Colloquia familiaria/Alcumistica

E Wikisource
< Colloquia familiaria
Jump to navigation Jump to search
Fairytale left blue.png Exorcismus sive Spectrum Hippoplanus Fairytale right blue.png

ALCUMISTICA

Philecous, Lalus
ph. Quid est novae rei, quod sic Lalus apud sese ridet, ac pene in cachinnos solvitur, subinde signans se cruce? Interpellabo felicitatem hominis. Salve multum, amicissime Lale. Videre mihi admodum felix

la. Atqui felicior ero, si te impartiam hoc gaudio.
ph. Fac igitur quani primuni me bees.
la. Nosti Balbinum?
ph. Senem illum eruditum, ac vitaeetiam laudatae?
la. Sic est, ut dicis; sed nullus est mortalium, qui sapit omnibus horis, aut qui sit undiquaquc perfectus. Habet hoc vir ille inter multas egregias dotes naevi: iam olim insanit in artem, quam vocant alcumisticam.
ph. Haud tu quidem naevum narras, sed insignem morbum.
la. Utcunque est, ille toties delusus ab hoc hominum genere, tamen dudum mirifice passus est sibi dari verba.
ph. Quo pacto?
la. Adiit illum sacerdos quidam: salutavit honorifice: mox sic exorsus est : Doctissime Balbine, mirabere fortassis, quod ignotus sic interpellem te, quem scio nunquam non sanctissimis studiis occupatissimum. Annuit Balbinus, qui mos est illi; nam verborum est mire parcus.
ph. 1'rudentiae narras argumentum.
la. Verum alter prudentior sic pergit: Ignosces tamen huic meae importunitati, si cognoris caussam, cur te adierim. Dic, inquit Balbinus ; sed paucis, si potes. Dicam, inquit ille, quanto potero compendio. Scis, vir omnium doctissime, esse varia mortalium fata: ego nescio, utro in numero me ponam, felicium an infelicium. Etenim si meum fatum altcra ex partecontemplor, videormihipulchrefelix: si ex altera, nihil me infelicius. Urgente Balbino ut rem conferret in compendium, Finiam,inquit, doctissime Balbine. Id erit mihi facilius apud virum , cui totum hoc negotium sic notum est, ut nulli notius
ph. Rhetorem mihi depingis, non alcumistam.
la. Mox audies alcumistam. A puero mihi, inquit, contigit haec felicitas, ut arteni omnium maxime expetendam discerem: illam, inquam, totius philosopliiae niedullam, alcumisticam. Ad nomen alcumistices nonnihil experrectus est Kalbinus, gestu duntaxat: ceterum gemitu iussit ut pergeret. Tum ille: Sed o me miserum,iaauit,qui aon iuciderim in eamviaai,

quam oportuit. Quum Kaibiuus rogasset, quasaam viaa dioeret: Scia, iaquit, optime, (quid eaim tefu- git, Balbine, virum uadiquaque doetissimum?) du- plicem esse huius artis viami alteram, quae dicitur longatio: alteram, quae dieitur eurtatio. At mihi inaio quodam fato contigit in loagationsm inoidere. Balbino scisoitante, quod esset discrimeo viaruui : lmpudentem aie, inquit, qui haec apud te loquar, «ui sciam haec oninia sic esse nota, ut nulli aotiora. Ita- que supplex huc ad te aceurri, ut misertus nostri di- gneris impartire nobia viani illani felicissimam eur- tatiouis. Quo peritior es huius artis, hoc potes mi- nore negotio communicare nobis. Noli tantum Dei donum celare fratrem dolore peritumm. Ita te leaus Christus semper raaioribuslocupletetdotibus. ^uum hic non faceret obtestaudi anem, Balbinua fateri coactus est, se prorsus ignorare, quid esset longatio aut curtatio ; iubet egponat ipse vim harum vocuni. Tum ille, Qu&nquaru, inquit, scio me Loqui peritiori, tatnen, quaodo ita iubes, faciam. Qui totam aetutem ia hac arte divina contriveruat , duabus ratipnibus vertuat rerum species ; aitera, quae brevior ost, aed plusculum habet periculi: altera quae lougior est, sed eadem tutior. Bgo mihi videor infelix, qui hac- tenus sudarim in ea via, quae nieo atijmo noa arri- det ; neaue quenquam nanciaci potui, qui akeram, cuius amore depereo, vellet iadicare. Tandam Deus immisit in mentem , ut te adireat , virum uoa snisuis piuia quam doctum. Doctrina tibi nraeeaat, ut faeile p08sis dare quod peto : pietas «tomsaoreeit , ut velis opitulari fratri, cutui salus tibi ia manu cst. Ne iou- gum faciam, quum huiusfiiodi sermonibus vatarator ille amovisset a se suspicionem fuci, fidetuque fecis- aet,sibi viam alteram esse pcrsoectissimara, iain pri- dem pruriebut Baloino auimus. Tandem aoa tenif>erans sebi, Vateat, tamuit, illa curtatio , cuius ego ne .numeB quidum unquaai audiri , tantusa abest ut feestenm: ate attai honafide, tongatiooeiu tenes ex- acte? Phy, inqust ilfce, ad unguem; sed displieet lon- gituaa. Qnum Balbinus rogasset, quantum temporis reuuireretur; Niniium, inquit; totas peneannus; •ed imteriui tutiesima eat. Nelahora, tafuitBalbi- nus, etiamsi tot» biennio sit onus, modo ftdas arti cttae. Ut rem in pauca eouferam, ennvenit tnter eus, ut negtstiuai aggredereatur clam in aedious fialhtai, hac Lege, ut tlle supaeditaret eperam, Balbinue suni- ptuni ; istcrum ex aequo ac bono divideretur: quau- fltiam impostor modestus uitro totura lucrum, quud proreniseet, Balbiao deferebat: utrinque iuratuni est de sileutio,quod faeiunt qui myuteriis initiaatajr. lam illico auaieratur pecunia, unde artifex mercare- tur oiias, vitra, carbones, reliquaque quae ad io- struendam oflietnam pertinent. Ibi noster aicumista suirriter an scorta, aleam et compotationes decoquit easu pecuniam. fh. Hoc nimirum est vertere rcruni species. la. lirgeate Boibino, ut rem aggrederetur: itenon tenes, inqutt, illud, Oimidiuni factt, qui bene eoepit, babet? Magnum est, bene praeparare matc. riam. Tandem eoepit adornari fornax. Heie rursus erat opus novo auro, velut ttlecebra venturi auri. Siqui- dem ut piscis noa eapitur absque esca, ita ourum al- eumistis non proveait, nisi pars auri admisceatur. Interea Balbiaus totus erat io supputatinnibus : sub- dueebat entm, si uneia pareret quindecim , quantum esset lueri rediturum ex unciis bis milie: tantum eaim decrcverat insumere. Quum hanc quoque pecu- niam decoxisset aleumtsta, iamque meuseni uuum atque alteruni muituni operae siinulasset eirea foiles et carbones, rogantt Balbino, eequid procederet ne- gotium, primum obmutuit: urgcntt taadem respon- dit, Sicut solent res praeclarac, quae semper dHliriIcs habent aditus. Caussabatur erratum in emendis carbonibus: quernos enim emerat, quum abiegnis es- set opus, aut colurnis. Ibi perierant aurei centum : nec eo segnius reditum est ad aleam. Data nova pe- cunia , mutati carhones. lamque maiore studio res coepta est, quam antea; quemadmodum in bello mi- lites, si quid secus accidit, quam vellcnt, virtute sar- ciunt. Quummensesiamaliquot ferbuisset officina, et exspectaretur foetus aureus, ac ne mica quidem auri esset in vasis, (iam enim et illud omne decoxerat al- cumista) inventa est alia caussatio, nimirum vitra, quibus usus fuerat, non fuisse temperata sicut opor- tuit. Etenim ut non ex quovis ligno Mercurius fin- gitur, ita non quibuslibet vitreis conficitur aurum. Quo plus erat impensum,hocminuslibebatdesistere. ph. Sic solent aleatores; quasi non multo satius sit hoc perdere, quam totum. la. Sic est. Oeierabat al- cumista, nunquam sibi sic impositum fuisse: nuncer- rore deprehenso cetera fore tutissima,et hoc dispen- dii magno cum foenore sarturum sese. Mutatis vi- treis tertia instaurata est officina. Admonebat alcu- mista, rem felicius successuram, si Virgini matri, quae, ut scis, Paraliis colitur, mitteret aliquot au- reos dono: artem enim esse sacram, nec absque fa- vore numinum rem prospere geri. Id consilium ve • hementer placuit Balbino, homini pio,ut qui nullum praetermitteret diem , quin perageret rem divinam. Suscepit religiosam profectionem alcumista, nimi- rum in proximum oppidulum, atquc illicvotivam pe- cuniam decoxit in ganeis. Keversus domum nunciat, sibi summam esse spem, negotium ex animi senten- tia successurum : adeo divam virginem votis suis vi- sam annuere. Ubi multo iam tempore sudatum esset, ac ne mica quidem auri nasceretur usquam, expostu- lanti Balbino respondit, sibi nihil unquam tale acci- disseinvita, toties artem experto; nec satis posse Digitized by coniectare, quid esset iu caussa. Quum diu divina- tum esset, tandeni illud venit in menteni Balbinu, num quo die praetermtsisset audire sacruni, aut di- cere preces horarias, quas vocant: nani nihii succe- dere his oniissis. Jbi impostor, reni, inquit, acu teti- gisti. Me mi8erum, semel atque iterum id admissum est per oblivionem ; et nuper a prolixo convivio sur- gen«, oblitus suni dicere salutationem Virginis. Tum Balbinus, Non niirum, inquit, si res tanta non succe- dit. Kecipit artifex, se pro praetermissis sacris duo- bus duodecim auditurum,et pro unicasalutationede- cem reposituruni. Quuin alcumistam prodigum sub- inde defecisset pecunia, nec suppeterent petendi caussae, tandem hanc technam commentusest: rediit domum admodum exanimatus, ac voce lamentabili, Perii, inquit, funditus, Balbine, perii; actum est de capite meo. Obstupuit Balbinus, ct tanti mali caus- sam avebat cognoscere. Subodorati sunt, inquit, au- lici, quod egimus; nec aliud exspecto, quam ut mox deducar in carcerem. Ad hanc vocem expalluitetiam serio Balbinus. Nam scis, apud nus capitale esse, si quis alcumisticam exerceat absque priucipis permis- su. Pergit ille: Non, inquit, metuo mortem ; utinam illa contingat! metuo quiddam crudelius. Roganti quid hoc esset: Kapiar, inquit, aliquo in turrim: illic per omnem vitam cogar his laborare , quibus non U- bet. An ulla mors est, quae non potior esse debeat, quam talisvita? Ibi res ventilata est consultatione. Baibinus, quoniam callebat artem rhetoricain, pul- savit omnes status, si qua pcriculum vitari posset. Non potes, iuquit, inficiari crimen? Nequaquam, ait iiie. Inter regios satellites res sparsa est: et habent argumenta, quae dilui non possint. Ne defendi qui- deni factumpoteratoblegem manifestam. Quuni,niul- tis in medium adductis, nihil videretur firnii praesi- dii, tandem alcumista, cui iam opus crat praeseuti Digitized by pecunla: Nos, Miquit, Balbine, lentis eonsiliis a^l- mus; atqoi res poseit praesen* remeriioiii. lani ar- bitror arifuturos , qui me abripiant in malam rem. Denique quum »i h occ ur r* vet Battino,tandemalcu- mistav Nec mihi qaidqoant occurvit, iitquit, nee quid* quam supercsse video, nisi ut fortiter peream; ntsi fertehoc placet, qned Rnum ■sperest, otile roagi» qMaan honestimt, nisi qood durnm esfc telnm necessi- tas. Seia, mquit, hoc hominum genus avidum esee pecnniae, eeque faeiHus corrnmpi posse, ut siteant. Qoamvis dmrum sit, iliis furriferis dare quod pro~ fundant, tamen, ut nunc res sunt, nihir video nvelius. Idem visum est Berlbimt; ac itameravit aureos tri- ginta, quibus redimeret siientiunw ph. Miram Bal- bini imeralitatem mihi pvaedicas. la. hwo n* re ho- nesta citius dentem extudisses abe*s qnamnummum. $ic prospeetum est alcumistae , cui nihil erat peri- euli, eisi quod non haberet quwd Aaret amicae. Mf. Denuror, Balbino i* tatvtnm nrihit esse nasi. f,*.Hetc «kHMtaxai naso caret, m ceteris nasutissimus. lUrr* sum m>va pecunia inetruituv fornax, sed praemiestt ad Vivginem matrem precatranculay u* coeptis fave- vet. lam totus exierat annus, dom, illo mmc hoc nunc iltad caussante, kuiitur epeva, et pevit mipeneaA Interim e&stieit easus quidam rietteulus. rn. (£tj<m«  namt IjA. Alcumist» furtivam eonsuef dme m » fabe- bat citm uxore cuiusdam aulici: maritus, otmceptuv suspieione, oeepit homiaeittobeervare. Tandem quum Uli nunctataMi essct, saerificum esse in cubiculo, praeter exspeetationem redntdomum,pulsateetiam. pk. Qpid faeturus homiMi? la. Quidl nihilsuave: aat occisurus erat, aut exsecturoe. Ubi mavitus in- stansminitaretur, sevi eifracturum ostium, ni ape- riret uxor, magnopere trepidatum est, et eircumspi- eitur praesentaneum aliquod consiiium. Nec erat aliud , quam quod ipsa dabat res. Abiecit tunicam, ac per fenestram angustam deiecit sese, non absque perietile, trec sine vulnere, ac fugit. Scis, tales fabu- las ilUco spargi. Itaqtie permanavit et ad Balbinum. Neque id ffore non divinarat artifex. e«. Heic itaque medius teoetw. t,*. tmo felicius eiapsus est hinc, qtr&m e cuWcttfo, Audi technam hominis» Nihil ex- posttrlabat Balbinus, sed nnbilo ruitu satts indicabat se nen ignorare quod vwlgo ferebatur. Noverat ille Balbtfram essevirum pium, in nonnullis pene dixe- rhn superstitTOsnm. fit qni tales sunt, in quamvis magtto peccato facile condonant supplici. Itaque dataopera iniicit mentionem desuccessu negotii, que- rttansnoti perinde succedere, ut soleret, aut vellet: addebat, se vehementer mirari, quid esset in caussa. Ibi per occasionem oommotus Balbimis, qni alioqni videbtftur destinasse silentium, et erat qui facile cotwmoveretur: Nonest, inquit, obscurum quid ob- stet; peccata obstant,quo minos succedat quod a pu- ris pure traetari oonvenit. Ad hanc vocem artifex proetfbuit in genus, snbinde tnndens pectu*, et vultu voceque lacrlmabili: Veris8imom,inquit,dixisti,Bal- bine: peccata, inquam, obstant: sed mea peccata, non tna: non enim pndebit me turpitudinem meam apud te, velut apud sacerdotem sanctissimum, con- ftteri. Vicerat me camis infirmftas, pertraxerat me Satanas in laqueos suos. Et o me misertim ! e sacri- fico factus sum adulter. Noh tamen omnino periit hoc munus, quod misimus Virgini matri. Perieram certo exitio, ni illa succurrisset. lam maritus eftrin- gebat fores, fenestra erat arctior quam ut possem elabi: in tam praesentaneo periculo venit in mentem sanctissimae Virginis : procidi in genua, obtestatus sum, si gratum fuisset munus, ut opitularetur. Nec mora,repeto fenestratn (sic enim urgebat necessitas) et satis amplam reperi ad efFugium. ph. Credidit ista Balbinus ? t,a. Credidit? Imo etiam ignovit, et admonuit religiose, ne se praeberet ingratum beatis- simae Virgini. Numerata est rursus pecunia danti fidem, se posthac rem sacram pure tractaturum. ph. Quia tandem finis? Perlonga est fabula: sed ego paucis absolvam. Quum eiuamodi commentis diu lu- sisset hominem, neque mediocrem pecuniarum vim ab eo extorsissetjtandem venit illo,qui nebulonem a puero noverat. ls facile divinans, illum idem agere apud Balbinum, quod nusquam non egerat, clam ag- greditur illum: exponit qualem artificem domi.suae fbveret ; monet ut quam prinium ableget hominem, ni mallet ipsum aliquando compilatis scriniis fugere. ph. Quid heic Balbinus? videlicet curavit hominem coniiciendum in carcerem? la. ln carcerem? Imo numeravit viaticum, obtestans per omnia sacra, ne, quod accidisset, effutiret. Etsapuit, meaquidem sententia, qui hoc maluerit, quam esse fabula convi- viorum et fori; deinde venire in periculum confisca- tioiiis. Nam impostori nihil erat periculi: artiatan- tum tenebat, quantum asinus quivis; et in hoc genere favorabilis est impostura. Quod si furti criuien in- tenta88et, a suspendio tutum reddebat unctio; neque quisquam lubens gratis alat talem in carcere. ph. Miseresceret meBalbini, nisi ipse gauderet deludi. la. Nunc mihi properandum est in aulaiu: alias re- feram his etiam multo stultiora. fh. Quum vacabit, et audiam lubens, et fabulam fabula pensabo.

Fairytale left blue.png Exorcismus sive Spectrum Hippoplanus Fairytale right blue.png