altera Sella.
Aelum sed prima creat, qui pastor in arvis
185Gramineis laeta pecudes pascebat in herba. (0351C)
Iobalus quem deinde subit, qui musica plectra
Repperit, et vario concordes murmure chordas.
Tobellum mox Sella parit, cui fundere rivos
Aeris erat moris, ferrumque incude subactum
190Diversis formare modis, stridente camino:
Quem Noema sequens uno genitore creata. (0352A)
Haec inter vegetis Adam non languidus annis,
Sethum progenerat post mortem mitis Abelis,
Enochum is deinde creat, cui candida corda
195Largitus Dominus, hoc se poscente rogari
Annuit, et placidae suscepit munera mentis.
Cap. V.
[recensere](PL 19 0352A) Nongentos igitur postquam complerat Adamus,
Ter denosque annos, sopitus morte quievit.
Longaevusque dehinc nongentos quinque per annos
200Enochus vixit, quem Cainanus adaequans
Quinque fuit tantum protentis longior annis.
Iunior hoc iterum ter denis decubat annis.
Malaleela senex ter denis, deinde Iaretus
Atque tribus vixit longo constrictior aevo. (0352B)
205Enochus, cui cura fuit servire Potenti,
Et mentem sociare Deo, saiunior istis
Ter centum explicitis, si quinque adiungere cures,
Sexies et denos, subita caligine tectus
Abditur, et Domino multum miserante remotus,
210Felicem placido vivit cum tempore vitam.
At Matusalamus nongentos porrigit orbes,
Septies et denos, unum quis iungere ius est.
Lamechus hoc patre satus, Noele creato,
Talia disseruit, dum vatum more futura
215Praevidet, et sensus venturum mittit in aevum;
Hic secura dabit nobis commercia vitae,
Et durum removebit onus, pacemque reducet,
Quae factis est pulsa malis, nostroque reatu,
Tristibus et dextris, quarum sulcata labore
220Terra negat fructum, Domino maledicta loquente.
Septies hic centum vixit, septemque per annos,
Septuaginta super positis, ut summula poscit. (0352C)
Hoc generante, probis Noelus nobilis actis
Editur, innocuo daturus semina saeclo,
225Tresque creat natos, Sethum, Chamumque, Iafetumque,
Innumerum solitos mollitum tundere ferrum,
Et scintillantes promptim procudere massas.
Cap. VI.
[recensere](PL 19 0352C) (0353A)
Sexies hic vates centum iam vixerat annis,
Cum Dominus diri pertaesus crimina mundi,
230Multimodosque hominum longa sub luce reatus,
Constringit miserans prolixae in crimina vitae,
Imposuitque modum bis sexaginta per annos,
Vincere quem nullus nulla sub lege valeret. (0353B)
Haec inter sanctos lactat terrena voluptas,
235Captivosque tenet coelesti ex arce meantes:
Dum facies pulchro ridentes corpore cernunt
Femineas, placitisque nimis complexibus haerent,
Progenuere sibi torva cum mole gigantes:
Quorum criminibus Domini patientia tandem
240Cogitur offendi, longam dum concipit iram,
Atque dolet hominem dextra formante creatum
Siderea, sancto permotus pectore fatur:
Ius delere mihi mundi peccata nocentis,
Fluctibus aequoreis totamque involvere terram,
245Humanumque genus vastis mersare fluentis,
Omnigenasque simul pecudes, quae laeta per agros
Gramina detondent, celsis dum collibus errant.
Serpentes nex una premat, volucresque, ferasque,
Ut mea deletis mitescat fraudibus ira.
250Accipit ergo Dei mandata ingentia Noe,
Duplicibus cameris arcam compangere iussus,
Quae teneat volucrum mansura ad germina nidos.
Ac ne fissilibus dissultent robora rimis,
Unguine praepingui linuit bituminis arcam.
255Ipsa fuit plenas ter centum longa per ulnas,
Quinquaginta patens transversam lata per alvum.
At qua sublimi surgunt fastigia tecto,
Edita ter denis in coelum tollitur ulnis,
Assere quadrato nullis censura fluentis,
260Ad medium gestans facili cum cardine postes.
Cap. VII.
[recensere](PL 19 0353C) (0354A)
Haec perfecta Deus postquam despexit ab astris,
Talibus affatur mittendum in aequora vatem:
Scande citus, natique tui, nataeque fluentem
Fluctibus in tumidis cymbam, quia pectora vidi
265Iusta tibi, dudumque mihi tua nota voluntas
Emeruit maiora praesentibus; atque coactas
Claude simul pecudes omni de germine mites,
Septenis paribus, immundo de grege bina
Esse sines tecum, escamque his omnibus infers,
270Atque tibi suetam, ne cum per vasta fluenta
Cultio destiterit, pariter patiare molesta,
Provisis non ante cibis per glauca vehendis
Salsa famem, nam clara polo cum lumina solis
Septima prodierint, totos diffundere nimbos
275Cardine ab aethereo, cunctosque evolvere fontes
Allapsu maiore paro, quo grandior undis
Aestuet Oceanus, spumosis largius omnes
Accipiens, fusoque oblimans omnia tractu.
Namque quater denis iuncta cum nocte diebus
280Grandine perpetua nubes complebo madentes,
Ut quidquid vivit, tumidis mergatur in undis.
Haec ubi dicta, fiunt Domini mandata, volente,
Festinoque sene, longo qui nobilis aevo
Sexcentos agitans annos, se credidit undis,
285Coniunctosque simul natos, natasque recepit,
Confixus tenui quamvis foret abditus antro.
Interea totos laxarunt nubila nimbos,
Atque abyssus riguos dimisit in aequora fontes. (0354B)
Iamque quater denis stagnantur cuncta diebus,
290Non volucres levibus suspendunt corpora pennis,
Nec fera celsiiugo devitat marmora colle,
Omnia conduntur pelago, mors omnibus una est.
Nec minus interea tumidum suspensa per aequor
Arca fluens clausum munibat pendula vatem,
295Venturisque parens servabat semina seclis
Cap. VIII.
[recensere](PL 19 0354B)
Naufragio secura suo. Mox rarior aether
Nubibus in piceis coepit constringere nimbos.
Iamque relabenti decrescit in aequore pontus,
Ac postquam modico fluitabat flamine cymba,
300Emittit senior nigrantem pectora corvum,
Qui levibus pennis volucri dum flamine fertur,
Non rediit, iusti suspendens vota prophetae. (0354C)
Post hunc albentem mittit per stagna columbam,
Quae super aequoreum campum defessa volatu
305Nusquam nacta solum, vati se reddidit almo.
Cumque recurrentis fulgerent septima solis
Lumina, dimittit penna plaudente volucrem,
Quae, nemore invento, ramis praepinguis olivae
Ora referta tulit, cum iam per sidera vesper
310Surgeret, ac tremulo noctem praecurreret igni.
Inde iterum septem transcursis rite diebus,
Mittitur in pelagus ales, quae lapsa meatu
Perceleri, numquam sociae se reddidit aulae. (0355A)
Sexcentos igitur iam tum transgressus et unum
315Orbes erat vates, primo iam mense secuto,
Atque die mensis primo, cum libera tellus
Visa aperire procul montes, ac volvere fumum,
Quos super undarat ter quinas pontus in ulnas:
Decurso iam mense, dehinc cum trina secando
320Lumina restarent, toto iam libera fluctu
Terra fuit, propriumque ostendit laeta virorem.
Ergo ubi undatis consedit montibus arca,
Araracum qui nomen habent sermone vetusto,
Laxat claustra senex, nova semina terrae
325Atque Deum gaudens contra se attollere sanctum.
Cap. IX.
[recensere](PL 19 0354B)
Naufragio secura suo. Mox rarior aether
Nubibus in piceis coepit constringere nimbos.
Iamque relabenti decrescit in aequore pontus,
Ac postquam modico fluitabat flamine cymba,
300Emittit senior nigrantem pectora corvum,
Qui levibus pennis volucri dum flamine fertur,
Non rediit, iusti suspendens vota prophetae. (0354C)
Post hunc albentem mittit per stagna columbam,
Quae super aequoreum campum defessa volatu
305Nusquam nacta solum, vati se reddidit almo.
Cumque recurrentis fulgerent septima solis
Lumina, dimittit penna plaudente volucrem,
Quae, nemore invento, ramis praepinguis olivae
Ora referta tulit, cum iam per sidera vesper
310Surgeret, ac tremulo noctem praecurreret igni.
Inde iterum septem transcursis rite diebus,
Mittitur in pelagus ales, quae lapsa meatu
Perceleri, numquam sociae se reddidit aulae. (0355A)
Sexcentos igitur iam tum transgressus et unum
315Orbes erat vates, primo iam mense secuto,
Atque die mensis primo, cum libera tellus
Visa aperire procul montes, ac volvere fumum,
Quos super undarat ter quinas pontus in ulnas:
Decurso iam mense, dehinc cum trina secando
320Lumina restarent, toto iam libera fluctu
Terra fuit, propriumque ostendit laeta virorem.
Ergo ubi undatis consedit montibus arca,
Araracum qui nomen habent sermone vetusto,
Laxat claustra senex, nova semina terrae
325Atque Deum gaudens contra se attollere sanctum.
Cap. X.
[recensere](PL 19 0355A)
Heroum de more foret quos ardua cervix,
Immensumque caput sublimes tollet in auras.
Hic Babylon collocat, Orichamque, et Archata Acalla,
Sinnacheros inter saltus Assura deinde
330Condit, et eximiam tectis Niniveva locavit.
Et Robotham, Calchamque, dehinc Dasemata, quarum
Distinguit saltus, medioque in limite surgit.
Cap. XI.
[recensere](PL 19 0355B)
Dumque alacres certant, et nomina moenibus indunt,
In campum veniunt, Sennarum nomine dictum,
335Molitique cavas ad sidera tollere turres,
Non calcem faciunt, qua saxa inserta ligantur,
Sed lateres tosta lutei fornace coquuntur,
Ut prius immensis fulgerent moenia tectis,
Quam novas discretas faceret migratio gentes.
340Bitumen pro calce fuit, quod vellere molli
Ducitur, et lento constringit corpore cautes.
Namque penes cunctos sermones consona lingua
Per similes fatus, et civica verba locuta est.
Denique descendit Dominus, et moenia vidit,
345Praecipiens varias raptim prorumpere voces,
Diversosque sonos, quis gentes quaeque loquuntur. (0355C)
Ilicet impletur positis cultoribus orbis,
Dividuusque locus mox est Confusio dictus.
Hos sequitur, Domino multum qui credidit, Abram,
350Quem genuit prisco de nomine Thara vocatus.
Iungitur et Lothus iuncto de sanguine frater. (0356A)
Hi cum iam validi fierent pubentibus annis,
Coniugium iunxere sibi, Lod foedere Melciae
Gaudet, et Abram odescit coniuge Sarra:
355Quae tamen ad senium duxit sine pignore vitam.
Hos Thara sollicite chaldeo de grege dimisit,
Dum Chanana placent frondosis collibus arva.
Cap. XII.
[recensere](PL 19 0356A)
Sed Deus, electi qui sensum nosceret Abrae,
Imperat, ut sedes alia regione capessat:
360Hei age, festinans patriis te dimove terris,
Cognatasque domos, et limina sueta linque.
Nam procerem immensae faciam te iam fore gentis,
Insuper his addam, ut te quicumque malignis
Vulnerat eloquiis, Domini maledictus ab ore,
365Tristia quaeque ferat; at qui sermone benigno
Commoda denarrat, poscit laetos et grandior astu.
Mutantur sedes, Sychemis castra locantur,
Quae Dominus vati longum despondit in aevum. (0356B)
Illic deproperans sacratas suscitat aras:
370Conscendensque montem, fractas qui respuit undas,
Et rubicunda tumens prospectat lumina solis;
Hic etiam positis fundatur molibus altar,
Oraturque Deus, sola cum deinde per arva
Vates agit, quae terra iacet disiuncta colonis;
375Quae dum perpetuo venis sitientibus ardet,
Incussit ieiuna famem, cui cura cohaeret.
Hoc foecunda metu Nilotica rura petuntur.
Et quia conspicuo canderet corpore Sarra,
Mandatur nullo nuptam se dicere vinclo,
380Sed fore germanam, ne fors immanibus ausis
Effrenis turbae zelum noxale marito
Gigneret, atque aemulum tristis rivalis haberet.
Hunc mirata quidem venientem turba Canopi,
Omnimodis Sarra cupido de lumine lustrat. (0356C)
385Atque ubi per proceres laudata et tradita regi est,
Dulcibus accipitur votis verbisque propheta.
Non tamen impositum voluit rex aetheris illi.
Nam multis, magnisque simul terroribus actum
Proturbat regem, noxialis qui reus ausi,
390Obiurgat procerem, germanam cur magis esse
Dixerit uxorem, falsoque illuserit astu.
Inde iubet, laetum nuptam deducere secum,
Armenta, et quidquid patriis adduxerat oris. (0357A)
Namque Deus servo, semper concordia fanti,
395Ingentes census, et maxima quaeque dicarat.
Cap. XIII.
[recensere](PL 19 0357A)
Accipit et Lodus, quaecumque advexerat illic,
Et reduces patrias tandem sistuntur ad oras,
Atque ibi dum gregibus intercursantibus errant,
Pastores pecorum sese certamine pulsant,
400Pascua quod foetas arctarent parva duorum.
Sed pater indomitas cupiens componere rixas,
Obtulit, ut frater, quae vellet, sumeret arva.
Ille libens paret, Iordanis littora poscens,
Qui fluvius dudum Nili vice, dum tumet undis,
405Amne superfuso campos perditat opimos.
Chanannaea Senex venienti iugera sorte
Accipit, et virides sistit armenta per agros. (0357B)
Sed non perpetuas licitum componere sedes.
Namque pater iussus terram lustrare tuendo,
410Flammeus e celsis quam sol utrumque recurrens
Aspicit, aut gemini despectant usque triones,
Promissam generi tanto genitore creando,
Cuius qui numerum gestit comprehendere fatus,
Stellarum citius turbas, vel dicit arenae,
415Quas pelagus dubio nonnumquam littore nudat.
Tendit et ad quercum prisco de nomine Mambram,
Perpetuoque Deo praecelsum dedicat altar.
Cap. XIV.
[recensere](PL 19 0357B) (0357C)
Nec mora, dividuos postquam concordia fratres
Fecerat optatos componere regna per agros,
420Consurgunt reges numerosa ex gente Terniqua,
Et Sodoman multo pugnaces milite vastant,
Quae ternaeque acies bino bis principe fultae
Valle tenus Salsa ferrum per nubila torquent.
Quinque fugam capiunt linquentes bella tyranni,
425Praecipitique fuga frondosis montibus abdunt,
Quod potuit superesse neci; qui nomine vero
Dicuntur Ariac, Hadachar, Godullagomurus.
Atque etiam pulchris in his gaudens Amarfalus armis.
Haec inter, quae multa fiunt discrimine belli,
430Lod etiam capitur tota cum stirpe, domoque.
Quod ubi tristifico narravit nuntius ore,
Consurgit vates, servorum de grege multo
Ter centum famulos novies bis auctius addens,
Ad bellum dux ipse ciet, ferrumque retractant. (0357D)
435Nocte super media nil iam metuentibus instat,
Victoresque fugat, multosque interficit hostes.
Quin etiam fratrem tanto discrimine demptum
Accipit, et praedam lato trahit agmine secum. (0358A)
Excipitur laeta Sodomorum laude procorum,
440Pontificisque Dei, sancto qui nobilis actu
Melchisedechus erat, panem, vinumque praesentant.
Is petit, ut captos dignetur reddere victor,
Caetera pro meritis belli sub lege laturus.
Sed contenta suo victrix moderamine virtus
445Accipit optatum toto pro munere fratrem.
Mox sopita Deus illustrans corda prophetae,
Praecipit, ut cuncta vacuet formidine pectus,
Quandoquidem invictae tutus sit tegmine dextrae.
Cap. XV.
[recensere](PL 19 0358A)
Ille alacer concessa sibi licentia fatur;
450Quid mihi pro tanta praestant tua dona loquela?
Nam coniuncta quatit fessum longaeva senectus,
Nec datur emeritum post mortem linquere natum. (0358B)
Et quia nobilibus thalamis mihi germina non sunt,
Degener haeres erit, nobis quem serva creavit.
455Confirmat vatem Dominus, dum talia fatur;
Ne time confidens, servus tibi non erit haeres.
Nam si nosse valet numero carentia quisquam
Sidera, vel totas pelagi percurrere arenas,
Is poterit prolem solus numerare putando,
460Quae praestanda tibi est, totus qua tenditur orbis,
Nasceturque tuo de semine, qui tua cernat,
Filius, atque etiam natus sit Regis aeterni:
Namque ego sum Dominus coelorum conditor, et te
Auxilio tutum Chaldaea ex gente reduxi. (0358C)
465Credidit ista senex, nec quidquam defore verbis
Metitur Domini sincero acumine cordis,
Subnixusque rogat, placidis dum supplicat orsis,
Signa Dei quae mente gerat, quae corde sequatur,
Munere pro tanto, quo natum gignat inerti
470Corpore, iam gelidis decursa ob tempora membris.
Admonitus vitulam trimi iam temporis aptat,
Coniungens alacrem torva cum fronte iuvencum,
Vervecem, caprumque dehinc, hirtamque capellam,
Columbas pariles, simili cum turture iunctas.
475Corpora mox pecudum gemina in divortia findit,
Illaesas tota dimittens carne volucres,
Omnia disponit, sacrisque altaribus aptat,
Seque local propter sensu versatus, et aure.
Ecce autem prima sub tempora noctis opacae,
480Candida sanctifici terrentur pectora vatis,
Nigrantesque ruunt confusa luce tenebrae. (0358D)
His super attonitus Domini solatia sumit,
Dum nova venturae praenoscit semina gentis,
Per varios casus duro sub rege locandae
485Aegypti, cui nomen erat Pharaonis acerbi. (0359A)
Namque quater centum Domini subiecta per annos
Serviet, ad terras rursus revocanda feraces,
Ac vice mutata, quae quondam serva tremebat,
Sceptra reget, valida gentes virtute coercens.
490At tu, cum fuerit metati terminus aevi,
Sedibus in patriis functus mandabere busto.
Nam populus infensa tibi de sede revulsus,
Huc veniet, domibus veterum donandus avorum.
Nam qua Niliacis gaudet nunc incola terris,
495Et celer Euphrates Syrorum praenatat orbes,
Genaeos populos, Genezeosque tenebunt,
Chalmoneos, Chetosque iuncta cum gente Fereza,
Et Raffana, cui manus est Iebosaco haerens,
Dilectaque sibi pellentur sede Chananni.
500Quin et Amorraeus Gergesso extrusus amico,
Semianimis possessa dabit venientibus arva. (0359B)
Quae cum sancta Deus promisisset verba prophetae,
Sole sub occiduo clarum dat fulmine signo.
Nam velut undanti ferveret flamma camino,
505Caesarum pecudum visa est delambere carnes.
Cap. XVI.
[recensere](PL 19 0358A)
Ille alacer concessa sibi licentia fatur
450Quid mihi pro tanta praestant tua dona loquela?
Nam coniuncta quatit fessum longaeva senectus,
Nec datur emeritum post mortem linquere natum. (0358B)
Et quia nobilibus thalamis mihi germina non sunt,
Degener haeres erit, nobis quem serva creavit.
455Confirmat vatem Dominus, dum talia fatur;
Ne time confidens, servus tibi non erit haeres.
Nam si nosse valet numero carentia quisquam
Sidera, vel totas pelagi percurrere arenas,
Is poterit prolem solus numerare putando,
460Quae praestanda tibi est, totus qua tenditur orbis,
Nasceturque tuo de semine, qui tua cernat,
Filius, atque etiam natus sit Regis aeterni:
Namque ego sum Dominus coelorum conditor, et te
Auxilio tutum Chaldaea ex gente reduxi. (0358C)
465Credidit ista senex, nec quidquam defore verbis
Metitur Domini sincero acumine cordis,
Subnixusque rogat, placidis dum supplicat orsis,
Signa Dei quae mente gerat, quae corde sequatur,
Munere pro tanto, quo natum gignat inerti
470Corpore, iam gelidis decursa ob tempora membris.
Admonitus vitulam trimi iam temporis aptat,
Coniungens alacrem torva cum fronte iuvencum,
Vervecem, caprumque dehinc, hirtamque capellam,
Columbas pariles, simili cum turture iunctas.
475Corpora mox pecudum gemina in divortia findit,
Illaesas tota dimittens carne volucres,
Omnia disponit, sacrisque altaribus aptat,
Seque local propter sensu versatus, et aure.
Ecce autem prima sub tempora noctis opacae,
480Candida sanctifici terrentur pectora vatis,
Nigrantesque ruunt confusa luce tenebrae. (0358D)
His super attonitus Domini solatia sumit,
Dum nova venturae praenoscit semina gentis,
Per varios casus duro sub rege locandae
485Aegypti, cui nomen erat Pharaonis acerbi. (0359A)
Namque quater centum Domini subiecta per annos
Serviet, ad terras rursus revocanda feraces,
Ac vice mutata, quae quondam serva tremebat,
Sceptra reget, valida gentes virtute coercens.
490At tu, cum fuerit metati terminus aevi,
Sedibus in patriis functus mandabere busto.
Nam populus infensa tibi de sede revulsus,
Huc veniet, domibus veterum donandus avorum.
Nam qua Niliacis gaudet nunc incola terris,
495Et celer Euphrates Syrorum praenatat orbes,
Genaeos populos, Genezeosque tenebunt,
Chalmoneos, Chetosque iuncta cum gente Fereza,
Et Raffana, cui manus est Iebosaco haerens,
Dilectaque sibi pellentur sede Chananni.
500Quin et Amorraeus Gergesso extrusus amico,
Semianimis possessa dabit venientibus arva. (0359B)
Quae cum sancta Deus promisisset verba prophetae,
Sole sub occiduo clarum dat fulmine signo.
Nam velut undanti ferveret flamma camino,
505Caesarum pecudum visa est delambere carnes.
Cap. XVII.
[recensere](PL 19 0359C)
Iamque novem denos, novemque exegerat annos
Abramus vates, cum se iam iamque parentem
Agnoscit nati magno de munere dandi,
525Testamenta Dei cui sunt concordia summi,
Gentibus innumeris genitor, ductorque futurus,
Percipiens placidas per grandia tempora sedes. (0359D)
Quin etiam solido de nomine grandior exit
Dum decus adiectum vocalis littera ducit,
530Et Sara quae fuerat, mandatur Sarra vocari.
Quin etiam patria Smaelus pro prece dives,
Bis senos princeps populos generatque regitque. (0360A)
Post haec gesta senex, cum sol octavus adesset,
Maribus exhibitis adimit praeputia ferro,
535Adiungens pariter quoscumque ex plebe seorsa.
Inde etiam tempus promissi muneris instat.
Solvitur in tremulos vultu crispante cachinnos,
Dum tacitus secum promissa ingentia volvit,
Posse Deum credens, quidquid non exstitit unquam,
540Condere, et infractos robur generare per artus.
Cap. XVIII.
[recensere](PL 19 0360A) (0360B)
Scandebat medium iam sol flagrantior axem,
Magnificusque senex frigus captabat in umbras,
Cum subito iuvenes pariter tres affore cernit,
Sedulus in cunctos, unum plus ambit, et orat,
545Ne puerum celeri linquat, dum praeterit, actu,
Pacificusque suae dignetur tegmina quercus,
Atque pedes geminos frigenti ut perluat unda,
Ac positos panes mensae dignetur amicae.
Annuitur, iussaque citus veneranda facessit.
550Ipse etiam properans sese dat Sarra videri.
Mensurasque libans ternas ex polline profert,
Quas dederat tosto cinerum torrere vapore.
Tum vitulus tumida procurvans cornua fronte
Deligitur, nullo fuscatus tergora naevo,
535Et modo constricti ponuntur fercula lactis.
Dumque Deum trina positum sub imagine pascit,
Dulcia sanctificis delibat gaudia dictis,
Quid rerum nunc Sarra gerit; namque abdita tectis
Tunc erat, et coeptas iterat lux vera loquelas. (0360C)
560Euge memor vatis pleno non serius anno
Mater erit, cum laeta procul sub talia risit
Femina, et annoso desperat corpore partum.
Quaeritur haec, interfuerit quae causa cachinni,
Illa negat facili concussa in sese fore risum,
565Dum timet, et tacito volvit sub pectore culpam.
Consurgunt iuvenes parili fulgore decentes,
Et Sodomam toto subiectam lumine visunt.
Tum Dominus vati nil promptum non fore passus,
Eloquitur, quae causa graves se ducat ad urbes:
570Clamore immodico Sodomae, iunctaeque Gomorrhae
Excitus veni, verumque invisere curo.
Ut quod turba nocens, quod vox horrenda laborat,
Oppida bina simul coelesti ex fulmine flagrent. (0360D)
Hic trepidus vates famulo sermone poposcit,
575Noxia qui numerus sanctorum moenia servet? (0361A)
Quinquies ex denis capiens primordia summae,
Ab his quinque viris cognoscit tegmine forti
Oppressum vitiis populum vitare ruinam.
Cap. XIX.
[recensere](PL 19 0361A)
Ilicet ad Sodomam veniunt duo, Natus, et Alter,
580Hespero submitti cum iam prorumperet igni.
Illic pro foribus Lodus de more sedebat.
Cumque viros simili lustrasset corpore claros,
Pronus adoratos consueta ad limina duxit,
Optantes media potius habitare platea,
585Azym quos tenui de polline candida pascit;
Sopitaque dehinc componunt membra cubili.
Ecce furens tota procurrit turba Gomorrhae,
Seditione truci circumdans atria Loti,
Atque viros poscens tumido dilitigat ore. (0361B)
590Ille memor pacis tentat mollire frementes,
Atque etiam natas cupide dementibus offert,
Ut licito potius luxu perversa voluptas
Aestuet, a simili disiungens turpia sexu.
Sed nil dicta movent, franguntur limina ferro,
595Ac dum se glomerant, dum fortia claustra revellunt,
Lumina septa sibi piceis gemuere tenebris.
His actis, auferre procul sua pignora iussus,
Invitat generos sensu torpente negantes.
Quod tamen assiduo potuit mens blanda rogare,
600Eduxit natas chara genitrice sequentes,
Ac dum progreditur, dum scandit culmina collis
Oppositi, secumque putat, quid deinde sequatur,
Femina post tergum positas dum respicit arces,
Diriguit, speciemque salis pro corpore sumpsit.
605Ille subit celsae securus tecta Segorrae. (0361C)
Mox fragor horrisono de sidere fulmina torquens,
Sulphureaeque ruunt olido cum turbine flammae,
Quae pariter muros, atque ardua culmina lambunt.
Omnibus in cinerem celeri cum labe revulsis,
610Cernebat rutilo surgente vertice flammas
Eminus Abramus, memori cum pectore tractans,
In verbis Domini numquam se adiungere mendum.
Nec minus et Lodus tuta compostus in aula,
Solamen tenero natis praestabat amore,
615Quae sine coniugibus nequibant edere prolem. (0361D)
Hae, cum perspicerent sublatum germinis usum,
Maternumque decus, solo genitore relicto,
Componunt epulas, ac promunt vina parenti,
Nescius ut vetitum natarum nosceret usum.
620Nec mora, femineis concrescit sarcina fibris,
Et parili ambarum vitalia semine turgent. (0362A)
Prima creat puerum patrio sermone Moabum,
Altera disparibus Ammanum nuncupat orsis.
Hic pater Ammonum, genitor Moabitibus ille est.
Cap. XX.
[recensere](PL 19 0362A)
625Interea excedit positis de sedibus Abram,
Et Gererum ad terras socia cum coniuge transit.
Hic Abimelechus cupiens consortia Sarrae,
Principis arbitrio, germanam nam fore vates
Dixerat eximius, fraudem ne forma pararet.
630Coniugis innocuo, rivales dum cavet iras,
Nec tamen valuit, validis terroribus actus,
Qui mentem afficiunt, quoties perversa libido est:
Nam Deus immisso torsit lictore tyrannum,
Prosequitur trepidus vatem vix mente reversa. (0362B)
635Cur Sarra sit dicta soror, ceu nulla marito
Vincla ligent nuptam, cum sit coniuncta prophetae.
Ille docet causas, seseque a crimine purgat,
Mentitus nihilum, fratris nam germine creta
Sarra fuit, iuncta diducens linea sanguem.
640Haec ubi constiterant, rector dat mille talenta,
Et famulos, his molle pecus, armentaque iungit.
Iugera quin etiam latos diffusa per agros,
Dummodo promeritum lenirent dona reatum.
Namque domus regis admissa piacula pendens,
645Qui cum terrifico rupisset somnia visu,
Agmine morborum pariter grassante per omnes,
Germina femineis dudum decusserat alvis. (0362C)
Verum ubi pacificus vates pro rege poposcit
Procubus ante Deum, promptim se laeta per omnes
650Reddidit ubertas, alvosque implevit opimas.
Cap. XXI.
[recensere](PL 19 0362C)
Ipse etiam insuetis postrema in tempora votis
Fit pater, et laeti reputans solatia risus,
Nuncupat Isaacum, mandata et numinis alti
Efficit, octavo decerpens lumine tegmen
655E veretro, stabilesque videns iam promere gressus.
Coniunctus inter propria de stirpe propinquos
Vescitur, et mensis genitor gratatur opimis.
Nam desperatis maior fit gratia votis.
Iamque puer puero iunctus dum ludit alumno,
660Compulit ignito matrem turgescere felle. (0362D)
Et tamen invitus senior dum maxima iussa
Observat Domini, pariter detrusit utrumque.
At mulier postquam domini de sede remota est,
Avia dimoto lustrat secreta regressu. (0363A)
665Iamque panes cunctos, vinumque insumpserat omne,
Exanimem lasso suspirans pectore natum,
Devenit ad puteum, cui tum Miratio nomen
Indiderat, moesto quae inflevit devia quaestu:
Cum Deus afflictae lacrymis trans aethera motus
670Confirmat trepidam, natoque ingentia dicit
Regna parata suo, cuius tum clade gemescat.
Ilicet irriguo scatebras de gurgite libans
Erigitur, natoque simul gaudente laetatur.
Procedunt pia iussa Dei, iam parvulus arcum
675Tendere, et aligeras coepit torquere sagittas.
Interea vates, ne quid clam forte pararet
Ductor Abimelus, connectit foedera pacis. (0363B)
Ut quia de puteis fuerant certamina mota,
Reddita securam firmarent otia vitam.
680Iuratur, placitaeque manent concordia pacis.
Inde senex curvo terram dum [vomere] sulcat,
Ingentem laetis complevit messibus aulam,
Sublimemque Deum supplex per vota precatus,
Philistinorum placidus consedit in arvis.
Cap. XXII.
[recensere](PL 19 0363B)
685In quibus aetherei tentatur nominis orsis,
Unicus ut natus gladio decumbat ad aram. (0363C)
Nec mora, cum tumidi conscendit conscendit culmina collis,
Cornipedem ducens famulis, natoque vadentem,
Tertia iamque dies, cum sol candentior axe
690Fulgeret medio, totas dum contrahit umbras,
Dimittit pueros senior, natumque capescit,
Ut sarmenta gerens, flammarum pabula, collo,
Scanderet oppositi pariter fastigia collis.
Iamque adeo flammis surgentibus altar ad ipsum
695Sistitur, evinctus manibus post terga retortis.
Dumque pater natum properat diffindere cultro,
Eminus albentem prospectat sedulus agnum,
Qui melius fuso compleret sacra cruore.
Cap. XXIII.
[recensere](PL 19 0363C)
Hic actis vetulo decedit corpore Sarra.
700Cumque locum busto praestarent pignora Cetis,
Dissensit vates, pretio taxare paratus.
Quadringenta dedit sestertia dives Ephremo,
Dum sociam duplici gaudet mandare sepulcro.
Nomen Mambra loco veterum narraverat aetas.
Cap. XXIV.
[recensere](PL 19 0363C) (0363D)
705Ilicet e famulis quemdam, quem vita, fidesque
Fecerat insignem, conceptis dicere verbis,
Et iurare iubet, dextram dum subdit amicam,
Connectitque femur, nullam de gente Chananna
Iungendam nato, quoniam de stirpe parentum
710Sit ducenda magis; quae si fortasse resistat,
Mittendum coelo, facilem qui molliat iram.
Ille alacris tumidis imponit dona camelis,
Assyriamque petit, iam cernens tecta Nachorrae.
Dumque silens secum Domini mandata revolvit,
715Conspicit eximiam venientem fonte Rebeccam,
Quae non tarda viro frigentes porrigit undas,
Invitatque domum. Cuius sit filia, fatur.
Iungitur hospitio iuvenis, mox munera promit.
Omnibus explicitis, vadit nuptura marito.
720Iamque iter emensos prospectat cominus Isac,
Quem Rebecca videns, dorso reflexit ab alto,
Obstipumque caput tenui velamine condit. (0364B)
Iunguntur taciti, Dominoque auctore laetantur.
Cap. XXV.
[recensere](PL 19 0364B)
Sed postquam senior centum transcenderat annos,
725Septies et denos, largitus munera cunctis,
Decessit, gemini donatus sede sepulcri.
Interea patrias indeptus filius aedes,
Ad puteum degit, fuerat cui Visio nomen.
Iamque quater denos illic transegerat annos,
730Coniuge cum dicta patriam ditaverat aulam:
Quae cum praecipuo canderet sidere pomae,
Infoecunda diu nescivit gaudia matris.
Sed cum sanctifico Dominum deposceret ore,
Haeredem ut iustum coniux gravidata crearet,
735Auditur; geminis turgescit foeta Rebecca. (0364C)
Quae mirata diu crescentis pondera ventris,
Consulit aetherei supplex responsa Tonantis,
Agnoscitque suo populos in pectore binos
Disparibus meritis ad lumina surgere vitae.
740Nam qui prima tenet meritae primordia lucis,
Subditus imperiis agitur servire minoris.
Ergo ubi iam facili gignuntur pignora partu,
Corpore puniceo senior se promit ad auras,
Nigrantes toto consertas corpore setas,
745Quem pater Esau placito de nomine dixit.
Post fraterna tenens manibus calcaria pressis,
Nascitur insigni praedives mente Iacobus.
Lustrabat senior vacuos venatibus agros,
Buccina raucisono dum complet saxa tremore.
750Ast alius blandi conservans pectoris acta,
Gaudebat patriis illaesus vivere terris. (0364D)
Maiorem genitor tenero palpabat amore. (0365A)
Ast alium toto mulcebat pectore mater.
Qui cum nihil iam lentem solvisset in unda,
755Compositos fratrem nidentem sumere pastus
Perpulit, ut primos sibimet deferret honores.
Cap. XXVI.
[recensere](PL 19 0365A)
Haec inter malesuada fames, et prima malorum
Compulit a patriis vatem discedere terris,
Philistina petit rura, mox Gargara transit,
760Abimelecha suo quae tum sub iure tenebat.
Incedens claro Dominum cum lumine vidit,
Urgentem dictis, adeat ne regna Canopi,
Sed teneat solum, Dominus quod praestitit, arvum. (0365B)
Nam licet ignotos inter videare morari,
765Attamen immensum genitor mansurus in orbem
Semine multiplici gaudebis crescere gentes,
Testamenta mei sument quae maxima verbi.
Ilicet in Geraris socia cum coniuge degens,
Germanam potius paterne edisserit acta,
770Ne commota levi cupidine turba Filisti,
Coniugium votis correptis tolleret armis.
At rex, dum patula lustrat secreta fenestra,
Ludentem nivea cernit cum coniuge vatem,
Connubiumque videns, cunctos sub lege coercet,
775Ne sociam quisquam tentet raptare prophetae.
Iamque famem dudum patriis qui fugerat oris,
Horrea mollitae dum spargit credita terrae,
Centenos laeto carpsit de caespite fructus.
Nec minus interea placido ditescit in actu
780Multimodas inter pecudes, terramque feracem. (0365C)
Continuo infelix torquet dum pectora livor,
Irriguos turbat puteos, atque aggere complet,
Ut procul abscedens possessor linqueret agros.
Evitans igitur tumidae discrimina rixae,
785Discessit, mansitque diu convalle Gerarae,
Et cum sollicito puteus dimitteret actu,
Invenit gelidas scatebroso e fomite lymphas.
Exceptusque dolo pastorum deserit iras,
Inausosque locos Litis de nomine signat.
790Promovet inde gradum, rursusque egesta profundo
Terra cavo gelidos in luce protulit amnes.
Et quia mordaci fuerat certamine trusus,
Compellat meritis liventia pectora dictis.
Ac postquam tetricas fregit pax aurea lites,
795Nomen Abundantis studuit transcribere terrae. (0365D)
Dumque sagax mutat celeri nova gramina passu,
Devenit ad colles, quibus est Iuratio nomen. (0366A)
Illic perspicuo Dominum cum lumine cernit,
Tempore quo medio evolvunt sidera cursus,
800Admonitus tristes e pectore trudere motus,
Invincto tutante Deo per bella, per hostes.
Exitus gelidos post somnum colligit artus,
Et venerans structa Dominum mox supplicat ara.
Interea reges veniunt Abimelus, et Ozas,
805Ficolo comitante simul, ferrumque gerente,
Ut quia pacifico vellet se adiungere vati,
Necteret insertis concordia foedera dextris.
Excipitur placido, mensaque expletus eadem,
Optatam revehit posito discrimine pacem.
Cap. XXVII.
[recensere](PL 19 0366A)
810Haec inter medios surgit discordia fratres. (0366B)
Namque pater longo iamdudum grandior aevo,
Amissum cum sole diem, oculosque sepultos
Mente ferens placida, mortemque instare recordans,
Maiorem natum, pietas quem sola videbat,
815Impellit, sumat pharetram, celeresque sagittas,
Exhibeatque sibi carnes de more ferinas,
Sumpturus patriae confestim munera linguae.
Id Rebecca videns, charum dat scire Iacobum,
Compellens, geminos ut promptim deferat haedos,
820Ac pro fratre vago studeat mactare parenti.
Et ne forte dolos nudaret corpore leni,
Pellibus obtegit, hirsutum quae fore praestent,
Fraternaque toga praevelans pectus, et artus,
Obtulit indeptas veluti venatibus escas.
825Nec tamen occuluit penitus praenuncia corda.
Namque senis iuvenem totum dum dextera lustrat,
Noscit et Esaum setis, sed voce Iacobum. (0366C)
Ac postquam compressa fames, dimotaque mensa est,
Admonet, ut propius sese sistatque, locetque.
830Ille ubi demisso successit vertice dextrae,
Candida sanctiloqui percepit dicta parentis,
Oscula dum pressis delibat dulcia labris.
Nam post optata longae commercia vitae,
Anterior frater minimo servire iubetur.
835Interea Esaus, longis discursibus actus,
Viscera iam saturo portabat capta parenti.
Et licet officio multum placuisset, et actu,
Intercepta tamen non quivit sumere dona. (0366D)
Inde ira, et lacrymae, et fraus quaesita nocendi:
840Quam Rebecca videns fraterno in pectore prodit,
Iacobumque monet cognatas visere Carras,
Labanumque suae germanum quaerere matris,
Donec longa dies conceptas mitteret iras.
Cap. XXVIII.
[recensere]Jungitur et matris monitis sententia vatis, (p. 0367D)
845Dum tranquilla docens, natum communiter orant:
Ne pete connubium, juvenis, de gente Chananna,
Sed memor eloquiis chari genitoris adhaere.
Est locus Assyriis, gemino qui mergitur amne,
Hic pater est matris, nobis Batuelus amicus.
850Labanusque gener, totis qui praedia campis
Laeta tenet, natasque fovet pubentibus annis.
Illa tibi conjux, moneo, de stirpe petatur,
Quae genus egregium nostro de sanguine ducit.
At juvenis monitis gaudens servire paternis,
855Egreditur linquens patriam, multoque labore
Defessus, dulci declinat lumina somno.
Et dum praegelido consternit saxa cubili,
Praeduram fesso supponit vertice cautem,
Ac dum securo refoventur membra sopore, (p. 0367B)
860Aspicit intrepidus toto de lumine mentis
Haerentem scalam pure trans nubila coelo,
E gradibus cujus sublimis turba ruebat.
Ast alia e terris superas scandebat ad arces.
Ac dum praecipiti volvuntur corpora casu,
865Omnipotens prona spectabat fronte ruentes,
Haec super adjungens: Ego sum rex magnus Olympi,
Jampridem Dominusque tuus, Dominusque parentis:
Pelle metus, praestes, tellus, cui membra dedisti,
Certa tibi sedes, et cunctis te duce natis,
870Tu nunc perge memor, coeptumque aut desere munus.
Me duce, dimissas iterum remeabis ad urbes.
Illi somnum ingens rumpit pavor, ossaque tota
Concutit humenti perfundens membra fluore. (p. 0367C)
Et super haec memorat: Domus est hic magna Tonantis,
875Portaque, quae gemino reserat de cardine coelum.
Mox lapidem, capiti fuerat qui subditus, unguit,
Atque Domum Domini compellans, indice saxo
Pro mittit, decimos daturum se fore fructus.
Cap. XXIX.
[recensere](PL 19 0367C)
Iamque iter incoeptum celerans, quo semita duxit,
880Pervenit ad puteum, qui vasta in devia solus
Molle pecus riguis semper palpaverat undis.
Hi e gregibus trinis pastores sole calenti
Libabant tenues latices, aestumque levabant,
Hisque salutatis, disquirit singula vatis,
885Incolumesque videt cunctos, quos mente quaerebat. (0367D)
Haec inter nivea gradiens Rachela figura,
Urgebat patrias ad pocula nota bidentes.
Quam promptim iuvenis fraterno e lumine visam
Castos in amplexus cognata ad pectora iungit,
890Desolvens lapidem, putei qui texerat ora,
Seque simul iuncto germanum sanguine pandit.
Quem procul intuitus sensu gaudente Labanus,
Advolat, et sueta iuvenem componit in aula. (0368A)
Nec patitur, gratis vatem servire propinquum,
895Proque labore viri natam despondet amanti.
Ergo ubi iam mercem septenis traxerat annis,
Desponsam thalami deposcit foedere iungi,
Nec mora, mentito donatur munere Lia,
Luminibus gravidis, primo sed prosata partu.
900Sed fraudis commenta dolens concepta Iacobus,
Verba canit soceris, frustratus virgine pacta.
Rursus in alterius pretium mercede seorsa
Perpetitur longae Iacobus munia vitae,
Percipiens meritam pulsa iam fraude Rachelem.
905Sed Deus aetheriae regnator maximus aulae,
Pignore multiplici dempsit dispendia formae.
Rubenum nam Lia creat, tum deinde Simonem,
Tertius egregio Levitis pectore natus.
Possidet hic Domini sacrata altaria nostri. (0368B)
910Nunc sequitur Iuda, tribui mox inditus auctor.
Cap. XXX.
[recensere](PL 19 0368B)
Ast alios partus, utero quos Balla creavit,
Scire licet, claros nunc ius est dicere natos.
Post hos Issacharus paritur iam germine quinto.
Sexta subit proles, nomen Zabulonis adepta,
915Nascitur et virgo germanis congrua Dina.
Tandem sera Deus largitur dona Rachelae.
Aethereas tenerum Iosephum gignit ad auras. (0368C)
Ergo ubi iam proles utraque ex coniuge parta est,
Discessum a soceris, et quae quaesiverat, orat:
920Qui cum pro meritis mercedem solvere vellent,
Deponunt animos, genero poscente, rogati:
Qui nihil externum cupiens, ditescere sese
Muneribus Domini solis testatus, abivit,
Coniuge percepta tantum contentus utraque.
925Enitens, ut longa sibi momenta pararet,
Decernit virgas rupto de corpore matrum.
Mystea prima fuit, storaci mox altera dempta est.
Tertia vulsa nuci, quo sensim lana colores
Dividuos raperet virgarum perlita succo.
930Nam per stagna pecus properans mersare balantum,
Signavit vario tinctum discrimine succi,
Invidiam propter variam, quia dixerat eius
Esse socer mercem, multis quam tempserat annis.
Hic cum divitiis alitos praestaret inemptis,
935Invidiam laevo movit livore dolentum.
Cap. XXXI.
[recensere](PL 19 0368C) (0368D)
Dumque socer dirus lanarum vellera tondit,
Libertas permissa viro, qua commoda ferret
Omnia, et incoctos tosta fornace penates,
Quos Syrus in patriis credebat numina Carris.
940Haec tamen involucris cohibebat cauta Rachela,
Ne pater inventa puniret crimina noxae.
Digressus victo conscendit flumine collem,
Quem Galatum indigenae patrio sermone loquuntur.
Tertia iamque die soceri pervenit ad aures
945Discessus generi pariter, pariterque natarum. (0369A)
Ilicet auxilium fraterno ex agmine poscit,
Quaesitumque diu sexto iam lumine Nangus,
Ne noceat, sancto Domini terrore vetatur,
Mitificusque sua is, quae credit numina, poscit,
950Et cunctis quaesita locis non cognita moeret.
Postquam depositis rediit pax certa querelis,
Congeries struitur saxis crescentibus alta,
Ut locus exstructo maneat munimine testis,
Ac positus limes limen discerneret agris.
Cap. XXXII.
[recensere](PL 19 0369A)
955Ecce viae medio vates vidit ardua castra,
Quae Deus astrigero ductat moderamine rector,
Indidit et nomen testatus: Haec Deus implet. (0369B)
Interea electos iuvenes praecurrere iussit,
Muneribusque graves, germanum quae iubet ut is
960Ut reditum placidus tribuat; pacemque petenti
Annuit ille libens; sociis, atque agmine multo
Stipatus, fratrem contra nil turbidus exit,
Cumque quater centum terretur turba virorum,
Plus species, quam tela nocent famulantibus armis.
965Discretis igitur gregibus, haec prima locavit,
Quae donata sibi dignetur sumere frater,
Atque simul flexa Dominum cervice poposcit:
O Deus, immensi spes, et substantia regni,
Qui Deus es semper genitoris solus, avique,
970Cuius ab exsilio faciunt me iussa reverti,
Grandia ditato largitus commoda servo,
Iussisti lenta fluvium transmittere virga,
Iordanemque tuum illico transmittere gressu. (0369C)
Et nunc dividuis cernis me degere castris,
975Ut varios casus gemino munimine casus.
Eripe me his, invicte, malis, et spicula fratris
Infracto placidus quam primum decute ferro,
Ne rapidus duro feriat mea pectora telo.
Ergo ubi composuit socios, somnosque petivit,
980Luctantem superare Deum sub nocte laborat.
Femine nam presso, stupuit pars corporis illa.
Cumque diu vellet membrorum solvere nexus,
Is, qui pulsarat valido certamine vatem,
Praestita dimissum Dominus post dona remisit. (0370A)
985Nomine mutato, Iacobus desinit esse,
Ac Dominum Cernens cunctorum dicitur ore;
Ausus quinetiam Domini condiscere nomen,
Non potuit, soli quod ius est nosce Tonanti.
Ipse locum Domini compellat nomine visi,
990Contigerat cuius sublimes cernere vultus.
Atque ubi se Dominus pulsa iam nocte removit,
Egreditur longa sustentans cuspide gressus.
Hinc Iudaea memor devitat mandere nervum,
Qui femur astrictum rigido munimine fulsit.
Cap. XXXIII.
[recensere](PL 19 0370A)
995Iamque videns fratrem vallatum cum grege turma,
Procurvus prona Dominum cervice salutat.
Congressi multo coniungunt pectora fletu.
Et iam iamque magis vario sermone requirit,
Qui veniant comitante manu, quae turba sequatur. (0370B)
1000Ille docet, nuptae quo sint genitore creatae,
Diversique greges qua sint mercede parati,
Confestimque nurus curvo cum poplite fusae
Admorunt teneros cognata ad basia natos.
At senior prolata pie dum munera vitat,
1005Mitificus mulcet concordis pignora vatis,
Atque libens fratre pariter comitante recurrit,
Ut vice sermonum sensim sua gesta referrent.
Sed quia lentigrado serpebant agmine foetae,
Subsedit vates, gregibus, famulisque regendis,
1010Parvaque frondoso posuit mapalia tecto,
Nomine quae fixo placuit vocitare Tabernas.
Devenit ad Sicimas, quae sunt regione Chananna,
Mercatus pretio confinis praedia terrae,
Atque Deum structis properans altaribus orat.
Cap. XXXIV.
[recensere](PL 19 0370B) (0370C)
1015Illic improbius Dinam Correus amatam
Polluit, et tenerae praecerpsit virginis usum,
Coniungique volens soceris, praepudia dempsit,
Grandia dona ferens rapta pro coniuge vati,
Oppressus tota pariter cum pube necatur.
1020Natorum ferro doluit haec gesta Iacobus,
Infractum foedus socia cum gente locutus.
Cap. XXXV.
[recensere](PL 19 0370C)
Ilicet Omnipotens monuit discedere vatem,
Ac domum fidam Betheli in sede locare,
Festinat, paretque Deo, natosque precatur,
1025Ut delubra Deum rigido firmata metallo
Comminuant, niveoque togas sub tegmine sumant. (0371A)
Ipse deos nullos Terebinthi abscondit in antro,
Ingentemque videt Dominum depromere sueta
Verba sibi, vatemque fore se numinis alti
1030Ditibus in terris, Dominus quas voverat Abrae.
Ipse loco nomen posuit, saxumque sacravit
Quod venerans liquido totum perfundit olivo,
Erexitque domum turris sub tecta Caderae.
Haec inter Rachela gravi confecta dolore,
1035Funere facta parens Beniaminum fudit ab alvo.
Namque praeter notos iustis de matribus ortus,
Tertia luce dehinc, maius qua vulnera fervent,
Pignora supposita valis genitrice creavit.
Agnovitque libens socio de germine Ballae
1040Conspicuum Danem, quem Nephtalimus adurget.
Ast alios mox Zelfa creat, Gradumque, Aserumque. (0371B)
Obtinet hoc etiam meritis, quod defore norat,
Ut patrios vultus tanta cum prole videret;
Ut qui iam vetula fuerat genitrice creatus,
1045Bis seno insignis posset gaudere nepote.
Ergo ubi iam tandem bis nonaginta per annos
Vita fuit proceris, et longum ducta per aevum,
Solvitur, et lasso de corpore candidus exit,
Visurus sanctas, quas dat prudentia, sedes,
1050In quibus astrigero recubans per saecula pulchro,
Invitat niveos secura ad gaudia iustos.
Cap. XXXVI.
[recensere](PL 19 0371B)
Iamque iuvat fratres metatas didere sedes. (0371C)
Nam quia non poterant angusto in limite terrae
Crescentes gregibus multos cohibere colonos,
1055Anterior Syrum montem post arva Chananna
Accipit, et laeta praedives pascua sumit.
Chanannaea sequens non linquit regna Iacobus,
Ut patrio semper gauderet mens pia ritu.
Cap. XXXVII.
[recensere](PL 19 0371C) Illic conspicuos Iosephus suscipit actus,
1060Effulgens inter tanto discrimine fratres,
Quanto luna nitet parva inter sidera coeli.
Qui cum iam septem, decemque attingeret annos,
Servabat patrias gerboso in gramine foetas,
Omnibus incedens natu minor, quos generosis
1065Progenuit thalamis genitor, vel pellice serva.
Et quia conspicuus germana in classe virebat,
Fraternos sensus livoris frigore movit. (0372A)
Hunc pater ex tota complectens stirpe natorum
Mulcebat tenerum valida inter corpora fratrum,
1070Quoque magis cunctos inter conspectior esset,
Velabat vario restis circumflua fuco.
Is cum iam teneris Domino inserviret ab annis,
Forte videt placido sopitus lumina somno,
Fratribus admixtum sese vincire maniplos,
1075Dum medias inter distringunt farra novales,
Atque suum recto sublimem surgere cono,
Quem iuxta prona fratrum cervice ruebant.
Postquam iuvenis placido sermone retexit,
Commovit trepido pavitantia corda tumultum
1080Murmure terrifico regem dominumque loquentum,
Prodebant sceleri secretum defore solum.
Quoque magis gemina trisles dirumperet ira,
Somnia doctiloquo pandit perspecta parenti,
Omnibus admotis, quos linea sanguinis arctat. (0372B)
1085Namque videbatur roseum sibi cernere solem,
Coniunctamque simul tremulo cum lumine lunam,
Hisque decem stellas, unaque assurgere iunctas,
Et sibi ceu domino procurva inflectere colla.
Haec postquam obliquo genitor cognoverat ore,
1090Fassus adorandum trepidis mox fratribus esse,
Ilicet excedunt iuvenes, gregibusque paternis
Disquirunt laetas per florea gramina valles;
Ad quos missus abit, dumisque silentibus errat,
Edoctus, quodam Iuvenum monstrante, recessus,
1095Gramine mutato fratrum quos legerat agmen;
Quem procul ut varia licuit praenoscere veste,
Consilium infaustum linguis discordibus aptant. (0372C)
Omnibus invisum constat sententia fratrem
Perdere, et exstinctum morsu narrare ferarum,
1100Dum rapidi secum ventoso murmure mussant;
Somnia, cernamus, poterunt si pellere lethum.
Respuit hoc placidis Rubenus mitior orsis,
Frendentesque monet praedurum condere ferrum,
Stagnanti memorans melius mersare palude.
1105Ilicet exuitur, nudusque involvitur ulva.
Haec inter Syricus merces mutare Sabaeas
Ismaelida gravi trudebat mole camelos,
Dum properat Arabum messes deferre Canopo.
Ergo urbi germani spes est afflicta minoris,
1110Iudas ait, melius Iosephum vendere nummis.
Celatur genitor, vestemque in sanguine tinctam
Perspiciens, nulla mentitur fraude necatum. (0373A)
Discindit manibus vestem Rubenus aduncis;
Nigrantesque sibi cilicum circumdat amictum
1115Afflictus luctu genitor, perquirit amissum.
Quem dudum acceptum semivir Pharaonis habebat,
Auratas solitus mensas onerare tyranni
Lancibus, et strepitu magnae gaudere culinae.
Cap. XXXVIII.
[recensere](PL 19 0373A)
Haec inter Thamara parit, dum gaudia culpae
1120Laeta placent, geminoque impletur pignore venter,
Quorum prima puer meruit qui lumina vitae,
Exeruit, praemisitque manum, quam femina solers
Punicea de veste ligat, mox conditur alvo,
Et vice mutata confestim nascitur alter,
1125Anteriora tenens, fuerat qui sorte secundus.
Hic quoniam fuerat discretus limite quondam,
Zarae nomen habet, alium dixere Pharetem.
Cap. XXXIX.
[recensere](PL 19 0373B)
Servabat Domini custodia fida Iosephum,
Non passus durae subiectum vivere legi.
1130Anterius nam dictus herus dat cuncta ministro,
Nec spe cassa quidem; Dominus nam mitis ab alto
Omnia, quae iuvenis servabat, largius auxit.
Nec tamen obtinuit Petafretam mitis amore.
Nam quia conspicuo fulgerent lumina vultu,
1135Exorat coitum domina male saucia servi.
Sed vitat iam foeda puer, seseque recusat
Sacratum culpa immodica pressare cubile.
Femina sed vetitis nequidquam perdita flammis
Explorat molles aditus, et tempora captat. (0373C)
1140Forte domum vacuam, solumque ut repperit, instat,
Consertumque manu cogit decumbere secum.
Exsilit ille alacer, vestemque a corpore demit,
Atque inter dominae geminas dilabitur ulnas.
Femina proclamat, viresque a crimine sumit,
1145Vociferans, praedulce decus temerasse pudoris
Fidentem forma iuvenem, dum lubricus aevo
Fervet, et herilem molitur scandere lectum.
Quin etiam tristi compellat voce maritum,
Innocuumque reum placitae vult subdere poenae.
1150Quae ceu vera putans, Iosephum carcere claudit,
In quo iam regis cohibebat poena ministros.
Carceris hunc custos blando mox pectore mulcet,
Innocuumque videns, commissa ergastula legat.
Cap. XL.
[recensere](PL 19 0373C) (0373D)
Illic forte duo, celsa quos torvus in aula
1155Condiderat nigro permotus velle tyrannus,
Inclusi poenam trepido sub corde pavebant,
Ac dum sollicitis furantur lumina curis,
Somnia venturis viderunt nuncia rebus.
Hos cum perspicuo lustrasset lumine moestos,
1160Perquirit causas, cogitque occulta fateri. (0374A)
Continuo qui vina dabat consueta tyranno,
Eloquitur, quae visa forent sub nocte sopora:
Cernebam viridi frondentem palmite vitem,
Dum serpit, nexaque suo de verbere pendet,
1165Pampineos inter flexus tres affore fundos,
Uvaque nectareo pendebat flava racemo.
Inde calix regis, quo mitia pocula libat,
Spumabat tenero, quod pressit dextera, musto,
Quem dominus prompta susceptum palma tenebat.
1170Omnia tum iuvenis signanter clausa revelat,
Tres fundos tres esse dies, quibus ille secutis
Amissum rursus relegat, repetatque favorem,
Mixturus placido, quae vidit, pocula regi.
Hoc tantum meritis pro talibus effice, dixit,
1175Ut, cum sumpta tibi fuerit fiducia fandi,
Dimoveas nostram nullo de crimine poenam.
Hebraea gens dicta mihi. (0374B) Nam venditus exsul
Crimine fraterno servitum nobilis ivi.
Post haec visa sibi pistorum maximus infit:
1180Vertice trina meo visus gestare canistra,
Regificis dapibus, lautoque impleta paratu,
Unguibus innumerae volucres quae rapta ferebant.
His dictis, sat vera quidem, sed dura loquente,
Mactandum duro testatur mox fore ferro,
1185Avulsumque caput figendum stipite celso,
Quod volucres curvo discerpant protinus ore.
Redditus ille loco, caesus hic corpore trunco est.
Cap. XLI.
[recensere](PL 19 0374B)
Interea geminos iam tempora lapsa per annos,
Rursus ad Eoos torquebant sidera cursus,
1190Somnia cum ductor vidit Niloticus ista. (0374C)
Namque videbatur, fluvium dum spectat amoenum
Corporibus nitidis septem spectare iuvencas,
Tondentes viridi pupantia gramina ripa.
His alias turpes macies subiungere gressus,
1195Dumque suis pigrae mirum! vix ossibus haerent,
Eximias patulo sorbebant ore iuvencas.
Somnia iunguntur paribus non dissona causis;
Ecce videt spicas foecundo e germine septem,
Atque alias tenues, et farris semine cassas
1200Horrendum dictu! gravidas ceu mandere fruges.
Id visum moestus nequaquam mente coercet,
Sed trepidus cunctos, qui callent, affore iussit,
Disquirens, clausis quae sit sententia rebus. (0374D)
Atque ubi consultus tacuit Memphiticus augur;
1205Carcere qui dudum laxatus, vina praebebat,
Eloquitur iuvenis, sese, pandente Iosepho,
Amisso rediisse loco, sociumque necatum.
Mittuntur propere, vatem qui crimine toto
Exutum, turpi celeres de fornice tollant,
1210Informesque genas, et crines carcere pastos
Tondentes, prisca facerent revirescere forma.
Ergo probus dictis consultus talia reddit,
Atque docet, vaccas annorum nuncias esse,
Atque leves spicas septenos disserit orbes. (0375A)
1215Namque ita de gestis ventura insignia formis,
Ut septem foecunda satis sit terra per annos,
Atque famem diram parili cum tempore gignat:
Quis penitus tellus sitientibus arida venis
Pallida pulvereo consumat gramina sulco.
1220Namque duplicibus iunguntur somnia visis,
Certa Deus iuncto mandat constare tonante.
Quin potius dum tempus adest, dum cura medendi est,
Elige de cunctis procerem, qui praescius horum,
Iudicibus positis, totam sublimis Aegyptum
1225Temperet, et quintas quacumque ex messe reposcat.
Ut quae prima datur foecundis copia terris,
Ius teneat steriles consumptis frugibus annos.
Accipitur plausu procerum sententia vatis. (0375B)
Ipse etiam tandem sedato pectore rector
1230Vera renarrantem celso sublimat honore,
Praefectumque iubet totas se ferre per urbes,
Inde anulo digitum vatis fulgente coronat,
Byssina mox croceo circumdat pallia peplo,
Flexilis induitur per collum circulus auri,
1235Atque novus rector curru sublimior exstat.
Clamosusque praeco terrorem iudicis auget.
Quin etiam legitur coniux, cui nomen Asennes,
Quam genuit claro Petafras stemmate vates,
Ex qua confestim genitor fit pignore bino.
1240Dicitur anterior Manasses, iunior Ephrem. (0375C)
Aegypti vatis suggestu nobilis alto,
Quidquid vix potuit ieiunum assumere tempus,
Horrea plena tenens, ut cum res posceret uti,
Proferret cunctis poscentibus abdita farra.
1245Post ubi dira fames, totum diffusa per orbem,
Cogebat trepidos, poterat quod mandier, esse,
Conclamat populus, regemque efflagitat escas.
Ille iubet procerem moestis dare farra Iosephum,
Parentem monitis, cunctosque explevit ovantes.
Cap. XLII.
[recensere](PL 19 0375C)
1250Interea Iacobus, fleto iam funere nati,
Bis quinos iuvenes numeroso e germine mittit,
Qui longinqua (sibi) pretio frumenta pararent:
At minimum cunctis Beniaminum non sinit ire,
Invalidus durum nequeat ne ferre laborem. (0375D)
1255Atque ubi iam Fariae perventum ad moenia terrae est,
Summissi petiere solum, fratremque salutant,
Mirantes celsa sublimem sede sedentem,
Nec tamen agnoscunt longo post tempore visum.
Quos ubi perspexit, memori cum mente propheta
1260Increpat, et multa proterret voce paventes,
Scitatum venisse ferens, quae copia frugum,
Quive viri pingues teneant moderamine terras. (0376A)
Allegant nescire dolos, seseque fatentur
Bis senos quondam fratres genitore sub uno
1265Conspicuam tenuisse domum, his omnibus unum
Postremum natu patrios servare labores,
Ast alium celebri iam pridem defore letho.
Se diram vitare famem, terramque Chanannam
Exosos, tenui damnantem semina fotu,
1270Poscere venales species, licitataque farra.
Eloquitur vates, rectoris nomine iurans,
Claudendas dura iuvenes custodia, donec
Germanum exhibeant, genitor quem mitis habebat.
Nectuntur trina pariter sub cura tuentum,
1275Laxatique dehinc, unum liquere tenendum. (0376B)
Nec minus occulto rumpentes corda dolore,
Commemorant, quam iusta sibi discrimina surgunt,
Quod fratrem immeritum vetito transcribere pace,
Commissi sero poenas sub iudice pendant.
1280Ingravat haec dictis Rubenus vera renarrans,
Ac scelus immensum, sese nolente, peractum.
Flectitur his vates, germana iurgia noscens,
Luminibus tacitis conversus flebile plangit.
Haec inter media fratrum Simeona corona
1285Accipitur, fidus cunctis redeuntibus obses.
Tum petita sibi iuvenes frumenta capessunt,
Immensoque graves urgentur pondere muli,
Iamque viae medio, dum solvit vincula sacci,
Fratribus inventos quidam dat visere nummos.
1290Id cuncti faciunt, pretio mox deinde reperto,
Mirantes summo proceri certamine laudant. (0376C)
Iamque adeo patriae subeuntes limina sedis,
Gratatur reduces genitor, unumque requirit.
Omnia cognoscens, nummosque, et dona capessit,
1295Conquestus graviter, alium iam defore natum.
Accisi cum deinde cibi, advectaque farra
Cogebant rursus pretiis alimenta parare,
Sed revocare gradum Memphis mens non erat ulli,
Ni minimum fratrem secum pater ire iuberet.
1300Quem cum plura gemens nollet dimittere quoquam,
Rubenus fido germanum postulat ore,
Securus gemina committens pignora patri.
Prosequitur Iudas, sese nec posse reverti
Proclamat, rigidi testatus verba Iosephi.
Cap. XLIII.
[recensere](PL 19 0376C)
1305Haec ubi grandaevus genitor iam mitior hausit,
Dat iuvenem, largo perfundens flumine vultum. (0376D)
Illi abeunt, secumque vehunt leve olentia thura,
Incensum, et guttam iungentes, cum terebintho,
Inter odoratas portantes mella vapores,
1310Et geminum pretium, consertus ne foret error,
Condita quod clausis fuerant numismata saccis. (0377A)
Quos ubi conspicua vidit Iosephus in aula,
Imperat, ut laeta celebrént convivia secum.
Mussantes venere tamen, trepidoque reatu
1315Coniiciunt, sese structa cum fraude vocatos,
Quod numerata prius sestertia, dataque vati,
Sarcinulis imposita suis non reddere quissent,
Se tamen exsortes futurum cuncta referre,
Nec consuesse prius suppressa vivere gaza.
1320Talia dicentes cohibet sermone minister,
Seque docet nullis fraudatum noscere nummis,
Verum si qua viris donarent commoda lucrum,
Nec sua, nec vatis, nec regis dicere quemquam.
Occurrit cunctis Simeon, seseque praesentat,
1325Dumque viris lymphas, dum praebet pabula mulis,
Ingreditur multo stipatus milite vates,
Cuius ad aspectum promunt pia munera fratres. (0377B)
Ille ubi per cunctos placido sermone cucurrit,
Perquirit, si firma pater virtute valeret.
1330Quem postquam incolumem dixere, et vivere recte,
Confirmat cohaerere Deo pro munere vitae
Iosephus vatem, semperque insistere rectis.
Et veluti notus Beniaminus non foret ipsi,
Consultat iuvenes, et promptim sciscitat, inde
1335Commoda quaeque Deum pueri pro laude precatur.
Nec gemitus cohibere valet, nec sistere fletus,
Sed tenero affectu sese conclavibus abdit
Anxius, et nimio quaerit fomenta dolori.
Post ubi discubuit, victum posuere ministri. (0377C)
1340Vescitur, et facili prolectat pectora fato,
Dividuasque dapes viritim exponere gaudet,
Porrigit et fratri maiori dedicat uni.
Cap. XLIV.
[recensere](PL 19 0377C)
Atque ubi iam saturis amor est compressus edendi,
Ut prius imposito presserunt pondere mulos,
1345Occulitur datum sueto iam more talentum
Iosephi imperio, scyphusque absconditur ardens
In rebus, Beniamine, tuis, pretiosior arte.
Iamque iter ingressi, non multis millibus absunt,
Cum subito incautos circumdat regia turba,
1350Comprensosque tenet, fulgentia pocula poscens,
Futurum increpitant, quem nectant crimine, servum. (0377D)
Annuitur, cunctique simul sua pondera pandunt,
Quaesitumque et poculum retegunt, fratremque relinquunt,
Iosephumque petunt, et quae sunt gesta, loquentes,
1355Evolvunt chari confestim iussa parentis.
Cap. XLV.
[recensere](PL 19 0378A)
Permotus precibus vates discedere cunctos
Imperat, ac sese germanum fratribus infit.
Defixi riguere metu, tacitoque reatu
Damnantes sese, cohibent formidine voces.
1360Prolectat mox ille reos, propiusque vocatis,
Exigit, ut dicta portent placitura parenti
Quae sint, quae fuerint, quae mox ventura ferantur:
Instigans, migrare semen, gregibusque coactis
Vicinos Arabum colles venientibus offert.
1365Ut quia continuo tellus foret arida lustro,
Pasceret agnatos congestis frugibus omnes. (0378B)
Ista edicta viri laeto rex pectore noscit,
Iosephumque rogat, charorum assumere turbam,
Et gratuita iubet germanis tradere farra.
1370Dantur plaustra viris, frumenta, pocula, panis,
Magnaque gestantes desudant pondera muli.
Dantur quinque togae Beniamino, et quinque parenti,
Tercentum et nummi signata incude notati.
Ast alii iuvenes mercedis laude secunda
1375Accipiunt geminos nivosae vestis amictus.
Haec ubi cognovit genitor, data munera sumens,
Respirat patria festinus cedere terra.
Cap. XLVI.
[recensere](PL 19 0378B)
Aegyptumque petit, Arabum quae iungitur arvis,
Educens iuvenes patria moderamine quinque
1380Septies, et denas, genesis ut farmula cavit. (0378C)
Ac dum festino properant conamine turbae,
Procurrit Iudas, et fratrum praevolat agmen.
Iosephumque docet, haud longe astare parentem.
Ille alacris scandit currus, atque obvius exit,
1385Optatam excipiens viso genitore phalangem.
Cap. XLVII.
[recensere](PL 19 0378C)
Regrediturque citus, regisque excurrit ad aulam,
Pastores properare ferens, ut turba charorum
Discretis degat foecundo in gramine terris.
Ipse etiam vati rector memphiticus instat,
1390Et iubet, uberibus fratres componeret arvis.
Longaevus post ista senex, poscente tyranno,
Eloquitur sensim, quantis sit praeditus annis,
Quae domus, et quae sit veniendi causa Canopum,
Eximiumque ducem multa cum laude decorat. (0378D)
1395Nec minus interea Iosephus munera mittit
Digna suis, magnumque duci dat ferre talentum,
Quo ditata fuit distractis frugibus aula. (0379A)
Atque ibi iam populis deerant mercantibus aera,
Certatim exhibitis gregibus memphitica turba
1400Emit inops fruges, pretium taxante Iosepho.
His quoque nudati, seque, et sua praedia tradunt,
Semine praecepto messes quod deinde virerent.
Sola sacerdotum non est possessio dempta,
Queis gratuita duci placuit non vendere farra.
1405Inditur hinc populo quintarum pensio frugum,
Quae manet fixo servatur formula iure.
Interea expleta perpendens tempora vitae,
Adiurat natum Iacob, ventura revolvens,
Ut sua maiorum componat membra sepulcris.
1410Annuit oranti, supposita dextera coxae,
Contingit lentae spondens cacumine virgae.
Cap. XLVIII.
[recensere](PL 19 0379B)
Compositosque senex alterna in parte nepotes
Permulcet dictis, dum sensim basia libat.
Sed mirum! palma sacratur dextra Manasses,
1415Anterior natu laeva contingitur Ephrem.
Praescia mente senis senior servire minori
Cogitur, atque loco cedit spes prima secundo.
Quamlibet obliquus cupiens deducere palmas,
Non potuit revocare tamen pia dicta Iosephus. (0380A)
1420At postquam pueris vatis rata commoda sanxit,
Dat Sichimam, gladiumque, suo dat spicula nato.
Clarior ut cunctis sublimem scandat honorem.
Cap. XLIX.
[recensere](PL 19 0380A)
Inde vocat natos, et cunctis praemia dedit,
Bis senasque tribus ipsorum ex nomine condit.
1425Omnibus explicitis, oculo iam captus utroque,
Pignoribus mansura diu, prolique natorum
Inconcessa prius, longoque adiudicat aevo.
Cap. L.
[recensere]Maestitiaeque dedit decies septena dierum
Decessit solo terrenis corpore vates.
1430Lumina, dum functi veneratur turba sepulcrum.
Quin etiam nati septem luxere diebus
Uberibus lacrymis, pacem reddente Iosepho
Fratribus innocuis, veterem dum negligit iram. (0380B)
Ipse etiam postquam iam centum triverat annos,
1435Atque decem, iuncti metitus tempore lethi,
Fratribus effatur, venturus qui foret ordo,
Quo revocare gradum valeant, et linquere Nilum.
Dummodo compositos cineres, atque ossa reportent,
Et vehant secum veterum condenda sepulcris.
1440Sic demum longae post tempora candida vitae
1441Decessit, petiitque Deum, corpusque reliquit.