Eridanus

by Iovianus Pontanus

Iovianus Pontanus

Eridanus

Saeculo XV

editio: incognita
fons: incognitus

Carmina

LIBER PRIMUS

I. Ad Eridanum.

Coeruleis generose vadis, rex divitis agri,
      Gallica qui medio flumine regna secas,
Heliades cui serta parant venerantur et amnes,
      Nereus et placidis accipit hospes aquis,
 5nympharum cui dia choros Ferraria mater
      ducit et ad thalamos uxor amata canit
(non Charites desunt illi, non carmina Musae
      culta negant, dulcis gratia in ore sonat;
tum tibi per tacitas serpit nova flamma medullas,
       10ureris, et medio fervet in amne calor),
salve, amnis, salve, Hesperidum regnator aquarum,
      cuius et in coelo flumina nota micant.
Te propter fontesque tuos nitet aureus ille,
      vina Iovi gelidis qui sua miscet aquis,
 15te propter iaculumque ferus clipeumque reliquit,
      dum stupet ad Veneris gaudia prima deus.
Siccabat madidos Venus aurea forte capillos
      nuda quidem, si non parte tegatur aquis;
pectus aquis tegitur, cervix umerique superstant,
       20sublevat effusas sedula dextra comas,
ima papillarum tegitur pars, eminet illa,
      Punicea Charites quam coluere rosa;
candorem referunt undae, micat aura capillo,
      singula sub vitrea membra notantur aqua.
 25Ipsa sua dea dote sibi blandita superbit:
      « Mirum », ait, «est, nostro si quis amore calet ?
Mirum, si coelo regnat Venus, inter et arma
      conqueritur nostras ferreus iIle faces?
Quid nunc, si videat? Quos sentiat ipse calores,
       30abiciat vel nunc arma quirimque suam ».
Dicebat siccamque comam studiosa ligabat,
      nam Charites molli litore somnus habet.
Prodit ab insidiis iuvenis prensatque paventem,
      implicat et cupida candida colla manu;
 35ter collo dentem impressit, ter utrumque labellum
      strinxit et audaces huc agit, hucque manus.
Illa dolet gaudetque simul refugitque cupitque,
      vim nollet, vellet sed sua furta tegi,
oscula nunc offert, nunc aversatur amantem
       40et miscet blandis tristia verba iocis.
Ad votum properabat amans. Strepuere salicta
      proxima, sollicitum qua movet aura nemus:
expavere simul, simul et latuisse volebant,
      sed nec quo fugiant quove tegantur habent.
 45Ipse deos miserans atram de gurgite nubem
      obicis et latebris abdis, opace, tuis.
Illic securo venere ad gaudia cursu,
      mille modos matri dulce retexit Amor.
Dic, Mars, dic, Gradive, potens ubi cuspis, ubi hasta
       50Scit Venus; ad ripas illa relicta iacent,
illa puer Veneris tractat ridetque; sed ipse
      in Veneris mavis bella movere sinu.
Bella move, nunc, dive, sapis, nunc consere pugnas;
      hostis adest, tamen est praeposuisse torum
 55deliciasque tori molles placidamque quietem
      et dominae in tenero molle cubare sinu.
Salve iterum, Eridane; nam tu quoque iungis amantes,
      tu quoque concilias, quos suus urget amor;
tu vatem teneraeque senem placare puellae
       60et cupis et ducis muneris esse tui.
Ergo perpetuos Ticinus et Abdua fontes
      certatim et famulas Mela ministret aquas,
volvat et assiduos Benaci e gurgite fluctus
      Mincius, Andaeo pota fluenta seni,
 65ipse perennis eas superesque et flumina et amnes,
      imperium norint aequora et ipsa tuum.

II. De Amore colligente succina in Eridano.

Eridani circum ripas alnosque virentes
      quaerit Amor tenera succina lecta manu;
quaerenti assurgunt ripae, Phaethontias arbor
      fundit rore novo, quae legat ipse puer.
 5Dumque legit guttaeque manum puer admovet, ora
      exserit e tenui cortice nympha sua,
quotque puer gemmas, totidem legit oscula virgo;
      ridet Amor, ridet conscia nympha sibi.
Naides ad risum coeunt, mirantur Amorem,
       10quodque puer pharetram telaque adunca gerat.
Sensit Amor nervumque manu lunavit et inquit:
      « Deque meis umeris missa sagitta ferit».
IIla volat, fulsere aurae rutilante favilla;
      hauserunt virides tela corusca deae
 15inque choros cantusque abeunt. Clymeneia virgo
      prodit ab excluso lapsa repente libro
inque sinu puero fruitur caluitque fruendo:
      miscet Amor lusus blanditiasqae suas.
Coerulus ut videt ipse deus, complexus utrumque
       20condit nube cava, rorat et amne suo.
Dum ludunt pendentque arcus electride in umbra,
      prendit Stella manu spiculaque apta legit,
altera, quis urat longe et male figat amantem,
      altera, quis medico vulnera rore lavet.
 25Mox strinxit telum Idalium fixitque sagitta
      meme audax. Vati parce nocere tuo,
parce, puella, seni. Cur non iacis altera tela
      et vulnus medico rore, puella, levas?
Ure ferox facilisque medere, utque aurea virgo
       30hinc saevis, illinc mite levamen ades,
ure simul, medicare simul. Nihil ipse recuso:
      non ferrum, non me mixta venena movent.

III. De Venere Amorem quaerente.

« Dicite, Nereides, (nam vos quoque procreat unda)
      anne aliquis vestris sit puer hospes aquis;
matris vos miserae moveat dolor et labor, illum
      anxia tam longa quae sequor usque via.
 5Ipse puer nudusque abiit nec cognitus ulli,
      quique meo numquam cesserat ante sinu:
maternis fotum mammis fotumque sub ulnis,
      hei mihi quis fluctus, quae fera Syrtis habet?
Forte Paphi in luco, rivi crepitantis ad undam
       10dormieram atque inter brachia natus erat;
effugit e gremio fallens; ipsa excita somno
      hinc nemora et saltus, hinc loca culta peto.
Offertur nusquam terris; ingressa profundum
      advenio vestras heu Venus illa domos
 15sicca siti squalensque situ, defessa viarum;
      non comes, aut hospes, non mihi tecta patent:
et tamen hanc fama est dici Vulcanida terram,
      is deus est, pietas hic sua iura tenet.
Dicite, Sicelides, si qua latet, heu, mea cura:
       20Anne aliquis vestro delitet amne puer?
Sic vobis in amore fides stet semper amantum,
      pax sit et a Libyco litore et Ionio. »
Miscet et his lacrimas. Tura sic miserata Charybdis,
      pube tenus nudo pectore, blanda refert:
 25« O dea (namque deam testantur singula), mecum est
      ipse puer, lacrimis tu modo parce tuis».
Ilicet emicuere faces, sonuere pharetrae
      telaque venturi nuntia signa dei ;
mox thalamo exsultans prodit puer et quatit alas,
       30Nereidas tacito vulnere pungit Amor:
litus amat, caluere undae, caluere natantes,
      mater adest facibus, natus adest pharetris.
Exsilit in puerum genitrix, exceptus et ille
      in gremio risus hinc movet, hinc lacrimas:
 35exsultat litus, ridet mare, blanda Charybdis
      haec ait, horrisoni conticuere canes:
« Hunc tibi, diva potens, proles Iovis, auctor amandi,
      restituo; tua me, te mea cura premat.
Accepi infantem, blandum do, pro rude doctum,
       40proque fide fraudem, simplicitate dolum,
pro lacrimis risum docui, pro melle venenum
      miscere, alternas et variare vices;
nunc placidam blandis pacem promittere ocellis,
      nunc trucibus mentes sollicitare modis,
 45nil constans, nil perpetuum servare, nec ulli
      parcere, in incertum fasque nefasque sequi ».
Talibus instructum memorat longaeva Charybdis
      coeruleo flavas umida rore comas;
Nereides puero assurgunt, ast aurea mater
       50Zanclaeam ambrosio spargit honore deam
perpetuamque illi speciem viridemque iuventam
      esse dedit, Siculam moxque salutat humum.
Gratatur terrae, natura quae fovit, et inquit:
      «Terra ferax segetum, daedala terra virùm,
 55vos numeros celebrate meos et nomen amandi,
      deque meo fiat numine clarus Eryx ».
Haec ait et niveis volucrum sublata quadrigis
      laeta petit portus, Cypria terra, tuos,
 60quaque volat, zephyri dominam comitantur et aurae,
      stillat Acidalius rore fluente liquor.
Excepere deam Charites; sua redditur aris
      gratia, in amplexu matris inhaeret Amor.
At tu Pieridum studiis cultissime Carbo,
       65namque et amas, facito sit tibi notus Amor,
sint notae maris insidiae, sit nota Charybdis
      cincta sinum canibus, virginis ora ferens.

IV. Alloquitur pastores.

Pastores, cohibete gregem, procul ite, capellae,
      ite citae: en flammas pectora nostra vomunt,
flagrat ager, suspensa volant incendia ventis,
      ipse et amor flammas ventilat, ipsa Venus.
 5Affer opem, Eridane, fluviosque immitte citatos;
      si non, et fluvios haec mea fiamma voret.

V. Alloquitur aves, deinde pecudes.

Quid querulae arboribus strepitis, quid murmura, silvae,
      vestra sonant, mox et triste siletis aves?
Scilicet et tepidos soles auramque Favoni
      optatis, dum ver pectora laeta fovet,
 5dum faculas Venus accendit, dum ventilat ignes,
      dumque Amor e plena tela iacit pharetra?
Me miserum, quid ver, Veneris quid quaeritis ignes?
      Has faculas, hoc ver pectora nostra dabunt.
Quaerite, aves, qua nostra volant suspiria, et illic
 10      membra fovete igni, corda adolete face;
qua volitant, illic fervent incendia et illic
      excitat igne faces, temperat arma Venus.
Quid maestae in stabulis, pecudes, frondentia veris
      tempora et optatis florida prata sequi?
 15Frigoribus mediis, media nive gramina vobis
      praebuerim, e lacrimis gramina nata meis:
e lacrimis sata prata meis, frondentia rura
      perque gravis hiemes frigora perque virent.
Has Amor, has dolor, ipsa Venus sine fine ministrat
 20      et sine fine quidem pabula nostra virent.
Pascite, pascendo crescunt sata, crescit et umor;
      iam mihi crescit amor, crescit et usque dolor.

VI. Eridanum alloquitur.

Fontis Acidalii laticem Venus aurea liquit
      et Paphias myrtos Idaliumque nemus,
Eridanus dominae tantum placet. Hanc colit amnis,
      hanc deus et latis Naides in lacubus,
 5huic aras posuit centum Ferraria, centum
      culta Cremona, et avis Mantua nota suis.
Eridanus Veneri (quis credat?) sufficit ignes,
      sufficiunt plenis flumina gurgitibus.
Parce, pater, flammis ignemque averte sagittis,
       10sed flammae et pharetris rore medere tuo.

VII. Ad Stellam.

Non Alpes mihi te aut vasti maris aequor et ipsae
      eripiant Syrtes, nam mihi semper ades.
Mecum de summa specularis litora puppe
      et mecum longas isque redisque vias,
 5mecum compositis haeres moritura lacertis,
      si pontus, si quid saeva minatur hiems,
mecum quoque loco, quicquid fortuna pararit,
      quicquid ago, mecum es, nec nisi semper ades;
tu curis solamen ades requiesque labori,
 10      et quia semper ades, nil nisi dulce mihi est.
Quod, siquando absis, et te iam, Stella, requiro,
      sive dies seu nox, sponte videnda venis.
Nam, cum sol primos effert pulcherrimus ortus,
      aurorae in gremio tu mihi mane nites;
 15illic purpureasque genas roseumque labellum,
      delicias video pectora et ipsa meas,
oraque in ore deae cerno tua: tu mihi rides,
      sentio de risu gaudia mille tuo,
ipsa mihi dicis: « iungo mea gaudia tecum;
 20      dum loqueris iungo basia nostra tuis ».
Inde, ubi per medium rapitur sol aureus orbem,
      aurea te nobis solis imago refert;
illius in radiis video rutilare capillum,
      et tua Phoebeo splendet in igne coma;
 25quacumque aspicio, lux te mihi, tu mihi lucem
      offers, nec sine te luxve diesve mihi est.
Tandem, ubi sidereis nox advenit acta quadrigis
      clarus et occiduo Vesper in orbe nitet,
ora refert tua nunc mihi candida lucidus Hesper,
 30      in Veneris specto te recubare sinu;
hic risum illecebrasque tuas, hic oscula nosco
      lususque et gratis abdita signa notis,
inque tuis oculis figo mea lumina et usque
      admoveo collo brachia lenta tuo.
 35Tum nova me, vetus ipsa tamen, subit ante voluptas
      praeteritique memor mens favet ipsa sibi ;
mox sopor irrepit membris, sopor ultima praebet
      gaudia teque meo collocat ipse sinu,
amplectorque tuis innexus et ipse lacertis:
 40      sic nullum sine te tempus et hora mihi est.

VIII. De Stella.

Nostra die quod Stella nitet, quod nocte refulget,
      solem Stella die, sidera nocte refert.
Nocte eadem surgente nitet, cedente refulget,
      Phosphoron hic, illic Hesperon ipsa refert.
 5Ergo eadem mihi sol, eadem mihi sidus et una
      Lucifer est, eadem Vesper et una mihi.

IX. Ad Stellam.

 
Ad coenam me, Stella, vocas et gaudia lecti,
      mensa mihi posita est compositusque torus,
ipsa ministrabis simul et simul ipsa recumbes
      et dabis in medio basia multa mero.
 5Coena placet. Venio. Ponam sed foedera lecti :
      me tua coena iuvat, tu mea pacta proba.
Prima cuba, nec nuda tamen; tenuissima sed te
      tela tegat Cyprio tela liquore madens.
Ipse sequar. Tu me amplexu placidissima blando
 10      excipe et in tepido (qua potes) abde sinu;
oscula mox iunges cupidas imitata columbas,
      oscula non uno continuata modo.
Muta venus mihi nulla placet: suspiria misce
      aptaque lascivis garrula verba locis;
 15nec manus officio desit, manus aemula linguae est;
      haec tactu venerem suscitat, illa sono.
Gaudia Amor probat haec; verum, si rixa sequatur,
      quam dens, quamve aliquid moverit ausa manus,
auctor ero rixae. Tu mox offensa quereris,
 20      unguibus et scindes pectora nostra tuis;
scindam ego nunc tunicam, subducta et veste papillas
      nuda eris et nullo tegmine bella geres.
Ipsa manum collo inicies, super ipsa recumbes,
      verbera et ipsa dabis, verbera et ipsa feres;
 25dente petes, ego dente petam; demorsa dolebis,
      ipse querar, lacrimae prona per ora cadent.
Tum supplex veniam grata cum pace rogabo;
      ipsa dabis, simul et basia multa dabis;
basia multa dabo, iungam quoque munera pacis,
 30      munera complexo ter repetita sinu.
Hoc est pacis opus, sunt haec sua foedera lecti :
      subscribas; per me nulla futura mora est.

X. Ad Stellam.

In tenebris, mea Stella, nites, dum sidera pallent,
      et nox ipsa tuo lucida honore placet;
in medio, mea Stella, die sub sole nitescis,
      clarior et per te solque diesque venit.
 5Sic es sideribus decus addita matutinis
      et radiis debent solque diesque tuis.
Sed cur, quae tenebris honor es, decus una diebus,
      cur lumen nobis nocte dieque negas?
Nocte negas foribus clausis, in luce fenestris:
       10o tenebrae, non iam stellave luxve mihi.

XI. De Phoenice ave et de amante.

Seligit e silvis Arabum lucisque Sabaeis
      quos Phoenix ramos ad sua busta paret,
instruit his nidum, nido mox incubat ales,
      incubitu flammas excitat inde suo;
 5uritur hinc cinerique suo fit et inde superstes,
      ipse sibi est ortus, ipse sibi est obitus.
At contra e curis gravioribus atque dolorum
      seligit e cumulo quis foveatur amans,
incubat his gaudetque malis fruiturque doletque,
 10      hinc moritur, post haec ad sua vota redit.
Ille tamen post mille annos, post saecula dena,
      ast hic quoque die nascitur et moritur.

XII. Alloquitur Heliades sorores.

Quid maestae, quid coerulea sub fronde, sorores,
      lugetis, miseros amne iuvante modos?
An fratrem Phaethonta, vagis quod tractus habenis,
      ah miser, externis exulet ipse locis?
 5Hinc electra fluunt lacrimosaque gutta rigescit,
      hae lacrimae, hi luctus succina lenta ferunt.
Flete, piae, lugete, piae Phaethontides, et me
      vel socium vestris luctibus accipite.
Si desint vobis lacrimae, si desit et imber,
       10ipse quidem lacrimae, luctus, et imber ero;
per me etiam Eridanus crescet stagnantibus agris,
      finis enim lacrimis nulla futura meis;
per me etiam ripae mittent incendia, flagret
      amnis et in medias ignis iturus aquas.
 15Cedite, cultores; ripas et flumina iam iam
      usta dabo, in flammas ibit et omne nemus.

XIII. Stellam alloquitur.

Quale per aestatem, sub sole rigentibus herbis,
      blanditur lapsis aura recens foliis,
quale per arentes hortos in vere tepenti
      nox mulcet teneras rore madente rosas;
 5tale mihi, dum mens languet, dum pectora fervent
      nostraque in incertum vela gubernat Amor,
tale seni solamen ades mihi dulcior Hyblae,
      Stella, favis, umbra gratior Idalia.
Aura recens nam, Stella, mihi flagrante sub aestu,
 10      ipsa meos ignes rore madente levas;
e labris mihi ros, ex ore recentior aura
      spirat, Stella, tuo, stillat et ipse liquor.

XIV. Ad Antimachum Mantuanum, de amoribus Mincii ac de Virgilio.

Ducebat choreas Veneris puer inter olores,
      Eridanus placidis qua nemus ambit aquis,
Naides et sociae varia sub veste Napaeae
      fundebant raris carmina culta modis;
 5ipse manu rutilam gestabat ab aere sagittam
      et levis instabili sub pede pulsat humum,
quaque movet pennas, tremulae stridere favillae,
      perque leves frondes sparsilis aura micat.
Eridanus spectat flaventi crine superbus,
       10populeo madidum cinctus honore caput,
Mincius et spectat varianti laetus amictu,
      Mincius Ausoniae clarus honore tubae,
spectat harundineo formosus Mela galero,
      dives et undosis Abdua gurgitibus,
 15quique amnes socii regem venerantur, et ipsi
      quique scatent fontes, quaeque palustris aqua.
Ecce autem niveis cycnus se sustulit alis,
      cycnus olorini duxque decusque chori,
deque manu pueri rostro plaudente sagittam
       20eripit et cantu sidera summa petit.
Concepit flammas ferro stridente sagitta,
      gaudet olor, fraudem ridet et ipse puer,
inque sinum Minci rutilis delapsa favillis
      afflavit tenero fulgida amore senem;
 25hinc in Pasyalen telo fiammante reluxit,
      Pasyale vulnus sensit et ipsa suum.
Instauravi Amor choreas, suspirat uterque,
      cantat olor, cantu consonat omne nemus,
senserunt flammas ripae, sensere salicta;
       30infantem decimo sidere nympha parit.
Excipit hunc tepidoque sinu complexa Melisse
      blanda fovet, blandis conciliatque iocis
instratum lauri foliis somnoque gravatum,
      tutanturque et apes labraque melle linunt.
 35Hinc Musae placidis salicum docuere sub umbris,
      Sebethus liquidis qua fluit uber aquis;
inde specu exceptus viridisque in rupe Vesevi
      pastor agens cecinit: « Tityre, coge pecus,
huc ades, o Meliboee, caper tibi salvus, et haedi;
       40ite domuin saturi, nox venit, ite, greges».
Post laetas segetes, quo sidere vertere terram
      conveniat, Baccho qui sit et aptus ager,
cura boum quae sit, pecori quis cultus habendo
      et docuit pressis mella liquare favis.
 45Felix arvorum cultu, felicior armis,
      dum profugum Aeneam, dum canit arma virum,
illi Vulcanus clipeum, sua Mulciber arma
      aptat et in classem corruit omne nemus.
Illi fatorum seriem gentisque togatae
       50Deiphobe Glauci monstrat et omne genus;
inde sedens ebore in niveo Sebethida ad undam,
      colligit Etruscas Marrubiasque manus:
agmen agit Lausus, magnique ipse agminis instar
      attrituque pedum terra Sabina tremit,
 55et, quotiens raucum gemuit cava buccina, matres
      presserunt natos pectora ad ipsa suos.
O salve, Italidum gentis decus, in Latium qui
      Aonio ducis vertice Pieridas,
salve et Idumaeas debet cui Mantua palmas,
       60cui Phoebus Latio vestit honore comarn;
sparge, Charis, roremque tuum Syriosque liquores,
      Parthenope, violas, Mantua, funde rosas.
Ipse aram statuens vati venerare Camoenas,
      Antimache, et patriae concine grata tuae,
 65quae puerum genuit, cuius sub voce locutae
      Pierides nostrum constituere decus.

XV. De infelicitate amantium.

Cantando luces peragit sub fronde cicada
      et mulcet silvas carmine laeta suo,
at tenebras sub rore levi, sub deside somno
      transigit et noctes nocte iuvante suas;
 5cantando moritur, sentit nec taedia mortis,
      quin cantu vitam ducit, et exsequias;
o felix ortu, interitu felicior. At me
      et nox nigra gravat, vexat et atra dies.
Ante fores iaceo gelidae sub frigora brumae
 10      nec pudet aetatis Pieridumque senem;
ante fores, sub sole, Leo dum fervet et ignis
      ustulat Icarius, conqueror usque senex.
Uror amans, tabesco senex; lux omnis amara,
      nox inimica mihi est, noxque diesque nocet.
 15Sors iuvenum miseranda, senum deflenda, cicadae
      sors felix: o iam discite, quid sit amor.

XVI. Queritur de Eridano.

Et coelo Eridanus candenti sidere fulget,
      et terris stella candidiore nitet;
illic igne suo miscet cum nectare lymphas,
      hic flammas fluvio fervidus igne vomit;
 5illic fundit aquas, hic ignes coerulus amnis:
      me miserum, gelida qui cremer ustus aqua.

XVII. Ad Stellam.

Nudasti, mea vita, sinus et sponte papillas
      admostique meam pectora ad ipsa manum
oraque cum teneris iunxisti nostra labellis
      sedistique meo sarcina grata genu;
 5cervicemque amplexa, levi mox victa sopore
      concidis in nostrum languida facta sinum,
longaque post fessos suspiria claudis ocellos,
      dum tibi sopitae serpit ad ossa quies.
Ipse tibi tenuem procuro sedulus auram
 10      composita et moveo lenia flabra manu,
ipse tibi somnos cantu levo, cantus amores
      Sarnidis et Fauni dulcia furta refert:
« Faune, veni, tibi Sarnis adest ad flumina nota;
      ad notas salices, candide Faune, veni.
 15Ecce tibi niveum violae cum flore ligustrum
      iungo et Puniceis lilia cana rosis;
roscida servantur, legi tibi quae modo, fraga,
      fragaque quot totidem basia et ipsa paro.
Huc ades, o formose, tibi nam nuper ad amnem
 20      siccavique meam disposuique comam,
Pierides compsere caput, dum corpus et ipsae
      et crinis flavos molliter amne lavant,
inde comam Assyrio certatim unxere liquore;
      inde Arabo nostrum spirat odore caput.
 25Quin citharam docuere et me fecere magistram
      et data pro magno munere eburna chelys.
Faune, veni, te Sarnis amat, suspirat et unum
      et parat in niveo gaudia multa sinu,
fistula te et calami vocitant, vocat aestus et unda
 30      auraeque et murmur subsilientis aquae ».
His ego mulcebam somnos. Tibi purpura mollis
      tingebat niveas flore decente genas,
qualis ubi ad thalamos Hebe deducta mariti
      ad cupidi erubuit basia prima viri.
 35O quotiens sparsos, errant dum fronte, capillos
      collegi blanda disposuique manu:
sic Lede placitura fuit, sic uxor Orestis,
      atque Helene, dixi, sic quoque culta fuit.
Et modo compositum reieci in colla capillum
 40      et dixi: Hac placuit Laodomia coma.
O quotiens teneras variavi flore papillas,
      et dixi: Charites sic coluere sinum.
Ornabam gemmis digitos: ad Pelea quondam
      vecta Thetis niveam sic tulit ipsa manum;
 45brachia nudavi: Aurorae sunt brachia, dixi;
      admovique cavae roscida poma manu:
sic rear ad virides myrtus requiesse Dionem,
      poma manu Paridis dum tenet illa sui,
ipsa sinu ambrosiam spirat, perque ora recursant
 50      blanditiae et grato mixtus honore decor.
At tibi perque genas roseisque infusa labellis
      ludit et in tenero gratia amica sinu,
et quotiens blandos somno recludis ocellos,
      crediderim vel te posse movere deos.
 55Quosque moves; verum custodia nostra tuetur,
      teque meo patior non abiisse sinu.
Tunc ego non suxisse quidem, libasse labellum,
      sed tibi sopitae nil nocuisse velim;
sic levis ad summum florem de rore liquenti
 60      libat et e tenero gramine lingit apis.
Oscula libabam, quae tu, velut excita sonino,
      excipis atque aliquid velle videre loqui ;
velle loqui dum visa, simul dum basia carpo
      auraque de molli ducitur ore mihi,
 65dum ludo improbius, tua duriter ora momordi:
      « Hei mihi», clamasti; sic iubet ipse dolor.
« Hei mihi », clamavi, « parcas mitissima », dixi.
      Parcis et in solito es blanda refusa sinu,
colla notas et labra notas; mox ulta dolorem
 70      risisti, et gratos movit uterque iocos.

XVIII. Ad Stellam.

Stella, tibi coelum patria est, hinc clara refulges.
      Si tibi terra domus sit, domus Assyria est;
Assyrios etenim spirat tibi pectus odores,
      Assyrio mollis stillat ab ore liquor.
 5Sin quia deliciae et veneres blandique lepores
      tecum habitent, patrii sit tibi terra Lares,
ipsa domus patriique Lares sit Cyprus, et una
      sit Veneri, atque eadem sit tibi, Stella, domus.

XIX. Lacrimas Amori, suspiria Cupidini dicata.

Debentur Cereri segetes, debentur et horti
      Lampsacidae, flores, candida Chlori, tibi,
mellaque debentur flavae Thymbraea Melissae,
      in sortem cessit, Pallas, oliva tuam,
 5sunt zephyri faciles aurae blandique susurri,
      sunt fontes munus, casta Diana, tuum,
munditiae Charitum sunt, oscula nubilis Hebes,
      Cypridis amplexus gaudiaque illa tori;
at lacrimas, questus, at suspirantia verba,
 10      has Amor assumit, illa Cupido sibi,
crudelis vel uterque deus, sed blandus uterque,
      blandus uterque quidem, sed sine mente deus.

XX. De Stella.

Stella mihi in tenebris fax est ad gaudia noctis;
      hanc sequor, haec dux est, haec mihi certa via.
Stella die in medio vox est ad gaudia lucis;
      gaudia Stella die, gaudia noctis ea est.

XXI. De Venere et Amore.

Exhausit pharetram Veneris puer, at Venus ignis
      exstinxit; Venus hinc, inde et inermis Amor,
exhaustam hic pharetram, exstinctas flet Cypria flammas,
      hic arcum lacrimis tingit, at illa faces.
 5Neve, puer, neu fle, mater; dant spicula mille
      Stellae oculi. Puer, his utere pro pharetra;
cum flammas mea corda vomant, his utere, mater,
      pro face, inexhausta tu face, et hic pharetra.

XXII. De se ac de Stella.

Surrisit blandosque manu compressit ocellos,
      mox furtim infecit gutta iterata genas.
Scilicet amplexus repetit dum Stella beatos
      osculaque et dulci garrula verba sono,
 5risit et argutos dextra compressit ocellos,
      delicias nosset ne qua puella suas.
Mox, ubi demorsi succurrit triste labelli
      vulnus et insani plaga maligna ioci,
excivit lacrimas infelix ira coactas
 10      et de me visa est non bona verba loqui.
Di faciles, quid amara bonis, quid tristia laetis
      miscetis, curas ingeritisque novas?
O desint lusus, dum desit cura puellis;
      dum lacrimae desint, ipse tepescat amor.
 15Hosne oculos lacrimare, genisne inducere guttas?
      Parcite, di: nil vos tam nova forma movet?
Sed lacrimare licet, lacrimis formosior ipsa es;
      iam fluitent lacrimae, nunc mihi cara places.
Fac lacrimas, fac ipsa genis manare fluentum,
 20      nostra se ut hoc ipso temperet amne sitis:
amne sitim sedare licet, licet oscula furtim
      surripere et lacrimis inseruisse iocos.
Di faciles, miscere iuvet nunc tristia laetis,
      oscula cum lacrimis, cum lacrimisque iocos;
 25diс mihi blanditias, diс suspirantia verba.
      Quid latet in tepido bella papilla sinu?
Da pectus tractare tuum niveasque papillas,
      o in delicias pectora nata meas.
Nunc liceat saevire atque insanire. Volenti
 30      aspera, nolenti mollis et aequa veni;
nolentem cupidis vesana incinge lacertis,
      oscula nolenti, dum vetat, ipsa rape.
Nunc cupio, nunc ipse velim: tu dura recusa,
      et mea vesanis unguibus ora pete.
 35Diс tenerum, diс dulce aliquid. Quid vertis ocellos
      teque meo lacrimans subtrahis usque sinu?
Pone iram et lacrimas. Sed te lacrimare decorum est:
      tu face, ut hae lacrimae nostra per ora cadant,
tu face, ut has lacrimas siccem, face, ut oscula carpam,
 40      inque meos oculos, candida, fige tuos.
Fixisti simili et rides; nunc oscula iunge;
      oscula compositae pignora pacis eant:
oscula complexu gaudent, pax gaudet utrisque,
      pace Amor exsultat, pace et amore Venus
 45Tu pacem, mea vita, colas; recolamus amorem;
      sic erit ex aequo mutua nostra Venus.

XXIII. Ad Stellam.

Cum tenerum, cum dulce aliquid blandumque iocaris,
      ah, medio mihi tum corde liquescit amor.
Spem mihi cum et cupidis pacem promittis ocellis,
      lux oculis, toto corpore sensus abit.
 5Cum rides ignemque oculis vultuque fateris,
      mens animum, ipse animus pectora destituit.
Amplexu iam, Stella, tuo succurre cadenti,
      ore animum et foveas, oreque redde animam.

XXIV. Ad Stellam.

Libat apis de rore favos mellisque liquorem;
      inde hominum mulsum, nectar et inde deum.
De labris, mea Stella, tuis mihi mella liquescunt;
      hic ros mella mihi stillat et iste favus,
 5condit et his Venus ambrosiam. Mihi parcite, divae:
      sola Venus vera diffluit ambrosia.

XXV. De suspiriis amantium.

Distillat fonte e tenui vagus amnis, et inde
      labitur effusis non rediturus aquis;
emanant corde ex imo suspiria moxque
      conversa redeunt in sua corda via.
 5Ex oculis lacrimae postquam fluxere, nec illas
      luminibus rursum restituere genae.
Cur revocant ad se rursum suspiria curae,
      rursus et infestat tristia corda dolor?
Nulla quidem ratio est, etenim rationis amantes
 10      expertes, omni caeca in amore via est.

XXVI. De Eridani felicitate.

Felices Hermi ripae ditante metallo,
      felicesque Tagi, quas rigat unda ferax,
electro felix, felix Mantoide cera
      Eridanus, flavis qua petit aequor aquis.
 5Electrum ramis stillant frondentibus alni
      succinaque e lento cortice lapsa fluunt,
fundit mella favis e dulcibus, eque liquenti
      rore premit tenera culta Melissa manu.
Illa Bianoreis Minci pulcherrima ripis
 10      regna tenet mellis, pulcher Hymette, tui,
regna tenet laticis, quem florida deliquat Hybla,
      Hybla favi et mellis dives et Hybla thymi.
At longe superatque Hyblen superatque et Hymetton
      Eridanus, Cypria ditior ambrosia,
 15ambrosia, teneris spargit quam Stella labellis,
      spargit et e roseo lucida nympha sinu,
spargit et ex oculis. Ipsi mihi parcite, divi:
      Eridani sors est invidiosa deis;
Eridano assurgunt Musae, nova Mincius antro
 20      intonat et varios voce manuque modos,
assurgunt Charites, ipsa et dea mater Amoris
      summittitque faces, signaque subdit Amor.

XXVII. Ad Stellam deprecatio.

Ne misero, ne, Stella, seni blandire. Quid ignem
      exagitas? Facibus ne, precor, adde faces.
Vis misero, vis ipsa seni indulgere? Remitte
      blanditias, oculos et mihi dura nega,
 5verba nega, vultumque nega, mihi dira precare:
      ipse precor, veniant omnia dira mihi.
Peccatum est, mors poena mihi aut miserabile fatum;
      nam veniae misero quis locus esse potest?
Sit pietas periisse reum: fecisse beatum
       10ipsa cupis? Miserum redde, beatus erit.
Supplicium infelix a te pro munere posco:
      supplicium meritis grata repende meis.
An potui immorsis dentem fixisse labellis?
      An potui lacrimas dente ciere tuas?
 15Spectavi, flueret crudo dum vulnere sanguis,
      admovi iugulo tela nec ipse meo,
spectavi exanimem, viso dum lapsa cruore
      concideres (viso namque cruore cadis),
nec cecidi super ipse miser, nec vulnera lavi:
       20hic error dira caede piandus erat.
Forsitan aut lacrimas siccavi aut denique dixi,
      ut misero parcas: « O mea, parce tibi ».
Quid tibi, dens, quid, amare, precer, cum ludere possis,
      laedere qui malis vimque in amore sequi?
 25Imprecor, ut qui regnat Amor nova ponat amandi
      iura, ferat leges et deus ipse novas,
nullaque sint concessa viro, concessa puellis
      oscula, contineat basia quisquis amat.
I, saevi, dens saeve, i, dure, et consere demens
       30praelia, nequitiae iam tibi finis adest.
Tu vero, mea lux (etenim tibi mollia corda),
      parce, sed (ut fas est) utere iure tuo.
Suge nota, fige impresso mala vulnera dente;
      cavit Amor, capias oscula mille licet.
 35Id tantum, formosa, vide, vesana, caveto
      (quam vereor, noceat ne dolor ipse tibi),
dum saevis, dum dente furis, dum vulnera figis,
      livor et insanas linquit in ore notas,
ne linguam nostris committas forte labellis,
       40ne temere id, quod te laedere possit, agas.
Nulla fides legi, valeat reverentia legum,
      culpa tua est, partes dens aget ipse suas;
nec sat erit suxisse genas, strinxisse labellum,
      tuta nec in clauso lingua erit ore tibi.
 45Iam meditor, tunc colla manu, tunc unguibus ora
      et mea tum ferro pectora iniqua petes;
ipse tuos miser ante pedes commissa fatebor
      et dicam: « In tua nunc inice iura manus ».
Sed non inicies et me complexa fovebis
       50et tua miscebis basia multa meis;
hinc sopor irrepet lassis resolutaque membra
      composito ducent otia grata toro.

XXVIII. Quod die nimboso Stella nata sit.

Mira fides, periere rosae, cecidere hyacinthi
      et violae, nullis est decor arboribus,
non zephyris est veris honos: hac luxit, Adoni,
      luce Venus miseris decolor exsequiis,
 5hac Charites secuere genas, vulsere capillum,
      et nymphae maestis ingemuere modis.
En rursum rubuere rosae, nituere hyacinthi
      et violae, ipse suis est decor arboribus,
en zephyris est veris honos: hac fulsit in ortu
 10      Stella die auratis concolor a radiis,
hac Charites pinxere genas, compsere capillum
      et nymphae teneros concinuere modos,
laeta Venus renovatque faces natusque sagittas
      et nova de manibus vulnera uterque iacit.
 15Hinc tamen eventus licuit spectare futuros:
      ecce ades aerumnis, Stella, serena meis.

XXIX. De amantium infelicitate.

Vere rosas, segetes aestate, subinde racemos,
      perque hiemem Genii dona beata legunt;
Flora rosas, messemque Ceres, Pomona racemos,
      inde suas Genius sponte ministrat opes.
 5At miserandus amans et frigore tristis et aestu,
      vereque et autumno nil, nisi triste, legit;
hinc, Amor, inde Venus lacrimas, suspiria, questus,
      inde Cupido gravem fundit amaritiem.
Sin quandoque rosas legit et legit ipse hyacinthos
 10      perque suas sentis perque rubeta legit.

XXX. De Eridano.

Heliadum e lacrimis Phaethontiadumque sororum
      Eridanus maesto succina in amne legit;
e lacrimis cum Stella suis lavit ora genasque,
      stillat et hinc violas, afflat et inde rosas.
 5Electro felix, felix violisque rosisque,
      Eridane; e lacrimis sunt tibi divitiae.

XXXI. Ad Ioannem pardum.

 
Non arcum meditatur Amor, non spicula, Parde;
      et tela et pharetras occupat ipse situs.
Pro pharetra nudis deus utitur ipse papillis,
      his tincta Idalio spicula felle latent:
 5utitur idem oculis in vulnera nostra sagittis;
      ex oculis, heu heu, missa sagitta ferit.
Tu vero, quotiens felix in amore papillas
      tractabis, sis o sis memor usque tui;
illic insidias, illic latitare pharetras,
 10      letiferumque illic virus inesse puta,
cumque tibi ex oculis mollis spiraverit aura,
      et ferro et flammis pectus inerme peti.
Heu heu, non oculis, non me puer iste papillis
      aut petit aut urit vel mea corda ferit,
 15me risu, me Stella capit; hic ignis et arcus,
      hic solus nostro pectore regna tenet.
Nunc ride, formosa, meis nunc ignibus insta
      et mea ridendo pectora molle feri,
molle feri, formosa, trucesque averte sagittas;
 20      neu sanguis, neu te funera nostra iuvent.

XXXII. Ad Syrianam.

 
« Dic age, dic, Syriana, deus quis curet amantes?»
      « Nempe Amor. » « Ast odit quis deus? » « Odit Amor.
Odit Amor, quoniam ferrum meditatur et ignes
      letifera spargens spicula torta manu;
 5curat Amor, quod et amplexus et grata procurat
      oscula, quod placido gaudia mille toro. »
« Quis deus hic Amor est? » « Pacem qui curat et arma,
      et pace in media tela cruenta iacit,
haec et acuta iacit, iacit illa retusa; nec igni
       10indita certa fides: hic cremat, ille gelat,
urit et hinc flammis torrentibus, inde liquentis
      solvit et in latices illeque et ille dolet.
Talis Amor deus est; maris hic vestigia servat:
      nunc saevit; blandis nunc agit ipse modis.
 15Nil laetum, nil dulce diu sinit, aut sinit aegrum
      instabilisque puer, et puer ipse deus,
imperium crudele, sed indulgentia mitis,
      quin mite imperium, sed sine lege puer,
sed sine mente deus. Procul hinc discedat amator;
       20solus Amor puer est, sola tyrannis amor. »

XXXIII. Ad Amorem deum.

Nulla, puer, sunt tela tibi, non flexilis arcus,
      deque tuo nullus vulnere sanguis abit;
pax colitur, coliturque torus castique penates
      et genus et soboles, munus id omne tuum.
 5Tu vincis animos hominum, tu pectora iungis,
      iungis et hinc iuvenes, iungis et inde senes;
non puerile tibi ingenium aut variabile numen,
      nec volucres alae, nec levis aura placet;
sed constans, sed certa fides concorsque voluntas,
 10      scriptaque sub certa foedera lege probas,
nec mens caeca tibi est, caeco seu spicula iactu
      moliris, caecum seu meditaris opus.
omnia certa vides, sunt omnia nota videnti,
      nil tibi cum tenebris, nil tibi cum latebris;
 15solus Amor videt in tenebris, in luce vagatur,
      solus et ignotas novit inire vias,
solus, ubi est iter in bivio, discernit utrumque;
      nulla illi ignota est semita, nulla via.
Perstat et infixis alte radicibus haerens
 20      crescit et ipse suas sedulus auget opes,
nec volucres pennas pernicibus explicat alis,
      sed manet et stabili perstat ubique pede.
Non igitur puer est Amor incinctusve pharetra,
      nec pennas nudus caecave tela quatit;
 25sed deus est, qui corda hominum, qui pectora mulcet,
      et mulcet gratis illaque et illa modis,
quique puellarum mentes regit et regit artem
      et thalami sanctas sancit amicitias.
Nam quodcumque in amore malum, quodcumque molestum
 30      de vitiis hominum semina certa trahit;
hinc iuvenes, illinc peccant et utrimque puellae,
      ut contra nequeat sistere solus Amor;
hinc puer, hinc arcu facibusque armatus et igni,
      et caeca spargit spicula caeca manu.
 35Blande puer, deus ipse, deus facilisque potensque,
      salve, Amor, et generis conciliator, ave.

XXXIV. De palma Brundusina et Hydruntina.

Brundusii latis longe viret ardua terris
      arbor Idumaeis usque petita locis;
altera Hydruntinis in saltibus aemula palma;
      illa virum referens, haec muliebre decus.
 5Non uno crevere solo, distantibus agris;
      nulla loci facies nec socialis amor.
Permansit sine prole diu, sine fructibus arbor
      utraque frondosis et sine fruge comis;
at, postquam patulos fuderunt brachia ramos
       10coepere et coelo liberiore frui
frondosique apices se conspexere virique
      illa sui vultus, coniugis ille suae,
hausere et blandum venis sitientibus ignem,
      optatos fetus sponte tulere sua,
 15ornarunt ramos gemmis (mirabile dictu),
      implevere suos melle liquente favos.
Mirum, si ex oculis et Amor sua spicula iactat
      et Venus accensas spargit ab ore faces?
Mirum, si Eridanus, si vel regnator aquarum
       20rore suo nostras temperat usque faces?

XXXV. De festis Martinalibus.

Martinum conviva saturque et potus adoret;
      hunc nobis ritum Gallia prima dedit,
hunc patres tenuere, tenent nunc Itala regna;
      i, puer, et multo pocula tinge mero.
 5Dive, fave; nunc te colimus, tua templa veremur
      et numen felix ducimus esse tuum.
Dive, assis; Calabros, famuli, geminate trientis,
      instaurent positas fercula crebra dapes.
Numen adest; geminas video splendere lucernas;
 10      intueor triplici tempora cincta face.
Dive parens Martine, ades et tua pocula vise;
      te cyathi et calices, te tua musta vocant.
Euge, pater, bibit ipse pater calicemque supinat;
      quisquis adest, cyathos sumite, adeste deo,
 15dicamus bona verba, precemur et otia pacis:
      pace penus gravida est, vinea pace nitet,
pace fluunt tua vina, pater; tu Gallica seda
      praelia, nam servit Gallia cuncta tibi.
Annuit ipse deus; pueri nova vina ministrent;
 20      vos mecum alternas continuate vices.

XXXVI. De Venere lavante se in Eridano et quiescente.

Laverat Eridani liquidis Venus aurea lymphis
      et fessam choreis presserat alta quies,
mulcebant myrti domi nam flagrante sub aestu,
      invitat somnos murmur et aura levis.
 5Aura levis suras furtim nudabat; at illi
      in somnis visus pulcher Adonis erat,
illius in roseis figebat rapta labellis
      oscula et in tenero bella gerit gremio.
Hos inter lusus somno dilapsa figura est:
       10ah miseram in lacrimis linquis, Adoni, deam.
Ipsa querebatur; questum sopor aeger acerbat:
      « Quo fugis? Heu quid me » clamat, « Adoni, fugis? »
Ad gemitum coeunt nymphae, miserantur amantem,
      et formam et lacrimas adiuvat ipse sopor.
 15Illius in placido ridebat gratia vultu,
      fulgebat niveo pectore rarus honos,
stillatim ex oculis manabat gutta genasque
      signabat tepido flumine gemma fugax.
Hic, ut erat Veneri propior, Bundenis ocellis
       20admovitque onycem, siccat et ora manu,
colligit et sparsas candenti in pectore guttas;
      sed mirata prius pectora subriguit.
Exuviis his laeta abiit. Venus excita somno
      inter olorinos conspicienda choros;
 25plauserunt dominae volucres, plausere salicta,
      submisit canas alnus opaca comas.
Ipsa vehebatur cycnis, comitantur euntem
      Naides et nitidos pietà Napaea sinus;
qua volitat dea, funduntur violaeque rosaeque,
       30ridet humus, vario vernat odore nemus,
ambrosiae stillant rivi, Chariteia turba
      fundit opes Hyblae, fundit, Hymette, tuas.
At laetae volucres concentibus aera mulcent,
      mulcet amor volucres, mulcet amor pecudes,
 35miscet amor fluviosque simili nymphasque lacustres,
      flumina amant et amat rustica turba Dryas,
arridet coelum Veneri, blanditur et aura
      ac resides silvas ipse susurrus agit.
At dolet Eridanus Martis memor: « Heu pater, inquit,
       40armorum, quid te Thessalis ora tenet?
Strymona quid Pindumque colis? Ne, bellice, cessa;
      in Veneris teneros, fesse, recurre sinus;
tota tua est, tibi se compsit dea; te meus amnis
      exspectat, tibi nunc regia nostra vacat ».
 45Illa sequens Minci ripas divertit ad antrum,
      unde suas versat lubricus amnis aquas.
Hic centum niveae ducebant fila sorores,
      Oceano nentes candida texta patri :
accepere deam famulae, pater ipse seniles
       50praetendit gressus tectaque in ampla vocat;
hic citharae cantusque et pocula lenis Iacchi,
      in luxum et thiasos tota parata domus.
Nais at interea Bundenis laeta per hortos
      errat et in dextra candidus ardet onyx;
 55hunc videt, hunc spectat gelida lasciva sub umbra
      et sibi de lacrimis facta superba placet.
Ecce per adversas anguis se sustulit herbas
      sibilus atque oculis taetra venena iacit.
Corruit exanimis nymphe, mens deserit artus,
       60fusus onyx, lacrimis uda madescit humus.
« Da veniam, Venus alma », rogat; Venus alma rogantem
      audit et optatam fert dea mitis opem;
quaque liquor maduit, frondescit amaracus illic
      et grato viridem fiore colorat humum,
 65quaque et onyx, illo candescunt liba prato,
      aemula candori lilia, Cypri, tuo.
Sparge suum florem Veneri, formosa puella,
      nec sua non Veneri lilia funde, puer.

XXXVII. De Nisea et Chariteo.

Ora Terentiolae myrram flant, pectora nardum
      Dulcidiae, stacten labra, Liquori, tua.
Colligit haec Nisea simul, conspergit et aura
      ambrosiae, quam flat crinibus ipsa suis;
 5pyxide inox parva, viridi circumdata myrto,
      dedicat et ponit, Cypria diva, tibi,
optat et ut pariter cum coniuge transigat annos;
      quod Nisea capit, quod Chariteus avet.

XXXVIII. De Venere.

Evolat e gremio terrae levis halitus, illum
      in rorem vertit noctis amica quies;
e facie tenerae lenis fluit aura puellae,
      vertit eam in mentis dulce levamen Amor.
 5Illius aspersu mulcentur roscida prata,
      huius at afflatus pectora fessa levat.
E gremio spirant telluris flabra, vicissim
      quaeque quieta ferant tempora, quaeque mala;
quos risus, quae det suspiria pectus amantis,
 10      ipsa eadem facies utraque signa dabit.
Cur non e terra, sed de spumantibus undis,
      nata sed irato sit Cytlierea mari?
Fluctuat an semper miseri quia pectus amantis,
      aestuat et variis mens agitata modis?

XXXIX. De Venere et rosis.

Pectebat Cytherea comas madidumque capillum
      siccabat; Charites carmina lecta canunt,
ad cantum satyri properant, ad carmina nymphae,
      carmina de tacitis saepibus hausta bibunt.
 5Hinc aliquis petulans ausus prodire Dionen
      intuitur, docta dum linit ora manu:
erubuit pudibunda ruborque per ora cucurrit,
      occupat et teneras purpura grata genas,
mox interque rosas interque roseta refugit,
 10      delitet et molles spirat ab ore croeos.
Dum spirat funditque crocos, dum purpura fulget,
      concipit afflatus daedala terra deae;
hinc et purpureum flores traxere colorem,
      quaeque prius candor, purpura facta rosa est.
 15Has legite, bis tenerae crines ornate, puellae,
      Paestano niteat lucida rore coma,
vere rosas, aestate rosas diffundite, divae,
      spirent templa rosas, ipsae et olete rosas.

XL. Ad Carbonem.

Fictilibus si coena placet tibi, candide Carbo,
      coena parata tibi est ruraque nostra patent
et penus et virides horti genialis et umbra ;
      quasque suas pandit citria silva comas ;
 5vina mihi deprompta et lecta et grata bibenti,
      aurea sive probes, seu mage nigra placent,
lenis aquae simplexque latex et fertilis urna,
      certet ut inde merum, pugnet ut inde latex,
vernarum mihi fida manus tibi nota ministret
       10Marmaricosque agitet barbara turba choros.
Fictilibus tibi mensa abacusque nitescet acernus,
      nullus in extersa non erit aede lepos:
in primis frons laeta et grati ad pocula lusus,
      et culti et nulla rusticitate sales.
 15Principio gravidis ponentur lecta canistris
      quae tulit autumnus, quae meus hortus alit;
roscida erunt, matura et erunt et sole recocta,
      quaeque sua carpsit Antiniana manu.
Hinc ponetur avis, fallacis praeda coloni,
       20primaque cui nomen ficus amata dedit;
pingui iure natet salsaque immixta suilla,
      condiat et tritum lauta patella piper.
De lanio nihil hic, nihil e caupone morare;
      rura dabunt quicquid nostra culina coquit.
 25Altilis inde capus raptique a matre columbi
      anser et implumis et bene pastus anas,
post tener et lactens et primis cornibus haedus,
      quem corno et ceraso farserit apta manus.
Forsitan accedet callosum tergus et apri
       30aut celeris catuli devia praeda lepus,
certus et in verubus fumat iam porcus obeso
      et turdo et merulis atque palumbe satur.
Cuique suus praesto sapor, aut quem coerula limon
      temperet aut quem dant Punica pressa liquor,
 35seu quem bacca liquat myrti, liquat herba virentis
      serpilli aut dulci corna recocta sapa.
Feltrius accedat tecum; te culta Patulcis,
      illum pro foribus Antiniana manet.
Nec desunt vina et lances mensamque secundam
       40qui curent, missas nec sine lege dapes;
nec tibi post epulas deerit praeceptor amorum,
      ingenio periit qui miser ipse suo,
nec formosa suis quem Cynthia cepit ocellis
      contactum nullis ante cupidinibus,
 45Delia nec lasciva neget tibi carmen et ille,
      qui cupit in gelidis montibus esse lapis;
basia vel tibi mille dabit, dabit altera mille
      Lesbia, quique senes nullius assis habet.
Tu modo linque forum, linque et vadimonia, Carbo,
       50tantisper, tibi dum rustica coena datur.

XLI. Ad Fortem Teramanum consolatoria.

Sic quereris, Teramane, dolor sic pectora vexat,
      audiat ut questus Daunias ora tuos;
sic miser erepto sensim tabescis amico,
      nulla sit ut lacrimis meta futura tuis.
 5Pirithoum Theseus, Patroclum flevit Achilles,
      sed finem lacrimis fecit uterque suis;
et mortem Euander nato licet optet adempto,
      insiliit maestos non tamen ipse rogos;
nec minus in patriam nato moriente superstes
 10      et caram voluit Nestor adire Pylon;
Daunus et exstincto crudeli funere Turno
      solatur nati fata cruenta pater.
Nil adeo durum est, quod non sua molliat aetas,
      et quem mens nequiit, tempora certa levant.
 15Acide quod haud lacrimis dignus, sed laudibus ille est,
      pro patria voluit quisquis obire sua;
illum venturis retinentem nomina saeclis
      tollet ab obscura fama perennis humo.
Hac duce Tarpeiam Decius se vovit ob arcem,
 20      Coclitis et virtus hac duce nota fuit ;
hinc duo Scipiadae repetito et vulnere fortis
      Porcius, hinc animae, prodige Paule, tuae.
Mars pater et defensa Iovis Capitolia magni
      et servata suis Vesta verenda focis
 25illis Elysias sedes tribuere piorum
      certa loca; hic patriae est iura tuentis honor.
Hic honor, haec loca certa tuo concessa Camillo,
      pro patria Elysium cui datur omne nemus;
hic inter Marsosque suos priscumque Sabellum
 30      Romanosque patres Argolicosque duces
ostentans decus eximium, sua vulnera, plausu
      excipitur; plausum reddit et omnis ager,
laeta canunt heroes et alta silentia rumpunt,
      fama coronatis celsa vagatur equis.
 35Quare, age, nec gratas iuveni depone querelas,
      et lacrimis parcas hunc onerare tuis.
Ille deo fruitur fatis melioribus usus,
      felix, quem patria fas sit in urbe coli;
quemque coles, Teramane, memor patriaeque tuique,
 40      heroem et culta concine culte lyra.

LIBER SECVNDVS

I. Ariadnam uxorem mortuam alloquitur.

Quid querere, o Ariadna? Tuae non iusta querelae
      Causa subest; solvit mors sua iura tori.
Liber ago; si nullo cavet lex, desinit esse
      Peccatum; quare desine et ipsa queri.
 5Lex statuit sibi ius; cessat ius, lege soluta;
      Hinc sunt coniugii libera vincla mei.
Rupit mors laqueos legis, lex morte perempta est,
      Nulla viri ratio est, vincula nulla tori.
Quid loquor, ah, demens? Stant et mea foedera tecum;
 10      Iunxit Amor dextras, foederis auctor Amor,
Auctor Amor fidei, sistendi et pignoris auctor;
      Trans Styga, trans Lethen hic sua signa tenet.
Tu nunc elisii fulges per amoena vireti,
      Priscarum et nulli forma secunda tua est,
 15Vel tibi ut invideant, livor si forte beatas
      Sollicitet, tibi si livor obesse queat.
Hinc patiare licet tantisper ludere nostram
      Canitiem; fas sit ficto in amore queri,
Dum nos fata vocent, dum te, mihi cara, revisam,
 20      Elisiusque iterum vincula nectat Hymen.
Nec mora longa quidem. Quanquam brevis, ipsa molesta est:
      Iam venio; cupidos, o mea, pande sinus,
Et thalamos, formosa, para, dulcisque hymaeneos;
      Iam propero; solitos sterne, Ariadna, toros.
 25Nec tamen ignoro quae sint suspiria amantum,
      Exspectata tamen gaudia longa manent,
Durat amor cuicunque diu suspiria durant,
      Gliscit et in vero semper amore timor.
Quisquis amat, timet ipse quidem; timor auget amorem,
 30      Auctus in immensum gaudia tollit amor.
Et patiare igitur, fessam miserata senectam,
      Ludere me gelidi florida ad arva Padi,
Ludere me placidos Sebethi ad fluminis hortos,
      Et canere: "Ad citrios, lucida nympha, veni;"
 35Et meditare novos iterato foedere somnos,
      Quaeque virum deceant gaudia, quaeque senem.
Felices somnos, cumulataque gaudia lecti,
      Illa vel elisiis cognita sola toris:
Te docet Evadne, coniux docet acris Vlixi,
 40      Inque viri recubans Laodomia sinu;
Immemor hic Troiae gestique ad Pergama belli,
      Optatae fruitur coniugis ore suae,
Illa memor luctus, memor et consortis adempti,
      Delitiis pensat damna priora novis.
 45Hi cito nos erimus (nulla est nam longa senectus),
      Ipsa eris in nostro Laodomia sinu;
Pace tua interea Sebethi ad flumina cantem,
      Saltet et ad numeros Stella decora meos;
Pace tua Eridani recinant ad flumen olores,
 50      Cantet olorinos Stella secuta modos.
Stella sinu latices fundit, dum sidera fulgent,
      E quibus in coelo flumina larga fluunt;
Stella faces acuit, sol dum tenet edita mundi,
      Huius et ex oculis lucida candet humus.
 55Hanc Charites comitantur, Amor comitatur, et illi
      Eridanus flammam hinc, inde ministrat aquas;
Huic quoque tantisper spatium concede iocandi,
      Elisius dum nos conciliarit Hymen.
Haec mora parva quidem; mortem post cuncta perennant,
 60      Atque sub aeterna conditione manent.

II. Puerum alloquitur faculam nocturnam praeferentem.

Pone, puer, faculam; nil est opus indice flamma:
      Stella mihi fax est, qua duce, flamma micat,
Stella mihi in tenebris lux est, in luce diurna
      Stella mihi speculum, Stella et imago mea est.
 5Quique meas curas, qui scire incendia poscis,
      Illius ex oculis singula nosse potes,
Illius ex oculis tibi nostra liquebit imago,
      Quaeque premant curae, quoque et ab igne cremer.
Aera trahit magnes, rapiunt et sidera nubes;
 10      Stella trahit sensus, cordaque nostra rapit.
Quisquis ades Stellamque vides, mea pectora cerne
      In speculo; speculum pectoris illa mei est;
Illa meos magnes sensus rapit; illa dolorum,
      Illa voluptatis fertilis aura meae;
 15Illa meum sidus, seu sol, seu luna Venusve,
      Lucifer illa mihi est, Vesper et illa mens.
Heu heu, non Vesper, non est mihi Lucifer illa,
      Non sidus, non sol, luna nec illa mihi est:
Stella mihi tenebrae, Stella est mihi tristis Orion,
 20      Est nox cum nimbis, est sine luce dies.
Quisquis amas, age, temne fidem, neu crede puellis;
      Deficiet medio sol tibi nanque die.

III. De Venere.

Insignibat acu, digitum Venus aurea punxit,
      Dum tenuis telas pingit, Adoni, tibi;
Effluit e punctu subitus cruor; hic dea primum
      Palluit, et viso pene cruore cadit;
 5Mox abit in lacrimas timor et dolor, effluit himber
      E lacrimis, lacrimae pectus et ora rigant,
Miscet et his Amor ipse suas, admotus et ori
      Maternos fletus, matre fovente, levat.
In pharetram tepidus cadit himber, acutaque tingit
 10      Spicula; tum irato coepit ab ore Venus:
Nil praeter lacrimas vestro de vulnere manet,
      Tela inimica homini, tela dolenda deo;
Sint vobis comites timor et dolor; eia, age, tela,
      Ferte viris lacrimas, taedia ferte deis."

IV. De Venere et Amore.

"Ne fle, ne, mihi care, oculos corrumpe, tuisque
      Desine de lacrimis sollicitare meas.
Me miseram, qui singultus? Complectere matrem,
      Colla fove, inque meo, fesse, quiesce sinu.
 5Belle puer, quinam lacrimas dolor excit? Vbi arcus?
      Ah miseram, in pharetra spicula nulla manent.
Dic agedum, neu singulti, neu pectora rumpe:
      Quae, rogo, quae insidiae, cuius et iste dolus?"
"Heu, mater, nato indulgens, mihi Deianilla,
 10      Mutua quae dederam, reddere tela negat;
Haec arcum tenditque manu stringitque sagittas,
      Ipsa gravi dextra spicula nostra iacit."
"Singultus age coge, puer, lacrimasque coerce,
      Spicula quo redeant sub tua iura, dabo:
 15Hanc auram cape, nate; oculos hac Deianillae
      Affla, et acidalio tinge liquore genas,
Deque oculis deque ipsa genis dic tendat ut arcum,
      Deque oculis iaciat spicula deque genis.
Arma tibi puero reddat, sit et aura vel arcus
 20      Vel pharetra, ast ipsi spicula sint oculi."

V. Ad Stellam.

Vna eademque faces in me succendis, et una
      Atque eadem glacie pectora nostra gelas.
Corda rigent, oculos quotiens avertis iniquos,
      Occupat et subitum pectora nostra gelu;
 5Vrimur atque imis fervent incendia venis,
      Spirat ut ex oculis aura secunda tuis;
Haec flammas, haec ipsa faces diventilat aura,
      Iam video in flammas pectora abire mea.
Verte oculos, age funde gelu, glaciemque, nivesque;
 10      Fax glacie ac nivibus, flamma abolenda gelu est.

VI. Ad Stellam.

Saepe mihi ex oculis auram flatusque secundos
      Promittisque meae tempora fausta rati,
Saepe superciliis portum fidosque recessus,
      Ira sit ut placido nulla timenda mari.
 5Cur, o cur Boreas unaque nigerrimus Auster
      Eripiunt portus litoraque ipsa mihi?
Aeris hoc vitium, vitium commune puellis;
      Illi incerta fides, his fugitivus amor.

VII. Ad citharoedos.

Quique lyram chordasque lyrae, qui carmina nervis
      Aptatis, dulces et datis ore sonos,
Neu numeris, neu vos digitis, neu fidite plectris;
      Et numeri et digiti plectraque murmur erunt.
 5Dum ridet, dum Stella canit blandumque iocatur,
      Hanc auram, hos vobis conciliate modos,
Hac numeros, hac et digitos, hac plectra sub aura
      Mulcete; haec vestrum temperet aura melos.

VIII. Ad Thelesinam de pudore.

Erubuit Thelesina, pudorque per ora cucurrit,
      Et tinxit roseas purpura fusa genas.
Ipse pudor deus est, siquis deus inter amantes,
      Ipse pudor formae iuraque vimque tenet;
 5Ipse venustatem tribuit pudor, ipse decorem
      Conciliat, gratos temperat ipse modos;
Ipse sibi pretium formae tulit et decus omne:
      Venalis species manca pudore suo est.
Hunc igitur, Thelesina, cole; hic colat intima mentis,
 10      Hic tantum formae det sua iura deus.

IX. Ad puellas.

Desinite, o tenerae, crines ornare, puellae,
      Desinite o, pexas arte ligare comas;
Diffluat ipse vagus circum sua tempora crinis,
      Diffluat et mollis per sua colla coma.
 5Desinite et teneris cultum adiecisse labellis,
      Lascivosque oculis quaerere ab arte modos.
Ornatus teneris hic sit, Thelesina, labellis,
      Non nisi grata tuo verba ut ab ore fluant,
His comptus placidis, Venerilla, accedat ocellis,
 10      Gratia ut obtutu sit comes usque tuo.
Vis faciem, vis ora simul compsisse, Terinna?
      Suspira, quotiens obvius ibit amans.

X. Ad Deianillam.

Basia cum strictis offers mihi clausa labellis,
      Deque tuo nullus spiritus ore venit,
Nescio quid tum triste animum subit, ipsaque nostro
      Frigescunt tacito basia in ore situ.
 5At cum rapta sonant mordacibus oscula labris,
      Mistus et alterno spiritus ore coit,
Meque color, meque et sensus animusque relinquunt,
      Inque tuo iaceo languidus ipse sinu.
At tu, cum dederis mihi suavia, consere linguam
 10      Inter labra, meo semper et ore fove,
Ne pateant animo egressus, ne frigida lingua
      Torpeat, ipse tuo deficiamque sinu.

XI. Ad amantes.

Ne Venerem in choreis posthac quaeratis, amantes;
      Liquit Amor choreas, liquit et ipsa Venus:
In templis Venerem, in templis quaeratis Amorem;
      Templa Venus sequitur, templa frequentat Amor.
 5Hic laeva, at dextra haec astat tibi, Chloris, ad aram,
      Ex oculisque parant tela facesque tuis;
Altera candentem succendit lampada, quali
      Vrat et ipsa homines, urat et ipsa deos;
Alter et hamatas struit aere rigente sagittas,
 10      Insidiasque deum, perniciemque hominum.
A templis, moneo, iuvenes, arcete puellam;
      Praeda iuvat, Chloris praeda petenda Iovi est.
Hei mihi, quid monui?. Templis discedite, amantes;
      En agitat cupidos Chloris in arma deos.
 15Dum certant, ego te solus spectemque fruarque,
      Surripiam labris oscula operta tuis;
Dum pugnant, latus usque tuum, formosa, tuebor,
      Summoveamque homines summoveamque deos;
Aut Amor ipse suis potius te contegat alis,
 20      Invideat formae ne qua puella tuae.

XII. Ad Arethusam.

Innueras, meminique oculis, Arethusa, vocabas,
      Ex oculisque animi pignora certa dabas;
Nunc renuis malesana, senemque gravaris amantem.
      Non e flore seges pomaque lecta iuvant,
 5Sed matura iuvant; dos est haec certa senectae;
      Flos brevis est, fructus aura senilis alit.
Aura senis geniale bonum, et sine lite voluptas;
      Illecebris iuvenum fraus adoperta latet.
Tu modo parce seni, moveatque Aurora senili
 10      Iuncta toro, thalamis laeta puella senis.

XIII. Ad Thelesinam.

Et faciem, Thelesina, cole, et cole, dia, capillum,
      Et cole florentis arte decente genas,
Et pectus, formosa, cole insignemque papillam,
      Planta quoque extremi sit tibi culta pedis.
 5Quae, nisi culta, iuvant? Culti laudantur agelli
      Gemma quoque in digitis non, nisi culta, placet:
Et cultu laetatur honos, et gloria cultu,
      Nec, nisi de cultu, laus sua cuique venit;
Templa placent superis, multo quae compta paratu,
 10      Ornatum prae se sidera et ipsa ferunt.
Rustica simplicitas sibi sit. Tu, lux mea, cultum
      Vsque fove, et formae sedula confer opem.

XIV. Ad Ambrosiam.

Sparsisti, Ambrosia, ambrosiam per labra, meisque
      Suxisti e labris, Ambrosia, ambrosiam.
Suavia tunc etenim sunt suavia, mutua cum sunt,
      Et dant, et capiunt mutua qui faciunt.
 5Ambrosiam diffunde, dedi cum basia, fuge
      Cum capis alternis, Ambrosia, ambrosiam.
Suavia sic et erunt tibi basia nostra, mihique
      Et tua, et ambrosia stillet uterque sua.

XV. Ad Petrum Summontium.

Summonti, dum culta probas, inculta Neaera
      Te capit, illaqueans simplicitate sua.
Tantum pexa coma, fususque sine arte capillus,
      Quem tenui textu linea vitta tegit,
 5Per faciem candor nativaque purpura fulget,
      Arte vacat comptus oris, et arte genae;
Mundities sine lege quidem, sine lege nitela,
      Cura sed ipsa decens, non operosa tamen;
Nil paetum aut petulans oculis, incessus honestus,
 10      Et nulla tinctus rusticitate pudor,
Frons laeta et facilis gestus risusque sereni,
      Condit et urbanus singula verba lepos;
Nil ex arte tamen, licet haec ex arte profecta
      Cuncta putes; crescit simplicitate decor,
 15Qui te, Petre, capit, capiunt sine labe papillae,
      Quas vestit tenui fascia linteolo.
Et tu culta probas? Rudis et male doctus amator,
      Qui damnes id, quod cara Neaera probet,
Qui damnes quod amas? Tu cultum desere, ne te
 20      Deserat incultis culta Neaera modis.

XVI. De Marino Tomacello.

Nostra Tomacellus legeret cum carmina, risit,
      Atque ait: "O quantum desipit iste senex.
Quid tibi cum Eridano, quid cum bundenide lympha,
      Quodque et Amor liquido succina in amne legit?"
 5Audit Amor, ridetque virum, missaque sagitta:
      "Arnus et haec in te spicula torquet, ait,
Arnus, ait, cariose senex, tuus haec tibi iactat,
      Arnus, nequitiae conscius ipse tuae."
Ecquid amas, male sane senex? Cumque arnide lympha
 10      Quid tibi? Num nostro haec nequior Eridano?

XVII. Ad Franciscum Aelium.

Non, Aeli, me longa quidem gravat ipsa senectus,
      Sed quod abest, heu, tot millibus Eridanus.
Ille meos ignis levat et mea vulnera sanat;
      Heu, qui sanet, abest, qui levet, ille et abest.
 5Fundite, Pierides, nimbum, qui diluat ignes;
      Stella vel e coelo, quae medearis, ades.

XVIII. Eridanus Phaetontem consolatur.

Ambustum Phaetonta rotis solaribus aurae
      Exceptum fluviis destituere vadis,
Suscipit Eridanus, fotumque liquentibus undis
      Solatur densis clausus arundinibus:
 5"Parce, precor, Phaeton, lacrimis; tua vulnera sensit
      Saturnus; summi pulsus ab arce poli.
Cuique suis stant fata locis; mihi volvitur amnis,
      Amnis inexhaustis non rediturus aquis;
Terra tibi est genitrix. Coelum tamen inde petisti;
 10      Ipse docet casus, quid ferat hora sequens.
Expertus patrium decus ingratusque parenti,
      Cede polo, et tenebris qua potes usque late.
Tutius in parvo vives lare. Sors mihi in amne est.
      Et tamen a nimbis a pluviisque petor.
 15Optasti currus patrios; excussus ab illis,
      Vix nostris tutus sedibus hospes ades.
Qui ruit ex alto, praeceps ruit; ima ruina
      Nulla est; e summo qui cadit, ille cadit.
Te casus, te flamma docent, quid iure timendum,
 20      Auxilium nostris qui petis ustus aquis.
Hospitio laeti accipimus, dabiturque quod optas:
      Quicquid opis nostrae est, sub tua vota venit."
Talibus Eridanus. Gemitus hic substulit heros,
      Oraque flumineo torrida rore lavat:
 25"Mi genus exitio fuit incertique parentes,
      Me studium famae traxit in excidium;
Exul agor coelo pulsus patriisque quadrigis,
      Eiicit et tellus, ustaque pellit aqua,
Solaque in Eridano superat spes." Haec ubi dixit,
 30      Illius madidos concidit ante pedes.
Sullevat hunc genitor, solioque imponit acerno,
      Atque hos coeruleo movit ab ore sonos:
"Est mihi nata tuis annis comes; hanc tibi trado,
      O Phaeton, nostrae pignora certa domus."
 35Vix haec, cum teneris circum comitata puellis
      Prodit de thalamis Eridanea patris:
Affuit et formosus Hymen, cecinitque hymenaeos,
      Omnis et ad thalamos turba vocata coit.
His Phaeton felix tedis regnavit ad amnem,
 40      Et iunxit socero sceptra superba suo;
Nunc alto positus solio, nunc pressus ad imum,
      Fortunae instabiles edocet esse vices.
Nos quoque, fatorum leges per utrunque secuti,
      Solamur cantu tempora nostra senes;
 45Hinc Amor, inde Venus mulcent, dulcissime Carbo,
      Vt mihi sint senii taedia nulla mei.
Stella mihi solamen adest, mihi molle levamen
      Eridanus, niveas dum canit inter aves:
Ipse canit, recinunt cygni, iuvat aura canentis,
 50      Hos inter cantus en mea nympha venit,
Amplexuque senem dignatur et oscula iungit,
      Et nostra in tenero collocat ora sinu.
Exitus hic vitae, post bella gravisque labores,
      Sive senecta levis, seu iuvenilis amor.

XIX. De Eridanea, Pasyale et Stella.

Inter frondosas salicum requieverat umbras
      Capta viri illecebris Eridanea sui,
Ipsa suo crinem domino pectebat, eburnis
      Componens digitis marmoreaque manu.
 5Candida fluminei mirantur brachia cygni,
      Miratur niveum populus alba decus,
Blanditur dominis litus, blanditur et unda,
      Vernaque odoratis aura strepens foliis.
Mincius ex alia viridem recubabat ad alnum;
 10      Pasyale in tenero ludit amata sinu.
Ipsa parat sertumque sibi sertumque marito,
      Serta simul violis, pictaque serta rosis;
Illi Naiades fusaeque per arva Napaeae
      Selectos flores, lilia cana ferunt;
 15Comit nympha virum, comit vir et ipse maritam,
      Ludit et alterno nuptaque virque sinu.
Lusibus his, dum spectat Amor, dum mater Amoris,
      Ipse et Amor plaudit, plaudit et ipsa Venus.
Ecce procul devecta Pado, Nereidas inter,
 20      Stella micat, radiis Stella corusca suis,
Qualis mane novum surgens Cytherea sub ortum
      Inter clara deum sidera prima nitet.
Pasyale assurgit dominae, coniuncta marito
      Excipit in mediis Eridanea choris,
 25Laeta canunt cygni, fundit Venus aurea rorem,
      Ambrosiae cyprius stillat ab axe liquor,
Immistus nymphis interque heroidas errat
      Blandus Amor, blandis ludit et ipse modis.
Mox ridens: "Quod cantet habet vates meus," inquit;
 30      Telaque de pharetra seligit ipse truci,
Altera, quis menti vulnus meditetur amarum,
      Altera, quis sensus in sua vota trahat;
Excussitque valens. Haesere hastilia; caecum
      Mens hausit telum, sensus et ipse labat.
 35Arsisti, Phaeton, flammis ambustus anhelis;
      Me tacitae flammae caecus et ignis edit.
Vrimur, heu miseri, calidoque in pectore fervet
      Ignis edax; in me saevit acerba lues.
Quid queror, ah demens? Caeco nutrimur ab aestu,
 40      Nutrimur flammis, tectus et ignis alit;
Vita mihi fax est. Venti, spirate frequentes;
      Vescimur en facibus, vivimus et Zephyris.

XX. Ad Borgium.

Sirisium, Borgi, domus est tua, quam rigat amnis
      Siris in herculeis advena litoribus;
His consedit avus, terra devectus ibera,
      Quem procul a patria Martis abegit amor.
 5Te nec bella iuvant, nec te iuvat aereus ensis,
      Parta nec hostili praeda cruore placet.
Otia Musarum sequeris, dulcisque recessus,
      Proque tuba colitur tybia blanda tibi;
Quin et amas, carmenque tibi iuvenile probatur,
 10      Delia et ipsa tuo semper in ore sonat,
Nec non Eridanus et opaca Mincius umbra,
      Eridanusque tibi, Stellaque nostra placet,
Quae nunc, frondosis longe pulcherrima ripis
      Laeta Padi, ad veteres ludit amans salices.
 15Immemor, ah quid, Stella, senis, quid ludis et amnem,
      Praeda futura tuis credula fluminibus?
Credis Naidibus, credis te, Stella, Napaeis?
      Ista tibi invideant lumina Naiades,
Invideant pictae (fallax heu turba) Napaeae
 20      Inter formosas, hei mihi, nulla fides,
Nulla fides fluviis. Rapuere et flumina nuptas,
      Tuta nec est ullis, hei mihi, forma locis.
Est tibi Pasyale, simul Eridanea cavenda;
      Invidia heu nullis parcit amicitiis.
 25Tuta manes formosa domi; sed parce fenestris,
      Ad crimen causas ipsa fenestra facit;
Parce et porticibus, templis quoque parce dicatis;
      Rara fides templis, raraque porticibus.
Quid timeam, ignoro; timeo tamen, o decor ipse
 30      Rarus ab insidiis tutior esse nequit;
Me cygni terrent plumae, meque aureus himber;
      Sub terris aditus et sibi fecit Amor.
Tu vero secura domi solabere fuso,
      Et curas animi candida mente leva:
 35Non prodit thalamis Aurora, absente marito,
      Inter et ancillas pensa columque trahit,
Exspectatque senem redeuntem ad munera lecti,
      Exemplum certi cauta puella tori.
Haec, Borgi, dum nostra legis, dum carmen amorum,
 40      Fac nullam teneas esse in amore fidem.
Quicquid amas, fruere inque diem, neu differ in annos;
      Ni matura legas, post modo poma cadunt.

XXI. Pomonam alloquitur.

"Dic age, dic, Pomona (tuis sic semper in hortis
      Praeniteant ramis pendula poma suis),
Dic age, dic: cultis errat dum Stella rosetis,
      Dum carpit violas, dum legit ipsa rosas,
 5Qualis per flores et per vernantia culta
      Visa tibi, quales ore referre deas?"
"Talis per flores, qualis per sidera fulget
      Lucifer, heois dum micat ortus aquis.
Lilia nudatae vincunt candore papillae,
 10      Puniceasque genis purpura fusa rosas,
Qualis acidaliis Cytherea vagatur in hortis,
      Textile dum capiti nectit, Adoni, tuo.
Marmoreum digiti referunt candore nitorem,
      Quaque movet gressus, florida ridet humus;
 15Pestanumque per ora fragrat decus, inter odores
      Fundit et ipsa suos, ambrosiasque suas;
Et, quotiens tenerae saliunt de veste papillae,
      Spirat odorato mollior aura sinu;
Illius ex oculis Zephyri mulcentur, et aer
 20      Fundit ab afflatu gaudia laeta suo.
Talis erat, cultis errat dum Stella rosetis,
      Stella tuis, vates, nobilitata iocis;
Quam Venerem dicas, unum ni distet: ocellis
      Stella gerit Charites, Cypris agit comites."
 25Quis nunc, teste dea, nostros incuset amores,
      Seu vir, seu seram foemina canitiem?
Felix canities, cuius requiescit in ulnis
      Sive Venus, similis sive puella deae.
Nostra Tomacellus damnet nunc carmina, damnet
 30      Eridanum et socias increpet Heliades.
Necte, puer, myrtum, myrtoque intersere rorem,
      Ornet amatorem picta corona senem,
Deducantque senem iuvenes, mihi foemina plaudat:
      "Digne senex stellis, digne favore poli."

XXII. De Patulci et Nivano.

Fessa sub Hesperidum ramis formosa Patulcis
      Ducebat somnos, et gravis aestus erat;
Spirabant Zephyri, Zephyris strepit aurea silva,
      Silva ciet somnos, et sopor ipse iuvat.
 5Ecce Nivanus adest, non exspectatus amator.
      Dum puer in volucres retia tenta parat,
Exsilit haec somno, puerumque amplexa locavit
      Blanda toro, blandis perfruiturque iocis.
Decipit heu fallax spes et frustratur amantes;
 10      Saepe in amore tamen sors sua cuique favet,
Sortis Amor comes est, sors et comitatur Amorem;
      Quisquis amas sorti, credite, compos eris.
Aurum multa potest, multum lacrimantia verba,
      Praevalet haec ipsis et pretio et lacrimis;
 15Temporis haec spatio gaudet; vos tempora laeti
      Exspectate, suo tempore laeta venit.
Sorte sua bello reges potiuntur, opimis
      Victorum victor gaudet et exuviis.
Sorte triumphat Amor, sortem veneremur amantes:
 20      Ipsa seni et cupido, candida diva, fave.
Quanquam, Stella, mihi sors est tua certa voluntas,
      Haec spes, haec tempus, haec sine fraude fides,
Nobis Eridanus, nobis et Mincius umbra,
      Blanditurque suis Pasyalea vadis;
 25Sors igitur nobis sit mutuus ardor amandi,
      Mutua sors, certa simus uterque fide.
Tempora qui spectant, amittunt tempora; dives
      Temporis est, nullum qui sinit ire diem.
Nulla dies sine amore fluat, nox occupet umbras
 30      Deliciis, luces occupet ipsa dies;
Nox lucem, tenebras pellat lux inter amandum;
      Vita brevis; profert tempora laetus amans.
Vivit, amat quicunque suoque potitur amore;
      Non vivit fructu quisquis amoris eget.

XXIII. De Sebetho.

Cantabat vacuus curis Sebethus ad amnem,
      Si vacuum sineret perfidiosus Amor:
"Ipsa veni ad salices et opacae umbracula vitis,
      Ipsa veni ad nostros, culta Labulla, modos:
 5En hic coeruleae saliunt per litora nymphae,
      Ludit et ad fontes picta Napaea meos.
Culta Labulla, veni, sunt hic tibi serta parata,
      Nexa simul calthis, iuncta simul violis,
Lilia servantur canis praelata pruinis,
 10      Quaeque meis iactat se melilotos agris,
Fragaque servantur summo mihi lecta Vesevo,
      Fraga maroneis mane petita iugis.
Sunt etiam geminae frondosa in vite cicadae,
      Cesserit his cantu vel Philomela suo;
 15Hae tibi munus erunt, et erunt tua munera ranae,
      Quae mecum ad salices carmina culta canunt.
En audi, ad salices, formosa Labulla, venito;
      Dum canimus, volucres duc, age, et ipsa choros.
En sternunt niveae muscosa cubilia nymphae,
 20      O ros in pratis ipsa futura meis."
Talibus ille suis incassum clamat ab antris,
      Incassum ad salices murmura vana iacit.
Non mihi ad Eridanum, mihi non ad mincida ripam.
      Non opus ad salices: "Lucida nympha, veni;"
 25Nil opus est cantu, nec picti munere serti,
      Nec quae de ramis rauca cicada canit.
Tantum opus obsequiis. Sponte en mihi candida fulget
      In thalamis, nostro Stella corusca toro,
Sponte meo cubat ipsa sinu. Mihi plaudat ovanti
 30      Ipse Amor, e curru plaudat et ipsa Venus.

XXIV. Ad matronam.

Quid rides, matrona? Senem quid temnis amantem?
      Quisquis amat, nulla est conditione senex.
Quisquis amat, iuvenem par est, matrona, vocare:
      At qui nullus amat, iure sit ille senex.
 5Tempus habet metas, et constat tempus ab annis,
      Et peragunt annos sidera cuncta suos;
Solus Amor nescit tempus, nec subiacet annis,
      Aevo sed fruitur, perpetuusque manet.
Quid mihi nunc annos obiectas, quidve senectam?
 10      Nullus Amor fines terminat ipse suos.
Te, matrona, decet metiri tempora, quam nec
      Vllus amat, nec scis praeter amare merum.

XXV. Ad Stellam.

Ferrum Hebrus, ferrum Thybris colit acer et ingens
      Euphrates, ferrum Rhenus et Ister amant;
At pace Eridanus gaudet studiosus amantum,
      Et thalami et pacis munia lenis obit.
 5Eridano pia vota pii reddamus amantes,
      Fumet odoratis ara verenda focis.
Tu vero, mea lux, (etenim tibi cultus Amoris
      Tantus inest) aris debita solve sacris,
Eridano benedic detectis compta papillis,
 10      Compta sinu, pexis non sine lege comis;
Mox Genio da thura, facesque incende sabaeas,
      Et mihi delicias, nocte ineunte, para.

XXVI. Auras alloquitur.

Dicite, felices aurae, bundenidis undae
      Quae colitis ripas, quaeque et amoena Padi,
Dicite frondente quid agat meus ignis ad alnos,
      Aut quid ad Argentae moenia litoreae.
 5An memor absentes tacitos suspirat amores,
      Et vetus est illi vulnus, ut ante novum?
Rara quidem virtus, constans amor. Hoc tibi nomen,
      Stella, dedit, stabilis quod tua cura manet.
Scilicet et memor es tantorum grata bonorum,
 10      Quae tibi noster amor munera multa dedit;
Praesentemque senem faciunt tibi munera nostra,
      Quodque et amor iubeat, gratia et ipsa simul.
Heu heu, nec strepitis, frondes, auraeque, siletis,
      Et mutae in cursu conticuistis, aquae;
 15Nil mihi responsant aurae, tristesque silescunt;
      Criminis est taciti conscius ipse pudor,
Immemor ah cur, Stella, senis, cur ludis ad alnos
      Argentae? Immemorem munera te faciunt.
Scilicet est pretiosus Amor, venalis amantum
 20      Spes, et in ambiguo victa fides pretio.
Immemor ah veteris, capitur mercede recenti
      Quaeque puella, novus subdita muneribus.
Venalis species, pretiosa est forma, decorque:
      Nimirum pretio quaeque puella subest.
 25Venditur en auro coelum, venduntur et astra,
      Stellaque nostra novo munere capta venit;
Vendit Amor mercesque suas mercator avarus,
      Institor et fallax, ales et ipse rapax.
Ite, redite, aurae, meaque haec maledicta referte:
 30      "Venisti pretio capta, puella, senis,
Venisti et iuvenis; iuveni vetus ipsa rependes
      Mox pretium. Has poenas da levitatis, anus.
Haec sors est in amore, et sunt haec mutua amoris:
      Quae vendit iuvenis, post emit ipsa senex."

XXVII. De Stella.

Funditat e coelo radios latonia Phoebe,
      Quis teneros foetus floridaque arva rigat;
Funditat et radios Phoebus, quibus omnia lustrat,
      Calfacit et flammis quaeque creata suis.
 5Stella mihi sol est, eadem mihi roscida luna;
      Hinc fovet et flammis, irrigat hinc et aquis.
Stella eadem ferit ex oculis, oculisque medetur;
      Haec mihi et hostis Amor, haec et amica Venus.

XXVIII. De Stella.

Qualis flaventes Zephyrus permulcet aristas,
      Sirius ardenti dum coquit aura face,
Qualis languentes liquidus ros excitat haerbas,
      Dum fremit horrenti fervidus ore Leo,
 5Talis et aerumnas risu fugat et levat aestus
      Stella meos, risu Stella iocosa suo.
Huius enim risus mihi ros est, huius ab ore
      Aura venit, Zephyris lenior ipsa suis.
Aura, fave, foveasque senem, Zephyrique, favete,
 10      Et foveant risus, Stella benigna, tui.

XXIX. Amantes esse miseros.

Sol hiemes, sol aestates moderatur, et idem
      Tempus agit noctis, tempora lucis agit;
Talis Amor, rixas idem pacemque procurat,
      Idem laetitiam tristitiamque movet.
 5Sol aestus, sol et glaciem tenebrasque diemque;
      Diverso tamen haec tempore cuncta facit:
Ast turbas requiemque simul, lacrimasque iocumque
      Miscet Amor, nullo tempore certa gerens;
Semper enim variat dubius, semperque vacillat.
 10      Quam miser est omni tempore quisquis amat.

XXX. De Thelesina et Puderico.

Ecce venit Thelesina; Venus comitatur Amorque;
      Parce, puer, pharetrae, tu, dea, parce faci.
Ipsa feri, Thelesina, oculis; vos parcite telis;
      Ipsa oculis iacias tela facesque tuis.
 5En et adest Pudericus; Amor, ne stringe sagittas,
      Conde, Venus, faculas; tu, Thelesina, feri.
Prima quidem sint tela oculi, quis corda sagittas,
      Et dicas: "Amor haec tela cruenta iacit."
Altera tela, faces risus sit, Cypridis arma,
 10      Risus amatoris vincula certa tui.
Haec ubi, dic Veneri, dicas, Thelesina, et Amori:
      "Hic meus est, telo concidit iste meo,
Arte mea curandus et est." Mox pallia dextra
      Reiice, et ornatos candida pande sinus,
 15Ac rursum formosa oculis risuque ferito,
      Qualis achillea plaga iterata manu.
Nanque et Amor, geminata facit dum vulnera, sanat:
      Vt sanes, iterum, bella puella, feri.
Ne qua tamen veteris plagae sit forte cicatrix,
 20      Hanc line mox linguae blanda liquore tuae,
Oscula neu cessent etiam geminata. Superbit,
      Quae dare cum possit plurima, pauca negat.

XXXI. Ad Marcum Antonium Sabellicum scriptorem historiarum.

Dum Venetum historias, dum bella, Sabellice, narras,
      Et scriptis ornas tempora nostra tuis,
Dum memoras tot gesta virum terraque marique,
      Assonat et plausu terra salumque tibi,
 5Interea nos fata gravant, fors improba vexat,
      Decidit eque suo nostra senecta gradu.
Non iacet ipsa tamen, casu nec territa tanto
      Mens mea, nec variis corruit icta malis;
Nec fortes fortuna premit, quin erigit, et me
 10      Tollit humo, quotiens saevior ipsa furit.
Orbavit nato carisque nepotibus, at non
      Orbavit mentis robore, non animi;
Orbavit genero, non mente, aut corde. Probatur
      Igne aurum; vitium decoquit ipse focus.
 15Amisi geminos terrarum lumina reges,
      In quibus heu patrium ius mihi pene fuit,
Amisi sociamque domus dominamque cubilis,
      Partem animae (maior pars erat illa mei);
Non me discussit belli tremor, Alpibus acta
 20      Tempestas, non me gallicus ille furor,
Vnde meis partus studiis honor et decus, heu heu,
      Eripitur primus et sine labe locus.
Non tamen infractive animi deiectave virtus
      Concidit, aut cessit qui fuit ante vigor,
 25Stant et opes animi validae; ridemus iniquas
      Fortunae insidias instabilisque vices.
Vtendum ingenio, nitendum pectore, mente
      Praestandum, ne fors saeva nocere queat.
Quin et, si noceat, pulsanda iniuria; nullus
 30      Sponte ruat; miser est qui ruit ipse volens.
Quin etiam duros casus inopemque senectam
      Solamur cantu Pieridumque modis,
Et nunc Sebethi gelidos spectamus ad amnes
      Hinc illinc socias ludere Naiadas,
 35Et nunc Lucrini madidas de fonte puellas
      Ad speculum flavas arte ligare comas;
Nunc nos ad virides vocat Antiniana recessus,
      Et vocat ad primas blanda puella rosas,
Nunc offert sese choreis spectata Patulcis,
 40      Laeta suis hortis, laeta Patulcis agris.
Nil agro huberius, nil est felicius hortis;
      Vtraque me immemorem res facit esse mali;
Rura mihi sunt ver, sunt horti florida veris
      Tempora, deliciis et mihi vernat ager.
 45Haec inter varias vario de flore corollas
      Nectit amatori Stella benigna suo,
Olim ignis, nunc vel senii mihi dulce levamen,
      Et fax in tenebris Stella corusca mihi.
Quin veteris memores sortis de pectore curas
 50      Eiicit ipse recens et redivivus amor;
Quique senex, quique et fatis iactatus, amare
      Ipse potest, fatum vincere et ipse potest.
Hic ego sum gravis ipse annis, gravis ipse senecta,
      Fortunaeque minis exagitatus amo,
 55Et modo Pausilipi scopulos, modo culta Vesevi
      Impleo non solitis litora carminibus.
Hinc referunt valles, hinc prata virentia reddunt:
      "Stella, senis lacrimis, Stella, vocata veni.
Me miserum, Eridani retinent te frondea rura,
 60      Argentae retinent moenia grata tibi;
Sed nec te retinent, et amor senis urget amantem,
      Inque meos properas, lucida nympha, sinus.
O ades exspectata, senem complectere, meque
      Blanda fove, et socio fessa quiesce toro,
 65Qualis ad illecebras cani regressa mariti
      Aurora optatos laeta petit thalamos."
His casus solorque meos fragilemque senectam;
      Delia nulla mihi, nulla Corinna seni est.
Ficta iuvant; quae nostra tamen patientia fatum
 70      Aut fugit, aut mollit, si superare nequit.
Tu vero decus historiae, cultissime Marce,
      Dum sequeris, quae te gloria rara manet,
Neu nugas contemne meas, neu despice lusus,
      Qui mea fortunae vulnera cruda levant;
 75Nanque et opem morbis contraria saepe tulerunt,
      Et saepe insolita venit ab arte salus.

XXXII. Ad uxorem mortuam de obitu Lucii filli deploratio.

Nona mihi, coniux, agitur vindemia, cum te
      Abstulit immiti funere avara dies.
Interea, memor ipsa tori lectique iugalis
      Et rara culti cum pietate viri,
 5Ludebas mecum in somnis, et adesse solebas,
      Alloquio et curas ipsa levare meas,
Ipsa gravis casus et solabare dolentem,
      Ipsaque miscebas gaudia nostra tuis;
Omnis erat mea cura tibi communis, et omne
 10      Sive voluptatis, sive doloris opus;
Viva mihi in tenebris obversabare, et obibas
      Viva domus munus officiumque pium.
Quaenam haec invidia est? Mihi quis deus obstitit, ut tu
      Desereresque virum, desereresque senem?
 15Non mihi te solitae noctes, non somnia reddunt,
      Ventitat ad thalamos umbra nec ulla meos.
Quo manes illi socii, tua dulcis imago?
      O sors, o fati tempora iniqua mei,
O coniux male grata seni, male grata marito,
 20      Sola tuis, coniux, dedita deliciis.
Elisiis ipsa in campis per roscida prata
      Tu modo cum nato laeta vagare tuo;
Illi contexisque rosas, contexisque hiantem
      Narcissum et violae lilia cana nigrae;
 25Illi purpureos mistim coniungis honores,
      Spargis et ambrosio docta liquore comam;
Quin et perpetuum Parcis servas amaranthum,
      Quique etiam flores punica mala ferunt.
Scilicet has tibi blanditiis, has grata corollis,
 30      Has tibi placasti sedula muneribus,
Quo natum, avulsumque sinu colloque parentis,
      Ipsa tua teneas sub ditione tuum.
Quaenam haec invidia est, simul et consortia nostra
      Liquisse, et natum surripuisse patri,
 35Et baculum eripuisse seni? Verum utere, coniux,
      Sorte tua felix, sorte beata viri,
Deliciis fruere elisiis, fruere optima nati
      Blanditiis, matris perfruere ipsa bonis,
Maternos imple affectus; sedisque beatae
 40      Dona fluant nato mellaque lacque tuo.
At mea canities et despectata senectus,
      Orba suo innisu, non ope fulta sua,
Nuda iacebit, egens, et desolata nepotum,
      Sola toro ac mensis, sola die ac tenebris.
 45Non haeres mihi, non nostro qui sanguine crescat,
      Quique suum blanda voce salutet avum,
Ante focumque hiemes nec qui soletur iniquas
      Garrulus, et nostros lusitet ante pedes.
Deserti thalami, deserta cubilia et ignes,
 50      Quaeque viris fuerat porticus ante frequens;
Omnia sunt male amica seni; non aura, nec umbra,
      Non citharae, aut cantus, non iuvat ipse sopor,
Non choreae, non serta placent; quaeque aura nepotum
      Sola iuvat, soli nulla relicta mihi,
 55Non spes venturae prolis. Tuque, o mea coniux,
      His succurre malis, et mea damna leva.
Mecum ergo in tenebris, mecum thalamoque toroque
      Nocte ades, amplexus et pete nocte meos:
O si quos nati amplexus, si qua oscula tecum
 60      Attuleris, si quos illius ore sonos,
Non mihi canities gravis aut sit iniqua senectus,
      Sed somni faciles auraque et umbra iuvent.
Hoc mihi praestabunt sopor et tua lenis imago,
      Hoc vitae, hoc mortis mite levamen erit;
 65Nec mihi defuerint tolerandi exempla doloris,
      Quaeque usus docuit, monstrat et ipsa dies.
Omnia naturae sub legibus orta tenentur,
      Et quis principium est, his quoque finis erit;
Vtque diem nox atra rapit, sic lumina vitae
 70      Extinguit letum, cunctaque morte cadunt.
Hora tamen nec certa, et vitae terminus anceps;
      Quanquam incerta, suo tempore et ipsa cadunt.
Mille simul sociis vestitur floribus arbor,
      Ad fructum veniunt paucula poma suum;
 75Nec mortis tamen una via est; haec grandinat aer,
      His nebulae, ast illis ventus et aura nocent,
Pluribus exitio est aestus glaciesve nivesve,
      Haec uredo necat, halitus aut nocuus,
Contrahit e coelo vitium pars maxima, partem
 80      Decutit e ramis vis inimica suis.
Haec eadem vitae ratio: mors undique saevit
      Lenta aliis, aliis praeproperata venit.
Naturae imperio morimur; parere necesse est;
      Imperium lex est; lex ratione viget.
 85Hanc sequimur, dux haec vitae rectique bonique,
      Qua sine nil rectum, nil queat esse bonum.
At rerum ratio, lex, et natura, bonumque
      Conveniunt in idem ius et idem retinent;
Nec mors naturam refugit legemve, sed illis
 90      Paret, et obsequio fungitur usque suo.
Hinc mortem tolerare decet, ratione magistra,
      Quae doceat cineri nulla subesse mala:
Mors igitur toleranda, mali sibi nescia, cum sit
      Ipsa quies hominis, sitque quietis opus.
 95Hinc ego felicem tete, nate, auguror et me
      Iure et utrunque sua commoditate frui;
Te, quod defunctus vitae videare periclis,
      Me, utar quod patria conditione pater.
Tu vero, coelo positus, radiantia cernis
 100      Astra, prius patrio nota magisterio,
Atque iterum divum effigies et munera monstrat
      Vranie, illa tuo cognita Musa patri.
Ergo, nate, tibi parta est de morte voluptas,
      Atque aevo frueris, perfruerisque Deo.
 105Siquid vero ex morte mali quidve inde doloris,
      Est patris officium, ducere id esse meum,
Quod fructu careo vitae, quod adempta propago,
      Quodque ipsi steriles et sine fruge sumus;
Quanvis et nostros sedet Tranquilla dolores,
 110      Dignaque neptis avo, nataque digna patre.
Solatur sed me, tibi quod iam parta beatae
      Sors vitae est, nulli concutienda malo,
Solatur quod et ipse brevi te consequar, una
      Visurus summi lucida tecta poli,
 115Visurusque Deum, coelique in parte receptus
      Coniuge cum cara secla perennis agam.