Gallia Christiana 1715 01/Elusana

E Wikisource
Jump to navigation Jump to search
Gallia Christiana - T. 1 (1715)
Ecclesia Elusana (col. 967-970)

GALLIA CHRISTIANA IN PROVINCIAS DISTRIBUTA- PROVINCIA AUX1TANA, cujus metropolis Aufcia. ’Ubi primum de Elusa metropoli, & postremo de.Austslenst episcopatu. I V I T A S * Elusa ad * Gelssam fluviolum, vetus est urbs olim archiepiscopq- rum si : u metropolitanorum Novempopulaniæ sedes, sub qua cum plurimis aliis ipsa civitas Aissciorum continebatur. Id vero probant veteres provinciarum no- titiæ, ac subjectæ antiquisGalliarum conciliis subscriptiones, quæ Elusam (quandoque Elosam) non solum ab Aufciorum urbe distinguunt, sed ipsi præponunt » tanquam Novempopulaniæ caput, cui ceteræ hoc ordine subjiciuntur : Metropolis civitas Elusatium, civitas Aquensium, civitas Lactor actum, civitas Convenarum, civitas Conserannorum, civitas Boatium, civitas Benarnenstum, civitas Aturenstum, civitas Vasa- tica, civitas Tarbaubi castrum Bigorra, civitas Ellenorenstum, civitas Aufciorum. Ubi vides Atsscio- rum urbem, quæ nunc Novempopulaniæ est metropolis, postremo recenseri loco. Attamen jam tum Ausci percelebres erant apud Aquitanos, ut testatur Pomponius Mela, qui simul Elusiim commendat libro 111. <ap. 2. Aquitanorum, inquit, clarissimisunt Ausci, Celtarum Asdui, Belgarum Treviri : urbesque opulentissima inTreviris Augusta, in Æcluis Augustodunum, in Aquitanis Elusu. Cæsiir in commentariis Elusatium meminit, quos aliqui corrupte Flusates & Flustates appellarunt. Apud Plinium Elosiites memorantur, inter Auscos & Sottiates in Aquitania. Nemausi legitur vetus infcriptio quæ continet epitaphium L. Taurini Aurelii civis Elufensts. Sulpicius Severus libro 11. historiæ sacræ, Ehssanx plebis mentionem facit. Apollinaris Sidonius recensens urbes episcopales & populos, qui in E varicis Gothorum regis persecutipne suos amiserant episcopos, ita loquitur : Elusani, Vasates, convena, Auscenfes. In conciliis antiquis Galliarum, ut infra videbimus, episcopus Elulanus diversimode appellatur, episcopus de civitate Elosa- tium ; de civitate Elusa metropoli denique, ecclesta Elosana, &c. Quæ subscriptiones ad Auscienses episcoposreferri nequeunt ; simul en m occurrunt Auscensium præsulum subscriptiones.Gre- gorius loquitur de Laban Helosenst episcopo 1. VI11. hist. c. 22. AbEsusa pagus Esusanus dictus est, qui Armaniacensis comitatus nunc est pars, teste Oihe- narto, cujus studio & opera utriusque Vasi : oniæ notitiam habemus. Nunc autem Elusa in oppidulum versa est ob frequentes clades quibus attrita est a Gothis, Saracenis, Normannis. Ibi tamen superest domus Aulciensium archiepiscoporum, arcis instar ad amnem Gelisam. Nuper vidimus novum catalogum episcoporum Elusatum, a viro clarissimo mihique percolendo contextum, in quo hoc ordine recensentur, sanctus Ceratius, sanctus Paternus, fancttis Servandus, simctus Luperculus, sanctus Optatus, sitnctus Taurinus, sanctus Clarus, sanctus Leontius, sanctus Aspasius, Laban, Desidenus, Senochus. Sed quia vir doctisiimus non probat eos hoc ordine esse rccensendos, idcirco, donec prodeant argumenta, quibus adstruatur hic ordo f antiquum sequemur. •I6J E C C L E S I A E L U S A N A. 968 ELUSANI EPISCOPI NO VE M P O P UL A N I Æ antiquitus metropolitan i. B. Ceratius primus ponitur præsul in veteri j indice ante 500. an. tempore GuiUelmi ar- chiepiscopi scripto ; ejusque in Simorritanomo- nasterioreliquiæ honorifice asservantur. Verum e serieepiscoporum expungendum essequibus- dam duo suadebuntsprimum, quod in S.Ceratii officio, ut olim cantabatur Simorræ, non Auxi- tanus aut Elusanus episc. memoratur, sed Gra- tianopolitanus. Vide spicil. tom. IV. v 111. idus Junii Gratianopoli deposti io Carat i episcopi ex vet. martyrol. sub nomine S. Hieronymi.Secundum, quodm veteri instrumento ecclesiæ A usciensis de cimiterio S. Orientii anno 1108. scripto, non Ceratius sed Patemus, primus dicitur episco-1 pus. Sic enim ibi legitur : In Elisana igitur civitate suerunt quatuor tantum episcopi priufquam Auscit (sedes) transferretur, Paternus, Optatus, Servandus, Pompidianus, quorum primus Paternus scilfcet prophetavit dum viveret, verbis dicens : Ego unus, tres post me, nil amplius, ex quo mutabitur sedes, & qui altare & pignora B. Mariæ hinc detulerit, me & illos non relinquat. Suod ita factum est. Procedente itaque longo tempore facta persecutione "’Wandalorum, qui destruxerunt civitates Guasconia & civitatem Elizonam, transtata est sedes, stcutsanctissi- mus Paternus prophetaverat in Villam-claram ( nunc vocatur Aufcia, a Taurino, qui fuit post quatuorprafatos quintus pontifex in Aufcia civitate. Ipfe namque transtulit Auscis altare B. Maria quod nunc cernitur, attulitque quatuor sanctissimos pradictos episcopos in ecclesta B. Petri fepultos, tumulavitque in ecclesta circa altare B. Johannis-Baptista & Evangelista, qua nunc vocatur ecclesta S. Orientii. Suos post multorum curricula annorum Bernardus strior ipstus loci, postea archiepiscopus Toletanus effectus, in pradicto loco honorifice tumulatos invenit* Deinde tam episcopi j quam clerici, aliique viri civitatis sepulturam apud S. Orientium habuerunt. Quod si quis Paterni prophetiam revocare velit in dubium, eamque ut anilem Fabulam inspiciat, (uti sane est ; nam si fateamur Paternum & tres alios su- pra recensitos Elusæ fuisse priores episcopos, at multos apud Elusam habuerunt succcssores) negare saltem non poterit ante annos 600. sci- lseet 1108. non Ceratium, sed Paternum primum Auxitanorum pontificem habitum fuisse. I. S. P ▲ T E R N U s. Si S. Paternus tempore S. Saturnini Tolo- satum episcopi & martyris vixerit, ac rexerit per 49. annos Elusanam ecclesiam, a medio fere seculo tertio usquead exordium quarti extenditur ejus episcopatus. Notandum vero est magnam esse in episcoporum tam Elusanorum, quam Ausciennum Indicibus consusionem ; quod qui eos texuerunt, minus attendentes Au- soiam luos habuisse episcopos, antequam ad hanc urbem sedes metropolitana transferretur, illos præsules Elusanis addiderunt ; &vicisiim, obtranslatam Elusanam sedem ad Augustam Ausciorum, unde ex duabus ecclesiis episco- palibus una dumtaxat facta est, Elusani antistites inter Auscienses relati sunt. Sic Paternus, Servandus, Luperculus, Ornatus, Pompidianus, Taurinus &c. episcopi Elusani, accensen- tur Ausciensibus. lnde vero in discrimine inter ipsos adhibendo labor maximus ; quodque magis dolendum est, pene inutilis. DablmuS tamen operam ut quantum licebit, singulos singulis ecclesiis restituamus antistites. Post S. Paternum, Optato, Servando, Pom- pidianoque episcopis locum in hac serie dare suaderent, quæ de S. Paterno paulo antea retulimus ; nisi auctor tam ancipitiS foret fidei. II. S. LUPERCULUS. S. Luperculusaut Lupercus, quemecclesiam Elusanam habuisse patronum volunt, in eadem urbe passus dicitur sub Decio Augusto, ut est in vitis martyrum Aquitanorum, a vetere, attamen eleganti, auctore conscriptis, quælaudantur a JosephoScaligero lib.II.c.7. ad lectiones Ausonianas : illum tamen sub annum 303. : passum este mavult eminentisiimus scientia æ- que ac dignitate cardinalis Baronius.Hunc concivem suum fuisse gloriantur Cæsar— Augu\a- ni, & inter martyres numerat Prudentius. Ex- stabar adhuc tempore Wlllelmi de Monte-Al- toarchiepiscopi seculo XL abbatia S. Luper- culi Helisana civitatis ; cujus abbas Raimundus subscripsit chartæ ejusdem Willelmi, pro Cluniacenhbus j de qua in hoc archiepiscopo. III. MAMERTINUS. Mamertinus episcopus civitatis Elosatium cum Leontio diacono, accessit ad concilium primum Arelatense anno 314. coactum jubente Constantino Magno. In quibusdam codicibus manu exaratis pro Elusatium vel Elosatium, legitur Tolosatium eproculdubio ex amanuen- sium imperitia qui nimirum ignorantes fuisse olim civitatem Elusatium, in qua sedisset ma- gnæ auctoritatis episcopus, Tolssatium scriben- dum esse autumarunt pro Elosatium. Sane id ita olim factum infra probaturi fumus in Seduco episcopo. Mamertinum ponit Oihenartus post Paternum, ante Luperculum, cui etiam Servandum præmittit ; & Luperculosubjicit Taurinum, singulis certos regiminis annos aflignanS ; verum divinando potius, quam ex certis quibusdam argumentis ; IV— SERVANDUS. Hunc nostri Sammarthani admittunt post Mamertinum, concessis pro tempore episcopatus annis 2). V. TAURINUS. Taurinum Auscis vindicat Johannes Bajo- Pppiij .6, ECCLESI/ lus 1. II. historiæsacræ Aquitanicæ c. 4. tan-7 quam primum pontificem, quem ait in persecutione Diocletiani martyrem effectum. Claudius Robertus Taurinum quoque Ausciensi- bus præsulibus accenset j at eum sedisse anno 321. docet t qui a tempore Diocletiani longe abest. Utriusquesententiam reprobant Sammar- thani ; & sequi videntur Oihenartum qui Taurinum praefuisse Elusæ docet circa annum 337. si rationem habeamus annorum quos ipsius antecessoribus in regimine tribuit. VI. CLARUS. Hic metropolitanus accesiit ad Agathense ] concilium tertio idus Septembris celebratum, anno Christi * 506. stipatus omnibtiS episcopis suæ sedi subditis, si tres excipiaS, qui miserunt prelbyteros ut suo nomine subscriberent. Adfuerunt ergo huic synodo celeberrimæ Clarus de civitate Elusa metropoli, Gratianus episcopus de * Aquis, Vigilius episcoptiS de dvitate Lactorensi, Suavis episcopus de ConveniS, Gly- ceriur episcopus Conseranicæ civitatis, Galacto- rius episcopus de * Benarno, Gratus episcopus de dvitate Olorone, Nicetius episcopus de Aus- ciis, Petrus presbyter missus a domino Marcello episcopo de civitate * Vico-julii, Pole- mlus presbyter missus a D. Sextilio episcopo * Q Vafitis, Ingenuus presbyter missus a D. Apro episcopo * Bigoritanæ civitatis. Hæ stmt civitates omnes, quibus constabat antiquitus provincia Novempopulana, ex notitia provinciarum & civitatum Galliæ facta, ut putatur, Honorii Augusti remporibuS ; si tamen excipiaS civitatem Boatium seu * Boium, quæ diruta creditur regnante Evarige Visigotho- rum rege ; ubi forasse nullus umquam sederat episcoptiS. De Claro Elusiuio episcopo nihil aliud novimuS. VII. LEONTIUS. Inter episcopos triginta duos, qui ad I. con— D cilium Aurelianense convenerunt anno Domini 511. ex evocatione gloriosiflimi regis Chlodo- vei, recensetur Leontiusrose/fc Elusana metropolis episcopus. Ex ejus autem si.iffraganeis duo tantum Leontio sese comites adjunxerunt, qui jam ad concilium Agathense perrexerant, Sextilius Vasatensis, & Nicetius AuscensiS ecclesiæ episcopus. VIII. S. A$ p ASIUS. S. AspasiuS Iynodis multiS interfuit ; nimi* p rum Aurelianensi II.anno 53yquartæ ejusdem11 loci anno 541. quintæ anno 549. denique Arvernensi 11. eodem anno. Immerito autem quidam negant eum fuisse metropolitam Elu- sanum. Nec minus aberrant, qui volunt eum Meloduni ad Sequanam transivisse, ubi colitur ut patronus, postridie cal. Januarias, in ecclesia B. Mariæ. Certe Aspasius Melodunen- sis, ante seculum XVI. minime habitus est pro episcopo, sed colebatur tantum ut confessor non pontifex. Id luculenter probatum legimus in dissertatione domni Johannis Elie, prioris S. E LUS A N A. 97° . Petri de Meloduno congreg. S. Mauri. Scilicet Rulliardus, qui Meloduni sicripsit historiam publicique juris fecit Parisiis anno 1628. primus est qui ex mera conjectura, & similitu- dine nominis deceptus, ex duobus Alpasiis patria, dignitate, anate, &c. prorsus diversis unum conflavit. IX. LABAN. Laban synodo Parisiensi IV. anno 573. ha- bitæ interfuit, ubi peccatorem Pe in subscriptione appellat. Post annos duodecim, forte ingravescente jam ætate, cum non posset per se ( mteresse concilio Matisconensi, misit qui subscriberet vicarium. Vivis exemtus est eoaem an* no, ex Gregorio Turonensi mox laudando. X. Desidemus. De morte Labanis, & electione ejus succes- soris Desidcrii audiendus est Gregor. Tur. 1. vm. hili. c. 22. Laban Helosensts episcopus, inquit, hor « mm (585.) cui Destderius ex laieo sueeestlt. Cum jurejurando enim rex pollicitus suerat senumquam ex luscis episcopum ordinaturumi sed quid pectora humana non cogat auri saera fames ? quibus ultimis verbiSnon obseure. innui* tur per simoniam ordinatum esse Desiderium. XI. SENOCHUS. Senochus, aliter SedocuS, & SidocuS, concilio Remensi sub Sonnatio metropolitano, anno 625. præsens legitur « apud Flodoardum. Ista quidem synodus prius acta ferebatur anno 630. sed vix disterri debuit ultra annum quem ipsi aflignamus : nam ex Fredegario Scholastico discimus Senochum anno Cnlotarii 43. hoc est Christi 626. exsilio retrusiim cum patre siIo Palladio, incusante Aighynane duce, quod rebellionis Wasconorum ruissent conscii. In codice quodam ms— Claromontensi pro episcopi Ælosani, legitur Tolosanii unde consequens videretur Sedocum catalogo episcoporum Tolosatum inserendum. At observavit noster domnus TheodericuS Ruinartus prima manu olim scriptum fuisse Ælosani, postea vero altera manu etu antiqua, Tolosani. XII. PATERNUS II. Patemus qui subscripsit ut episcopus Ersaen- sts, Corbeiensi privilegio, ex conjectura Coin- tiiad an. 662. n. 25. erat Elofensts. Aliunde credimus omissos este multos EsoseIsses antistites, ut in confesse est apud omnes. Hoc privilegium vide apud Mabill. ad an. 663. n. 28. Idem Ma- billonius ad annum 632. num. 33. meminit Paterni abbatis Moilsiacensis, quem, inquit, tradunt fuisse episcopum Auxitanum. Num pro Auxitano, legendumElosensem ; ita ut sic hic Paternus de quo agimus ? certe tempora fatis congruunt. Post Paternum desiderantur plurimi præsiiles Elulanæ ecclesiæ ; in hoc enim loco perseveravit adhuc sedes metropolitana, issque ad seculum IX. quo urbs aNormannis destructa est, & Iedes Ausciensis, metropolis honore suit ceteris Novempopulaniæ anteposita.