Pagina:Systema naturae 1735.djvu/9

E Wikisource
Jump to navigation Jump to search
Haec pagina nondum emendata est


OBSERVATIONES

IN

REGNUM VEGETABILE.

1. Omnem Plantam Fruaificatione gaudere, docet in majoribus nuda autopfia ; in minoribus , Filicibus nempe, Mufcis, Algis & Fungis oculus armatus, ut teflantur Clariff. Micheli , aliorumque obfervationes ; nec ullam unquam Plantarum fpeciem Fru&ificatione carere pofle , patet confideranti analogiam, ufum , finem , firuduram , creationem harum. Reliqua autem Plantarum partes in multis deficiunt, ut Radix , Caulis , Folia , Fulcra ; & tamen Ve- getabilia funt ; uti Vifcus , Lemna , Cufcuta , Tulipa.

2. Fundamentum Botanices confiflit in Plantarum Divifione & Denominatione Syflematica , Generica , & Specifica.

3. Botanicis pauciffimis debetur nitor & certitudo Scientix, idque priacipue Auaoribus Syflematicis , quorum exempla fequendo debemus continuare, exco- lere , ac perficere Divifionem Plantarum Syftematicam (2).

4. Syflematica Divifio Plantarum (3), pro bafi affumere debet partem harum primariam ; ergo Fru&ificationem (i), quam unicum effe Botanices funda- mentum Syftematicum confirmat Natura; adeoque pro abfoluto fundamento demonflrari poteft. Hinc recepta fuit a fummis Syflematicis , Botanices Ful- cris & Conditoribus : Cea/pino, Mornfio , Hermanno , Boerhaavio , Rajo , Sloaneo , Rivino , Knautiis , Ruppio, Tournefortio , Plumiero , Fevilleo , Dillenio Buxbaunio , Michelio , Magnolio, Vaillantio , Scheuchzero : & vix ab ullo Methodico , nofro imprimis tempore , negari poteft, nifi forte a folo Heiflero.

5. FRUCTIICATIONIS Partes Univerfales due , Flos fcilicet & Fru�cus : Particulares vero feptem funt, cum fuis fpeciebus :

1. F L 0 S. i. Calix Spec. 6. Perianthium , Involucrum , Amentum , Spatha , Gluma , Ca/yptra.
2. Corolla Spec. 2. Petalum , Netarium.
3. Stamina Part. 2. Filamentum , Anthera (Apex vulgo).
4. P f/illa Part. 2. Sty/us , Stigma (Summitas).

II. FRUCTUS. 5. Pericarpium Sp. 9. Capf/da, Conceptaculum, Siliqua, Legumen, Nux , Drupa, Pomum , Bacca, Strobilus.

6. Semina Part. 3. Seminulum , Corona , Floccus.
7. Receptaculum Sp. 3. 'oris , FruLus , Frutificationis.

6. Effentia Plantarum confiflit in Fruaificatione ( i) ; Frutcficationis in Flore & Fruau (5: I. II.) ; FruTus in Semine (5: 6.) Floris in Stamine ( 5: 3. ) & Piftillo (5: 4.); Staminis in Anthera ; Pifilli in Stigmate.

7. Frudum omnem antecedit Flos, Floris eflentia confiflit in Anthera & Stigmate (6), unde Methodum meam defumfi, cujus itaque robur a priori patet ex jam dicis ( 1-7).

8. Antheras & Stigmata (7) conflituere Sexum Plantarum, 'a Grewio , Rajo , Camerario , Morlando , Vaillantio , Blairio , tu fieo, Bradleyo , RoyenoF, &c. de- te6tum , deferiptum & pro infallibihli affumtum: nec ullum , apertis oculis confiderantem cujufcunque plants Flores , latere poteft : licet hic ob anguftiam loci explicari nequeat. Negaturque noftro tempore vix ab ullo alio , nifi a folo Pontedera.

9. Anthere funt organa genitalia MASCULINA , qua; cum Farinam fuam genitalem Stigmati , genitali FEMININO , infpergunt, fit Fecundatio quam probant Obfervationes , Experimenta, Analogia , Anatomia , Antecedentia , Confequentia , Ufus.

10. Flores itaque (9) qui Antheras habent, Maf/ulini; qui Stigmata, Feminini; qui utraque fimul, Hermaphroditi dicuntur.

11. Planta qua Floribus Mafculinis gaudct, Mas; qua Femininis, Fm;ina; qua utrisque, Androgyna; qua Hermaphroditis, Hermaphrodita; quxque Hermaphro- ditis & fimul Mafculinis vel Femininis, Hybrida dicitur.

12. Nullum Syflema Plantarum Naturale, licet unum vel alterum propius accedat, adhucdum conflruaum elf; nee ego heic Syflema quoddam Naturale con- tendo (forte alia vice ejus Fragmenta exhibebo); neque Naturale confirui potuit, antequam omnia, ad noftrum Syflema pertinentia, notiifma tint. In- terim tamen Syftlemata artificialia, defe&u Naturalis, omnino neceffaria funt.

13. Nulla Methodus Botanica, 'a Frudificatione Syftlematice defumta, adhuc conftruaa efl, qua; non maximam prxbuit utilitatem ; nec'nocuit ulla unquam, nifi quatenus ex affumtis principiis genera naturalia contra naturam dilaceravit, quod Nos fcientes volentesve non commifimus.

14. Genus omne efl naturale , in ipfo primordio tale creatum : hinc pro lubitu & fecundum cujuscunque theoriam non proterve difcindendum , vel conlu- tinandum eft. . '

15. Nomina Generica male conftruda, quxque confufionem pariunt, Synonymis Veterum melioribus (paucis novis a me confe is) infignivi. Multa tamen ad- huc minus congrua reflant.

16. Nominum receptiflimorum permutationem, maximam parere difficultatem, exercitatis diu in arte Viris , in confeffo efl: hinc non mutari deberent fi multitudo errantium errori pareret patrocinium. Neque audor fum, ut ad mentem meam, feniores Botanici mutent nomina. Veniat tandem ferus dies quo nova & nofiris accuratior Gens, per ordinem fucceflionis axtatum, furgat, quam fpondeo meam confideraturam fore theoriam, nominaque illa fa- plus abfurda, prxcipue fpecifica expungat, de quibus in Fundamentis meis Botanicis Amfielodami nuper editis plura dixi.

17. Methodum meam difficultatem parere nimiam , hariolor Botanicos jam dicere , ad examinandas nempe partes has minimas Floris , vix nudis oculis con- fpicuas. Rcfpondeo: quod fi Microfcopium, infirumentum maxime neceffarium, quivis Curiofus fecum habeat , quid plus opus? Ego tamen examinavi hos omnes Plantarum Flores nudo oculo, absque omni Microfcopiorum ufu. Ultima tamen Claffis videtur a Creatore veluti exclufa 'a theoria Staminum adeoque fecundum numerum non defcripfi.. Negat enim Natura conjundionem harum fecundum Stamina; videfis Cl. Michelii opera.

18. Ne ordines nimis longi, adeoque difficiliores evaderent, eos fubdivifionibus auxiliaribus a Frudificatione difpefcui. Inter hos notabilis maxime eft Pen- tandria Monogynia, ubi planta Umbellate recenfentur, quas fecundum miethodum a Cl. Artedio in Umbelliferis excogitatam difpofui. Fundamentum has diflinguendi defumit ab involucre feu calice Umbellx: Umbellasque omnes in tres ordines difpefcit: Irm. continet plantas Umbellatas, qua involucro omni carent. 2d., qua involucro ad Umbellas tantum particulares gaudent. 3t., qua involucro ad Umbellas univerfales & particulares inflruuntur. Qua Methodus in hac familia reliquis palmam praeripit,

19. Vires Vegetabilium 'a Botanico, qua talis, dijudicantur fecundum theoriam Artis vel Senfuum; hinc, qui utriusque figna intelligit, ille ver'e fcit vires planta- rum. Planta quacunque Clafle Naturali, adhuc magis Ordine N. fed maxime Genere N. conveniunt, etiam viribus propius accedunt. ex. gr. TRIANDRIA, Digynia. c. 4. folia armentis & jumentis lata pafcua ; femina minora avibus, majora hominibus vulgatiffima funt efculenta. TETRANDRIA, Monogynia 3. Stellatae Rj. Adftringentes funt, diuretica vulgo dicuntur. PENTANDRIA, Monogynia . Afperifolia Rj. Adfliringentes, glutmnofa & vulneraria funt. ---- -- . Monopetale Baccifera,, maximam partem venenatae funt. .. . . ......... Digynia .y. . (. Umbellata T. in ficcis locis aromaticsa, calefacientes , refolventes & carminative : in humidis autem venenate funt; Radice & Seminibus pollent.

ICOSANDRIA Baccifera , Dr-upifera vel Pomifera ; omnis hic frudus cum obledamento edatur. POLYANDRIA autem omnis probe diflinguenda qua fapius venenata eft.

DIDYNAMIA Gymnofpermia odorata, cephalica & refolvens efl: Folia virtute pollent. TETRADYNAMIA omnis antifcorbutica & diuretica efl: ex- ficcatione amittit vires.

DIADELPHIA folia Pecoribus ; femina Quadrupedibus (non feris) efculenta & flatulenta funt. MONADELPHIA mucilaginofa & emolliens eft.

SYNGENESIA amaras continet & flomachicas. GYNANDRIA autem aphrodifiacas. CRYPTOGAMIA vegetabilia faepe fufpeda includit. Senfus externi funt examinatores Diatetici omnis cibi ingerendi, quibus Bona 'a malis diftinguuntur, a Creatore omni animali pro diverfitate nature, diverfi conceffi. SAPIDA. Dulcia nutriunt ; Pinguia emolliunt ; Salfa flimulant; Acida refrigerant Aufjera adflringunt; Amara alcalina , Acria corrofiva, Naufeofa venenata funt. ODORATA. Suavia falntaria , Suaviiffma cardiaca , Aromatica refolventia , Hircina aphrodifiaca, Ingrata fufpe&a, Naufeofa venenata alunt. COLOR ruber ubicunque acidum indicat , luridus & Afpedus totius plantas trifis fufpedas reddit plantas.

20. Ranunculi nota effentialis confiflit in petalis ad ungues interius excavatis pro melle; reliqux partes Frudificationis omnes ludunt, idque patet confideranti.