Incipit vita beati Ludovici
Lectio I.
B eatus Ludovicus quondam rex Francorum illustris; patrem habuit regem Christianissimum nomine Ludovicum. Hic de albigesio et comitatu Tholosano hereticos debellavit et hereses extirpavit, et dum reverteretur in Franciam migravit ad Christum. Puer sancte indolis patre strenuissimo sic orbatus sub tutela matris videlicet Blanche regine quondam regis Castelle filie remansit. Quem ipsa tenerrime diligens, sub cura specialis magistri et consilio religiosorum maxime ordinis fratrum predicatorum et minorum in moribus et in sciencia litterarum tradidit inbuendum. At ipse velud alter Salomon puer ingeniosus et bonam sortitus animam supra coetaneos suos profecit valde laudabiliter in utrisque.Tu [autem]. Cuius sanctitati congaudens pia mater pluries dicebat eidem. Plus vellem fili te mortem incurrere temporalem quam per aliquod peccatum mortale te tuum offendere creatorem. Quod verbum devotus filius in animo sic firmavit quod divina se gracia protegente nunquam sensisse letalis criminis contagium perhibetur. Tu autem domine.
D Emum providencia matris ac procerum ne tam nobile regnum regali successione careret uxorem duxit, de qua susceptam sobolem generosam vir sanctus summopere studuit educari: ad amorem dei contemptum mundi et cognitionem suis salutaribus monitis et exemplis. Et quaṇḍọ [sibi secret]ọ vạcare [poterat, eos personaliter] vi[sitans, et de eorum profectu] requirens velud alter Thobias dabat eisdem monita salutis docens eos super omnia timere Deum: et ab omni peccato iugiter abstinere. Certa quoque de rosis seu alios capellos eos portare sextis feriis prohibebat propter coronam spineam tali die impositam capiti salvatoris.
Lectio II
E T quia sciebat quod in diviciis pietas in deliciis castitas, et in honoribus humilitas periclitari solent, ideo sobrietati humilitati et misericordie animum dedit; ab insidiis mundi carnis et dyaboli sollicite custodiens semet ipsum. Et exemplo apostoli corpus suum castigans et in servitudinem redigens castigatione multiplici suo spiritui servire cogebat. Multo e[nim tem]pore cilicio uteḅ̣[atur ad carnem, et quando propter nimiam debilitatem hoc dimittebat ad] instanciam proprii confessoris volebat, quod idem confessor quasi in recompensationem pro qualibet die, quadraginta solidos Parisiensium; secreto pauperibus erogaret. Ieiunabat omni tempore sextis feriis, et maxime in adventu et quadragesima: hiis diebus a piscibus et fructibus abstinebat, vigiliis laboribus et orationibus et aliis secretis abstinenciis et disciplinis iugiter se affligens. Tu autem.
Lectio III
O mnium virtutum decor humilitas a Deo refulgebat meo ut quanto magnus erat velud alter David tanto humilius se gerebat, et coram Deo in oculis suis vilior apparebat. Quolibet namque sabbato consueverat in loco secretissimo quorundam pauperum propriis manibus abluere pedes et deinde tergere ac humiliter osculari, similiter et manus; cuilibet certam summam peccunie tribuendo. Pluries etiam centum viginti pauperibus qui in curia sua omni die reficiebantur habunde et in vigiliis sollempnibus, ac quibusdam certis diebus per annum ducentis pauperibus antequam ipse comederet manu propria fercula ministravit. Semper enim in prandio et cena prope se tres senes pauperes recumbentes habebat: quibus de cibis sibi appositis caritative mittebat.Tu autem. Et quando scutelas et cibos quos Christi pauperes manibus contrectaverant precipue offas quas libenter comedebat ut iterum inde gustaret ante se re asportari precepit, Christum pauperem in suis pauperibus venerando de quorum reliquis sic comedere non horrebat. Squarleto etiam seu bruneto, aut viridi, vel alia veste pomposa uti nolebat nec pellibus variis aut nimium sumptuosis maxime postquam de partibus transmarinis rediit prima vice. Tu autem.
Lectio IIII
D ilatationem vero fidei ardenti desiderio cupiebat. Unde tanquam verus amator et zelator dum adhuc esset iuvenis apud Pontisaram de gravi infirmitate convalescens de manu episcopi Parisiensis cum maxima devocione crucem accepit. Et fratres suos tres comites ac maiores regni barones et milites secum ducens: cum excercitu maximo applicavit in Egiptum. Qui descendentes ad terram: illam famosam civitatem que vocatur Damiata et circunstantem regionem occuparunt vi armorum. Postmodum vero iusto Dei iudicio sed occulto exercitus Christianus infirmitate percussus multiplici, quam plurimis sublatis de medio ut pie creditur ad superna, de tringinta duobus millibus bellatorum ad senarium est deductus. Volensque pater misericordiarum dominus in sancto suo se mirabilem ostendere, pugilem fidei dominum regem tradidit impiorum manibus, ut mirabilior appareret. Et cum pius rex per navim propinquam evadere potuisset, spontanee tamen se reddidit ut occasione sui suum populum liberaret.Tu autem. Quis enim ‹non› recognoscat miraculum gentem ferocissimam tam faciliter parcere tanto regi et gentem cupidissimam regem ditissimum dimittere liberum pro vulto minori redempcione quam habere potuissent. Pro cuius solutione complenda tenere carcerem preelegit pro aliis liberandis. Eductus itaque velud Ioseph de carcere Egiptiaco non ut fugiens vel timidus reversus ad propria sed per quinque annos continue remansit in Siria multos Sarracenos ad fidem convertens et captivos redimens Christianos ac circumdans muris fortissimis plures civitates et castra. Tunc enim circa Sydonem multa invenit Christianorum corpora occisorum iam fetida; et quamplura a bestiis lacerata hoc propriis manibus cum aliquorum de suis adiutorio qui vix illorum fetorem sustinere poterant recollegit et tradidit ecclesiastice sepulture humiliter et devote. Postmodum vero audita morte regine matris sue baronum suorum consilio redire in Franciam acquievit. Et dum esset in mari tercia nocte prope diluculum ad rupem seu terre lingulam navis deferens regem bina impulsione tam fortiter est collisa, quod a nautis et aliis fracta submergenda protinus credebatur. Tanta igitur concussione excitati et perterriti sacerdotes clerici et alii sanctum regem invenerunt devote orantem coram sacro corpore Ihesu Christi. Et fuit eorum omnium firma fides quod eius meritis et precibus eos omnipotens Deus a predicto mortis periculo liberasset. Tu autem.
Lectio V.
R Eversus itaque in Franciam; cum ineffabili gaudio ab omnibus est receptus. Et ex tunc fervencius proficiens de virtute in virtutem ad omnimodam vite perfectionem pervenit. Et licet ab infancia secum creverit miseratio: ex tunc tamen evidencius super afflictos et pauperes pia gestebat viscera necessitatibus omnium pro ut commode poterat succurrendo. Tunc enim cepit fundare hospitales domos pauperum religiosorum edificare monasteria et in diversis mundi partibus plus aliis indigentibus multas annuatim pecunias erogare. Multos enim conventus ordinis fratrum predicatorum et minorum fundavit ex toto. Et quam plurimis aliis pauperibus religiosis claustra dormitoria, ecclesias loca et edificia oportuna et largas elemosinas erogavit. Cecis benignis filiabus Dei fere in omni civitate et castro regni, cum certis elemosinis de locis et domibus sibi competentibus providit.Tu autem. Plura etiam monasteria diversorum ordinum ab ipso fundata ex toto, magnis dotavit redditibus, in quibus iure humilitatis et caritatis officia pluries exercuit propriis manibus serviendo infirmis humiliter et devote. Unde quando veniebat Parisius aut ad alias civitates, hospitales domos in quibus magna copia infirmorum iacebat, misericorditer visitans nullius infirmi deformitatem vel immundiciam abhominans, omnibus infirmis pluries propriis manibus et flexis genibus cibaria ministrabat.
VI.
I n abbacia etiam montis regalis Cysterciensis ordinis quantam magnificie fundavit et dotavit ut rei evidencia manifestat, pluries fecisse similia perhibetur. Unde quod est mirabile dictu, cuidam monacho leproso abhominabili et horribili iam effecto utpote naso et oculis dicti morbi corrosione privato, beatus Ludovicus flexis genibus in quodam eius cibum et potum inmittendo in os eius absque aliqua abhominatione humiliter ministravit, abbate qui aderat et qui hoc vix videre poterat ingemiscente et fundente lacrimas. Et licet <non> omni indigenti sinum misericordie aperiret, tamen divinis obsequiis et saluti animarum vacantibus maiores et frequentiores elemosinas faciebat. Unde magna elemosina quam annuatim dabat conventibus Parisiensibus fratrum, sibi familiaribus dicebat quandoque. O Deus quam bene posita est hec elemosina! tot et tantis fratribus de toto orbe terrarum Parisius confluentibus ut quod divinis scripturis hic hauriunt per totum mundum diffundant ad Dei honorem et animarum salutem. Ceteras autem elemosinas cotidianas quis sufficeret enarrare? Tu autem.
P recipua vero devocione sanctas venerabantur reliquias, et Dei cultum et honorem iugiter sanctorum iugiter augmentabat. Parisius siquidem in regali palacio capellam speciosissimam construit: in qua sacrosanctam coronam domini Spineam, et maximam partem sancte crucis ferrumque lancee quod latus apperuit salvatoris cum pluribus aliis reliquiis dignissime collocavit: quas a Constantinopolitano imperatore receperat cum inmensis laboribus et expensis.
Diem vero anniversarium quo in dicta capella huiusmodi reliquie sunt recepte sollempnizari instituit: magnis ad hoc indulgenciis a sede apostolica impetratis. Et tria festa in huiusmodi sollempnitate convertens primum voluit fieri per predicatores, reliquum per minores, tercium vero per alios religiosos comunes. In ecclesia vero dum celebrarentur divina nullius colloquium admittebat: nisi urgeret necessitas aut evidens utilitas appareret: et tunc ne sua impediretur devocio breviter et succincte. Et tanquam alter Iheremias in sua devotione fontem lacrimarum siciens suo confessori quandoque familiariter recognovit: quod aliquando in oratione deus lacrimas sibi dedit quas cum sentiret per genas in os defluere non solum cordi set ori dulcissime sapiebant.
Opprobria vero fidei Christiane audire non poterat: zelando zelum dei tanquam phunees graviter puniebat. Unde quendam civem Parisiensem qui turpiter iurando Christi blasphemaverat iuxta regale statum quod de consilio prelatorum et principem contra sic enormiter blasphemantes posuerat: in sui peccati penam et aliorum terrorem ferro caudenti in labiis suis cauterizari precepit. Cum autem audiret propter hoc nonnullos in se maledicta congerere vellem inquit quo adiuxero in labiis meis talem indecenciam sustinere: dum modo istud pessimum iurationis vicium de regno nostro penitus tolleretur. Similiter Sarracenis petentibus ut in pactione facta de solvenda pecunia pro sua et suorum liberatione habenda adderet quod fidem Christi negasset si pactum non teneret.
Velut alter eleazarus constans in fide constanter hec facere denegavit dicens quod si corpus occiderent animam non haberent.
Et persuadentibus qui sibi aderant quod hec sine peccato poterat facere clementer respondit. Tantum in quid horreo verbum de neganda fide etiam sub conditione audire. quod non illud etiam exprimere <possum> sono vocis. Ibidem etiam quendam nobilem Sarracenum qui recenter soldanum occiderat: facere militem recusavit dicens quod nec pro morte nec pro vita infidelem quemcumque insigniret baltheo militari.
Lectio vii. [1]
I n tantam etiam reverenciam. habebat signaculum sancte crucis: quod desuper calcare cavebat: et a pluribus religiosis exegit. ut in claustris eorum in tumbis cruces ne insculperentur de cetero et iam insculpte penitus raderentur. Quam reverenter et devote. omni anno in parasceve ad adorandum lignum sancte crucis flexis genibus, resoluto crine ac nudis pedibus procederet, testantur eorum oculi; qui tunc ipsum sine lacrimis non poterant intueri. In regimine vero regni, ita potenter et prudenter se habebat; quod absque aliqua personarum acceptione, cum diligenti causarum discussione, reddebat iudicium et iusticiam; unicuique. Consiliarii quoque sui et potentes regni videntes sapientiam dei esse in illo; cum dilectione sincera, ipsum etiam plurimum formidabant. Tu autem. Timens autem ne cause pauperum vix ingrederentur ad eos ad minus bis in ebdomada ad audiendum conquerentes; in loco patenti se ponebat, et mediante iusticia et plurium misericordia faciebat celeriter expediri. Et quando negotium fidei per prelatos seu inquisitores deferebatur ad eum; omnibus aliis post positis faciebat illud cicius expediri. Duella vero tanquam a iure prohibita cuius quam instancia non admittebat; set per aliam viam iuri consonam; etiam magnatum maleficia puniebat. Statuit insuper adabolendam voraginem usurarum, ut obligatos Iudeis, aut aliis publicis usurariis, per litteras nullus iusticiarius compelleret ad solvendum.
Et quia pacem operatur iusticia, dedit deus sibi pacem, et regno tranquillitatem. De hoc etiam habebat gratiam specialem, quod inter se discordantes, ut communiter ad concordiam revocabat.
T andem post multorum curricula, quibus se in omni genere virtutum excercuit, audiens desolationes et pericula terre sancte, velud alter Mathatias cum filiis suis mala gentis Christiane sanctorum terre non sustinens, deo inspirante secundo transfretare curavit cum filius suis comitibus et magnatibus ac nobilibus regni et communis populi multitudine copiosa
VIII
S ed quando naves ascendere debuerunt, sanctus rex filios suos clementi vultu prospiciens, et ad primogenitum specialius sermonem dirigens, sic ait. Considera fili, quod ego iam grandevus, alias transfretavi, et quod regina mater tua, iam processerit in diebus suis, et quod regnum nostrum favente deo, possidemus pacifice et quiete. Diviciis, deliciis, honoribus, quantum libuit et licuit perfruentes, vide igitur quod pro Christo et ecclesia, nec mee parco senectuti, nec matri tue desolate misereor, delicias ac honores relinquo, et expono pro Christo etiam divicias. Te quoque ac fratres tuos, et sororem primogenitam; mecum duco, quartum etiam adduxissem filium, si annos pubertatis plenius attigisset. Que idcirco te audire volui, ut cum post obitum meum ad regnum perveneris, pro Christo et ecclesia, et fide catholica sustinenda, nulli rei parcas nec uxori, nec liberis, nec etiam regno. Tu autem. Tibi enim et fratribus tuis do exemplum: ut si opus fueris similiter faciatis. Currente igitur navigio versus Tunicium, et exercitu Christiano libere capiente portum in Affrica, Cartaginis castrum, et adiacentem regionem, in armorum ceperunt.
IX.
D einde inter Cartaginem et Tunicium, fixerunt tentoria, ibi aliquamdiu moraturi. Illic enim beatus Ludovicus post tot laudabilia virtutum opera, post tot laboriosos agones, quos pro fide Christi indeffenso animo toleraverat, disponente deo qui labores illius voluit feliciter consummare, et sibi laborum bonorum fructuum retribuere gloriosum, lecto decubuit febre continua fatigatus, et tunc documenta sancta que prius in Gallico conscripserat, domino per hoc primogenito suo, diligenter exposuit, efficaciter adimplenda. Invalescente igitur morbo, sana mente integro aspectu, et auditu, psalmos dicens, sanctos invocans, devote suscepit omnia ecclesiastica sacramenta. Demum vero ad extremam horam veniens, et supra stratum cinereum in modum crucis extensus, verba proferens ultima, pater in manus tuas commendo spiritum meum, anno domini millesimo ducentesimo septuagensimo migravit ad Christum hora videlicet nona qua dei filius pro mundi vita in cruce moriens expiravit. Qui cum patre et spiritu sancto vivit et regnavit in secula seculorum amen. Tu autem do. m. Corpus vero beati Ludovici delatum fuit ad sepulcrum patrum suorum apud sanctum Dyonisium in Francia ubi et etiam alibi in diversis mundi partibus crebris choruscat miraculis gloriosus.
- ↑ sanctus Matheus.
I N illo tempore. Dixit Iesus d. s. Conciderate lilia agri quomodo crescunt. non laborant neque nent. Dico autem vobis quoniam nec Salomon in omni gloria suo coopertus est: sicut unum ex istis. Et reliqua