 Capitulum IX |
Capitulum XI  |
ILIud etiam imperiorum naturam examinanti in considerationem cadit, tantúmne prínceps ditionis possideat, qua necessitate premente suis viribus se sustinere possit: an ad alienas opes sit ei perpetuò confugiendum. Verùm vt haec pars magis perspicua fiat, eos suis viribus se tueri posse existimo, qui aut multitudine hominum, aut pecuniae vi, iustum exercitum colligere, atque in quos uis se armis impetum facturos praelium committere potest. Eis contra, semper aliena iudico inuocanda subsidia, quibus credita campo, ac producta in acie prodire non datur, sed intra moenia confugere, atque ea defendere coguntur. Primum illud iam expendimus, plura, quae occurrent infra, dicturi: sed ad hoc postremum nihil etiam adijci potest praeter id, quòd adhortandi sunt principes, vt suam ipsorum pręcipuam vrbem muniendam, atque firmandam statuant, nulla reliqui agri, aut regionis habita ratione. Quicunque enim vrbem suam probè munitam habet, atque cum ijs, qui suo parent imperio, ita fe in caeterarum rerum (vt iam dictum est) administratione praestiterit, nunquam nisi sui maxima habita ratione quis adoriri tentabit. Semper enim homines ea auersantur allumere tractanda, quae pericula secum et difficultates afferunt. Nec fanè vlla certa agendi ratio cerni potest, vbi quis alium, qui praemunitam vrbem possideat, quique apud multitudinem inuidía non laboret, aggrediundum putet.
Germaniae ciuitates, maximè liberae sunt, agri parum admodum possidentes, et tamen vbi volunt imperatori parent: nec illum, nec alium quempiam, qui propius se circumstet, timent: quoniam ita munitae sunt, vt nemo sit, qui earum expugnationem, difficilem, taedijsque plenam fore non existimet: fossis, idoneisque muris cum sint circumseptae. Quod satis est etiam habent aeneorum tormentorum, atque in annum totum in publicis cellis penarijs afferuant commeatum, et ad focum paratam materiam. Ad haec, quo multitudinem sine Reipub. dispendio refectam teneant, ex publico habent, quo artificum opere in ijs rebus impendantur, quae illarum ciuitatum nerui sint, et vita, quarumque industria multitudo ipsa alatur, ac sustentetur. Rerum praeterea bellicarum studia summo habentur in honore: in quibus retinendis, multae sunt leges, multae institutae rationes.
Proinde princeps, qui ciuitatem egregiè munitam habet, nec odij in se conciliandi materiam praestat, non est quòd quis in eum impetum facere velit: et si quis esset, ignominia affecto difcedendum foret. Quae enim in rerum natura, totoque hoc mundo constant humanae res, tanta varietate, atque inconstantia commutantur, vt vix fieri possit, vt aliquis suis copijs annum totum possit eum interclusum habere.
Siquis excipiat, cum populus suós agros extra vrbem incendio absumi videat, fracto animo patientiam abrumpet, longaque obsidione et rerum suarum amore principis cogetur obliuisci. Ego verò principem qui sit vir potens, et animi magnitudine acer, omnes illas difficultates semper iudico esse superaturum, partim spem, quòd non forent diuturniora mala, eis, qui suo subijciuntur imperio, afferendo, partim ex hostium saeuitia timorem incutiendo, tum quadam in agendo dexteritate, ab ijs, qui paulo plus videntur animi confidentiores, se tutiorem asserendo. Adhaec incendia et vastitates, sub ipso aduentu, obsidionisque initio, cum adhuc ardent animi, et ad defensionem sunt accensi (vti belli ratio postulat) inferri solent: quo minus propterea principi erit dubitandum. Aliquot enim dies post quam ardor ille animi est restinctus, detrimenta sunt illata, damna accepta, cum malis nulla ratione remedium afferri iam potest: ac tum maximè sese cum principe coniungunt, vt quem (quòd sua ipsius causa aedes incensas, omnesque eorum fortunas euersas intelligant) sibi deuinctum existimant. Ita enim fert hominum natura, vt bedeficijs vltro, citroque datis aequè hominibus, inter se deuinciantur homines, atque acceptis.
Quapropter rei natura diligenter perspecta, minimi negotij fuerit principi suorum ciuium animos constantes, confirmatosque tum ante, tum post obsidionem retinere, commeatu modò, et reliquis quae ad defensionem spectare videntur, non intercludatur.
| Capitulum IX |
Capitulum XI |