Inscrutabili Dei Consilio

E Wikisource
Jump to navigation Jump to search

EPISTOLA ENCYCLICA

IN PONTIFICATUS EXORDIIS EDITA


LEO PP. XIII
VENERABILES FRATRES

SALUTEM ET APOSTOLICAM BENEDICTIONEM

Inscrutabili Dei consilio ad Apostolicas dignitatis
fastigium licet immerentes evecti, vehementi
statim desiderio ac veluti necessitate urgeri Nos
sensimus, Vos litteris alloquendi, non modo ut
sensus intimse dilectioiiis NostrsB"*Vobis exprome-
remus, sed etiam ut Vos in partem sollicitudinis
Nostrse vocatos, ad sustinendam Nobiscum horum
temporum dimicationem pro Ecclesia Dei et pro
salute animarum, ex munere Nobis divinitus cre-
dito confirmaremus.

Ab ipsis enim Nostri Pontificatus exordiis tri-
stis Nobis sese offert conspectus malorum quibus
hominum ^enus undique premitur: hsec tam late
patens subversio supremarum veritatum quibus,
tamquam fundamentis, humanae societatis status
continetur: haec ing-eniorum protervia leg-itimse
cujusque potestatis impatiens : haec perpetua dis-
sidiorum causa , unde intestinse concertationes,
saeva et cruenta bella existunt ; contemptus leg-um
quse mores regunt justitiamque tuentur ; fluxarum
rerum inexplebilis cupiditas et aeternarum oblivio
usque ad vesanum illum furorem, quo tot miseri



— 199 —

passim violentas sibi manus inferre non timent;
inconsulta bonorum publicorum administratio, ef-
fusio, interversio; nec non eorum impudentia qui,
cum maxime fallunt, id agunt, ut patrise , ut li-
bertatis et cujuslibet juris propug-natores esse vi-
deantur: ea denique qufe serpit per artus intimos
humange societatis lethifera qusedam pestis, quae
eam quiescere non sinit, ipsique novas rerum con-
versiones et calamitosos exitus portendit.

Horum autem malorum caussam in eo prsecipue
sitam esse Nobis persuasum est, quod despecta
ac rejecta sit sancta illa et augustissima Eccle-
siae auctoritas, quse Dei nomine humano g^eneri
prasest et leg-itimae cujusque auctoritatis vindex
est et prsesidium. Quod cum hostes publici ordi-
nis probe noverint, nihil aptius ad societatis fun-
damenta convellenda putaverunt, quam si Eccle-
siam Dei pertinaci ag-gressione peterent, et pro-
brosis calumniis in invidiam odiumque vocantes
quasi ipsa civili veri nominis humauitati adver-
saretur, ejus auctoritatem et vim novis in dies
vulneribus labefactarent, supremamque potestatem
Romani Pontificis everterent, in quo seternae ac
immutabiles boni rectique rationes custodem in
terris habent et adsertorem. Hinc porro profectse
sunt leg"es divinam Catholicse Ecclesise constitu-
tionem convellentes, quas in plerisque reg"ionibus
latas esse deploramus; hinc dimanarunt episco-
palis potestatis contemptus, objecta ecclesiastici
ministerii exercitio impedimenta , relig-iosorum
coetuum disjectio, ac publicatio bonorum, quibus
Ecclesise administri et pauperes alebantur; hinc
effectum ut a salutari Ecclesise moderamine publica
instituta, caritati et beneficentise consecrata, subdu-
cerentur; hinc orta effrenis illa libertas prava
quseque docendi et in vulg-us edendi, dum ex ad-
verso modis omnibus Ecclesiae jus ad juventutis
institutionem et educationem, violatur et oppri-
mitur. Neque alio spectat civilis Principatus occu-
patio, quem divina Providentia multis abhinc sse-



« culis Romano Antistiti concessit, ut libere ac ex-
pedite potestate a Christo collata, ad seternam
populorum salutem, uteretur.

Funestam hanc gerumnarum molem Vobis, Ve-
nerabiles Fratres, commemoravimus, non ad au-
g-endam tristitiam Vestram, quam miserrima hsec
rerum conditio per se Vobis ing-erit ; sed quia in-
tellig-imus ex ea Vobis apprime perspectum fore,
quanta sit g^ravitas rerum quae ministerium et ze-
lum nostrum exposcunt, et quam magno studio
nobis adlaborandum sit, ut Ecclesiam Christi et
hujus Apostolicse Sedis dig-nitatem, tot calumniis
lacessitam, in hac prsesertim iniquitate temporum
pro viribus defendamus ac vindicemus.

Clare innotescit ac liquet, Venerabiles Fratres,
civilis humanitatis rationem solidis fundamentis
destitui, nisi seternis principiis veritatis et immu-
tabilibus recti justique leg"ibus innitatur, ac nisi
hominum voluntates inter se sincera dilectio de-
vinciat, officiorumque inter eos vices ac rationes
suaviter moderetur. Jamvero ecquis neg-are au-
deat Ecclesiam esse, qu« diffuso per gentes E-
vangelii praeconio, lucem veritatis inter efferatos
populos et foedis superstitionibus imbutos adduxit,
eosque ad divinum rerum auctorem ag-noscendum
et sese respiciendos excitavit; quae servitutis ca-
lamitate sublata. ad pristinam naturae nobilissimae
dig^nitatem homines revocavit; quae in omnibus
terrse plagis redemptionis sig-no explicato, scien-
tiis et artibus adductis aut suo tectis praesidio,
optimis caritatis institutis, queis omnis generis
aerumnis consultum est, fundatis et in tutelam
receptis, ubique hominum g-enus privatim et pu-
blice excoluit, a squalore vindicavit et ad vitas
formam humanae dignitati ac spei consentaneam,
omni studio composuit ? Quod si quis sanae mentis
hanc ipsam qua vivimus aetatem, Relig-ioni et Ec-
clesiae Christi infensissimam, cum iis temporibus
auspicatissimis conferat, quibus Ecclesia uti ma-
ter a gentibus colebatur, omnino comperiet aeta-


tem hanc nostram perturbationibus et demolitio-
nibus plenam, recta ac rapide in suam perniciem
ruere ; ea vero tempora optirais institutis , vitae
tranquillitate, opibus et prosperitate eo mag-is
floruisse, quo Ecclesiae reg-iminis ac leg-um sese
observantiores populi exhibuerunt. Quod si plu-
rima ea quae memoravimus bona, ab Ecclesise
ministerio et salutari ope profecta, vera sunt hu-
manitatis civilis opera ac decora , tantum abest
ufc Ecclesia Christi ab ea abhorreat eamve respuat,
ut ad sese potius altricis mag^istrse et matris ejus
laudem omnino censeat pertinere.

Quin immo illud civilis humanitatis g^enus, quod
sanctis Ecclesi^ doctrinis et legibus ex adverso
repugnet, non aliud nisi civilis cultus fig-mentum
et abs re nomen inane putandum est. Cujus rei
manifesto sunt arg-umento populi illi, queis evan-
g^elica lux non affulsit, quorum in vita fucus qui-
dam humanioris cultus conspici potuit, at solida
et vera ejus bona non vig-uerunt. Haudquaquam
sane civilis vitas perfectio ea ducenda est, qua
legitima quseque potestas audacter contemnitur;
neque ea libertas reputanda, quas efi^reni errorum
propag-atione, pravis cupiditatibus libere explen-
dis, impunitate flag-itiorum et scelerum, oppres-
sione optimorum civium cujusque ordinis, turpi-
ter et misere g-rassatur. Cum enim erronea prava
et absona haec sint, non eam vim profecto habent,
ut humanam familiam perficiant et prosperitate
fortunent, miseros euim facit populos peccatum i ;
sed omnino necesse est, ut mentibus et cordibus
corruptis, ipsa in omnem labem pondere suo po-
pulos detrudant, rectum quemque ordinem labe-
factent, atque ita reipublicse conditionem et tran-
quillitatem serius ocius ad ultimum exitium addu-
cant.

Quid autem, si Romani Pontificatus opera spe-
ctentur, iniquius esse potest, quam inficiari quan-

  • Prov. XIV, 24.



topere Romani Antistites de universa civili socie-
tate et quam eg-reg-ie sint meriti? Profecto De-
cessores Nostri, ut populorum bono prospicerent,
omnis g^eneris certamina suscipere, g-raves exan-
tlare labores, seque asperis difficultatibus objicere
nunquam dubitarunt: et defixis in cselo oculis
neque improborum minis submisere frontem, ne-
que blanditiis aut pollicitationibus se ab officio
abduci deg-eneri assensu passi sunt. Fuit haec A-
postolica Sedes, quse dilapsse societatis veteris re-
liquias collegit et coag-mentavit ; haec eadem fax
amica fuit, qua humanitas christianorum tempo-
rum effulsit; fuit haec salutis anchora inter sae-
vissimas tempestates, queis humana pro^eniesja-
ctata est; sacrum fuit concordiae vinculum quod
nationes dissitas moribusque diversas inter se con-
sociavit: centrum denique commune fuit, unde
cum fidei et religionis doctrina, tum pacis et re-
rum g-erendarum auspicia ac consilia petebantur.
Quid multa? Pontificum Maximorum laus est,
quod constantissime se pro muro et propug-naculo
objecerint, ne humana societas in superstitionem
et barbariem antiquam relaberetur.

Utinam autem salutaris hsec auctoritas neg^lecta
nunquam esset vel repudiata ! Profecto neque ci-
vilis Principatus aug-ustum et sacrum illud ami-
sisset decus, quod a relig^ione inditum praeferebat,
quodque unum parendiconditionemhomine dig"nam
nobilemque efficit; neque exarsissent tot seditio-
nes et bella, quae ealamitatibus et caedibus terras
funestarunt; neque reg"na olim florentissima, e
prosperitatis culmine dejecta, omnium aerumna-
rum pondere premerentur, Cujus rei exemplo etiam
sunt Orientales populi, qui abruptis suavissimis
vinculis, quibus cum Apostolica hac Sede jung-e-
bantur, primaevse nobilitatis splendorem, scientia-
rum et artium laudem, atque imperii sui digni-
tatem amiserunt.

Praeclara autem beneficia, quae in quamlibet
terrae plag-am ab Apostolica Sede profecta esse


illustria omnium temporum monumenta declarant,
potissimum persensit Itala hfec re^-io, quse quanto
eidem propinquior loci natura extitit, tanto ube-
riores fructus ab ea percepit. Romanis certe Pon-
tificibus Italia acceptam referre debet solidam glo-
riam et amplitudinem, qua reliquas inter gentes
eminuit. Ipsorum auctoritas paternumque studium
non semel eam ab hostium impetu texit, eidem-
que levamen et opem attulit, ut catholica fides
nullo non tempore in Italorum cordibus integra
custodiretur.

Hujusmodi Praedecessorum Nostrorum merita,
ut cetera prEetereamus , maxime testatur memo-
ria temporum S. Leonis Mag-ni, Alexandri III, In-
nocentii III, S. Pii V, Leonis X aliorumque Pon-
tificum, quorum opera vel auspiciis ab extremo
excidio, quod a barbaris impendebat, Italia sospes
evasit, incorruptam retinuit antiquam fidem, at-
que inter tenebras squaloremque rudioris asvi
scientiarum lumen et splendorem artium aluit,
vig-entemque servavit. Testatur Nostra bsec alma
Urbs Pontificum Sedes, qua3 hunc ex iis fructum
maximum cepit, ut non solum arx fidei munitis-
sima esset, sed etiam bonarum artium asylum et
domicilium sapientias effecta, totius orbis erg-a se
admirationem et observantiam conciliaret. Cum
harum rerum amplitudo ad seternam memoriam
monumentis historise sit tradita, facili negotio
intellig^itur, non potuisse nisi per hostilem volun-
tatem indig-namque calumniam, ad hominum de-
ceptionem, voce ac litteris obtrudi, hanc Aposto-
licam Sedem civili populorum cultui et Italise fe-
licitati impedimento esse.

Si ig-itur spes omnes Italise Orbisque universi
in ea vi communi utilitati et bono saluberrima,
qua Sedis Apostolicse pollet auctoritas, et in ar-
ctissimo nexu sunt positse, qui omnes Christifide-
les cum Romano Pontifice devinciat, nihil Nobis
potius esse debere cog-noscimus, quam ut Romanse
CathedrsB suam dig-nitatem sartam tectamque ser-


vemus, et membrorum cum Capite, filiorum cum
Patre conjunctionem mag-is magisque firmemus.
Qiiapropter ut in primis, eo quo possumus modo,
jura, libertatemque hujus Sanctse Sedis adseramus,
contendere numquam desinemus, ut auctoritati
Nostrse suum constet obsequium, ut obstacula amo-
veantur, quse plenam ministerii Nostri potestatis-
que libertatem impediunt, atque in eam rerum
conditionem restituamur, in qua divinse Sapientise
consilium Romanos Antistites jampridem colloca-
verat. Ad hanc vero restitutionem postulandam
movemur, Venerabiles Fratres , non ambitionis
studio aut dominationis cupiditate; sed olficii No-
stri ratione et relig-iosis jurisjurandi vinculis qui-
bus obstringimur ; ac prasterea non solum ex eo
quod principatus hic ad plenam libertatem spiri-
tualis potestatis tuendam conservandamque egt
necessarius ; sed etiam quod exploratissimum est,
cum de temporali Principatu Sedis Apostolicse
ag-itur, publici etiam boni et salutis totius huma-
nae societatis caussam ag-itari. Hinc prsetermittere
non possumus, ^quin pro oflScii Nostri munere,
quo Sanctse Ecclesise jura tueri tenemur, decla-
rationes et protestationes omnes^ quas sa. me.
Pius IX Decessor Noster tum adversus occupatio-
nem civilis Principatus, tum adversus violationem
juriuni ad Romanam Ecclesiam pertinentium plu-
ries edidit ac iteravit, easdem et Nos hisce No-
stris litteris omnino renovemus et confirmemus.
Simul autem ad Principes et supremos populorum
Moderatores voces Nostras convertimus, eosque
per nomen aug-ustum Surami Dei etiam atque
etiam obtestamur, ne oblatam sibi tam necessario
tempore opem Ecclesise repudient, atque uti con-
sentientibus studiis circa hunc fontem auctoritatis
et salutis amice coeant, Eique intimi amoris et obser-
vantise vinculis mag-is magisque jung-antur. Faxit
Deus, ut illi, comperta eorum quae diximus veri-
tate, ac secum reputantes doctrinam Christi, ut
Aug-ustinus ajebat, magnam, si obtemperetiir,


salutem esse reipudlicce ^, et in Ecclesise incolu-
mitate et obsequio suam etiam ac publicam iuco-
lumitatem et tranquillitatem contineri, cogitatio-
nes suas et curas conferant ad levanda mala, qui-
bus Ecclesia ejusque visibile Caput affiig-itur, at-
que ita tandem conting-at, ut populi quibus prse-
sunt, justiti?e et pacis ing-ressi viam, felici aevo
prosperitatis et g-lorise fruantur.

Deinde autem ut totius catholici g-reg-is cum
supremo Pastore concordia firmior in dies adse-
ratur, Vos hoc loco peculiari cum aflfectu appel-
lamus, Venerabiles Fratres, et vehementer horta-
mur, ut pro sacerdotali zelo et pastorali vig-ilan-
tia Vestra fideles Vobis creditos relig"ionis amore
incendatis, quo propius et arctius iiuic Cathedrse
veritatis et justitise adhaereant, omnes ejus doctri-
nas intimo mentis et voluntatis assensu suscipiant;
opiniones vero etiam vulgatissimas, quas Eccle-
siae documentis oppositas noverint omnino reji-
ciant. Qua in re Romani Pontifices Decessores No-
stri, ac demum sa. me. Pius IX, prsesertim in
oecumenico Vaticano Concilio, pra3 oculis habentes
verba Pauli : « Videte ne quis vos decipiat per
philosophiam et inanem fallaciam secundum
traditionem hominum.secundum elementa mundi
et non secundum Christum 2 , » haud prseter-
miserunt, quoties opus fuit, grassantes errores
reprobare et apostolica censura confodere. Has
condemnationes omnes , Decessorum Nostrorum
vestig-ia sectantes, Nos ex hac Apostolica veritatis
Sede confirmamus ac iteramus, simulque Patrem
luminum enixe rog-amus, ut fideles omnes perfecti
in eodem sensu eademque sententia idem Nobis-
cum sapiant, idemque loquantur. Vestri autem
muneris est, Venerabiles Fratres, sedulam impen-
dere curam, ut cselestium doctrinarum semen late
per Dominicum agrum diffundatur, et catholicae
fidei documenta fidelium animis mature inseran-

^ Ep. 138, alias 5, ad Marcellinum, n. 15.
2 Ad Coloss. II, 8.



tur, altas in eis radices agant et ab errorum con-
tag-ione incorrupta serventur. Quo validius con-
tendunt relig-ionis hostes imperitis hominibus, ac
juvenibus prsesertim, ea discenda proponere quse
mentes obnubilent moresque corrumpant, eo ala-
crius adnitendum est, ut non solum apta ac solida
institutionis methodus, sed maxime institutio ipsa
catholicse fidei omnino conformis in litteris et di-
sciplinis vig-eat, praesertim autem in philosophia,
ex qua recta aliarum scientiarum ratio magna ex
parte dependet; quseque non ad evertendam divi-
nam revelationem spectat, sed ad ipsam potius
sternere viam g-audet, ipsamque ab impugmatori-
bus defendere, quemadmodum nos exemplo scri-
ptisque suis Magnus Aug"ustinus et Angelicus Do-
ctor , ceterique christianae sapientise Magistri do-
cuerunt.

Optima porro juventutis disciplina ad verse fidei
et religionis munimen atque ad morum integri-
tatem a teneris annis exordium habeat necesse
est in ipsa domestica societate ; quie nostris hisce
temporibus misere perturbata, in suam dignita-
tem restitui nullo modo potest nisi iis legibus,
quibus in Ecclesia ab ipsomet divino Auctore est
instituta. Qui cum matrimonii foedus, in quo suam
cum Ecclesia conjunctionem sig-nificatam voluit,
ad Sacramenti dignitatem evexerit, non modo ma-
ritalem unionem sanctiorem efi^ecit, sed etiam ef-
ficacissima tum parentibus tum proli paravit auxi-
lia, quibus, per mutuorum officiorum observan-
tiam, temporalem ac seternam felicitatem facilius
assequerentur. At vero postquam impiae leg-es, Sa-
cramenti hujus magni religionem nil pensi haben-
tes, illud eodem ordine cum contractibus mere
civilibus habuerunt, id misere consecutum est,
ut, violata christiani conjugii dig-nitate, cives ie-
gali concubinatu pro nuptiis uterentur, conjug-es
fidei mutuse officia neglig-erent, obedientiam efc
obsequium nati parentibus detrectarent, domesti-
C8B caritatis vincula laxarentur, et, quod deter-



rimi exempli es,t; publicisque moribus infensissi-
mum, persagpe malesano amori perniciosse ac fu-
nestse discessiones succederent. Haec sane misera
et luctuosa non possunt, Venerabiles Fratres, ve-
strum zelum non excitare ac movere ad fideles
vig-ilantise Vestrse concreditos sedulo instanterque
monendos, ut dociles aures doctrinis adhibeant
quse christiani conjug-ii sanctitatem respiciunt, ac
pareant le^ibus quibus Ecclesia conjug-um nato-
rumque officia moderatur.

Tum vero illud optatissimum consequetur, quod
singulorum etiam hominum mores et vitae ratio
reformentur : nam veluti ex corrupto stipite dete-
riores rami et fructus infelices g-erminant, sic
mala labes, quee familias depravat, in singulorum
civium noxam et vitium tristi contagione redun-
dat. Contra vero, domestica societate ad christia-
nse vitaB formam composita, singula membra sen-
sim assuescent religionem pietatemque diligere,
a falsis perniciosisque doctrinis abhorrere, sectari
virtutem, majoribus obsequi, atque inexhaustum
illud privatae dumtaxat utilitatis studium coercere,
quod humanam naturam tantopere deprimit ac
enervat. In quem finem non parum profecto con-
feret pias illas consociationes moderari et prove-
here, quse magno rei catholicse bono nostra ma-
xime hac aetate constitutae sunt.

Grandia quidem et humanis majora viribus hsec
sunt, qu8e spe et votis Nostris complectimur, Ve-
nerabiles Fratres ; sed cum Deus sanabiles fecerit
nationes orbis terrarum, cum Ecclesiam ad salu-
tem g"entium condiderit, eique suo se auxilio ad-
futurum usque ad consummationem saeculi pro-
miserit, firmiter confidimus, adlaborantibus Vobis,
humanum g-enus tot malis et calamitatibus ad-
monitum, tandem in Ecclesise obsequio, in hujus
Apostolicae Cathedrae infallibili magisterio salutem
et prosperitatem quassiturum.

Interea, Venerabiles Fratres, antequam finem
scribendi faciamus, necesse est ut Vobis declare-


mus gratulationem Nostram pro mira illa consen-
sione et concordia, quse animos Vestros inter Vos
et cum hac Apostolica Sede in unum conjungit.
Quam quidem perfectam conjunctionem non modo
inexpug-nabile propug-naculum esse contra impe-
tus hostium arbitramur; sed etiam faustum ac
felix omen quod mehora tempora Ecclesife spon-
det; ac dum eadem maximum solatium affert in-
firmitati Nostr^, etiam animum opportune erig-it,
ut in arduo, quod suscepimus, munere omnes la-
bores, omnia certamina pro Ecclesia Dei alacriter
sustineamus.

Ab hisce porro spei et gratulationis causis ,
quas Vobis patefecimus, sejungere non possumus
eas significationes amoris et obsequii, quas in his
Nostri Pontificatus exordiis Vos, Venerabiles Fra-
tres, et una cum Vobis exhibuere humilitati Np-
strae ecclesiastici viri et fideles quamplurimi, qui
litteris missis, larg-itionibus collatis, peregrinatio-
nibus etiam peractis, nec non aliis pietatis officiis,
ostenderunt devotionem et caritatem illam, qua
meritissimum Prgedecessorem Nostrum prosecuti
fuere, adeo firmam, stabilem integramque manere,
ut in persona tam imparis non tepescat heredis.
Pro hisce splendidissimis catholicse pietatis testi-
moniis humiliter confitemur Domino quia bonus
et benignus est, ac Vobis, Venerabiles Fratres,
cunctisque Dilectis Filiis, a quibus ea accepimus,
gratissimos animi Nostri sensus ex intimo corde
publice profitemur, plenam foventes fiduciam nun-
quam defuturum Nobis, in liis rerum ang"ustiis et
temporum difficultatibus, hoc Vestrum ac fidelium
studium et dilectionem. Nec vero dubitamus quin
egregia hsec filialis pietatis et christianae virtutis
exempla phirimum sint valitura, ut Deus clemen-
tissimus, officiis hisce permotus, gregem suum
propitius respiciat et Ecclesiae pacem ac victoriam
largiatur. Quoniam autem hanc pacem et victo-
riam- ocius et facilius Nobis datum iri confidimus,
si vota precesque constanter ad eam impetrandam



fideles eflfuderiat, Vos mag-nopere hortamur, Ve-
nerabiles Fratres, ut in hanc rem fidelium studia
et fervorem excitetis, conciliatrice apud Deum
adhibita Immaculata Cselorum Reg-ina, ac depre-
catoribus interpositis sancto Josepho Patrono Ec-
clesiae cselesti, sanctisque Apostolorum Principibus
Petro et Paulo, quorum omnium potenti patroci-
nio humilitatem Nostram , cunctos ecclesiasticae
hierarchise ordines ac dominicum gregem uni-
versum supplices commendamus.

Ceterum hos dies , quibus solemnem memoriam
Jesu Christi resurgentis recolimus, Vobis, Venera-
biles Fratres, et universo dominico greg^i faustos
salutares ac sancto g"audio plenos esse exoptamus,
adprecantes benignissimum Deum, ut Sang-uine
immaculati Agni, quo deletum est chirographum
quod adversus nos erat, culpse quas contraximus
deleantur, et judicium quod pro illis ferimus cle-
menter relaxetur.

Graiia Bommi Nostri Jesu Christi et caritas
Dei et communicatio sancti Spiritus sit cum
omniljus voMs, Venerabiles Fratres ; quibus sin-
g"ulis universis, nec non et Dilectis Filiis clero et
lidelibus Ecclesiarum Vestrarum, in pignus prae-
cipuse benevolentise et in auspicium cselestis pras-
sidii', Apostolicam benedictionem amantissime im-
pertimus.

Datum Romse apud sanctum Petrum, die sole-
mni Paschae, xxi Aprilis, anno MDCCCLXXVIII, Pon-
tificatus Nostri anno primo.