Colloquia familiaria/Peregrinatio religionis ergo

E Wikisource
< Colloquia familiaria
Jump to navigation Jump to search
Fairytale left blue.png Puerpera
PEREGRINATIO RELIGIONIS ERGO.
Menedemus, Ogygius.
me. Quid hoc novae rei? Nonne Ogygium vicinum meum video, iam totos sex menses non visum cuiquam? Interisse rumor erat. Ipsus est, nisi prorsus hallucinor. Adibo ac salvere iubebo. Salvus sis, Ogygt
og. Salve et tu, Menedeme.
me. Quae regio te nobis reddidit incolumem? Nam tristis rumor heic sparserat, te navigasse Stygiam paludem.
og. Imo, gratia superis, sic interim valui, ut vix unquam antehac melius.
me. Ita semper vanitatis coarguas eiusmodi rumores. Sed quid istuc ornatus

338 P U K R P E R A. mater, vel ob hoc, quod materiani tractet mollissi- niam et in omnia sequaceni. fa. Ut video , non tam facilis est res peperisse, quam vulgus existimat. ei . Si inihi parum habes fidei, en tibi Paulus aperte de muliere Loquens: Salva, inquit, fiet per liberorum generationem *). fa. Salva est igitur quae peperit f eu. Nequaquam; sed addit, si liberi permanserint in fide. Nondum absolvisti genitricis munus, nisi primum teneruin corpusculum filii, mox animum ae- que mollem recta educatione finxeris. FA.Atqui istuc matribus in manu non est, ut filii perseverent in pie- tate. eu. Fortassis; sed tantum habet momenti vigi- lans admonitio, ut Paulus existimet matribus impu- tandum , si liberi degenerent a piis moribus. Oeni- que, si praestiteris quod in te situm est, Deus opem suam coniunget cum tua diligentia. FA.Mihi quideni, Eutrapele, tua persuasit oratio, si queas idem per- suadere parentibus et marito. eu. Istuc ad me reci- pio, modo tu me tuo iuves suffragio. fa. Polliceor. eu. Sed licetne videre puellum? fa. Licet maxime. Heus Syrisca, voca nutricem una cum infante. f.u. Scitus admodum puer. Vulgo dicitur veniam deberi primum experienti. At tu prima statim experientia summam artis expressisti. fa. Non est sculptilis ima- go,utarte sitopus. EU.Verum; sedfusile sigillumest. Utcunque res habet, felicissime cecidit: utinam pari felicitate cadant imagines, quas intexis aulaeis. fa. At tu contra felicius pingis, quam gignis. eu. Sic vi- suni est naturae cumomnihus pariafacere. Quainso- licitaest natura, nequid pereat! Duoshoniines in uiio repraesentavit: nasus et oculi patrem referunt,frons ac mentum niatrem exprimunt. An tu pos*es hoc tam carum pignus alienae fidei concredere? Mihi bis crudeles videntur esse, quae id facere sustinent; quandoquidem non solum faciunt id infaiitis, qiu*n» •) Verl>a Pauli «xi|ant in 1. Epiit. ad Timotli. Caj». 2. v. IS Digitized by PKRKGRINATIO RELIGIONIS KRGO. 339 ablegant, periculo, verum etiam suo, propterea quod in his lac aversione corruptum saepenumero pericu- losos morbos pariat. ltaque fit, ut, dum unius for- mae corporis consulunt, parum consulant duorum corporum utae: dumque cavent, ne contingut prae- properum senium, coniiciunt sese in mortem prae- properam. Quod est inditum puero nomen? FA.Cor- nelius. eu. Hoc erat nomen avi paterni. Utinamvi- rum integerrimum et moribusnobis referat! FA.Da- bitur opera, quod quidem in nobis erit. Sed heus Kutrapele, unum quiddam obnixe te rogarim. eu. Imo puta me tuum esse mancipium; imperabis et impetrabis quae voles. v. Proinde non prius te manumittam, quam hoc mihi beneficium coeptum absolvas. eu. Quodnam ? fa. Ut praescribas mihi primum, quibus rationibus queam infantis valetudini consulere : deinde quum erit firmior , quibus rudi- mentis ad pietatem praeparandus sit rudis animus. eu. Id faciam lubens, pro mea quidem sapientia; sed proximo colloquio : nunc orator adeo maritum ac parentes. fa. Precor exorator ut sies.

PEREGRINATIO RELIGIONIS ERGO.
Menedemus, Ogygius.
me. Quid hoc novae rei? Nonne Ogygium vicinum meum video, iam totos sex menses non visum cuiquam? Interisse rumor erat. Ipsus est, nisi prorsus hallucinor. Adibo ac salvere iubebo. Salvus sis, Ogygt
og. Salve et tu, Menedeme.
me. Quae regio te nobis reddidit incolumem? Nam tristis rumor heic sparserat, te navigasse Stygiam paludem.
og. Imo, gratia superis, sic interim valui, ut vix unquam antehac melius.
me. Ita semper vanitatis coarguas eiusmodi rumores. Sed quid istuc ornatus

est? obsitus es conchisimbricatis, stanneis acplum- beis imaginibus oppletus undique, culnieis ornatus torquibus; brachium habet ova serpentum *). og. Visi divum lacobum Compostellanum, et hinc rever- sus Virginem Parathalassiam apud Anglos percele- brem; quin potius hanc revisi: nam ante annos tres inviseram. me. Animi gratia, ut arbitror. oo. Imo religionis caussa. me. Istam, opinor, religionem docuerunt te Graecae litterae. og. Mater uxoris voto sese obstrinxerat , ut si filia peperissct mascu- lum vitalem, ego divo lacobo praesens praesenti sa- lutem dicerem et gratias agerem. me. Salutasti di- vum tuo dumtaxat et socrus nomine? og. Imo totius familiae verbis. me. Equidem arbitror nihilo minus salutis futurum fuisse familiae, etiamsi lacobum in- salutatum reliquisses. Sed obsecro, quid respondit agenti gratias % og. Nihil , sed offerenti munus vi- sus est arridere et capite leviter annuere; simulque porrexit hoc imbricatum putamen. me. Cur ista po- tius donat, quam alia? og. Qnoniam his abundat suggerente vicino mari. me. O henignum divum, qui et obstetricatur parturientibus et operam dat hospi- tibus! Verum quodnam istuc novum vovendi genus, ut otiosus aliis laborem imponat aliquts? Si tu te voto adstringeres, ut si quod ageres feJiciter cede- ret, ego ieiunarem bis in hebdomade, an credis me facturum quod vovisses? og. Non credo, etiamsi tu ipse tuo nomine vovisses. Nam tibi divis os obline- re ludus est. At socrus est; mos gerendus erat. Nosti mulierum affectus, et inea quoque referebat. me. Si non praestitisses rotum , quid erat periculi ? og. Non poterat me divus vocare in ius, fateor : sed poterat in posterum esse surdus ad vota mea, aut ") GJobuJos istos, quihus utiinttir Pontificii ad nunierandas preces, appeJJat ova serpentum, quia illa sic cohaerent quum prodeunt. y 0 y , j KELIGIOMS EKGO. 341 tacitus aliquid calamitatis immittere in meam fami- liam. Nosti principum mores. me. Dic mihi, quid valetagitque vir optimus lacobus? og. Multo fri- gidius solito. me. Quid est in caussa ? senium ? og. Nugator, scis divos non senescere. Verum haec no- va persuasio, quae late per orbem divagatur, facit ut infrequentius salutetur solito : et si qui veniunt, salutant tantum ; nihil aut quam minimum donant, dictitantes eam pecuniam rectius collocari inegenos* me. Impia persuasio! og. Itaque tantus apostolus, qui solet totus gemmis et auro fulgere, nunc stat li- gneus , vix sebaceam habens candelam. mk. Si ve- rum est, quod audio, periculum est, ne reliquis divis idem veniat usu. oc Imo circumfertur epistola, quam hac de re scripsit ipsa Virgo Maria. me. Quae Maria? oo. Quae cognomen habet a lapide. me. Apud Rauracos, ni fallor *). oo. Ea est. me. l,a- pideam igitur divam mihi narras. Sed cui scripsit % og # Nomen ipsa indicat epistola. me. Per quem mis- sa estl og. Haud dubie quin per angelum, qui po • suerat scriptam in suggesto, unde concionatur is, ad quem scripta est. Et ne quid fraudis suspiceris, vi- debis epistolam uvToyyu(pot>. me. Itane agnoscis ma- num angeli, qui est virgini ab epistolis? og. Quid- ni? me. Quo tandem argumentot og. Legi epita- phium Bedae **), quod ab angelo insculptum est : elementorum figurae per omnia congruunt. Legi et syngraphamdivoAegidiomissam ***): congruunt -) Rauraci popuJi ad Rheniim, Helvetiis vicini, Baiileensis territorii incolae. Vide Iul. Caesarem lih. 1. et 7. ••) Bedfh monachus Britannus, ob vitae modestiam venerabilis dictus, vixit Sec. VIII. Corpus eius Genuae conditum falso proditur , eiusdemque epitaphium ab angelis insculptum fin- fitur.

  • ••) Nota est fabula de Carolo Magno , qui quum desperaret

veniam admissorum , S. Aegidius, si Diis placet , impetravit Digitized by 342 PEK EGKINATIO An non haec satis arguunt rem ! mk. Faane est in- spicere! oo. Fas, si deieres te taciturum. ne. Oh lapidi dixeris. oo. lam sunt et lapides hoc nomine infames, quod nihil celent *) me Muto igitur di- cito, si lapidi parum fidis. oo. Haclegerecitabo: tu fac utramque arrigas aurem. me. Arrexi. oo Ma- ria mater le$u Glaucopluto **) S. D. Quod Lutherum $equutu$ itrenue $uade$, $upervacaneum e$$e invocare dwo$, a me quidem i$to nomine bonam magnamque ini$ti gratiam, $cito. 2Vaw anteftac tantum nonene- cabar improbi» mortalium opplorationibug. Ab una poitulabantur omnia, qua$i filiu» meus $emper infan» e$$et, quia tali$ fingitur pingiturque in $inu meo, ut eX nutu matri$ adhuc pendeat, neque quidquam autit negare petenti, videlicet metuen$, ne $i quid neget ro- ganti, ego vici$$im ip$i negem mammam $itienti. Et nonnunquam ea petunt a virgine, quae verecundu$ tv- veni$ vix auderet petere a lena, quaeque me pudet /t- teri$ committere. Interim negotiator, lucri cau$$a navigaturu$ in Hi$paniam, committit mihipudicitiam $uae concubinae. Et virgo deo $acra, abiecto velo fugam adornan$, deponit apud mefamam integrita- ti$ $uae, quam ip$a tendit pro$tituere. Occiamat mi- hi mile» impiu$, et ad lanienam conductu» : Beata vir- go, da praedam opimam. Occlamat aleator : Fave diva; par$ lucri tibi decidetur. Et $i parum faveat alea, me convicii» lacerant, maleque precantur, quae non adfuerim $celeri. Occlamat quae quaettui turpi $emet exponit : Da proventum uberem. Si quid ne- gem, illico reclamant: Ergo ne $i$ mater mi$ericor- epittolam al> angelo, cnntinentem hnnc rergiculum: Aegidii merito CaroK peccata remitto. •) Loquitar de lajnde Lydio, qui et index dietut, quod auri bonitatem indicet. De Kattn in hunc lapidem veno lege fabu- lam in Ovidii Metamurph. lib. 2. "•) Nomen sacerdntii fictum. Digitized by KEL16I0NIS ERGO. 343 ttiae. Aliorum vota non tam impia tunt, quam tnepta. Clamat innupta: Maria, da mihi formotum acdivi- tem tpomum. Clamat nupta: Da mihi bellot catu- lot. Clamat gravida : Da mihi facilem partum. Cla- matanut: Da diu vivere tine tutti ritique. Clamat tenex defirui : Da repubetcere. Clamat philotophut : Da nodot intolubile* nectere. Clamat tacerdot: Da tacerdotium opimum. Clamat epitcoput : Servameam eccletiam Clamat nauta: Da protperot curtut. Cla- mat praefectut : Ottende mihi filium tuum antequam moriar. Clamat aulicut: Da vere confiteri in mor- tit articulo. Clamat rutticut : Da tempettivam plu- viam. Clamat ruttica : Serva gregem et armentum incolume. Si quid renuo, il/ico tum crudelit. Si re- lego ad fiHum, audio : Vult ille quidquid tu vit. Ita- ne ego »ola et mulier et virgo dabo operam navigan- tibut, belligerantibut, negotiantibut, ludentibut ale- am, nubentibut, parturientibut, tatrapit, regibut et agricolit? Atqui qnod dixi, minimum ett prae hit quae patior. Sed hit negotiit nunc multo minut gra- vor : quo quidem nomine tibi gratiat agerem maxi- mat, niti commodum hoc incommodum maiut tecum trakeret: plut ett otii, ted minut ett honorum, minut ett opnm. Ante talutabar Regina coelorum, Domina mundi: nunc vix a paucit audio, Ave Maria. Ante vettiebar gemmit et auro, abundabam mutatoriit, de- ferebantur aurea gemmeaque donaria : nunc vix te- gor dimidiato pailwlo, eoque corroto a muribut. Pro- ventut autem annui vix tantum ett, ut alam miterum aedituum qui accendat lucernulam aut candelam te- baceam. Atque haec tamen poterant ferri, ni maiora etiam moliri dicererit. Huc tendit, ut aiunt, ut quid- quid utquam ett divorum, exigat ex aedibut tacrit. Etiam atque etiam vide quid agat. Non deett aliit divit quo tuam ulcitcantur iniuriam. Eiectut e tem- plo Petrut potett tibi vicittim occludere regni coela- Digitized by 344 PEKEGRINATIO

  • ti* ottium ; Paulu* habet gladium; Bartholomaeu*

cultro armatu* e*t ; Gulielmui tub pallio monachi totut armatu* est, non rine gravi lancea. Quid au- tem aga* cum Georgio, et equite etcataphracto, hasta simul et gladio formidabili t Nec inermi* e*t Anto- niu* ; habet *acrum ignem. Sunt item et ceteris *ua vel arma vel mala , quae, quibu* volunt , immittunt. Me vero quantumvi* inermem, non tamen eiicies, nUi rimul eiecto JUio , quem ulni* teneo. Ab hoc non me patiar divelli: aut hunc una mecum extrudet, aut utrumque relinquet, niri mavi* habere templum rine Christo. Haec te scirevolui: tucogita, quid mihi retpondendum centea*. Nam mihi plane re* cordi e*t. Exaede notlra lapidea, Calendi* Augusti, annofilii meipatri 1521. Virgo lapidea mea manu tubtcrtpti. uk. Minax profccto ac formidabilis epistola. Cave- bit, opinor, Glaucoplutus. og. Si sapit. me. Quam- obrem non eadem de re scripsit huic optimus ille ia- cobus og. Nescio : nisi quod longius abest, et his temporibus intercipiuntur omnes epistolae. me. Sed quis Deus te redegit in Angliam? oc. Ventus iliuc invitabat mire secundus, atqueidpropemodum eram poilicitus divae Parathalassiae, me post biennium ipsam revisuruni. mk. Quid petiturus ab illa? oc. Nihilnovi, nisi illa vulgaria, familiam incolumem, rem uberioreni, longaevam laetamque vitam in hoc seculo, et perennem felicitatem in futuro. me. Non poterat eadem praestare Virgo mater apud nos? Ha- bet Antverpiae templum longe augustius, quam in Parathalasso. og. Haud nego posse, verum aliis in locis alia largitur, sive sic visum est aninio illius, sive, ut est benigna, semet in hoc nostris aftectihus accoinmodat. mr. De lacooo frequenter audivi: sed obsecro te, describe mihi regnum istius Parathalas- siae. og. Equidcm expediam quam potero paucissi- mis. Celeberrimum nomen est per universamAn- Digitized by RELIGIONIS EKGO. 345 gliam, nec temere reperias in ea insula qui speret res suas fore salvas,quin itlamquotannis aliquo mu- nusculo pro facultatum modulo salutarit. me. Ubi habet ? oo. Ad extremum Angliae finem, inter occi* dentem et septemtrionem, haud procul a mari, pas- suum fere tribus millibus. Vicus est vix alia re vi- ctitans, quam conimeantium frequentia. Collegium est Canonicorum , sed quibus a Latinis regulae co- gnomen additur; medium genus inter monachos et canonicos, quos seculares appellant. me. Amphi- bios mihi narras ; quod genus est fiber. oc. Imo et crocodilus. Sed omissis cavillis, tribus verbis ex- pediam quod vis. In odiosis canonici sunt, in favo- rabilibus monachi. me. Adhuc mihi quidem ae- nigma refers. og. Quin addain apodixim mathemati- cam. Si Romanus pontifex fulmine feriat omnes monachos, tum canonici fuerint, non monachi: sin idem permittat omnibus monachis uxorem ducere, tum fuerint monachi. me. Onovos favores! utinam abducant et meam! oo. Sed utad rem: Collegium hoc vix alios habet proventus, quam ex liberalitate Virginis. Nam maiora quidem donaria servantur. Ceterum si quid est nummorum aut levioris pretii, cedit in alimoniam gregisetpraefecti,quem illi Frio- rem vocant. me. Probaevitae? og. Non illauda- tae; pietate ditiores, quam annuo censu. Templum est nitidum et elegans; verum ineo non habitat Vir- go, sed illud honoris gratia cessit filio. lllasuum habet templum, ut dextrasit filio. me. Dextra? Quo igitur spectat filius? oo.Bene mones. Quum occiden- tem spectat, dextram habet matrem : ubi se vertit ad solis exortum , sinistra est. Nec heic tamen ha- bitat; nondum enim aedificium est absolutum, et locus est undique perflabilis, patentibus ostiis, pa- tentibus fenestris; et in propinquo estOceanus ven- torum pater. me. Durum! Ubi igitur liabet illaf Digitized by 346 P E K E b R 1 S A T I O oq. ln eo templo, quod inahsolutum dixi, est sacel- lum angustum , ligneo tahulatu constructum , ad utrumque latus per angustum ostiolum admittens salutatores. Lumen est exiguum , nec fere nisi ex cereis; fragrat odor naribus gratissimus. me. Haec omnia congruunt religibni. oo. Imo si introspicias, Menedeme , dicas divorum esse sedem; adeogem- mis, auro, argentoque nitent omnia. me. Accendis animum, ut eo me conferam. og. Haud poenituerit itineris. me. Nibil est illic olei sacri* oo. Inepte. Oleum istud non resudat nisi e sepulcris divorum, velut Andreae et Catharinae. Maria sepulta non est. me. Erravi, fateor. Sed absolve fabulam. oo.QuoIa- tius sespargatreligio, aliaaliislocisostenduntur. mk. Et fortassis ut uberior sit largitio, iuxta illud, Fit cito per mullat praeda petita manrn *). og. Et nus- quam non praesto sunt mystagogi. me. Ex canoni- cis? og. Nequaquam: illi non adhibentur, ne per occasionem religionis alienentur a religione, ac dum observant virginem , parum ipsi consulant suae vir- ginitati. Tantum in intimo sacello, quod dixi con- clave divae Virginis, adstat altari canonicus quidam. me. In quem usum? og. Ut recipiat servetque quod datur. me. An dant qui tiolintT og. Minime; sed nonnullos pius quidam pudor huc adigit, ut dent ad- stante quopiam, non daturi si testis abesset: aut lar- gius dant aliquanto , quam erant daturi. me. Affe- ctum humanum dicis, et mihi non inexpertum. og. Imo vero sunt quidam adeo dediti sanctissimae Vir- gini , ut dum simulant sese munus imponere altari, ' mira dexteritate suffurentur, quod alius posuerat. me. Fac nullum adstare : an non in tales illico ful- minaret Virgo? og. Qui magis id faceret Virgo, quam ipse pater aethereus . quem non verentur nu- dare suis ornamentis, vel perfosso templi paricte ? •) ExBtat verstiB in Nasnnis Amorum Hb. 1. Elfg- 8- Digitized by RELIGIONIS ERGO. 347 mf. Non satis mihi constat , utrum magis debeam admirari; illorumne impiam confidentiam,an Dei le- nitatem. oo. Ad latus itaque septentrionale porta quaedam est, nontempli, nequiderres, sed septi, quo tota clauditur area templo adiacens. Ea ostio- lum habet perpusillum,quale videmus in valvis nobi- Hum, ut, qui veiit ingredi, primum tibiam periculo exponere cogatur, deinde caput etiam submittat. me. Profecto tutum non fuerit ad hostem ingredi per tale ostiolum. oo. Recte coniectas. Narrabat mystagogus olim virum equestris ordinis, equo insi- dentem, per hoc ostium elapsum e manibus inimici, qui iam fugienti imminebat. lbi miser despcrans sui, subita cogitatione salutem suam commendarit divae Virgini, quae erat in proximo. Nam ad huius aram fugere decreverat, si valva patuisset. Et ecce rem inauditam. Subito totus eques erat intra septa templi, altero frustra foris insaniente. me. Et facie- bat tam admirandae narrationis fidem? og. Maxi- me. me. Id quidem non admodum facileapud te ho- minem philosophum. og. Ostendebat in ostio lami* nam cupream clavis ai!ixam,quaehabebat imaginem tquitis servati, eoque cultu quo tum Anglica gens utebatur, quem et in vetustioribus picturis videmus: quae si non mentiuntur, frigebant id aetatis tonsores et qui pannos tingunt ac texunt. me. Qui sic? og. Quia barbatus erat non aliter quam caprae ; et uni- versa vestis nullam habebat rtigam, adeoque npn erat maior corpore, ut strictu corpus ipsum redde- ret angustius. Erat et altera lamina, cellae figu- ram ac magnitudinem referens. me. lam dubitare fas non erat. og. Subter ostiolum erat cratis fer- rea, quae peditem tantum transmitteret. Non con- veniebat ut equus post eum calcaret locum, quem prius eques virgini consecrasset. me. Kt merito. oo. Hinc ad orientcm vst sacellum prodigiis plenumt Digitized by 348 PEREGK1NA.T10 eo me confero. Excipit alius mystagogus. Ulic oravimus paullisper. Mox exhibetur nobis articu- lus humani digiti, e tribus maximi: exosculor: de- inde rogo cuius sint reliquiae. Ait, Sancti Petri. Num Apostoli, inquamf Aiebat. Deinde contem- plans magnitudinem articuli, qui gigantis videri po- tuerit: Oportuit, inquam, Petrum fuissevirum prae- grandi corpore. Ad hanc vocem e comitibus qui- dam in cachinnum solutus est : id certe moleste tu- li. Nam si is siluisset, aedituus nos nihil celasset reliquorum. Eum tamen utcunque placavimus, da- tis aliquot drachmis. Ante aediculam erat tectum. quod aiebat hiberno tempore , quum nix obtexisset oninia, eosubito fuisse delatum e longinquo. Sub eo tecto putei duo ad summum pleni: fontis venam aiunt esse sacram divae Virgini ; liquor est mire fri- gidus, efticax medicando capitis stomachique dolo- ribus. me. Si frigida medetur doloribus capitis et stomachi, posthac et oleum exstinguet incendium. oo. Miraculum audis, o bone: alioqui quid esset mi- raculi, si frigida sedaret sitiin ? me. Et ista sane est una pars fabulae. og. Affirmabant eum fontem de- repente prosilisse e terra iussu sanctissimae Virgi- nis . Kgo cuncta diligenter circumspiciens rogabam, quot esscnt anni, quod ea domuncula fuisset eo de- portata: dixit, aliquot secula. Alioqui parietes, in- quam, non prae se ferunt aliquid vetustatis. Non repugnabat. Ne columnae quidem hae ligneae. Non negabat esse nuperpositas, et res ipsa loqueba- tur. Deinde haec, inquam, tecti culmea arundinea- que materia videtur esse recentior. Assentiebatur. Ac ne trabes quidem hae, inquam, transversae, nec ipsa tigna, quae culmos sustinent, videntur antemul- tosannos posita. Annuebat. Atqui quum iam nulla casae pars superesset: unde igitur constat, inquam, hanc esse casulam illam e longinquo delatam? me. Digitized by RELIGIONIS ER6 0. 349 Obsecro quomodo sese ab hoc nodo expediebat ae- dituus? og. Scihcet incunctanter ille ostendit no- bis pervetustam ursi pellein tignis affixam ; ac pro- pemodum irrisit nostram tarditatem, qui ad tam manifestum argumentum non haberemus oculos. Ita- que persuasi , et tarditatis culpam deprecati, verti- mus nos ad coeleste lac beatae Virginis. me. O ma- trem filii simillimam! ille nobis tantum sanguinis sui reliquit in terris ; haec tantum lactis, quantum vix credibiie est esse posse uni mulieri uniparae, et- iamsi nihil bibisset infans. og. ldem caussantur de cruce Domini, quae privatim ac publice tot locis ostenditur, ut si fragmenta conferantur in unum, navis onerariae iustumonus videri possint; et tamen totam crucem suam baiuiavit Dominus. mf. An non tibi quoque mirum videtur? og. Novuni fortasse dici possit, mirum nequaquam, qutim Dominus, qui haec auget pro suo arbitrio, sit omnipotens. me. Pie tu quidem interpretaris : at ego vereor ne multa ta- lia fingantur ad quaestum. og. Non arbitror Deum passurum, si quis ipsum ad istum irrideat modum. ME.Imo quum a sacrilegisspoliatur et mater et filius et pater et spiritus , ne tantulum quidem sese com- movent interdum, ut vel nutu vel crepitu deterreant scelestos. Tanta est numinis ienitas. og. Sic est: sed audi reliqua. ld lac servatur in altari summo; in cuius medio Christus, ad dextram mater, honoris gratia. Lac enim matrem repraesentat. me. Con- spicuum est igitur? og. Videlicet inclusum crystal- lo. me. Liquidum igitur. og. Quid liquidum mihi narras,quum fusum sit anteannos mille quingentos ? Concretum est; dicas cretam tritam, alboque ovi temperatam. me. Quin igitur nudum ostentant? og. Ne contaminetur virorum osculis lac virginenm. ME* Probe dicis. Nam sunt, opinoi qui os admo- veant nec purum nec virgineum. og. Ubi nosvidet Digitized by mystagogus, accurrit, Hneam vcsteni induit, sacram stolam addidit cervici, procubuit religiose, et ado- ravit: mox nobis )ac sacrosanctum osculandum por- rexit. Heic in extremo altaris gradu rcligiose pro- cubuimus et ipsi ; Christoque primum salutato, Vir- ginem oratiuncula tali, quam in hoc ipsum pararani, appellavimus : Virgo parens , quae tuis virgineis uberibus lactare meruisti coeli terraeqne dominum fi- lium tuum Iesum, optamus, ut Ulius sanguine purifi- cati proficiamus, et nos ad felicem illam infantiam co- lumbinae simplicitatis, quae nesda malitiae, fraudis ac doli, lac evangelicae doctrinae concupiscit assidue, donec proficiat in virum perfectum, in menturam ple- nitudinis Christi, cuius felici consortio frueris in ae- ternum, cum palre et spsritu sancto. Amen. me. l*ia sane deprecatio. Quid illa? og. Visus est uterque annuere, nisi me fallebant oculi. Nam subsilire vi- debatur sacrum lac , et candidior aliquanto affulge- bat eucharistia. lnterim mystagogus ad nos acces- sit, tacitus quidem, sed tabellam porrigens, qualem apud Gernianos offerunt qui in pontibus telos *) exi- gunt. mk. Equideni saepenuniero male precatus suni illis petacibus tabellis,quum per Germaniam iter fa- cereni. og. Dedinius drachmas aliquot,quas ille ob- tulit Virgini. Mox per interpretem eius linguae pul- chrc peritum,et iuvenem blandaecuiusdameloquen- tiae (nomen erat, ni fallor, Robertus Aldrisius) per- cunctatus sum, quam potui civilissinie, quibus argu- nientis cognitum haberet, hoc esse lac Virginis. Id «i;o sane pio studio scire cupiebain, quo possem im- piis quibusdam haeconinia ridere solitis osobturare. iVinium niystagogus obducta fronte ohticuit: iussi tit interpres instaret; sed blandius etiani. llle vero Mandissinie, adco ut , si uiativiu ipsani nuper puer- prram talibus verbis appella<;sf»t , nou fuerit acgrc ") VV/.os, U trifaihini, sivc vcrtigal. KKLIGIOMS ERGO. 351 latura. At mystagogus tanquam afflatus nuniine quopiam, nus intuens uculis stupentibus, ac velut hurrore vocem blasphemam execrantibus, Quid opus, inquit, ista percunctari , quum habeatis tabulam au- thenticam? Kt umninu videbatur nos ut haereticus eiecturus , nisi drachmae delinissent huniinis fero- ciam. me. Quid vus interim? uo. Nos$ quid cen- sest Nun aliter quam fuste icti, aut fulmine tacti, nusmet illinc subduximus, suppliciter audaciae ve- niam comprecati.* sic enim cunvenit in rebus sacris. lnde pruficisoimur ad aediculam, huspitium divae Virginis. Huc euntibus aperit sese quidam hieru- phanta ex illisMinuribus *); nusqueveluti nuscitans intuetur: aliquantulum prugressis uccurrit alius, iti- dem cunteniplans nus: post etiam tertius. mk. For- tasse cupiebant te pingere. oo. At egu lunge diver- sum suspicabar. me. Quid istuc? oo. Sacrilegum quempiam suppiiasse nonnihil exmundo sacrae Vir- ginis , et in me suspiciunem intentam esse. Itaque sacellum ingressus tali precatiuncula salutu matrem Virginem : O sola foeminarum omnium mater et vir- $0, mater felicissima , virgo purissima ; nunc te pu- ram itnpuri visimu$ 9 salutamus, donariolis nottris ut- cnnque colimus: utinam donet nobis filius tuus, ut sanctissimos tuos mores imitantes mereamur et nos per spiritus sancti gratiam spiritualiter dominum fe- sum intimis animi visceribus concipere, semelque con~ ceptum nunquam amittere. Amen. Simulque exo- sculatus aram depusui drachmas aliquot, et abii. mk. Quid heicVirgo? Nullone nutu dedit signum au- ditae precatiunculae? oo. Lumen, ut dixi, erat am- higuum, et illa stabat in tenebris ad dextrum latus altaris. Postremo me sic deiecerat oratio prioris "i Franciscanis. Nam Franciscns iste suns scctatcres divisit in iVatres hnscc Minores , qtiinus ipse se assnciavit, Cfarissas, et 1'oenitentes. Digitized by 352 PEREGRINATIO mystagogi, ut non auderem oculos attollere. me. Istius igitur profectionis non erat admodum laetus exitus. oo. Imo multo laetissimus. me. Reddidisti animum: nam mihi quoque cor in genua deciderat, ut tuus loquitur Homerus *). oo. A prandio repeti- mus templum. me. Audebas, suspectus sacrilegii? og. Fortassis; sed ipse mihi suspectus non eram. Nescit pavorem mens sibi bene conscia. Trahebat me tabulae visendae cupiditas, ad quam mystagogus nos relegarat. Eam diu quaesitani tandem inveni- mus: verum in alto defixam,ut non quibuslibet ocu- lis legi posset. Mihi tales sunt oculi, ut nec Lynceus dici possim, nec omnino iusciosus. ltaque legentem Aldrisium oculis obiter assectatus sum , necilli sa- tis fidens in re tanta. me. Excussa est omnis dubi- tatio? og. Puduit me mei, qui subdubitassem ; adeo res tota illi ponebatur ob oculos; nomen, locus, res ut erat ordine gesta: breviter, nihil omissum. Di- ctus estGulielmus Lutetiae natus, vir pius quum alias, tum praecipue religiosus in conquirendis toto orbe divorum reliquiis. Is peragratis regionibus pluri- mis, monasteriis ac templis undique lustratis, tan- deni pervenitConstantinopolim. Nam huius Guliei- mi frater illic agebat Episcopum. Is iam adornan- tem reditum admonuit, esse virginem quandain Deo dicatam, quae lac haberet Virginis matris: abunde felicem futurum si vel precario, vel pretio, vel arte portionem aliquam posset nancisci. Nam ceteras reliquias omnes, quas hactenus collegerat, nihil esse ad tam sacrum lac. Ibi Gulielmus non conquievit, donec exorat dimidium eius lactis. Eo thesauro plus quam Croesus sibi videbatur. mf:. Quidni? et quidem praeter spem. og. Recta domum properat: in itinere morbus occupat. me. Ut nihil est in re-

  • ) Loquitur ita Hnmer. Iliatl. 0. v. 280. Tttofhjanv , naoi* 6h

ttttiffti 7ioui Xa:uit<it ftv/xoc. Digitized by KELIGIOMS EKGO. 353 bus humanis nec diu nec undiquaque felix ! oo. Ubi videt periculum , accersit clani Gallum , tidissimum eius percgrinationis comitem ; et religiose stipula- tur siientium: conimittit illi iac, ea lege, ut si inco- iuniis domum redeat, deponat eum thesaurum in ara divae Virginis,quae colitur Lutetiae in augustotem- plu , utrinque Sequanam praeterlabentem intuens: et amnis ipse videtur honoris gratia decedere numi- ni Virginis. Ut rem in pauca conferam , sepultus est Gulielmus: alter properat ; et hunc morbus cor- ripit. ls desperans sui, tradit Anglo comiti lac, sed multis obtestationibus adstricto,utfaceret,quodfue- rat ipse facturus. Moritur hic; recipit ilie, et in aram deponit lac canonicis eius loci praesentibus, qui tum temporis adhuc dicebantur regulares , qua- ies adhuc sunt apud Divam Genovefam *). Ab his impetravit lactis dimidium. Id delatum in Angliam tandem in Parathalassum detulit, huc vocante men- tem illius afflatu spiritus. me. Pulchre certe sibi constat haec narratio. og. lmo ne qua residere pos- set dubitatio, adscripta erant nomina episcoporuni a suffragiis **), qui lac illud invisentibus non absque munusculo, tantum impartierunt relaxationis, quan- tum ex suo dimenso largiri possunt***). mk. Quan- tum id est? og. Dierum quadraginta. me. Etiam apud inferos dies est? oo. Certe tempus est. me. Ubi totum hoc dimensum semel fuerint elargiti, non superest quod largiantur? og. Minime. Subscatet enim subinde quod dent, acplane diversum quiddam accidit heic atque in dolio Danaidum. Illud enim •) Id est, in templn Petri et Pauli, quod cst Lutetiae, constru- ctum anno 499. a Clodoveo, hortahi istius Genovefae , quam di vam vocant, ibi sepultae anno 521. ••) Qui sunt a suffragiis, i. e. qui suffragin dant. •••) Nam Pontifex Komanus tantum relaxationis concedit quantum velit; Episcopis vcro certum modtim praescripsit. Eras. Coll. Z Digitized by Google 3$4 P K R U G It I X ATIO quum continenter impleatur, semper tamen inaue es,t : hine si semper haurias, nihilo tamen niinus est in dolio. mk. Si centum hominum millibus largian- turquadraginta, singulitantundem habent? OG.Tan- tundVm. mk. Et si, qui ante prandium acceperunt quadraginta, rursus sub coenam poscerent quadra- ginta, praestone esset quod daretur? og. Imo si hora eadem decies. me. Utinam mihi tale scriniolum essetdomi: non optarim nisi tres drachrnas, modo sic scateant. og. Quin optas ut totus fias aureus, tantundem accepturus ex voto? Verum ad fabulam redeo. Addebatur et illud pii cuiusdam candoris argumentuni: lacVirginis, quod aliis compluribus in Tocis ostendebatur, satisquidem essevenerandum ; hoc tamen ceteris esse venerabilius, quod illa ab- raderentur a saxis, hoc ex ipsis Virginis uberibus cflluxisset. mk. Unde id constabat? ocOh! nar- rarat hoc virgo Constantinopolitana, quae lac dede- rat. mk. Kt illi fortassc communicarat divus Bcr- nardus *). og. 8ic arbitror. mk. Cui natu graudi contigit gustarc lac ex eadem mamnia, quam suxit puer lesus. Unde miror, illum mellifluiini dici po- tius quam lactifluwm. Sed quomodo lac Virginis dicitur, quod non fluxit ex uberibus? og. Fluxit et illud, sed saxo, cui forte lactans insidebat,exceptum concrevit; deinde volenteDco sic multiplicatum est. mk. Kecte. Perge. og. His itaque peractis, dum pa- ramus abitum, obambulantes interim , et si quid of- fcrretur spectatu dignum circumspectantes, rursum adsuntmystagogi; limis intuentur, digito subnotant, accurrunt, abeunt, recurrunt, nutant; videbantur compellaturi si fuisset audaciae satis. mk. Nihil ibi •) Fuit l«ic Uernardus, nattis Castellinne Burgiindiae oppidn, Cistercicnsis ordinis propagatnr, dein CJarevalensis Abhns. Vi- xit circa Kiinnnt MCXV. MuJta srripsit styln suavi, urtde melli- flutis dirltis Digitized by RKLIGIOMS ERGO, 355 metuebas? og. Iiuu faciem illis obverti, sic arri- dens et intuens, quasi ad compellandufn invitarem. Tandem unus aggressus rogat quod mihi nomen es- set: edo. Num.is essem qui ante biennium aflixis- set votivam tabellam literis Hebralcis? Fatebar esse me. mk. Scribis Hebraice? oG*Minime; sed isti, quidquid non intelligunt, Hebrairum vocant. Mox accersitus, ut coniicio, venit illius collegii nooi- roc; voT£()Oi *). mf. Quod istiic dignitatis nonien est? Non habent abbatem* og. Non. me. Curitaf og. Quia nesciunt Hebraice. mk. Non episcopum? oo. Nequaquam. mk. Quam obivni i og. Quia Vir- go pauperior etiamnum est, quani ut ematpeduni ur mitram nimio venalem**). me. Non saltem praepo. situmf og. Ne id quidem. me. Quid obstat? og. Quia praepositus dignitatis est nonten, non sancti- nioniae. Et ideo canonicorum collegia nomen ab- batis reiiciunt,praepositi libenter amplectuntur. me. Alqui ttowtov voityov antehac audivi nunquam. og. Nae tii magnopere rudis esgrammatices. me. f 7*ore- onnuorrnr novi in tropis. og. Tenes. Hic qul Prio» ri proximus est, Prior est posterior. me. Supprio- rem dicis. og. ls me salutavit satis humaniter. Nar- rat quantopere sudatum sit a multis, utversuseos legerent: quot frustra cxtersa perspicilla. Quoties advenisset aliquis vetustus Theologiae aut luris do- ctor, adductus est ad tabellam: alius dicebat esse literas Arabieas, alius ficticias: tandem repertus est qui legeret titulum. Is dcscriptus crat verbis ac literis Roiuanis , sed maiusculis. Graeci versus erant,descripti Graccismaiusculis,quaeprimaspecie ') Sic vocat auctnr eum, qui in hoc collcgio erat dipnitnte |>rn- ximiisilli, quciii Priorcm dicunt.

  • •) Ytfium proprie est pnstnrnlis baculus, virga incurva. Ita

Yirgil. in Uucnl. V, 88. At tn sume pedttm. Ilic intellige Epi- ■copalcin haculum. 356 i> E K E G K 1 N A T 1 O videntur refcrrc maiusculas Latinas. Kogatus de- scripsi sententiam carminum Latine, verbum verbo reddens. Huius opellae quum praemiolum oblatum constanter rectisarem, afnrmans nihil esse tam ar- dtium, quod in Virginis sanctissimae gratiam non essem cupidissime facturus , etiamsi literas iuberet illinc perferre Hierosolymam. me. Quid opus.te' grammatophoro, quumilli tot angeli adsintamanibus atque a pedibus? og. llle protulit e crumena ligni fragmentuni desectum etrabe, in qua virgo mater visa est consistere. Odor mirus protinus arguebat, es.se rem oppido sacram. Ego vero tam insigne mu- nus pronus et nudato c&pite summa cum veneratione terque quaterque exosculatus, reposui in crumenam. mk. Licetne videre? og. Per me quidem licebit. Ceterum si ieiunus non es, aut si nocte proxima fuit tibi res euni uxore, non suaserim ut videas. me. Ostende: nihil perictili. oo. Kn tibi. mk. O te bea- tum isto munere! og. Ego, ne sis insciens, nonper- mutarim hoc tantilluni fragmentuluni cum universo auro Tagi: includani auro, sed sic ut per crystal- lum pelluceat. Tum Hysteroprotus, ubi me videt tam reiigiose gestientem eo niunusculo, iudicans non indignum , cui maiora quoque comniitterentur, rogat, num quando vidissem secreta Virginis. Ea vo» me nonnihil commovit; non taiiien ausus siim percunctari, quae diceret secreta Virgiuis; siquidem in rehus tam sacris etiam linguae lapsus non vacat periculo. Nego me vidisse, sed videndi cupidissi- iuum esse dico. Inducor iam vclut afflatus nuniine. Accenditur una atque altera taeda cerata: ostendi- ttir imaguncula, nec magnitudine, nec matcria, nec opere praecellens, sed virtute pollens. mk. Moles non multurn habet momenti ad edenda miracula. Vidi Christophorum Lutetiae, non hamaxiaeun: aut colossaeum, sed monti iusto pareut, ntillis tamen il Digitized by KELIGIOMS KRGO 357 lic mirarulis nobilem, quod quidem audierim. oo. Ad pedes Virginis est gemma, t*ui nondum apud La- tinos aut Graccos nomeu inditum: Galli a bufone dederunt nomen, eo quod bufonis elfigiem sic expri- niat, ut nulla ars idem possit efficere. Quoque ma- ius est miraculum, pusilltis est lapillus; non pronii- net bufonis imago, sed in ipsa gemma velut inclusa pellucet. me. Fortassis imaginantur bufonis simili- tudinem, quemadmodum insecta silicis stirpe imagi- namur aquilam, et quemadmodum pueri quid non vident in nubibus? dracones ignem spirantes, mon- tes igni candentes, armatos concurrentes. og. Imo ' ne sis nesciens. nullusbufo vivus evidentius expri- mit se ipsum, quam illic erat expressus. me. Hactr- nus pertuli fabulas tuas; posthac alium quaere, ctii persuadeas de bufone. oo. Nibil mirum est, Mene- deme, te sic affectum esse. Nec mihi quisquam per- suasurus erat, etiamsi totus ordo Theologorum as- severasset, nisi his oculis, hisce, inquam, oculis vi- dissem , intuitus essem , comperissem. Sed interim mihi videris satis incurius rerum naturalium. mk. Quam ob rem? Quia non credo volare asinos? og. An non vides , quam ludat artifex natura in omnium rerum coloribus ac formis exprimendis, quum aliis quidem in rebus, sed praecipue in gemmis? deinde quam admirandas vires gemmis illis indiderit, pror- sus incredibiles , ni cominus experientia faceret no- bis fidem % Dic mihi,crediturus eras, chalybem in- tactum a magnete attrahi, et rursus ab eodem depel- li sine contactu , nisi vidisses oculis? me. Profecto nunquam , etiamsi decem Aristoteles mihi deieras- sent. oo. Ne protinus igitur fabulosum clames, si quid audis nondum experimcnto compertum. In ceraunia fulminis videmus imaginem ; in pyropo vi- vum ignem ; in chalazia grandinis et speciem et ri- gorem, etiamsi coniicias in medium ignem : in sma» , Digitized by GooQle &>8 P E R E G R 1 N A T 1 O ragdo proiundas ac pellucidas maris undas : carci- nias cancri marini speeiem imitatur, ecliites viperae, scariteS scari piscis, hieracites accipitris, geranites gruis culluni eihctuin exhibet; aegophthalmus ca- prinum oculuni ostendit: est qui suillum , est qui tres siniul hominis oculos: lycophthalmus lupi pin- ^it oculum quatuor coloribu-, rutilo et sauguineo, in medio nigrum candido cingitur : cyameam uigram si aperias , fabam in medio reperies: dryites trun- cutn arboris eflingit, et Iigni in modum ardet quo- que: cissites et narcissites hederam pingit: astra- pias fulminis radios e niedio candido seu cyaneo ia- culatur: phlegontitesincendium intus ostendit,quod nou exeat: in anthracitide videas scintiilasquasdam discurrere: crocias croci colorem reddit; rhodites rosae; chalcites aeris: aetites aquilam exprimit, cauda caudicante: taos pavonis picturam habet ; chelidonia aspidis: myrmecites innatam habet for- micae repentis imaginem: cantharias scarabeum totum exprimit: scorpites scorpium niire depingit. Sed quid ego haec persequor, quae sunt innumera, quum nuila sit naturae pars vel in elementis vel in aniniantibus vel in plantis, quani illa veiuti lascivi- ens non expresserit in gemmis? Miraris in hacgem- ma bufonem expressum? me. Miror naturae tan- tum esse otii, ut sic ludat omniuni rerum imitatione. og. Voluit exercere curiositatem huniani ingenii, nosque vel sic ab otio propellere. Et tamen quasi nihil sit, quo fallamus taedium temporis, insanimus in moriones, in aleas , in praestigiarum iudibria. me. Verissima praedicas. oo. Addunt quidam non leves, hocgemmarum genus si admoveas aceto, in- natare motis etiam membris. mf.. Cur bufonem ad- dunt Virgini? og. Quia haec spureiticm omnem, virulenliam, fastum, avaritiam, et quidquid est tcr- renarum cupiditatum, vicit, calcavit, exstinxit. me. Digitized by HELIGIONIS E K G O. 359 Vae iiubis qui tantuni bufonum geraiuus in peetore! og. Puri erimus, si sedulo colamus virginem. me. Quomodo gaudet coli? og. Gratissimum illi cultum praestiteris, si fueris imitatus. ne. Numero *) di- xisti; sed istuc perdifficile est. og. Est sane, sed idem pulcherrimum. me. Age, perge, quod coepe- ras. og. Deinde commonstrat aureas argenteasque statuas. Haec, inquit, mere aurea est, haec argen- tea inaurata: addit singulispondus, pretium, ac do- ni auctorem. Quum ad singula mirabundus gratu- larer Virgini tam beatam opulentiam ; mystagogus, Quoniam, inquit, video te pium spectatorein, non arbitror aequuni, ut te quidquam celeni; videbis quae Virginis sunt secretissima: simulque depromit ex ipso altari nitindum reruni admirabiliuni ; cuitis singulas partes si pergam recensere, dies hic non suffecerit narrationi. Sic illa saue percgrinatio mi- hi felicissime cessit. Expletus sum atfatim specta- culis et hoc inaestimabile donum mecum aufero, pignus ab ipsa Virgine datum. me. Ntillumne feci- sti periculum, quid valeat lignum tuuni? og. Feci: in diversorio quodam ante triduum reperi quendam mente captum, cui iam parabantur vincula; lignum hoc suppositum est illius cervicali clam ipso; ob- dormiit somuo profundo pariter ac prolixo: mane surrexit integrae mentis. MK.Nonfuerat phrenesis, sed paroenia fortassis. Huic malo solet mederi somnus. og. Quum libebit iocari , Menedeme, fac aliam tibi quaeras materiam ; in divos iocis ludere, nec pium est nec tutum. lmo vir ipse narrabat, sibi in somnis apparuisse mulierem admiranda specie, quae poculum ipsi porrexerit. me. EUcborum opi- nor. og. lstuc incertum est; illud certissimum, hominem mentis esse compotem. me. Praeteristi Thomam Cantuariensem archiepiscopum? og. Mi a ) Ex|>«dite et cumpendio, cito, nimis cito. Digitized by 360 P E R K G R 1 N A T 1 O ninie gcntium. Nulla peregrinatio religiosior. mb. Audire gestio, nisi molestum est. og. Imo te quae- so, ut audias. Cantium diciturea pars Angliae, quae Galliani et Flandriam spectat. Huius metropolis est Cantuaria. In ea sutit duo mOnasteria pene con- tigua; utrumque Benedictinos habet. Id quod ha- bet divi Augustini titulum , videtur antiquius: hoc quoti nunc appellatur divi Thoinae , sedes archiepi- scopi fuisse videtur, ubi cum paucis electis iiionacnis vitam ageret; quemadmodum et hodie praesules habent aedes ecciesiae contiguas, sed ab aedibus re- liquorum canonicorum semotas. Olim enim fere tum episcopi , tum canonici monachi erant. ld ar- guunt manifesta rerum vestigia. Templum autem divo Thomae sacrum tanta maiestate sese erigit in coelum, ut procul etiam intuentibus religionem in- cutiat. Itaque nunc suo splendore vicini iuminibuS ofticit, et locum antiquitus religiosissimum velut obscurat. Turres sunt ingentes duae, procul veiuti salutantes advenas, miroquenolaruni aenearum boa- tu longe lateque regionem vicinam personantes. In vestibulotempIi,quod estad Austrum,stantsaxoscul- pti tres armati, qui manibus impiis virum sanctissi- mum trucidarunt: addita sunt gentis cognomina, Tusci, fusci, Berri. mk. Cur tantum honoris habe- tur impiis f oo. Videlicet idem honoris habetur iis, quod habetur ludae, Filato, ( aiphac, cohorti mili- tum sceleratorum , quos operose sculptos vides in auratis altaribus. Adduntur cognomina, ne quis posthac usurpet gloriae caussa. Ingeruntur oculis, ne quis aulicus posthac iniiciat manus vel in episco- pos, vel in possessiones ecclesiae. Nam tres illi satellites a peracto facinore versi sunt in rabiem, ncc redditamensest,nisi imploratoThomae sanctis- simi favore. me. O perpetuam martyrum clemen- tiam! oo. Ingressis aperit sese spatiosa quaedam Digitized by K E L I G I 0 N I S EKGO. acdificii maiestas. Ea pars quuslibet recipit. me. Nihilne illic visendum ? og. Nihil praeter structurae molem et libros aliquot columnis affixos, in quibus est evangelium Nicodemi, et sepulcrum nescio cn- ius. mk. Quid deinde? og. Cancelli ferrei sic ar- cent ingressum, ut conspectum admittant eius spatii quod est inter extremam aedem et chori, quem vo- cant, locum. Ad hunc conscenditur multis gradibus, stib quibus testudo *) quaedam aperit ingressum ad latus 8eptemtrionale. lllic ostendituraitareligneum divae Virgini sacrum , pusillum, nec ulla re visen- dum, nisi monumento vetustatis, luxum hisce tem- poribus exprobrante. Illic vir pius dicitur extreinum vale dixisse Virgini, quuni mors imniineret. In ara est cuspis gladii', quo praesectus est vertex optimi praesulis ac cerebrum confusum, videlicet quo mors esset praesentior. Huius ferri sacram rubiginem amore martyris religiose sumus exosculati. Hinc digressi subimus cryptoporticum **) ; ea habet suos niy.stagogus: illic primum exhibetur calvaria mar- tyris perforata; reliqua tecta sunt argento , summa cranii pars nuda patet osculo. Simul ostenditur plumbea lamina, Thomae Acrensis titulum habens insculptum. Pendent ibidem in tenebris indusia ci- licina, cingula, subligariaque, quibus antistcs ille subigebat carnem suam, ipso adspectu liorrorem in- cutientia, nobisque mollitiem ac delicias nostras ex- probrantia. nik. Fortassis et monachis ipsis. og. Istac de re nec aiBrmare possum nec negare; nec re- fert quidem mea. mr. Vera narras. ug. Hinc redi- mus in chori locum. Ad latus Beptemtrionale rese- rantur arcana: dictu mirum, quantum ossium illino prolatum sit, calvaria, menta, dentes, manus, digiti, •) i. e. fornix *eu arcuatum nedificium ad nindum tcatudinis. ••) Cryptoporticitt est pnrticus suMprrauoa, a xQvmhc "<"- CllltUS. Digitized by 362 PKRKGKINATIO integra brachia; quibus omnibus adoratis fiximus oscula; nec erat futurus iinis, nisi f|iii mihi tum co- mes erat eius peregrinatiouis parum commodus, in- terpellasset ostentandi studiuni. me. Quis iste ? oo. Anglus erat nomine Gratianus Pulius, vir eruditus ac pius, sed niinus aftectus erga partem hanc religio- nis, quam ego volebam. me. Viclevita *) quispiam, opinor. oo. Non arbitror ; etiamsi libros illius le- gerat, incertum unde nactus. me. Is oflfendit niy- stagogum? oo. Prolatum est brachium adhuc car- nem habens sanguinolentam ; huius osculum exhor- ' ruit, ac vultu quoque taedium quoddam prae se fe- rebat. Mox sua recondidit mystagogus. Hinc spectavimus altaris tabulani etornamenta, moxquae sub altari fuerant recondita, opulenta omnia: dice- res Midam et Croesum fuisse mendicos, si spectares vim auri atque argenti. me. Heic nihil osculorum ? og. Non , sed aliud votorum genus tetigit animum nteum. me. Quodnam ? oo. Suspirabam domi meae nihil esse talium reliquiarum. me. Sacrilegum vo- tum. og. Fateor ; et supplex veniam precatus sum a divo priusquam pedem efterrem templo. Post haec ducimur in sacrarium. Oeus bone , quae illic pompa vestium holosericarum, quae vis candelabro- rum aureorum ! Ibidem vidimus pedum divi Tho- mae. Videbatur arundolaminaargenteaobvestita; minimumerat ponderis, nihiloperis, nec altius quam usque ad cingulum. mk. Nulla crux* oo. Nullam vidi. Ostensum est pallium , holosericum quidem, sed crasso filo, nullo auro gemmisve insigne. Ade- rat et sudarium, sudoris ex colto contracti manife- stasque sanguinis notas retineris. Haec vetustae frugalitatis monumenta libenter sumus exosculati. me, Ista non ostenduntur quibuslibet? oo. Nequa- •) Ioannes Viclefui, a quo ceteri Viclofitae appellati sunt» strenuus Romani Pontifici* adversurius, obiit a. 1387. Digitized by R E L I G I O N 1 8 E R G 0. quam, o bone. mk. Unde tibi tantum est liabitum fi dei, ut nihil arcani celaretur i oo. Erat mibi noiini- hil notitiae cum K. P. *) Gulielmo Waramo archie- piscopo; is me tribus verbis commendavit. me. Ex nmltis audio, virumsingulari praeditum humanitate. og. Quin potius dicas ipsam esse humanitatem, si noris. lam ea doctrina , ea morum sinceritas, ea vitae pietas, ut nullam absoluti praesulis dotem in eo desideres. Ab his igitur deducimur ad superio- ra. Nam post altare suuuiium rursus velut in no- vum templum asqenditur. lllic in sacello quodam ostenditur tota facies optimi viri inaurata multisque gemmis insignita. Heic casus quidam inopinatus pene totam illam felicitatem interturbavit. me. b)x- specto quid mali dicas. og. Heic minimum iniit gru- tiae comes meus Gratianus. Is a precatiuncula ro- gavit mystagogum assessorem : Heus, inquit, bone pater, verumne est quod audio, Thomam, dum vive ret, fuisse benignissimum erga pauperes ? Verissi wum, inquit ilie ; coepitque multa de illius erga tenues beneticentia commemorare. Tum Gratia- nus: Nonarbitror, eum alfectum in illo mutatum es- se, nisi forte in melius. Assensus est mystagogus. Rursum ille: Quum igitur vir sanctissimus tam li- beralis fuerit in t^genos, quum adhuc pauper esset et ipse praesidiis pecuniarum egeret ob corpusculi ne- cessitatem, an nonputas aequo animo laturum nunc, quum tam opulentus sit, nec ullius egeat, si qua niu- lier paupercula, donii habens liberos famelicos, aut filias ob dotjs inopiam depudicitia periclitantes, aut maritum, morbo decuinbentem omnibusque praesi- diis destitutum, precata veniani, detrahat ex his tan- tis opibus aliquani purticulam sublevandae familiae,

  • ) R. P. id est, Reverendo Patre. Hic Gulielmus Waram

sub Henrico VIII. Angliae rege Cancollariiis, ut vocant, et Ai-- chieuiscopus Cauhiariensis obiit anno 1532. Digitized by 164 P E R E G R 1 X A T 1 O vclut a Tolente sumens vel dono vel mutuo? Ad haec quum nihil responderct assessor capitis aurei, Gratianus, ut est vehemens, Ego, inquit, plane con- fido sanctissimum virum etiamgavisurum, quodmor- tuus qunque suis opibus sublevaret inopiam paupe- rum. Ibi mystagogus corrugare frontem, porrigere lahra, Gorgoneis oculis nos obtueri: nec dubito, quin sputo conviciisque nos eiecturus fuerit e tem- plo, nisi cognovisset,nos ab archiepiscopo commen- datos. Equidem utcunque placavi blandis verbis iram hominis, negans, Gratianum quidquam horum ex animo loqui, sed suo more ludere ; simulque drach- mas aliquot deposui. me. Ego sane tuam pietatem vehementer adprobo. Verum mihi nonnunquani se- rio venit in mentem , quo colore possint excusari a crimine, qui tantum opum insumunt templis exstru- endis, ornandis, locupletandis, ut nullus omnino sit modus. Fateor, in sacris vestibus , in vasis templi, deberi cultui soliemni suam dignitatem: volo et structuram haberemaiestatem suam. Sed quorsum attinent tot baptisteria, tot candelabra, tot statuae aureae? quorsum organorum, quae vocant, immensi sumptus? nec unicis interim contenti sumus:quor- sum ille musicus hinnitus, magno censu conducen- dus,quum interim fratreset sorores nostrae vivaque Christi templa siti fameque contabescant ? og. In his quidem nemovir pius ac prudens modum non de- siderat: verum quoniam hoc vitium ex immodica quadam pietate nascitur, favorem promeretur, prae- sertim quoties in mentem venitdiversus morbus isto- rum, qui templa suis opibus spoliant. Ista fere do- nantur a potentibus ac monarchis, deterius peritura in aleam ac bellum. Et si quid hinc alienes, primum habetur pro sacrilegio: deinde contrahunt manus suas qui dare solent, insuper et invitantur ad rapi- nam. Igitur harum rerum magis ilU custodes sunt. Digitized by KELIGIONIS h K G O. 365 juam domini. Denique nialim idere templum sa- cra supellectile luxurians, quam, ut sunt quaedam, nuda, sordida, stabulis equorum similiora quam templis. me. At legimus olim laudatos episcopos, qui vasasacradivendiderunt,eaque pecuniasubvene- runt egenis. og. Laudantur et hodie, sed laudantur . tantum; imitari nec licet, nec libet, opinor. ME.He- moror tuam narrationem. Nunc exspecto fabulae catastropben. oo. Accipe; paucis expediam. Inter baec prodiit summus ille mystagogus. me. Quis- nam? abbas loci? oo. Mitram habet, census habet abbaticos; solo nomine caret, et Prior dicitur, ob id, quod Archiepiscopus abbatis loco est. Nam an- tiquitus quisquis erat eius ditionis Archiepiscopus, idem erat et monachus. me. Equidem vel camelus appellari sustineam, si census esset abbate dignus. og. Mibi quidem visus est vir pius iuxta ct prudens, neque Scoticae theologiae rudis. Isnobis aperuit thecam, in qua reliquum sancti viri corpus quiesce- re dicitur. me. Vidisti ossa? og. Id quidem fas non est; nec liceret, nisi admotis scalis: aed au- ream thecam theca contegit lignea: ea funibus sub- lata opes nudat inaestimabiles. me. Quid audio % og. Vilissima pars erat aurum: gemmis raris ac praegrandibus collucebant, nitebant ac fulgurabant omnia; quaedam superabant ovi anserini magnitu- dinem. lbi multa cum veneratione circumstabant aliquot monachi: sublato tegumento adoravimus omnes. Prior candida virga demonstrabat contactu singulas gemmas, addens nomen Gallicum, pretium et auctorem doni. Nam praecipuas monarchae do- no miserant. ME.Oportuit illum esse praeditum in- signi memoria. og. Kecte coniectas : quanquam iu- vat et exercitatio; frequenter enim hoc agit. Hinc reducit in cryptoporticum. lllic domicilium habet Virgo mater, sed subobscurum, semel atque iterum Digitized by 366 PERK6RINATIO ferreis cancellis circumsepta. me. Quid metuit ? og. Nihil, opinur, nisi fures. Nec enim unquani vidi quidquam divitiis onustius. me. Caecas niihi divitias narras. og. Admotis lucernis vidimus pius quam regale spectaculum. mf. Vincitmpibus Para- thalassiam I og. Specie longe supefat , abstrusa novit ipsa. Haec non ostenditur nisi magnatihus aut praecipuis amicis. Postremo reducimur in sa- crarium: illic detractum est scrinium nigro conte- ctum corio, depositum est in mensam; apertum est* mox omnes ftVxis genibus adorarunt. me. Quid ine- rat? oo. Fragmenta quaedam linteorum lacera, ple- raque mucci vestigium servantia. Wis, ut aiebant, vir pius extergebat sudorem a facie sive collo, pitui- tam a naribus, aut si quid esset similium sordiuni, quibus non vacant humana corpuscula. lbi meus Gratianus rursum non optimam iniit gratiam. Huic et Anglo, et noto, nec mediocris auctoritatis viro, Prior benignus unum e linteolis obtulit dono, cre- dens, sese munus longe gratissimum ofFerre. Sed Gratianus, heic parum gratus, non sine fastidii si- gnificatione digitis contrectavit unum, et contemptim reposuit, porrectis labiis, veluti poppysnium imi- tans. Nam hic illi mos erat,si quid ottenderet,quod tamen contemnendum esse iudicaret. Meum animum simul et pudor et timor discruciabant. Prior tamen, ut est homo stupidus , dissimulabat hoc factum , nosque post oblatum vini poculum humaniter dimi- sit. Quum rediremus Londinum — me. Quid opor- tuit, quum iam non procul abesses a litore tuo? oc. Sicest: sed ego litus illud perquam lubens fugi, magis infame fraudibus ac rapinis, quam ullae sunt Maleae naufragiis. Dicam quod proxima vidi tra- iectione. Complures a litore Caletiensi scalmo de-^ vehebamur ad navem maiorem. In his erat Gallus quidam iuvenis, pauper ac pannosus. Ab hoc exi- Digitized by K KLIGIO MS ERGO. 307 gunt dimidium drachmae. Tantum enim extorquetit a singulis ub brevissiniant vectationem. llle excu- sabat paupertatem: isti per iocum exploraut scili- cet, ac detractis calceisinter suppactas soleas repe- riunt decem aut duodecim drachmas: eas eripiunt palam, ridentes, et conviciis ludentes in sceleratum Gallum. me. Quid iuvenis ? og. Quid aliud? Fle- bat. me. Num ex auctoritate faciebant ista? og. Prorsus eadem , qua furantur sarcinas hospitum, qua tollunt crumenas, si quando datur opportunitas. me. Miruin est, istos tantum audere facinus,tot testi- bus consciis. og. Sic assueverunt, ut recte fieri pu- tent. Spectabant e maiore navi complures, in cym- ba aderant aliquot Angli negotiatores, qui frustra obmurmurabant. Uti velut in re faceta gloriaban- tur, deprehensum sceleratum Gallum. me. Ego istos marttimos fures ludens ac iocans subigerem in cm- cem. og. Atqui talibus scatet utrumque litus. Heic mihi coniecta, Quid domini faciant, ausint quum ta- lia furetl *) Proinde posthac quaslibet ambages malim, quam illud compendiuni. Ad haec,quemad- modum ad inferos facilis descensus, sed reditus dif- ticillimus, ita per hoc litus ingressus non admodum facilis, exitus diflicillimus est. Haerebant Londini nautae aliquot Antverpienses : cum illis decreveram me mari committere. me. Habet ea regio nautas ad- eo sanctos? og. Ut simia semper est simia, fateor, ita nauta semper est nauta: verum si ad hos confe ras qui rapto vivere didicerunt, angeli sunt. ME.lVle- minero , si quando me quoque libido ceperit eam in- sulam invisendi. Sed in viam redi, unde te deduxi. og. Ergo Londinum petentibus haud procul a relicta Cantuaria oecurrit via vehementer cava simul et an- gusta, praeterea declivis sic utrinque abrupto agge- re, utnon possis effugere: necvitari potest, quin hac

  • ) Versn» esi ex Virgil. Eclog. III, 16.

Digitized by 308 PEKEGRINATIO facias iter. Ad eius viae laevum latus est mendica- bulum aliquot seniculorum : ab iis procurrit aliquis, simulatque sentiunt advenientem equitem : consper- git iiqua sacra: mox offert calcei sunimam partem obvinctam aereo circulo, in quo vitrum estgemmae specie. Exosculati dant nummulum. ME.ln eius- modi via malim mendicabulum seniculorum , quam gregem valentium latronum. oo.Gratianus equita- bat mihi sinister, propior inendicabulo: conspersus est aqua, tulit utcunque. Ubi porrigeretur calceus, rogabat quid «ibi vellet. Ait calceum esse S Tho- mae. Incanduit homo ; et ad me vcrsus , Quid, in- quit, sibi volunt hae pecudes, ut osculemur calceos omnium bonorum virorum? Quin eadem operapor- rigunt osculandum sputum aliaque corporis excre- menta 1 Miserebat me seniculi , datoque nummulo consolatus sum tristem. me. Mea sententia non omnino praeter caussam incanduit Gratianus. Si calcei soleaeque servarentur ut argumentum fruga- lis vitae, non improbarem: ceterum impudens mi- hividetur, soleas, calceos, et subligaria cuiquam osculanda obtrudere. Nam si quis id sua sponte fa- ciat ex ingenti quodam pietatis affectu, venia di- gnum arbitror. og. Praestat, ista non fieri, ne quid dissimulem: verum ex his rebus, quae subito corrigi non possunt,soleo,si quid inestboni, decerpere. De- lectabat interim animum meum illa contemplatio virum bonum esse similem ovi; malum, noxiaebe- stiae. Vipera posteaquam periit, mordere quidcm non potest, odore tamen sanieque inficit: ovis quum vivit, lacte nutrit, lana vestit, foetura ditat: mortua porrigit utile corium, totaque esculenta est. Itidem viri feroccs et huic mundo dediti, dum vivunt,omni- bus incnmmodi sunt, mortui strepitu nolarum, am- bitiosa sepultura molesti sunt vivis, nonnunquam et successorum inaugurationibus, hoc est, novis exa- Digitized by ctionibus: probi vero nulla non ex parte magnam ontnibus de se praebent utilitatem. Velut hic divus, dum in viris esset, exemplo, doctrina, monitis ad pietatem invitabat, consolabatur destitutos , suble- vabat egenos : ac mortui pene maior utilitas. Ex- struxit hoc locupletissimum templum , sacerdotum ordini per universam Angliam plurimum auctorita- tis conciliavit. Hoc denique calcei fragmentum alit egenorum conventiculum. mk. Est quidem ista pia contemplatio: sed demiror, te, quum isto sis animo, nunquam invisisse autrum sancti Patricii *), de quo prodigiosa quaedam vulgo iactant, nec mihi satis verisimilia. oo. Imo nulla heic tam prodigiosa pot- est esse narratio, quin res ipsasuperet. me. Ergo illuc quoque penetrasti? oo. Enavigari paludem vere Stygiam, descendi in fauces Averni : vidi quid- quid apud inferos geritur. me. Bearis me, si non gravaberis referre. oo. Sit hoc colloquii nostri pro- oemium, satis, ut arbitror, prolixum. Eo domum, utiubeam adornari coenam: nam adhuc impransus sum. me. Cur impransus? num religionis gratia? oo. Minime : sed invidiae causa. me. Num invides ventri tuo? oo.lmo rapacibus cauponibus: qui quum nolint, quod aequum est, apponere, tamen non ve- rentur ab hospitibus, quod iniquum est, exigere: eos sic ulcisci soleo. Si spes datur coenae lautioris vel apud notum, vel apud pandocheum paullo mi- nus sordidum, in prandio iaborat mihi stomachus. Sin prandium obtulit fortuna quale volo, sub coe- nam incipit dolere stomachus. me. Non pudet vi- deri parcum ac sordidum? oo. Menedeme, qui ta libus in rebus pudoris impendium faciunt, crede mi- hi, male collocant sumtum. Ego meum pudorem

  • ) Patricius Ule Hibernornm Apostolus dictui est , qund anno

433. a Coeleilino Papa in Hiberniam miims, plurimoi ad reli- ^ionem Christianam convertit. aliis usibus servare didici. me. Iam sitio reliquum fabulae : quare me in coena exspecta convivam ; ibi narrabis commodius. oo. Equidem habeo gratiam, quod ultro temet offers convivam, quum multi vehe- metiter rogati pernegent: sed haec tibi conduplica- bitur gratia, si hodie domi coenes. Nam mihi tempus hoc sumetur salutandae familiae. Ceterum habco consilium utrique nostrum commodius. Cras uiihi uxorique meae domi tuae adornato prandium: tum vel usque ad coenain proferentur fnbulae, donec te fatearis iam esse saturum : et si voles, ne in coena quidem te destituemus. Quid scabis caput ? Tu pa- ra ; nos bona fide veniemus. mb. M alim inemtasfa. bulas. Verum age, prandiolum dabitur, sed insip" dum, nisi tu boois fabulis condias. og. Sed heus tu, nonne titillat te animus, ut has peregrinationes ob- eas? ME.Fortasse titillabit, ubi tu peroraveris: nunc ut affectus sum, sat habeo stationes obire Romanas *). og. Komanas, qui Komam nunquam videris? ME.Di- cam. Sic domi obambulo : ingredior conclave, curo- que ut salva sit filiarum pudicitia ; rursus hinc in ofiioinam; contemplor quid agant famuii famulae- que: inde in culinam, circumspicienssi quid opus sit admonitu: hinc alio atque alio, observans quid agant liberi, quid uxor, solicitus ut omnia sint in oflicio. Hae mihi sunt stationes Komanae. og. At ista pro te curaret divus lacobus. me. Ut ipse curem ista, praecipiunt sacrae litterae; ut divis committam, nusquam legi praeeeptum. •) SUtiones enini Rojnani interdnni ninnle rocnbant ( qune cui^BAn ebennda Mnt, nt k. 1. mnnie dnsMStien.

Fairytale left blue.png Puerpera